04e. Bijlagenboek.pdf

Bij grondexploitaties worden de lasten verrekend in het resultaat van de grondexploitaties en daarmee in het jaarrekeningresultaat. Bij investeringsprojecten worden de lasten van flexibele inzet geactiveerd en over de levensduur van het actief afgeschreven. Bij het investeringsvoorstel wordt een dekkingsvoorstel voor de afschrijvingslasten, inclusief afschrijving op de personele component, ter vaststelling door de gemeenteraad voorgelegd. In het besluit begroting en verantwoording (BBV) art. 60 is de mogelijkheid tot het activeren van kosten van onderzoek en ontwikkeling opgenomen. Deze mogelijkheden zijn wel afgebakend en niet onbeperkt. Alleen indien er een direct verband ligt tussen kosten en de investering kunnen de kosten geactiveerd worden. Dit vormt een risico in de dekking van de flexibele schil. Bovenop lasten voor formatie-uitbreiding (zowel ‘basis op orde’, ‘ambitie dienstverlening’, ‘wegwerken achterstand’ en ‘projecten’ heeft Scherpenzeel ook in 2023 en 2024 incidenteel budget opgenomen om nieuw beleid vorm te geven. Tabel 43. Overzicht nieuw beleid Scherpenzeel 2021-2024 Doel

Periode

Budget

Incidenteel / structureel

Wegwerken achterstanden

2021-2023

3x € 0,25 miljoen

Incidenteel

Basis op orde

2021-2024

€ 1,1 miljoen in 2024

Structureel

Optimaliseren dienstverlening ruimtelijk en sociaal domein

2021-2024

€ 0,4 miljoen in 2024

Structureel

Flexibele schil nieuwe projecten

2021-2024

€ 0,45 miljoen, nog niet in begroting verwerkt

Incidenteel

Reservering nieuw beleid nieuwe raad/nieuw college

2023-2024

2x € 0,25 miljoen

Incidenteel

Analyse ambtelijke capaciteit Voor het goed kunnen uitvoeren van de gemeentelijke taken is een adequaat toegeruste organisatie van belang. Een gemeente die niet over voldoende formatie beschikt, kan zijn taken niet goed uitvoeren. Anderzijds is een te hoge formatie een indicator dat een organisatie onvoldoende efficiënt functioneert. Voor een beeld van de beide gemeenten en van mogelijke risico’s bij samenwerking of herindeling is inzicht in de formatie cruciaal. Hierbij is ook van belang hoe de formatie betaald wordt: is er voldoende structurele dekking om alle personeelslasten nu én in de toekomst te kunnen blijven betalen? Deze samenhang is terug te vinden in de paragraaf over begroting en jaarrekening.

43

Voor de gemeente Scherpenzeel zijn geen (recente) benchmarkgegevens beschikbaar waarin de kosten én formatie van de verschillende taken van de gemeente (primair proces en overhead) worden afgezet tegen vergelijkbare gemeenten. Het bureau Seinstra Van de Laar heeft in 2019 wel een onderzoek uitgevoerd waarin de formatie van de gemeente Scherpenzeel op het totaal niveau is afgezet tegen het inwoneraantal en de vergelijking is gemaakt met gemeenten in de grootteklasse tot 20.000 inwoners. Het nadeel van een dergelijke benadering is dat het lastig is om verschillen in uitbesteding van taken tussen gemeenten goed mee te nemen in de vergelijking. Gemeenten die het grootste deel van de taken in eigen beheer uitvoeren, komen hoog uit in de vergelijking op formatie, terwijl gemeenten die een groot deel van de taken hebben uitbesteed juist laag uitkomen in deze vergelijking. Wij adviseren daarom altijd om naast de formatie ook de kosten van de uitvoering mee te nemen in de vergelijking. Daarnaast is niet duidelijk of in de uitkomsten van het onderzoek van Seinstra Van de Laar voldoende rekening is gehouden met de verschillen in werklast tussen gemeenten. Bepaalde kenmerken of beleidskeuzes van een gemeente kunnen ervoor zorgen dat de ingezette formatie hoger of lager ligt dan in andere gemeenten.

Het gemiddelde van de grootteklasse is hierbij niet dé norm, gemeenten kunnen zelf ook keuzes maken om een formatie boven of onder het gemiddelde te hebben. Omdat wij geen benchmarkgegevens op een lager detail niveau beschikbaar hebben, baseren wij ons voor de analyse van de ambtelijke capaciteit vooral op eerder uitgevoerde onderzoeken. Hiernavolgend zetten wij de belangrijkste uitkomsten betreffende de ambtelijke capaciteit uit het onderzoek van Seinstra Van de Laar (2019) op een rij: •

Per 01-05-2019 bedroeg de formatie van Scherpenzeel 71,06 fte. Omgerekend komt dit neer op ongeveer 7,2 fte per 1000 inwoners.

•

Binnen de referentiegroep van gemeenten (tot 20.000 inwoners), ligt de formatie gemiddeld op 8,5 fte per 1000 inwoners.

•

Om qua formatie op het gemiddelde van de referentiegroep uit te komen moet de formatie van Scherpenzeel uitgebreid worden naar 85,21 fte. Hiervoor is een uitbreiding van 14,15 fte nodig en opzichte van de peildatum (1 mei 2019). In het rapport wordt gesproken over de formatie die nodig is om ‘de basis op orde’ te krijgen.

•

Het grootste gedeelte van de taken worden uitgevoerd door Scherpenzeel zelf. Uitzonderingen zijn: -

Veiligheid. Uitvoering taken door Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM).

-

Ruimtelijk domein. Alle uitvoeringstaken (vergunningverlening en toezicht & handhaving) zijn uitbesteed aan Omgevingsdienst De Vallei (OddV).

-

Regionale ontwikkelingen. In intergemeentelijke samenwerking Regio Foodvalley zijn opgaven op het gebied van de energietransitie, ruimtelijke ontwikkeling, wonen, economie, mobiliteit en werkgelegenheid belegd.

-

ICT. De automatisering van Scherpenzeel wordt uitgevoerd door de gemeente Veenendaal.

Op basis van de meest recente opgave (stand ten behoeve van begroting 2021) bedraagt de formatie van Scherpenzeel 83,86 fte. Hiermee zit de formatie ongeveer 1,4 fte onder de benodigde formatie zoals deze door Seinstra Van de Laar is becijferd (85,21 fte). De mate van uitbesteding van Scherpenzeel is gemiddeld ten opzichte van andere gemeenten. In het kader van dit onderzoek is geen volledige formatievergelijking van Scherpenzeel ten opzichte van andere gemeenten uitgevoerd of een uitgebreide takenanalyse. Om tot een definitieve conclusie over de omvang van de organisatie te kunnen komen, is dit wel noodzakelijk. De omvang van de formatie in Scherpenzeel in combinatie met het uitbestedingspatroon geven geen indicatie voor een niet-toereikende formatie.

44

Onderhoud kapitaalgoederen Meerjarenonderhoud, van bijvoorbeeld gebouwen of infrastructuur is een belangrijk aandachtspunt bij het beoordelen van de financiële positie van gemeenten. Het risico is dat een gemeente onvoldoende middelen heeft gereserveerd voor groot onderhoud. De begroting is dan feitelijk te laag en het is dan zeer waarschijnlijk dat de gemeente in de toekomst met grote financiële tegenvallers te maken krijgt. Geanalyseerd is in hoeverre onderhoudsplannen aanwezig zijn, of hiervoor ook voldoende middelen zijn gereserveerd en welke achterstanden in onderhoud aanwezig zijn. Scherpenzeel heeft in totaal dertien beheerplannen voor de volgende categorieën (bron: programmabegroting 2021-2024): •

Wegen

•

Groen

•

Water

•

Riolering

•

Gebouwen

De categorie wegen bestaat uit drie plannen (asfaltwegen, openbare verlichting en beheerplan openbare verlichting) die alle drie in 2021 geactualiseerd worden. Voor asfaltwegen geldt dat Scherpenzeel een achterstand heeft van naar schatting € 330.000. De gemeente verwacht de helft van dit onderhoud in te kunnen lopen binnen het reguliere budget, voor de andere helft zijn extra middelen in de begroting gereserveerd. Voor wat betreft openbare verlichting stelt de gemeente dat er geen achterstallig onderhoud is. Dat blijkt uit het lage aantal storingsmeldingen. Voor groen zijn er vijf vigerende plannen (notitie beheer plantsoenen, bomenstructuurplan, notitie beheer begraafplaatsen, sportvelden De Bree, speelplaatsenbeleid). Het bomenstructuurplan wordt herzien in 2021, evenals het beheerplan Sportvelden De Bree. De kwaliteitsniveaus van het onderhoud zijn in de begroting beschreven en liggen relatief in veel gevallen op niveau A (hoogste niveau). Voor het vervangen / aanplanten van bomen stort Scherpenzeel jaarlijks € 17.500 in een voorziening. Voor de velden van De Bree stort de gemeente jaarlijks ruim € 50.000 in een voorziening. Voor speelplaatsen signaleert de gemeente dat er geen middelen zijn om alle speelondergronden milieuhygiënisch in te richten en dat voor de vervanging van het Cruyff Court geen middelen beschikbaar zijn.

Het thema water kent twee beheerplannen, het baggerplan dat geactualiseerd wordt in 2020 en het grondwaterbeleid plan (actualisatie in 2022). Dit laatste plan wordt gefinancierd uit de voorziening riolering. Enkele bruggen hebben de komende jaren extra onderhoud nodig. Hiervoor heeft Scherpenzeel in de kadernota middelen vrij gemaakt. Het thema riolering bestaat uit één beheerplan, het waterplan dat recent herzien is. Dekking vindt plaats uit de voorziening riolering. De jaarlijkse storting in de voorziening is geactualiseerd bij herziening van het waterplan en opgenomen in de begroting. Voor gebouwen heeft de gemeente twee beheerplannen, gemeentelijke gebouwen en sportaccommodaties. Deze laatste is in 2021 geactualiseerd. In het rapport van bevindingen bij de jaarrekening schrijft de accountant dat hij heeft vastgesteld dat de hoogte van de voorziening voor gemeentelijke gebouwen toereikend is. Onze overall bevindingen zijn dat Scherpenzeel een actueel overzicht aan beheerplannen heeft, waarvan de middelen in de begroting zijn opgenomen. Binnen het domein wegen worden achterstanden gesignaleerd die naar verwachting worden ingelopen in de komende periode.

45

Gemeentelijke belastingen Bij een financieel gezonde gemeente hoort een acceptabel lastenniveau. Het is aan de gemeenteraad om te bepalen wat acceptabel is en wat niet. De keuzes die de gemeenteraad daarin heeft gemaakt, geven wel een beeld van de financiële positie en de lastendruk voor inwoners en bedrijven. De hoogte van de gemeentelijke lasten zijn ook van belang om te kunnen bepalen wat het effect van een herindeling zal zijn. Gaan inwoners en bedrijven meer of minder betalen in een nieuwe gemeente. Als basis is daarvoor inzicht in de huidige belastingpositie van belang. Verder geeft dit ook inzicht in de mate waarin een gemeente nog in staat is financiële tegenvallers op te vangen. Kan een gemeente de OZB nog verhogen om extra middelen te genereren? In beginsel is de gemeente vrij om de OZB op elk gewenst tarief vast te stellen. In de praktijk zit er een politieke bovengrens aan de hoogte van de OZB. In deze paragraaf is ook weergegeven wat een reële inschatting is van de ruimte die de gemeente heeft om de opbrengsten te verhogen in geval van tegenspoed. De gemeente Scherpenzeel bezet in de Atlas van de Lokale Lasten5 de 176ste positie (eigenaar-bewoner, meerpersoonshuishouden) waarbij de gemeente op de eerste positie de laagste lokale lasten heeft. Dit betekent dat de gemeente Scherpenzeel qua lastendruk rond het landelijk gemiddelde zit.

In de volgende tabel ziet u hoe de tarieven van de gemeente Scherpenzeel zich verhouden ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Daarnaast zijn ook de hoogste en laagste waarden per tarief weergegeven. Tabel 44. Tarieven (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing) gemeente Scherpenzeel 2020 Tarief

Tarief 2020

Landelijk 2020

Hoogste 2020

Laagste 2020

OZB woningen

0,1081%

0,1102%

0,2529%

0,0356%

OZB niet-woningen (eigenaren)

0,1901%

0,2898%

0,9401%

0,066%

OZB niet-woningen (gebruikers)

0,1450%

0,2171%

0,5046%

0,0%

Afvalstoffenheffing meerpersoons* (3)

€ 202

€ 283

€ 428

€ 36

Rioolheffing meerpersoons

€ 252,49

€ 199

€ 534

€ 78

*Scherpenzeel is een DIFTAR gemeente. Voor de berekening van het tarief is uitgegaan van zeven maal een lediging van een container met de inhoud van 240 liter (á € 5,05 per lediging).Bron: Belasting verordeningen 2020 gemeente Scherpenzeel en Atlas van de Lokale Lasten (Coelo, 2020)

OZB De tarieven van de onroerendezaakbelasting van de gemeente Scherpenzeel liggen voor zowel woningen als niet woningen onder het landelijk gemiddelde. De OZB-inkomsten worden bepaald door de waarde van het onroerend goed te vermenigvuldigen met het tarief. De gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente Scherpenzeel bedroeg in 2020 € 283.412 waar de gemiddelde WOZ-waarde in Nederland in 2020 € 270.000 bedroeg2. De totale hoeveelheid inkomsten die de gemeente Scherpenzeel aan OZB (woningen) verwacht te ontvangen in 2020 bedraagt € 1.265.470. Bij vaststelling van de programmabegroting 2021-2024 heeft de gemeenteraad van Scherpenzeel besloten de OZB jaarlijks met 6% te laten stijgen (24% in vier jaar in totaal). De structurele opbrengst van deze stijging is afgerond € 0,5 miljoen in 2024. Bij het opstellen van dit rapport waren de landelijke tarieven voor 2021 nog niet bekend. Vanwege de vergelijkbaarheid zijn de tarieven op basis van 2020 vergeleken. De OZB-tarieven van Scherpenzeel liggen onder het landelijk gemiddelde. Gezien de vastgestelde verhogingen is de verwachting dat deze in 2021 omstreeks het landelijk gemiddelde komen en vanaf 2022 boven het landelijk gemiddelde.

5

COELO, 2020, Atlas van de Lokale Lasten (https://www.coelo.nl/index.php/nieuws/nieuws-2020)

46

Ten opzichte van het tarief voor een artikel 12 gemeente, dat 0,1853% van de WOZ-waarde bedraagt, is er ook sprake van een onbenutte belastingcapaciteit op OZB-woningen. Wanneer het tarief van de gemeente Scherpenzeel in 2020 af wordt gezet tegen het tarief van een artikel 12 gemeente bestaat er een onbenutte belastingcapaciteit van € 587.000. Door het besluit om het OZB-tarief in de periode 2021-2024 jaarlijks met 6% te verhogen, wordt een groot deel van de onbenutte belastingcapaciteit ingezet en blijft er een beperktere onbenutte belastingcapaciteit over. Door de jaarlijkse verhoging komt het OZB-tarief voor Scherpenzeel in 2024 uit op 0,1308%. De inschatting is dat dit voor een gemiddeld huishouden een lastenverzwaring van in totaal ongeveer € 90 betreft per 2024.

Afvalstoffenheffing Het tarief voor afvalstoffenheffing van de gemeente Scherpenzeel is fors lager dan het gemiddeld landelijk tarief. Hierbij moet wel rekening gehouden worden met het feit dat de gemeente Scherpenzeel een DIFTAR-gemeente is. Dit betekent dat inwoners bovenop het jaarlijkse vastrechttarief (€ 167,31) ook een variabel bedrag betalen voor het aantal keren dat zij restafval aanbieden per jaar. Afhankelijk van de wijze van aanbieding van het afval bedraagt dit variabele bedrag (2020) tussen de € 0,85 en € 5,05. Op dit moment zijn de geraamde lasten gerelateerd aan alle taken die worden uitgevoerd met betrekking tot de afvalstoffenheffing € 966.793. Hiertegenover staan de baten uit de afvalstoffenheffing ter hoogte van € 966.793. Dit betekent dat de kostendekkendheid voor de afvalstoffenheffing 100% is. Daarmee bestaat er geen ruimte voor de gemeente Scherpenzeel om het tarief voor de afvalstoffenheffing te verhogen om daarmee meer inkomsten te genereren.

Rioolheffing Het tarief voor de rioolheffing ligt in Scherpenzeel met een tarief van € 252,49 boven het landelijk gemiddelde van € 214,06. Voor het tarief van rioolheffing geldt dat dit maximaal 100% kostendekkend mag zijn. Op dit moment zijn de geraamde lasten van de taken die men uitvoert voor het riool € 1.161.155, waarbij de geraamde baten € 1.161.155 bedragen. Dit betekent dat er sprake is van een kostendekkendheid van 100%. Daarmee is er geen ruimte om het tarief voor de rioolheffing verder te verhogen om daarmee extra inkomsten te genereren.

Totaalbeeld woonlasten 2020 In de volgende tabel zijn de gemiddelde woonlasten (over 2020) gepresenteerd en vergeleken met het landelijk gemiddelde. Om de woonlasten te bepalen wordt de gemiddelde WOZ-aanslag opgeteld bij het tarief voor afvalstoffenheffingen en rioolheffing. De woonlasten in Scherpenzeel liggen met een gemiddelde van € 775 onder het landelijk gemiddelde (€ 810). Dit verschil ten opzichte van het landelijk gemiddelde kan voor een deel verklaard worden door het verschil in WOZ-aanslag (lager tarief en hogere WOZ-waarde). Het tarief voor de afvalstoffenheffing ligt lager dan het landelijk gemiddelde, terwijl het tarief voor de rioolheffing juist hoger is. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat Scherpenzeel voor de afvalstoffenheffing een DIFTAR-gemeente is, waardoor vergelijking met andere gemeenten wordt bemoeilijkt. Voor een inschatting van de gemiddelde hoogte van de afvalstoffenheffing is uitgegaan van gemiddeld tien ledigingen per jaar van een container van 240 liter (á € 5,05 per lediging). Ten opzichte van Barneveld zien we het volgende beeld. De gemiddelde aanslag voor OZB ligt lager in Scherpenzeel ten opzichte van Barneveld. Het tarief voor de afvalstoffenheffing ligt aanzienlijk lager, terwijl het tarief voor de rioolheffing juist hoger is. Hierdoor komen de gemiddelde woonlasten ongeveer € 21 lager uit in Scherpenzeel ten opzichte van Barneveld.

47

Tabel 45. Vergelijking woonlasten Scherpenzeel en Barneveld ten opzichte van landelijk gemiddelde 2020 Scherpenzeel

Barneveld

Landelijk

Bron

Tarief OZB

0,1081%

0,1036%

0,1218%

Belastingverordening gemeenten

Gemiddelde WOZ-waarde

€ 283.412

€ 314.000

€ 270.000

Eigen opgave gemeente

Gemiddelde WOZ-aanslag

€ 306

€ 325

€ 329

Gemiddeld tarief afval

€ 217

€ 313

€ 267

Coelo

Gemiddeld tarief riool

€ 252

€ 179

€ 214

Coelo

Totaal woonlasten

€ 775

€ 817

€ 810

Overige belastingen Uit de begroting 2020 blijkt dat de gemeente Scherpenzeel de volgende belastingen heft: •

Toeristenbelasting

•

Hondenbelasting

Toeristenbelasting De gemeente Scherpenzeel heft toeristenbelasting tegen een tarief van € 1,23 per overnachting per persoon. In de volgende tabel staat de ontwikkeling van de baten van het heffen van toeristenbelasting weergegeven. Hierbij dient wel vermeld te worden dat de baten van 2020 de begrote baten zijn, en daarmee nog niet definitief. In de tabel zien we een stabiel beeld voor de baten van 2018 en 2019, maar wel een forse (verwachte) daling in het jaar 2020. Tabel 46. Overzicht baten toeristenbelasting Scherpenzeel 2018-2020 Toeristenbelasting

2018 (realisatie)

2019 (realisatie)

2020 (begroot)

€ 118.547

€ 121.274

€ 98.155

Baten

In de tabel hiernavolgend weergegeven wordt het tarief van de gemeente Scherpenzeel vergeleken met de tarieven van gemeenten uit de referentiegroep, die bestaat uit zowel gemeenten van gelijke grootteklasse als uit regiogemeenten. Tabel 47. Overzicht tarief toeristenbelasting gemeente Scherpenzeel en gemeenten grootteklasse/regio Gemeente

Tarief 2020

Gemeente

Tarief 2020

Scherpenzeel

€ 1,23

Nijkerk

€ 1,67

Barneveld

€ 0,93

Ermelo

€ 1,50

Zoeterwoude

€ 0,00

Putten

€ 1,75

Eemnes

€ 2,00

Vaals

€ 2,00

Loppersum

€ 0,00

Oudewater

€ 1,03

48

Wanneer we het tarief voor de toeristenbelasting van de gemeente Scherpenzeel vergelijken met het tarief dat gehanteerd wordt door andere gemeenten uit de referentiegroep dan blijkt dat zij een gemiddeld tarief hanteert. Er is een divers beeld zichtbaar van zowel gemeenten die qua tarief boven de gemeente Scherpenzeel uitsteken als gemeenten die minder, of zelfs geen, toeristenbelasting heffen. Wanneer het tarief vergeleken wordt met het gemiddelde landelijke tarief voor toeristenbelasting van € 1,54 ligt de gemeente Scherpenzeel een stuk onder het gemiddelde tarief.

Hondenbelasting De gemeente Scherpenzeel heft hondenbelasting tegen een oplopend tarief afhankelijk van het aantal honden dat de eigenaar bezit en of er al dan niet sprake is van een kennel. De (verwachte) baten voortkomend uit deze belasting zijn vanaf 2018 tot en met 2020 relatief stabiel gebleven. Tabel 48. Overzicht baten hondenbelasting Scherpenzeel 2018-2020 Toeristenbelasting

2018 (realisatie)

2019 (realisatie)

2020 (begroot)

€ 42.845

€ 41.748

€ 41.748

Baten

In de volgende tabel wordt het tarief van de hondenbelasting van de gemeente Scherpenzeel afgezet tegen de tarieven uit de referentiegemeenten. Tabel 49. Overzicht tarief hondenbelasting gemeente Scherpenzeel en gemeenten grootteklasse/regio Hondenbelasting

1e hond

2e hond

Volgende hond

Kennel

Scherpenzeel

€ 69,03

€ 115,77

€ 115,77

€ 532,35

Barneveld

€ 42,80

€ 59,60

€ 73,40

€ 102,40

Zoeterwoude

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

Eemnes

€ 88,19

€ 88,19

€ 88,19

€ 257,00

Loppersum

€ 87,80

€ 131,60

€ 131,60

€ 219,40

Ten opzichte van de gekozen referentiegemeenten lijkt de gemeente Scherpenzeel net iets rond of boven het gemiddelde te zitten als het gaat om de hoogte van de hondenbelasting. Het tarief voor een eerste hond is nog relatief laag, maar bij een tweede of volgende hond gaat het tarief al snel omhoog naar een bovengemiddeld tarief. Vooral voor een kennel wordt in de gemeente Scherpenzeel bovengemiddeld veel betaald door de burger. Wanneer we het tarief van Scherpenzeel vergelijken met het landelijk gemiddelde tarief dat wordt gehanteerd (voor de eerste hond), zien we dat Barneveld met een tarief van € 69,03 meer heft dan gemiddeld. Hierbij dient wel vermeld te worden dat dit gemiddelde tarief vaak aan de lagere kant is omdat veel gemeenten ervoor kiezen helemaal geen hondenbelasting te heffen. Dit trekt het gemiddelde tarief voor de hondenbelasting fors omlaag.

Reservepositie en weerstandsvermogen Naast de exploitatie van een gemeente is ook de vermogenspositie van belang bij de beoordeling van de financiële slagkracht. Een ruime vermogenspositie geeft gemeenten de mogelijkheid om in de toekomst ruimte te vinden voor investeringen, maar ook om onverwachte, incidentele tegenvallers op te vangen. Een gezonde balans kenmerkt zich ook door een schuldpositie die in omvang niet te groot is. Een te grote schuld maakt een gemeente in de toekomst kwetsbaar voor rentestijgingen. Hiernavolgend is de reservepositie en het weerstandsvermogen geanalyseerd. In dit onderdeel wordt de reservepositie van de gemeente Scherpenzeel geanalyseerd, waarbij tevens de mate van beklemming van de reserves en de stille reserves van de gemeente Scherpenzeel worden geanalyseerd.

49

Tabel 50. Indicatoren reserves gemeente Scherpenzeel 2018 en 2019 Indicator reserves

Ultimo 2018

Ultimo 2019

Reserves per inwoner

€ 1.926

€ 1.809

Solvabiliteitsratio over vreemd vermogen

1,61

3,22

Solvabiliteitsratio over totaal vermogen

0,48

0,50

Reserves per inwoner De reserves per inwoner in Scherpenzeel zijn iets gedaald in 2019 ten opzichte van 2018. Waar in 2018 een reserve van € 1.926 bestond per inwoner, is deze in 2019 gedaald naar een reserve van € 1.809 per inwoner. Het gemiddelde van alle Nederlandse gemeenten is € 1.650 per inwoner. Daarmee heeft de gemeente Scherpenzeel een reserve per inwoner die iets boven het gemiddelde ligt. Tabel 51. Mutaties reserves gemeente Scherpenzeel 2018-2024 Reserves totaal

2018 R

2019 R

2020 B

2021 B

2022 B

2023 B

2024 B

Vermeerdering

€ 914.764

€ 1.576.490

€ 7.124.205

€3.636.456

€ 1.506.149

€ 1.987.744

€ 1.927.815

Vermindering

€ 1.351.099

€ 2.716.817

€ 5.388.950

€ 4.310.137

€ 1.439.319

€ 985.215

€ 913.347

Saldo

€ 19.016.210

€ 17.875.883

€ 19.611.139

€ 18.937.458

€ 19.004.287

€ 20.006.816

€ 21.021.284

Solvabiliteit (over vreemd en totaal vermogen) De solvabiliteitsratio drukt de reserves (eigen vermogen) uit als percentage van het vermogen. De gemeente Scherpenzeel heeft een solvabiliteitsratio over vreemd vermogen van >1,0 met een ratio van 1,61 in 2018 en 3,22 in 2019. De stijging van het solvabiliteitsratio wordt grotendeels verklaard door de sterke daling van de netto vlottende schulden van € 7.457.938 in 2018 naar € 1.761.868 in 2019. Met de huidige solvabiliteit lijkt de gemeente Scherpenzeel uitstekend aan haar kortetermijnverplichtingen te kunnen voldoen.

Stille reserves De stille reserves van een gemeente bestaan uit de aandelen/deelnemingen en het vastgoed in eigendom van de gemeente. Door de totale boekwaarde van het gemeentelijk vastgoed (woonruimten en bedrijfsgebouwen) af te zetten tegen de verzekerde waarde van het vastgoed kan een indicatie worden gegeven van de totale stille reserves. In de praktijk blijkt het vaak lastig om deze stille reserves van een gemeente op korte termijn te verzilveren, omdat het bijvoorbeeld om vastgoed met een specifieke functie (bijvoorbeeld onderwijs) gaat. In andere gevallen is het eenvoudiger om gebouwen af te stoten. In de begroting 2021 worden de volgende panden genoemd als stille reserves: •

Ambtswoning (burg. Royaardslaan 2) € 725.000

•

Willaerlaan 34 € 314.000

Hiermee komt de totale stille reserve van Scherpenzeel uit op € 1.039.000.

50

Weerstandsvermogen Het is voor een gemeente van belang dat zij in staat is om een financiële tegenvaller op te kunnen vangen. De mate waarin een gemeente in staat is een niet begrote financiële tegenvaller op te vangen wordt uitgedrukt in het weerstandsvermogen. Dit kengetal geeft de verhouding weer tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (hoeveel middelen kan men vrij maken) en de benodigde weerstandscapaciteit (hoeveel middelen dient men mogelijk vrij te maken). Dit wordt in een verhoudingsgetal weergegeven waarbij de algemene regel is dat het weerstandsvermogen minimaal 1,0 dient te zijn. Scherpenzeel heeft een uitgebreide risicoinventarisatie gedaan waarbij de structurele risico’s € 1,2 miljoen bedragen en de incidentele risico’s € 0,5 miljoen. De risico’s in het sociaal domein zijn apart geïnventariseerd en bedragen € 0,8 miljoen. Daarmee is het totale risicoprofiel € 2,5 miljoen. Aan beschikbare weerstandscapaciteit heeft Scherpenzeel een Algemene Reserve beschikbaar van € 2,3 miljoen en een reserve sociaal domein van € 0,8 miljoen. In totaal € 3,1 miljoen. Het weerstandsvermogen is daarmee afgerond 1,3. Dit is boven de minimale waarde van 1,0. Een overzicht van de meest belangrijke (financiële) risico’s die de gemeente Scherpenzeel loopt, gebaseerd op de programmabegroting 2021, is in de volgende opsomming opgenomen (in volgorde van impact): •

Inkomsten gemeentefonds (herverdeling AU) (zeer hoog risico).

•

Tegenvallers binnen de begroting (zeer hoog risico).

•

(Corona) Extra handhaving als gevolg van corona (zeer hoog risico).

•

(SD) Onvoldoende budget vanuit rijk (zeer hoog risico).

•

(Corona) Gevolgen coronacrisis op organisatie (hoog risico).

•

(Jeugd) Maatschappelijke trends in opvoeden (hoog risico).

•

(Jeugd) Toegang deels via huisartsen, rechters (hoog risico).

•

(Jeugd) Onvoldoende transformatie bij aanbieders (hoog risico).

•

(Jeugd) Onvoldoende transformatie (preventie) (hoog risico).

•

(Jeugd) Onvoldoende regie op inzet hulp (hoog risico).

•

(PW) Economische fluctuaties (hoog risico).

•

(Wmo) Vergrijzing (hoog risico).

•

(Wmo) Effect abonnementstarief (hoog risico).

•

(Wmo) Effect langer thuis wonen Wvggz (hoog risico).

•

(Wmo) Incidentele woningaanpassingen (hoog risico).

•

(Corona) Gevolgen corona op het sociaal domein (hoog risico).

De grootste impact wordt verwacht van de herijking van het gemeentefonds. Op 7 december 2020 heeft de minister van BZK de Tweede Kamer geïnformeerd dat de herijking van het gemeentefonds is uitgesteld naar 1 januari 2023. Een besluit over de herijking wordt pas in de volgende kabinetsperiode verwacht.

Balans(prognose) en kengetallen In dit onderdeel worden de balans(prognose) en de kengetallen van de gemeente Scherpenzeel voor de periode 2018-2024 geanalyseerd.

51

Tabel 52. Financiële kengetallen (BBV) gemeente Scherpenzeel (2018-2024) voor verwerking Amendement A2 Kengetal

2018

2019

2020

1a. Nettoschuldquote 1.b Nettoschuldquote (gecorrigeerd)

2021

2022

2023

2024

29%

-7%

-11%

7%

3%

-5%

4%

-6%

-27%

-32%

-12%

-18%

-25%

-16%

2. Solvabiliteitsratio

48%

55%

63%

61%

64%

66%

66%

3. Grondexploitatie

40%

9%

1%

7%

-7%

-11%

1%

4. Structurele exploitatieruimte

2,6%

3,0%

0,1%

0,9%

-0,1%

0,3%

0,3%

5. Gemeentelijke belastingcapaciteit

106%

105%

109%

108%

107%

107%

106%

Op basis van de tabel met kengetallen van de gemeente Scherpenzeel kunnen de volgende conclusies worden getrokken: •

De nettoschuldquote is relatief laag en laat over de periode 2018-2024 een overwegend dalende trend zien. Wanneer gecorrigeerd wordt voor verstrekte leningen is de nettoschuldquote nog lager. De gecorrigeerde nettoschuldquote varieert per jaar, maar is voor alle jaarschijven negatief. Dit betekent dat de gemeente Scherpenzeel niet alleen een lage eigen schuldpositie heeft, maar ook nog eens een groot deel van deze middelen heeft verstrekt als leningen.

•

De solvabiliteitsratio van de gemeente Scherpenzeel ligt boven 50%, het percentage stijgt zelfs naar 66% in 2024. Dit geeft aan dat Scherpenzeel uitstekend in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen in de periode tot en met 2024.

•

De structurele exploitatieruimte is, met uitzondering van 2022, positief. Dit geeft aan dat de structurele baten voldoende zijn om de structurele lasten van de gemeente te dekken voor de periode tot en met 2024. Door het aannemen van amendement A2 zal het saldo van 2022 ook positief worden.

•

De gemeentelijke belastingcapaciteit van Scherpenzeel ligt in alle jaren boven 100%. Dit geeft aan dat de belastingdruk in de gemeente boven het landelijk gemiddelde ligt. In de berekening van de gemeentelijke belastingcapaciteit worden de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing meegenomen.

Tabel 53. Balans(prognose) gemeente Scherpenzeel 2018-2024 (x 1.000) (x 1.000)

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Vaste activa

€ 26.149

€ 25.767

€ 27.443

€ 29.388

€ 31.162

€ 31.165

€ 31.833

Vlottende activa

€ 13.214

€ 9.841

€ 6.391

€ 4.649

€ 1.282

€ 2.048

€ 3.037

Totaal activa

€ 39.363

€ 35.608

€ 33.834

€ 34.037

€ 32.444

€ 33.213

€ 34.870

Reserves

€ 19.016

€ 17.876

€ 21.144

€ 20.623

€ 20.723

€ 21.710

€ 22.786

Resultaat boekjaar

€ 120

€ 1.533

€ 152

€ 33

-€ 16

€ 61

€ 58

Voorzieningen

€ 8.327

€ 9.255

€ 8.810

€ 8.839

€ 8.172

€ 8.135

€ 8.308

Vaste schuld

€ 3.811

€ 3.637

€ 421

€0

€0

€0

€0

Totaal vaste passiva

€ 31.274

€ 32.301

€ 30.527

€ 29.495

€ 28.879

€ 29.906

€ 31.152

Vlottende passiva

€ 8.089

€ 3.307

€ 3.307

€ 4.542

€ 3.565

€ 3.307

€ 3.718

Totaal passiva

€ 39.363

€ 35.608

€ 33.834

€ 34.037

€ 32.444

€ 33.213

€ 34.870

52

De balansprognose in de tabel is gebaseerd op de eigen opgave van de gemeente in de programmabegroting 2021. Hierbij vallen de volgende zaken op: •

De reservepositie verbetert van € 19 miljoen in 2018 naar € 22,8 miljoen in 2024.

•

De stand van de voorzieningen fluctueert tussen de verschillende jaren, maar de stand is in 2024 ongeveer gelijk aan de stand in 2018.

•

De vaste schuld neemt af van € 3,8 miljoen in 2018 naar € 0 in 2021 en de jaren erna.

•

Het totaal van de balans van de gemeente daalt van € 39,4 miljoen in 2018 naar € 34,9 miljoen in 2024.

Grondexploitatie De grondposities van gemeenten geven een beeld van de toekomstige ontwikkeling van een gemeente, met andere woorden is er uitbreiding van de gemeente te verwachten (meer inwoners, meer bedrijven). Een grotere omvang van de gemeente leidt in het algemeen ook weer tot hogere inkomsten en kan daarmee een verbetering van de financiële positie betekenen. Grondexploitaties hebben ook mogelijk verdienpotentieel waarmee het vermogen van gemeenten versterkt kan worden. De omvang van de grondexploitaties zijn ook van belang om enkele balansindicatoren zoals de schuldpositie te kunnen beoordelen. Een grote voorraad aan bouwgronden leidt in het algemeen tot een hogere schuldpositie. Deze is dan in principe tijdelijk hoger, omdat schulden na ontvangst van de opbrengsten weer afgebouwd kunnen worden. Tot slot leveren grondexploitaties ook risico’s op voor gemeenten; opbrengsten kunnen tegenvallen of bouwprojecten kunnen vertragen. In het algemeen geldt dat gemeenten met meer bouwgrond in ontwikkeling een hoger risicoprofiel hebben. Op dit moment zijn er binnen Scherpenzeel vier grondexploitaties actief. De verwachte eindwaarde van deze grondexploitatie is per 31 december 2019 in totaal € 12,7 miljoen. De verwachting is dus dat de gemeente Scherpenzeel de komende jaren nog ruim € 12 miljoen aan incidentele opbrengsten kan verwachten.

Scherpenzeel heeft ook een reserve grondexploitatie, de hoogte per 31 december 2019 was € 0,2 miljoen. Bij de bestemming van het resultaat 2019 is hieraan nog € 1,9 miljoen toegevoegd. Voor één van de grondexploitaties heeft Scherpenzeel een verliesvoorziening getroffen van € 0,15 miljoen. Tabel 54. Overzicht boekwaarden en resultaten grondexploitaties gemeente Scherpenzeel (x € 1.000) Ultimo 2018

Ultimo 2019

Verwachte eindwaarde

Jaar eindresultaat

Akkerwinde

2.967

-993

6.704

2022

Akkerwinde 2

0

146

-146

2023

Walstrolaan

22

210

1.115

2022

’t Voort

2.209

2.261

5.066

2024

Complex

Scherpenzeel heeft zelf in de Kadernota 2021-2024 (pag. 96) als verwachting dat in de periode tot 2030 in totaal tussen € 15 miljoen en € 20 miljoen aan inkomsten te verwachten is uit de grondexploitaties. Deze inschatting is gebaseerd op de ambitie om tot en met 2030 de komende jaren gemiddeld honderd woningen per jaar te bouwen. Deze ambitie is groter dan de huidige harde plancapaciteit van de gemeente Scherpenzeel. In de onderbouwing van het aantal van gemiddeld honderd woningen per jaar zijn ook zachte plannen en plannen waarvoor de gemeente nog grond wil verwerven, meegenomen. Bovendien spelen ook provinciale en landelijke afspraken over verstedelijkingsstrategieën een rol. Het kunnen realiseren van de doelstelling van honderd woningen per jaar is daarmee zeer onzeker. Overigens zijn alleen de opbrengsten van plannen die in uitvoering zijn in de begroting meegenomen.

53

Bronnen •

Programmabegroting Scherpenzeel 2020-2023

•

Programmabegroting Scherpenzeel 2021-2024

•

Programmarekening Scherpenzeel 2018

•

Programmarekening Scherpenzeel 2019

•

Kadernota Scherpenzeel 2021-2024

•

Overzicht grondexploitaties Scherpenzeel 2018-2025

•

Overzicht verloop reserves en voorzieningen 2019-2025 (staat D)

•

Staat C begroting 2021

•

Overzicht uitbestede diensten Scherpenzeel 2020

•

Overzicht woningvoorraad en gemiddelde woningenwaarde Scherpzeel

•

Voorstel vaststellen belastingverordeningen 2020 Scherpenzeel (inclusief besluit)

•

Formatieoverzicht Scherpenzeel oktober 2020

•

Atlas van lokale lasten COELO (2020)

•

Opgave inschatting financiële effecten herindeling Ministerie BZK (2020)

•

Eindrapport zelfbewust Scherpenzeel, Seinstra Van de Laar (2019)

•

Amendement GBS Programmabegroting 2021-2024 (A2)

•

Opgave inschatting financiële effecten herindeling Ministerie BZK (2020)

•

Diverse websites (rijksoverheid.nl, cbs.nl, allecijfers.nl, scherpenzeel.nl)

•

Toezichtsinformatie ontvangen van de provincie Gelderland

54

C. Besluit starten open overleg d.d. 14 juli 2020 (incl. bijlagen)

Versterking door verbinding Startnotitie artikel 8 Wet arhi-procedure

Op 14 juli 2020 heeft het college van Gedeputeerde Staten het besluit genomen om op grond van artikel 8 Wet algemene regels herindeling een open overleg te starten gericht op versterking van de bestuurskracht van Scherpenzeel en besluitvorming over een mogelijke herindeling van de gemeenten Scherpenzeel en Barneveld. In deze notitie staat kort beschreven welk proces gedeputeerde staten daarvoor met de beide gemeenten willen ingaan.

Reden voor start procedure artikel 8 Wet arhi: de inwoner centraal Het gemeenschappelijke doel dat wij provincie en gemeenten hebben is het zo goed mogelijk dienen van de belangen van onze inwoners. Hiervoor is voldoende lokale bestuurskracht nodig. De afgelopen jaren zijn veel nieuwe taken op de gemeenten afgekomen en liggen nieuwe uitdagingen in het verschiet. Als gevolg hiervan wordt een groot beroep gedaan op de bestuurskracht van Gelderse overheden. Vanuit onze zorgplicht voor de kwaliteit van het openbaar bestuur werkt de provincie samen met gemeenten en regio’s maatwerkgericht aan sterk bestuur in Gelderland. Niet omdat sterk bestuur een doel op zich is, maar omdat het een middel is om als overheid de maatschappij zo optimaal mogelijk te bedienen. Ons college en de gemeente Scherpenzeel constateren beiden dat de gemeente Scherpenzeel op dit moment onvoldoende bestuurskracht heeft om inwoners nu en in de toekomst goed van dienst te zijn. Het college van Scherpenzeel heeft hard gewerkt aan plannen voor een zelfstandige gemeente. Wij erkennen de zware inzet die het college van Scherpenzeel heeft gepleegd, maar wij behouden onvoldoende vertrouwen dat de uitgewerkte oplossing toekomstbestendig is. Daarom hebben wij op 14 juli 2020 besloten een open overleg te starten in het kader van artikel 8 Wet Arhi. Het is nu de tijd om verschillende opties in beeld te brengen.

In beginsel zien wij een herindeling van Scherpenzeel en Barneveld als de meest gerede optie voor de versterking van de bestuurskracht van Scherpenzeel. Dit op basis van de verkenning die wij daarover hebben uitgevoerd in het voorjaar van 2020. Wij gaan hierover graag met de beide gemeenten in gesprek.

Wet Algemene regels herindeling De procedurevoorschriften voor een herindelingsadvies dat door een provincie wordt opgesteld, zijn vastgelegd in de Wet algemene regels herindeling (Wet arhi). In het bijzonder artikel 8 bepaalt hoe het proces dient te worden vormgegeven. Het proces vangt aan met het zogenaamde open overleg: gedeputeerde staten stellen burgemeester en wethouders van de betrokken gemeenten in de gelegenheid met hen overleg te voeren over de wens tot wijziging van de gemeentelijke indeling.

Statenbrief

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Inlichtingen

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl

Onderwerp

Starten open overleg gemeentelijke indeling Barneveld en Scherpenzeel.

Blad

1 van 4

Portefeuillehouder

Jan Markink Ambitie en thema

Ambitie 1 Samen voor Gelderland Thema:

Sterk bestuur en toezicht Doel van deze brief

Gedeputeerde Staten verzoeken Provinciale Staten om: de inhoud van deze brief voor kennisgeving aan te nemen (informatieplicht)

1

Inhoud voorstel (beoogd resultaat/doel) We informeren uw Staten over ons besluit d.d. 14 juli 2020 om een ‘open overleg’ te starten met de gemeenten Scherpenzeel en Barneveld, om een herindeling tussen beide gemeenten te onderzoeken.

2

Aanleiding Op 9 juli jongstleden heeft de gemeenteraad van Scherpenzeel ingestemd met de Kadernota 20212024. In deze Kadernota schetst de gemeente Scherpenzeel haar plannen voor een duurzame en bestuurskrachtige gemeente. Ons college heeft op 2 juni 2020 – op verzoek van het college van B&W van Scherpenzeel – al een voorlopig standpunt ingenomen over deze Kadernota. Wij constateren dat uitvoering van deze Kadernota geen reëel zicht biedt op structurele oplossing van de evidente bestuurskrachtproblemen van de gemeente Scherpenzeel. U bent over dit voorlopig standpunt eerder geïnformeerd (PS2020374). Dit standpunt is verder onderbouwd in de notitie “een sterk dorp en een sterke gemeente”. Bij onze definitieve standpuntbepaling naar aanleiding van de besluitvorming in de gemeenteraad van Scherpenzeel zijn de volgende afwegingen voorts nog van belang geweest:

Markt 11 | 6811 CG Arnhem Postbus 9090 | 6800 GX Arnhem 026 359 99 99 post@gelderland.nl www.gelderland.nl

BNG Bank Den Haag NL74BNGH0285010824 BIC-code BNG Bank: BNGHNL2G Btw-nummer: NL001825100.B03 KvK-nummer: 51468751

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Blad

2 van 4

•

•

•

•

•

De gemeenteraad van Barneveld heeft op 17 juni jl. gedebatteerd over betrokkenheid bij een mogelijke artikel 8 Arhi-procedure en heeft in meerderheid aangegeven constructief te staan voor het voeren van overleg mocht het tot een dergelijke procedure komen; Het college van B&W van Scherpenzeel heeft bij brief van 23 juni verzocht om heroverweging van het voorlopig standpunt, mede op basis van een nadere externe rapportage over het financieel perspectief van de gemeente. Bij brief van 3 juli hebben wij een inhoudelijke reactie gezonden op deze brief van het College van B&W. Het College van Scherpenzeel heeft op 10 juli jl. hierop gereageerd per brief. Deze brief is als bijlage toegevoegd aan deze Statenbrief. In de open overleg fase zullen we verschillende opties voor het versterken van bestuurskracht van Scherpenzeel in beeld brengen. Als het aan de provincie ligt, sturen de Colleges van Scherpenzeel, Barneveld en de provincie dit gezamenlijk aan. Er is een peiling geweest onder de inwoners van Scherpenzeel over zelfstandigheid of herindeling met Barneveld. Betrokkenheid van de bevolking is van groot belang. Daarbij hechten we veel waarde aan een goede vergelijking tussen de scenario’s voor herindeling en zelfstandigheid. Omdat Scherpenzeel het scenario voor herindeling niet heeft uitgewerkt, zullen we dat de komende periode gaan doen.

Het is onze inzet om dit in gezamenlijkheid met de gemeenten te doen. Er is een gesprek geweest met de Minister van BZK over ons voorlopig standpunt en ons voornemen een open overleg te starten. De Minister heeft ons college op 10 juli een brief gestuurd, met enkele aandachtspunten voor het vervolg van dit proces na de besluitvorming door ons college.

Met inachtneming van het bovenstaande zijn er geen nieuwe feiten of omstandigheden aan de orde, die tot aanpassing van ons eerder ingenomen standpunt hebben geleid.

3

Bestaand beleid c.q. kader De provincie heeft een verantwoordelijkheid voor het openbaar bestuur. De afgelopen jaren zijn veel nieuwe taken op gemeenten afgekomen en liggen nieuwe uitdagingen in het verschiet. Als een gevolg hiervan wordt een groot beroep gedaan op de bestuurs- en realisatiekracht van Gelderse overheden. In de Statennotitie 'Sterk Bestuur voor de opgaven van morgen' (PS2018-217) hebben we aangegeven maatwerkgericht te willen werken aan de versterking van bestuurskracht van gemeenten, regio’s en provincie. Niet omdat sterk bestuur een doel op zich is, maar omdat het een middel is om als overheid de maatschappij zo optimaal mogelijk te bedienen. Gemeenten zijn primair zelf verantwoordelijk voor het versterken van hun eigen bestuurskracht. De provincie stimuleert initiatieven van onderop, maar pakt de regie als een geschikte oplossing vanuit gemeenten uitblijft.

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Blad

3 van 4

De maatwerkaanpak voor de versterking van de kwaliteit van het openbaar bestuur is recent verder uitgewerkt in de Statenbrief 'Vitaal openbaar bestuur' (PS2020-244). De wet Algemene regels herindeling (wet Arhi) regelt de procedure voor herindeling van gemeenten. De provincie kan het initiatief nemen voor een herindelingsprocedure (artikel 8, wet Arhi). Het beleidskader gemeentelijke herindeling geeft de criteria van de minister weer, waaraan zij herindelingsadviezen toetst. U bent hierover nader geïnformeerd tijdens de beeldvormende sessie op 20 mei.

4

Argumenten/afwegingen/risico’s Wij vinden het van belang dat er een duurzame oplossing wordt gerealiseerd voor de bestuurskrachtproblematiek van Scherpenzeel. De aanpak vanuit de gemeente biedt geen structurele oplossing voor deze problemen. Nu is het moment om andere en betere opties in beeld te gaan brengen. Ons college neemt daarom het besluit om een zogeheten ‘open overleg’, conform de wet Algemene regels herindeling, te starten. Uit de in het voorjaar van 2020 uitgevoerde verkenning is naar voren gekomen dat de gemeente Barneveld voor Scherpenzeel de gerede partij is om een strategisch partnerschap aan te gaan. Wij willen daarom samen met de gemeenten Scherpenzeel en Barneveld, inwoners en bestuurlijke partners dit partnerschap grondig onderzoeken, waarbij een herindeling tussen beide gemeenten per 1-1-2023 naar de kennis van nu de na te streven invulling daarvan is. We willen deze optie op een reële en evenwichtige manier afzetten tegen het scenario zelfstandigheid. Indien in het te voeren overleg ook wordt bevestigd dat herindeling de beste optie is, zal dit leiden tot de opstelling van een Herindelingsontwerp voor beide gemeenten per de aangegeven datum. Dit Herindelingsontwerp dient dan uiterlijk 1 februari 2021 door ons te worden vastgesteld. In juni 2021 vindt dan in uw Staten de formele besluitvorming plaats over een herindelingsadvies.

Wij willen uw Staten gedurende het gehele proces op passende wijze meenemen. Gegeven de krappe tijdsplanning is een startnotitie opgesteld voor de invulling en vormgeving van de open overlegfase, zodat vanaf het moment van de besluitvorming in ons college over de start van artikel 8 Wet Arhi de uitvoering kan starten. Deze startnotitie is als bijlage toegevoegd aan deze Statenbrief. Uitgangspunt bij de invulling van de open overlegfase is dat zoveel mogelijk gewerkt wordt in coproductie met de beide gemeenten, en dat de provincie vanuit haar regierol bewaakt en stimuleert dat tijdig tot resultaten in het benodigde tijdschema wordt gekomen.

5

Financiële consequenties Niet van toepassing.

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Blad

4 van 4

6

Proces en evaluatie We hebben de colleges van Scherpenzeel en Barneveld mondeling toelichting gegeven op ons besluit tot het starten van het ‘open overleg’. Voorts hebben we deze colleges ook een brief gestuurd, met de startnotitie. Er is een brief aan de omliggende gemeenten van Scherpenzeel en Barneveld gestuurd waarin wij informeren over de stappen die we nu zetten en hun rol in het te voeren open overleg. Ook de omliggende gemeenten en de provincie Utrecht worden door ons per brief op de hoogte gesteld. De minister van Binnenlandse Zaken ontvangt een brief met nadere uitleg over ons genomen besluit en we geven aan haar gedurende het proces te informeren. Voor de start van het ‘open overleg’ worden de colleges van Barneveld en Scherpenzeel uitgenodigd voor een bestuurlijke startbijeenkomst, met vertegenwoordigers van ons college. Gedurende het hele proces zullen we u op een passende wijze meenemen.

Gedeputeerde Staten van Gelderland John Berends - Commissaris van de Koning Pieter Hilhorst - secretaris

Bijlagen:          

GS Besluit Startnotitie open overlegfase "Versterking door verbinding" Brief dd. 3 juli aan College B&W Scherpenzeel Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken dd. 10 juli Brief van het College B&W Scherpenzeel dd. 10 juli Brief aan Scherpenzeel Brief aan Barneveld Brief aan omliggende gemeenten Brief aan provincie Utrecht Brief aan minister Binnenlandse Zaken

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020 007489 Onderwerp

Starten open overleg

Gemeente Scherpenzeel T.a.v. het College Postbus 100 3925 ZJ SCHERPENZEEL

Inlichtingen bij

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl Blad

1 van 2

Geacht College, Op 9 juli jongstleden heeft uw gemeenteraad de Kadernota voor 2021 2024 aangenomen. In deze Kadernota schetst u uw plannen voor een duurzame en bestuurskrachtige gemeente. In ons voorlopig standpunt dd. 2 juni over de Kadernota zoals die is vastgesteld door uw College hebben wij uitgebreid uiteengezet waarom wij als GS menen dat deze Kadernota ons onvoldoende vertrouwen gaf dat u uw bestuurskrachtproblematiek duurzaam en structureel zou kunnen oplossen. Dat is ondermeer onderbouwd in de nota “een sterk dorp in een sterke gemeente” die wij u toen hebben doen toekomen. Bij brief van 3 juli jl. hebben wij ons standpunt in deze nog eens kernachtig aangegeven. Met het aannemen van de Kadernota door uw gemeenteraad is ons voorlopig standpunt niet gewijzigd. Wij hebben zeker waardering voor het feit dat u uw bestuurskrachtproblematiek onderkent en respect voor het feit dat u ook bereid bent om die aan te pakken. Maar onze inhoudelijke bezwaren tegen de door u gekozen en uitgewerkte oplossing zijn niet opgelost.

Start artikel 8 Wet Arhi; open overlegfase Zoals wij eerder hebben aangegeven menen wij dat een fusie tussen de gemeente Scherpenzeel en Barneveld een goede mogelijkheid kan zijn om uw problematiek ten aanzien van bestuurskracht duurzaam op te lossen en de inwoners van Scherpenzeel de gelegenheid te bieden om met hun sterke dorp in een sterke gemeente te kunnen floreren. Wij willen daarom samen met de beide gemeenten, uw inwoners en bestuurlijke partners deze optie grondig onderzoeken en deze optie ook op een reële en evenwichtige manier afzetten tegen het scenario zelfstandigheid en mogelijk nog andere reële opties. We starten daarom een ‘open overleg’, conform de bevoegdheden die wet Algemene regels herindeling (wet Arhi) ons geeft.

Markt 11 | 6811 CG Arnhem Postbus 9090 | 6800 GX Arnhem 026 359 99 99 post@gelderland.nl www.gelderland.nl

BNG Bank Den Haag NL74BNGH0285010824 BIC code BNG Bank: BNGHNL2G Btw nummer: NL001825100.B03 KvK nummer: 51468751

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Onderwerp

Starten open overleg

Gemeente Barneveld T.a.v. het College Postbus 63 3770 AB BARNEVELD

Inlichtingen bij

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl Blad

1 van 2

Geacht College, Op 9 juli jongstleden heeft de gemeenteraad van Scherpenzeel de Kadernota voor 2021-2024 aangenomen. In deze Kadernota schetst de gemeente haar plannen voor een duurzame en bestuurskrachtige gemeente. In ons voorlopig standpunt dd. 2 juni over de Kadernota zoals die door het College van B&W in Scherpenzeel is vastgesteld hebben wij uitgebreid uiteengezet waarom wij als GS menen dat deze Kadernota ons onvoldoende vertrouwen gaf dat deze de bestuurskrachtproblematiek van Scherpenzeel duurzaam en structureel zou kunnen oplossen. Dat is ondermeer onderbouwd in de nota “een sterk dorp in een sterke gemeente” die wij u toen hebben doen toekomen. Met het aannemen van de Kadernota door de gemeenteraad van Scherpenzeel is ons voorlopig standpunt niet gewijzigd. Wij hebben zeker waardering en respect voor het feit dat Scherpenzeel de eigen bestuurskrachtproblematiek onderkent en bereid blijkt om die aan te pakken. Maar onze inhoudelijke bezwaren tegen de door de gemeenteraad gekozen en uitgewerkte oplossing zijn niet opgelost.

Start artikel 8 Wet Arhi; open overlegfase Zoals wij eerder hebben aangegeven menen wij dat een fusie tussen de gemeenten Scherpenzeel en Barneveld een goede mogelijkheid kan zijn om de problematiek bestuurskracht duurzaam op te lossen en de inwoners van Scherpenzeel de gelegenheid te bieden om als sterk dorp in een sterke gemeente te kunnen floreren. Wij willen daarom samen met de beide gemeenten, uw inwoners en bestuurlijke partners deze optie grondig onderzoeken en deze optie ook op een reële en evenwichtige manier afzetten tegen

Markt 11 | 6811 CG Arnhem Postbus 9090 | 6800 GX Arnhem 026 359 99 99 post@gelderland.nl www.gelderland.nl

BNG Bank Den Haag NL74BNGH0285010824 BIC-code BNG Bank: BNGHNL2G Btw-nummer: NL001825100.B03 KvK-nummer: 51468751

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Onderwerp

Start open overleg

T.a.v. het College

Inlichtingen bij

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl Blad

1 van 2

Geacht College, Graag informeren wij u over het besluit dat we genomen hebben inzake de versterking van de bestuurskracht van de gemeente Scherpenzeel. Op 9 juli jongstleden heeft de gemeenteraad van Scherpenzeel de Kadernota voor 2021-2024 aangenomen. In deze Kadernota schetst de gemeente haar plannen voor een zelfstandige toekomst. Deze Kadernota biedt echter naar onze mening geen zicht op een fundamentele en duurzame versterking van het bestuurskrachtprobleem in Scherpenzeel. Zoals wij eerder hebben aangegeven menen wij dat een fusie tussen de gemeente Scherpenzeel en Barneveld een goede mogelijkheid kan zijn om de problematiek van de bestuurskracht van Scherpenzeel duurzaam op te lossen en de inwoners van Scherpenzeel de gelegenheid te bieden om als sterk dorp in een sterke gemeente te kunnen floreren. Wij willen daarom samen met de beide gemeenten, hun inwoners en bestuurlijke partners deze optie grondig onderzoeken en deze optie ook op een reële en evenwichtige manier afzetten tegen het scenario zelfstandigheid en mogelijk nog andere reële opties. Uiteraard zullen we daarbij terdege rekening houden met de resultaten van onze eerder dit jaar uitgevoerde verkenning en de daarbij met u gevoerde gesprekken. We starten daarom een ‘open overleg’, conform de bevoegdheden die wet Algemene regels herindeling (wet Arhi) ons geeft.

Wij hebben daarom besloten tot een de start van een artikel 8 Wet Arhi-procedure. In dit open overleg willen we ook graag uw gemeente betrekken. Enerzijds ter toetsing/ bevestiging van de resultaten van onze verkenning van dit voorjaar over de mogelijkheden voor versterking van de bestuurskracht van Scherpenzeel. Anderzijds om uw eventuele suggesties en wensen te horen, in relatie tot een mogelijke fusie van beide gemeenten.

Markt 11 | 6811 CG Arnhem Postbus 9090 | 6800 GX Arnhem 026 359 99 99 post@gelderland.nl www.gelderland.nl

BNG Bank Den Haag NL74BNGH0285010824 BIC-code BNG Bank: BNGHNL2G Btw-nummer: NL001825100.B03 KvK-nummer: 51468751

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Onderwerp

Start open overleg

Provincie Utrecht T.a.v. College van GS Postbus 80300 3508 TH UTRECHT

Inlichtingen bij

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl Blad

1 van 2

Geacht College, Graag informeren wij u over het besluit dat wij genomen hebben inzake de versterking van de bestuurskracht van de gemeente Scherpenzeel. Op 9 juli jongstleden heeft de gemeenteraad van Scherpenzeel de Kadernota voor 2021-2024 aangenomen. In deze Kadernota schetst de gemeente haar plannen voor een zelfstandige toekomst. Deze Kadernota biedt echter naar onze mening geen zicht op een fundamentele en duurzame versterking van het bestuurskrachtprobleem in Scherpenzeel. We starten daarom een ‘open overleg’, conform de bevoegdheden die wet Algemene regels herindeling (artikel 8, wet Arhi) ons geeft. In dat overleg verwachten wij ook de buurgemeenten van de gemeente Scherpenzeel te betrekken. Uiteraard houden we daarbij rekening met de resultaten van de eerder dit jaar uitgevoerde verkenning. Het open overleg enerzijds gericht op toetsing/bevestiging van de resultaten van onze verkenning van dit voorjaar over de mogelijkheden voor versterking van de bestuurskracht van Scherpenzeel. Anderzijds om hun eventuele suggesties en wensen te horen, in relatie tot een mogelijke fusie van de gemeenten Barneveld en Scherpenzeel, die wij op dit moment als gerede optie zien voor versterking van de bestuurskracht van Scherpenzeel.

Markt 11 | 6811 CG Arnhem Postbus 9090 | 6800 GX Arnhem 026 359 99 99 post@gelderland.nl www.gelderland.nl

BNG Bank Den Haag NL74BNGH0285010824 BIC-code BNG Bank: BNGHNL2G Btw-nummer: NL001825100.B03 KvK-nummer: 51468751

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Onderwerp

Starten open overleg

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties T.a.v. de Minister Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Inlichtingen bij

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl Blad

1 van 3

Geachte Minister, Hartelijk dank voor uw brief d.d. 10 juli 2020 naar aanleiding van het gesprek met ons op 8 juli jl. We informeren u hierbij graag over ons besluit van 14 juli 2020 tot het starten van een ‘open overleg’, conform artikel 8, lid 1 van de wet Algemene regels herindeling. Op 9 juli jongstleden heeft de gemeenteraad van Scherpenzeel de Kadernota voor 2021-2024 aangenomen. In deze Kadernota schetst de gemeente haar plannen voor een duurzame en bestuurskrachtige gemeente. In ons voorlopig standpunt dd. 2 juni jl. over de Kadernota zoals die door het College van B&W in Scherpenzeel is vastgesteld hebben wij uitgebreid uiteengezet waarom wij menen dat deze Kadernota ons onvoldoende vertrouwen gaf dat de bestuurskrachtproblematiek van Scherpenzeel duurzaam en structureel zou kunnen worden opgelost. Dat is ondermeer onderbouwd in de nota “een sterk dorp in een sterke gemeente” die wij eerder hebben doen toekomen. Bij brief van 4 juni jl. hebben wij u op de hoogte gesteld van ons voornemen om – na besluitvorming in de gemeenteraad van Scherpenzeel over de Kadernota – een artikel 8 procedure Wet Arhi te starten. Dit conform het Beleidskader Herindelingen. Naar aanleiding hiervan hebben wij u op 8 juli bovengenoemd overleg met u gehad. Met het aannemen van de Kadernota door de gemeenteraad van ons Scherpenzeel op 9 juli jl. is ons voorlopig standpunt niet gewijzigd.

Wij hebben zeker waardering en respect voor het feit dat Scherpenzeel de eigen bestuurskrachtproblematiek onderkent en bereid blijkt om die aan te pakken. Maar onze inhoudelijke bezwaren tegen de door de gemeente Scherpenzeel gekozen en uitgewerkte oplossing zijn niet opgelost en de uitwerkte oplossing is niet vergeleken met andere opties.

Markt 11 | 6811 CG Arnhem Postbus 9090 | 6800 GX Arnhem 026 359 99 99 post@gelderland.nl www.gelderland.nl

BNG Bank Den Haag NL74BNGH0285010824 BIC-code BNG Bank: BNGHNL2G Btw-nummer: NL001825100.B03 KvK-nummer: 51468751

Datum

14 juli 2020 Zaaknummer

2020-007489 Blad

2 van 3

Start artikel 8 Wet Arhi; open overlegfase Zoals wij eerder hebben aangegeven menen wij dat een fusie tussen de gemeente Scherpenzeel en Barneveld een goede mogelijkheid kan zijn om de problematiek bestuurskracht duurzaam op te lossen en de inwoners van Scherpenzeel de gelegenheid te bieden om als sterk dorp in een sterke gemeente te kunnen floreren. Wij willen daarom samen met de beide gemeenten, de inwoners en bestuurlijke partners deze optie grondig onderzoeken en deze optie ook op een reële en evenwichtige manier afzetten tegen het scenario zelfstandigheid en mogelijk nog andere reële opties. We starten daarom een ‘open overleg’, conform de bevoegdheden die wet Algemene regels herindeling (wet Arhi) ons geeft. Uitgangspunten open overleg We vinden het van belang dat we in verbinding werken aan de versterking van de bestuurskracht van Scherpenzeel. Graag geven wij samen met de colleges van Scherpenzeel en Barneveld de herindeling en de procedure vorm in een doorlopend bestuurlijk overleg. Het is onze inzet dat wij, binnen de juridische kaders, gezamenlijk eigenaar kunnen worden van het proces en de resultaten. Wij hebben daartoe een startnotitie voor de open overlegfase opgesteld, waarin we aangeven wat onze precieze uitgangspunten zijn binnen dit proces. De startnotitie is als bijlage toegevoegd aan deze brief.

We treden graag snel met beide colleges in overleg over deze startnotitie om elkaars standpunten en uitgangspunten met elkaar te spiegelen, zodat we gezamenlijk gedeelde beelden en doelen voor dit proces kunnen formuleren. Ten slotte Wij zijn ons bewust van de mogelijke impact van ons besluit, zowel in Scherpenzeel als in Barneveld. Onze inzet is om de belangen van inwoners en de inhoudelijke opgaven in het gebied centraal te blijven stellen en in goed overleg met alle relevante partijen tot de beste bestuurlijke oplossing te komen voor de bestuurskrachtproblematiek van Scherpenzeel. Ons college informeert u graag doorlopend over de voortgang van het proces.

Correspondentie n.a.v. starten open overleg

Aan de leden van de Gedeputeerde Staten van Gelderland Betreft: Opstelling college Scherpenzeel inzake het opstarten van het “open overleg” Scherpenzeel, 16 juli 2020

Geachte leden van gedeputeerde staten, Met stijgende verbazing lezen wij de brieven die door het college van Scherpenzeel verstuurd worden aan u en aan de minister van Binnenlandse zaken. Zowel de toon als de inhoud geven ons aanleiding om te reageren. Er wordt wederom gesteld dat Barneveld niet bereid zou zijn of zijn geweest tot het voeren van verkennende gesprekken over de toekomst van Scherpenzeel. Dit is pertinent onwaar, in het gespreksverslag van het gesprek tussen de colleges van Barneveld en Scherpenzeel staat klip en klaar dat het college van Scherpenzeel niet bereid was en is tot het voeren van een gesprek. Ter illustratie onderstaande alinea uit het gespreksverslag tussen beide college op 11 mei 2020 zoals terug te vinden in het informatiesysteem van de gemeente Barneveld. “Wethouder Van Deelen geeft aan dat er een heel duidelijke opdracht van de raad ligt (uitwerken van de keuze voor zelfstandigheid). Daarom geeft Scherpenzeel nu uitvoering aan de spiegeling van de variant zelfstandigheid ten opzichte van herindeling. Scherpenzeel voelt geen ruimte om verder te gaan dan dat en de discussie hierover helemaal open te breken. Scherpenzeel is op zoek hoe de zelfstandige toekomst van Scherpenzeel vormgegeven kan worden en verwoorden dat in de kadernota.

Na doorvragen van burgemeester Van Dijk geeft wethouder Van Deelen de kern van de huidige visie van Scherpenzeel weer: spiegeling door Scherpenzeel van zelfstandigheid tegenover herindeling met Barneveld wordt gebruikt voor rationalisering van de door Scherpenzeel reeds gemaakte keuze namelijk zelfstandigheid. De tot nu toe verzamelde en ontvangen informatie is niet anders dan de beschikbare informatie van vóór het genomen raadsbesluit van 9 december 2020 en er is geen nieuwe content beschikbaar die een nieuwe heroverweging nodig maakt. Wethouder Van Deelen geeft aan dat hij spiegelt zonder intentie vooraf dat dit zal leiden tot heroverweging van het Scherpenzeelse standpunt. Hij ziet geen politieke ruimte om op een open wijze een herindelingsoptie met Barneveld te verkennen. Burgemeester Van Dijk respecteert dit (eerlijke) standpunt en vraagt zich af hoe zinvol het dan is om het format in te vullen.” Opmerkelijk is wel dat bovenstaande alinea verwijderd is uit het verslag dat door ons eigen college aan onze Scherpenzeelse raad toegezonden is.

Ook na het besluit van u, Gedeputeerde staten zien we van Barneveld een open, constructieve houding en een uitgestoken hand terwijl ons eigen college reageert op een hele andere wijze. Zeker na de oproep van de minister in haar brief van 10 juli jl. bevreemdt ons deze houding omdat ook zij gevraagd heeft aan ons college een open gesprek te gaan doorlopen waarin de opgaven centraal staan. De handelswijze van ons college doet onze buurgemeente Barneveld tekort maar bovenal doet het onze eigen Scherpenzeelse inwoners tekort, omdat wij op deze manier buiten spel komen te staan in het hele ingezette traject. Om deze redenen willen we u met deze brief laten weten dat we volledig afstand nemen van het handelen van ons college en willen we de hoop uitspreken dat de open, constructieve houding er bij ons college alsnog komt. Met vriendelijke groet, M.J. van de Beek-Lindhout, fractievoorzitter ChristenUnie Scherpenzeel P.A. Klaassen, fractievoorzitter CDA Scherpenzeel W.A. Schuur, fractievoorzitter PRO Scherpenzeel