04c. Herindelingsontwerp.pdf

€ 58.000

Reëel en structureel evenwicht

Onbenutte belastingcapaciteit 2021

€ 7,8 mln

€ 0,1 mln

Belastingcapaciteit cf. art. 12

Programmabegroting 2020

Fin. verhoudingswet Reserves per inwoner eind 2019

€ 1.552

€ 1.811

Gemiddelde Nederlandse gemeenten eind 2019 € 1.650

38

Reserves per inwoner eind 2020 (raming)

€ 1.458

€ 1.985

Gemiddelde Nederlandse gemeenten eind 2019 € 1.650

Reserves per inwoner ultimo 2021 (raming)

€1.427

€ 1.904

Gemiddelde Nederlandse gemeenten eind 2019 € 1.650

Nettoschuldquote gecorrigeerd begroting 2021

137%

-/- 12%

130%

Nettoschuldquote gecorrigeerd eind 2024

143%

-/- 16%

130%

Eindwaarde grondexploitaties

-/- € 1,1 mln

€ 12,7 mln

Positief saldo

Omvang grondexploitaties raming 2024

14%

1%

< 35%

Weerstandsvermogen (ratio)

2,1

1,3

Boven 1,0

(raming)

Uit de vergelijking tussen beide gemeenten blijkt dat Barneveld goed scoort op de indicatoren onbenutte belastingcapaciteit, weerstandsvermogen en omvang grondexploitaties. De waarde voor de nettoschuldquote, gecorrigeerd voor voorraden bouwgrond, blijft net binnen de kritische grens. Barneveld scoort beneden de norm op het onderdeel structureel evenwicht. Bij de jaarrekening 2019, de gewijzigde begroting 2020 en in de meerjarenramingen 2022, 2023 en 2024 is er geen sprake van een structureel evenwicht. De reserves van Barneveld liggen beneden het gemiddelde van Nederlandse gemeenten. Per saldo heeft Barneveld een negatieve eindwaarde op de grondexploitaties. Scherpenzeel scoort goed op de onderdelen structureel evenwicht, reserves, nettoschuldquote, eindwaarde van de grondexploitaties en de omvang van de grondexploitaties. Op het onderdeel onbenutte belastingcapaciteit is de ruimte in 2021 grotendeels ingezet en resteert nog beperkte ruimte.

6.5 Deelconclusies over de financiële positie van een heringedeelde gemeente Vanuit financieel perspectief zijn beide gemeenten complementair aan elkaar. Scherpenzeel heeft een goede vermogenspositie, Barneveld heeft een matige vermogenspositie. Barneveld heeft een lage lastendruk, Scherpenzeel heeft een hoge lastendruk. Barneveld heeft een groot weerstandsvermogen, Scherpenzeel een beperkter weerstandsvermogen. Samenvattend wordt het beeld van een heringedeelde gemeente als volgt: Tabel 2. Samenvattend beeld financiële positie heringedeelde gemeente Indicator

Barneveld

Scherpenzeel

Heringedeelde gemeente

Onbenutte belastingcapaciteit 2021

€ 7,8 mln

€ 0,1 mln

€ 7,9 mln

Reserves per inwoner ultimo 2021 (raming)

€1.427

€ 1.904

€ 1.495

Nettoschuldquote gecorrigeerd begroting 2021

137%

-/- 12%

113%

Nettoschuldquote gecorrigeerd eind 2024

143%

-/- 16%

121%

Eindwaarde grondexploitaties

-/- € 1,1 mln

€ 12,7 mln

€ 11,6 mln

Omvang grondexploitaties raming 2024

14%

1%

12%

(raming)

39

Weerstandsvermogen (ratio)

2,1

1,3

2,0

Bij een optelling van de financiële getallen van beide gemeenten ontstaat een totaalbeeld van een nieuwe gemeente die op de meeste indicatoren goed scoort. Alleen de reserves per inwoner blijven onder het gemiddelde van Nederlandse gemeenten. Bij deze optelling is nog geen rekening gehouden met de mogelijkheden die er zijn om kostenbesparingen op de gezamenlijke organisatie en huisvesting te realiseren. Barneveld zit ruim in de organisatie en Scherpenzeel stelt zelf dat ze tot en met 2020 te krap georganiseerd is. Opgeteld kan dit leiden tot mogelijkheden de formatie op het huidige niveau te houden en aangekondigde uitbreidingen terug te draaien. De eindconclusie vanuit financieel perspectief is dat er met een herindeling een nieuwe gemeente ontstaat die financieel robuust is en waarvan de financiële positie samen beter is dan die van de beide gemeenten afzonderlijk. Daarbij is het wel essentieel dat Barneveld financieel gezien ‘schoon door de poort’ gaat en structurele maatregelen treft om de tekorten die ontstaan in 2022, 2023 en 2024 weg te werken en de nettoschuldpositie beheersbaar te houden (het mes snijdt aan twee kanten). Hierbij kan Barneveld naar de eigen organisatie kijken, naar het voorzieningenniveau, naar investeringen en grondexploitaties en naar het lastenniveau.

Voor Scherpenzeel geldt als aandachtspunt de dekking van de flexibele schil en het risico dat achterstanden mogelijk structurele oorzaken hebben. Een herindeling met Barneveld biedt kansen voor structurele oplossingen voor deze risico’s.

6.6 Gevolgen algemene uitkering gemeentefonds In deze paragraaf zijn de effecten van een herindeling op de algemene uitkering omschreven. Voor een nieuwe gemeente wordt een nieuwe berekening gemaakt, waarbij een aantal indicatoren kan veranderen. Hierdoor kunnen voor- en nadelen ontstaan. Dit bepaalt mede de financiële ruimte die een nieuwe gemeente heeft. Een herindeling heeft gevolgen voor de structurele en de incidentele uitkering uit het gemeentefonds. Op basis van een eerste doorrekening van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties worden deze effecten gepresenteerd. NB: in deze effecten zijn de wijzigingen met betrekking tot de herijking van het gemeentefonds nog niet meegenomen. Deze effecten kunnen leiden tot lagere inkomsten voor de huidige gemeenten en voor de nieuwe gemeente. Op 7 december 2020 heeft de minister van BZK de Tweede Kamer laten weten dat het nieuwe kabinet over de herverdeling besluit en dat de ingangsdatum opgeschoven is naar 1 januari 2023. In de volgende tabel is het structurele effect op de algemene uitkering (AU) weergegeven. In de tabel is de huidige algemene uitkering voor beide gemeenten gepresenteerd, evenals een optelling.

De algemene uitkering daalt in geval van een herindeling structureel met € 338.348 (0,36%) ten opzichte van de huidige algemene uitkering van de beide gemeenten tezamen, gebaseerd op het nieuwe inwonersaantal. Tabel 9. Gevolgen algemene uitkering gemeentefonds

40

Gemeente

Huidige AU

AU per inwoner

Gemeente Barneveld

€ 82.877.742

€ 1.430

Gemeente Scherpenzeel

€ 12.028.320

€ 1.218

Totaal gemeente Barneveld + gemeente Scherpenzeel

€ 94.906.062

€ 1.399

Herindeling Barneveld-Scherpenzeel

€ 94.567.714

€ 1.394

Verschil

-/- € 338.348

-/- 0,357%

Bron: opgave inschatting financiële effecten herindeling ministerie BZK (2020).

6.7 Te ontvangen frictiekosten via algemene uitkering gemeentefonds In geval van een herindeling ontvangen de herindelende gemeente een incidentele (dus eenmalige) bijdrage vanuit het Rijk voor frictiekosten. In totaal gaat het voor de gemeenten Barneveld en Scherpenzeel om een bedrag van € 5,6 miljoen. Dit bedrag is als volgt opgebouwd: •

In het jaar voorafgaand aan de herindeling ontvangen de gezamenlijke fusiepartners een vijfde deel van de frictiebijdrage. Deze bedraagt ongeveer € 1,1 miljoen, en wordt gelijkelijk onder de partners verdeeld, ongeacht de schaalgrootte (dus ieder ongeveer € 0,55 miljoen).

•

Vanaf het jaar van herindeling wordt door de nieuw gevormde gemeente nog een bijdrage van in totaal ongeveer € 4,5 miljoen ontvangen. Deze bijdrage wordt over vier jaren verdeeld volgens het schema 40%, 20%, 20% en 20% vanaf het jaar van herindeling.

De tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling is bedoeld ter dekking van eenmalige kosten die direct verband houden met de herindeling. Denk hierbij aan het in elkaar schuiven van de ambtelijke diensten, huisvesting, automatisering, harmoniseren van verordeningen en dergelijke. Deze bijdrage kan benut worden voor de directe herindelingskosten, een eventueel overschot kan voor andere doeleinden worden ingezet.

Structurele effecten bestuurskosten Bij een bestuurlijke fusie dalen de structurele kosten van de bestuurlijke organisatie. Hoewel de functionarissen wat duurder zijn (deze kosten hangen samen met de gemeentegrootte), worden het er ook minder in vergelijking met de huidige situatie. Zo zijn er in de huidige situatie twee (tijdelijke) burgemeesters, twee griffiers en twee gemeentesecretarissen, terwijl bij een herindeling nog maar één van de genoemde functionarissen nodig zal zijn. Ook zal het aantal wethouders en raadsleden in geval van een herindeling lager liggen dan de optelling van de huidige aantallen van beide gemeenten. Het structurele effect op de bestuurskosten is in deze fase niet exact te becijferen maar ligt waarschijnlijk op een besparing van tussen € 250.000 en € 400.000. Het definitieve financiële effect is afhankelijk van de uiteindelijke keuzes bij een eventuele herindeling (bijvoorbeeld het aantal wethouders).

6.8 Effecten op de begrotingsomvang van een nieuwe gemeente Op basis van de door de beide gemeenten vastgestelde begrotingen voor 2021 en de meerjarenraming 2022-2024 is een inschatting gemaakt van de financiële omvang na mogelijke herindeling. Het definitieve beeld is uiteraard afhankelijk van keuzes die bij een herindeling gemaakt worden, bijvoorbeeld het aantal wethouders en directieleden. Ook mogelijke besparingen spelen dan

41

een rol, zoals het optimaliseren van huisvesting of het efficiënter inrichten van de organisatie. In de volgende tabel zijn deze effecten niet meegenomen en ook de effecten van de algemene uitkering zijn niet meegenomen. Tabel 10. Omvang begroting na herindeling, lasten na bestemming (x 1.000 ) 2021

2022

2023

2024

Scherpenzeel

€ 28.643

€ 23.071

€ 23.547

€ 23.706

Barneveld

€ 147.846

€ 144.383

€ 144.197

€ 144.169

Totale lasten (herindeling)

€ 176.489

€ 167.454

€ 167.744

€ 167.875

6.9 Reservepositie na herindeling Op basis van de vastgestelde begrotingen 2021 is een indicatieve berekening gemaakt van de reservepositie na herindeling. Voor Barneveld zijn de gecorrigeerde cijfers gebruikt. De ontwikkeling van het aantal inwoners is gebaseerd op de bevolkingsprognose van het CBS en het Planbureau voor de Leefomgeving van september 2019. Hierin wordt in de periode 2018-2035 voor Barneveld een groei van het aantal inwoners met 13,3% verwacht en voor Scherpenzeel met 11,6%. Gemiddeld per jaar is dat respectievelijk 0,74% en 0,65%. Tabel 11. Reservepositie begroting bij herindeling Reserves totaal

2021 B

2022 B

2023 B

2024 B

Reserves Barneveld

€ 84.907.000

€ 83.282.000

€ 83.157.000

€ 83.032.000

Reserves Scherpenzeel

€ 18.937.458

€ 19.004.287

€ 20.006.816

€ 21.021.284

Totaal (herindeling)

€ 103.844.458

€ 102.286.287

€ 103.163.816

€ 104.053.284

Inwoners Barneveld (per 1-1-2020)

59.519

59.960

60.403

60.850

Inwoners Scherpenzeel (per 1-1-2020)

9.944

10.009

10.074

10.139

Totaal inwoners (herindeling)

69.463

69.969

70.477

70.989

Reserves per inwoner

€ 1.495

€ 1.462

€ 1.464

€ 1.466

Na herindeling zal de reservepositie van de heringedeelde gemeente op circa € 1.464 per inwoner komen te liggen. Daarmee ligt het iets onder het huidige gemiddelde van Nederlandse gemeenten (€ 1.650 per inwoner) en daarmee ontstaat een gezonde vermogenspositie.

6.10

Lastenontwikkeling bij herindeling

Op basis van de verwachte lastenontwikkeling van beide gemeenten (zie hoofdstuk 3) is ook een inschatting gemaakt van de lastenontwikkeling in geval van herindeling. Hierbij is geen rekening gehouden met mogelijke maatregelen die Barneveld moet treffen om het tekort in 2022-2024 weg te werken of mogelijk efficiencywinst die als gevolg van een herindeling gerealiseerd zou kunnen worden. Het gepresenteerde beeld gaat uit van ongewijzigd beleid. De lastenontwikkeling bij herindeling is voor wat betreft de OZB-woningen gebaseerd op een gewogen berekening van de geschatte opbrengst, de totale waarde van woningen en de tariefontwikkeling. De ontwikkeling van

42

de riool- en afvalstoffenheffing is gebaseerd op een gewogen tarief op basis van het aantal éénpersoons- en meerpersoonshuishoudens per gemeente en de verwachte tariefontwikkeling (zie ook hoofdstuk 3). Tabel 12. Verwachte lastendruk bij herindeling voor een éénpersoonshuishouden 1-persoonshuishouden, woningwaarde € 250.000

2021

2022

2023

2024

Barneveld

€ 645

€ 659

€ 673

€ 688

Scherpenzeel

€ 764

€ 785

€ 816

€ 843

Geschatte lastendruk herindeling

€ 663

€ 679

€ 694

€ 711

Tabel 13. Verwachte lastendruk bij herindeling voor een meerpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden, woningwaarde € 400.000

2021

2022

2023

2024

Barneveld

€ 934

€ 952

€ 970

€ 988

Scherpenzeel

€ 952

€ 984

€ 1.026

€ 1.066

Geschatte lastendruk herindeling

€ 936

€ 957

€ 977

€ 999

Op basis van de berekening blijkt dat voor éénpersoonshuishoudens in Scherpenzeel de lasten zullen dalen met € 101 (-/- 13%) in 2021 oplopend tot € 132 (-/- 16%) in 2024. Voor een meerpersoonshuishouden is dit € 16 (-/- 2%) en € 67 (-/- 6%). Voor een éénpersoonshuishouden in Barneveld zullen de lasten naar verwachting stijgen met € 18 (3%) in 2021 oplopend tot € 23 (3%) in 2024. Voor meerpersoonshuishoudens in Barneveld is dit respectievelijk € 2 (0%) en € 11 (1%).

6.11

Preventief toezicht vanwege artikel 21 Wet arhi

Op grond van artikel 21 Wet arhi treedt vanaf het moment van vaststelling van dit herindelingsontwerp preventief financieel toezicht in werking. Over de wijze waarop dit toezicht zal worden uitgeoefend en wat de gevolgen hiervan voor de beide gemeenten zijn zal overleg worden gevoerd met beide gemeenten.

43

7. Toetsing van de herindeling

In dit hoofdstuk zal worden ingegaan op de grondslag voor het starten van een artikel 8-procedure in het kader van de wet arhi. Vervolgens wordt het herindelingsontwerp getoetst aan de criteria uit het beleidskader Herindelingen 2019 van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daarna wordt het herindelingsontwerp getoetst aan de kaders voor bestuurskracht, zoals opgesteld door de provincie Gelderland in de notitie ‘Sterk Bestuur’.

7.1 Grondslag voor starten artikel 8-procedure Wet arhi Uitgangspunt van herindelingen volgens het Beleidskader Herindelingen 2019 is dat een herindeling primair aan gemeenten is. Bij evidente bestuurskrachtproblemen van gemeenten, waarbij een gemeente niet in staat wordt geacht deze problemen zelfstandig op te lossen, kan een provincie vanuit haar verantwoordelijkheid het initiatief tot een overleg over de bestuurlijke toekomst van een gemeente starten op grond van artikel 8 Wet arhi. Dit kan op basis van het Beleidskader Herindelingen indien er in een gemeente sprake is van evidente bestuurskrachtproblemen, waarvoor de gemeente niet in staat is zelf tot oplossing te komen. De noodzaak tot versterking van de bestuurskracht in Scherpenzeel is al jaren een erkende opgave, ook door de gemeente Scherpenzeel zelf. Bij de besluitvorming over de rapportage “Scherpenzeel zelfbewust” in juni 2019, heeft de gemeenteraad unaniem uitgesproken dat er een gebrek aan realisatiekracht is om de gestelde doelen en ambities te verwezenlijken. Dit gebrek uit zich op ambtelijk, politiek-bestuurlijk en samenwerkingsvlak (zie paragraaf 3.2). Kort gezegd, er is sprake van een evident bestuurskrachtprobleem.

In hoofdstuk 4 wordt beschreven dat aan het eind van de open overlegfase (eind 2020) de bestuurskrachtproblematiek zich op deze drie terreinen (met name wat betreft de aspecten politiek bestuur en samenwerking) heeft bevestigd en verdiept. De gemeenteraad van Scherpenzeel heeft in de periode medio 2019 – tot medio 2020 in 2 stappen gewerkt aan een eigen oplossing voor de versterking van de bestuurskracht. GS hebben geconstateerd dat dit traject onvoldoende heeft opgeleverd. Dit is beschreven in de paragrafen 3.3 3.6 van dit herindelingsontwerp. Belangrijkste factoren voor deze afweging zijn de volgende: 1.

Scherpenzeel is er tot op heden niet in geslaagd om noodzakelijke samenwerkingsverbanden met buurgemeenten aan te gaan op diverse terreinen van taakuitoefening.

2.

De voorgenomen opschaling van de organisatie is onvoldoende om fundamentele verbetering te brengen. Daarnaast wordt deze opschaling van de organisatie niet structureel bekostigd.

3.

In de versterking van de verbinding in het politiek-bestuurlijke samenspel is geen voortgang geboekt. Oplossing van de diepe verdeeldheid en de steeds moeizamer werkverhoudingen is verder verwijderd dan ooit. Dit is ook gebleken in de periode vanaf de vaststelling van de Kadernota, o.a. in de vertrouwensbreuk tussen wethouders en wnd. burgemeester.

GS zijn van mening dat de in door de gemeente in juli 2020 in meerderheid gekozen oplossing geen duurzame en structurele oplossing voor de bestuurskrachtopgave van Scherpenzeel wordt geboden. De realisatie van de in de Toekomstvisie - in samenspraak met inwoners – vastgestelde doelen is daarmee in onvoldoende mate geborgd. GS zijn daarbij tevens van mening dat de andere door Scherpenzeel zelf naar voren gebrachte optie (fusie met de gemeente Barneveld) niet gelijkwaardig is onderzocht. Hierdoor wordt de inwoners een evenwichtige keuzemogelijkheid onthouden en wordt

44

ingezet op een bestuurlijke toekomst die onzeker, (onnodig) duur voor de inwoners en niet toekomstbestendig is, naar het oordeel van GS. De bestuurskrachtopgave van Scherpenzeel uit zich op dit moment nog niet in acute en substantiële tekorten in de dienstverlening of het niet kunnen voldoen aan wettelijke of financiële verplichtingen. Wel verwachten GS dat die tekortkomingen in de komende jaren zullen optreden; op diverse terreinen heeft de gemeente nu al moeite om de taakuitvoering adequaat te blijven oppakken (o.a. belastingen, risico’s Sociaal Domein). De provincie wil niet afwachten tot de gemeente hierin niet meer adequaat kan functioneren voor de inwoners. Daarom heeft de provincie Gelderland de regie genomen om de bestuurlijke toekomst van Scherpenzeel te onderzoeken in een open overleg, dat 14 juli is gestart. Dit wordt beschreven in hoofdstuk 4 alsmede de uiteindelijke, mede daaruit resulterende, afweging van varianten voor versterking van de bestuurskracht. In de periode van 14 juli 2020 tot 12 juli (open overleg fase) hebben GS de volgende activiteiten uitgevoerd in het kader van de afweging van varianten voor versterking van de bestuurskracht van Scherpenzeel: •

GS hebben in dialoog met de beide gemeenten hierover in Bestuurlijk Overleg een vergelijking uitgevoerd van 3 reële varianten (zelfstandigheid, duurzaam partnerschap Scherpenzeel en Barneveld, bestuurlijke fusie Scherpenzeel en Barneveld);

•

GS hebben verwachtingen en belangen van inwoners en stakeholders uit Scherpenzeel en Barneveld bij het functioneren van hun gemeente geïnventariseerd en daarmee deze varianten geduid en geladen;

•

GS hebben een toets op andere varianten uitgevoerd via een verkenning en bestuurlijke consultatie met buur- en regiogemeenten, de Provincie Utrecht en de Regio Food Valley.

Op grond van de resultaten van deze fase van open overleg hebben GS op 12 januari 2021 een keuze gemaakt voor de zogenaamde variant “3-plus”, een bestuurlijke fusie van Scherpenzeel en Barneveld per 1-1-2023, met als essentieel onderdeel dat in dit herindelingstraject wordt ingezet op vernieuwing van het bestaande dorpenbeleid van de gemeente Barneveld, met als doel versterking en bevordering van zeggenschap en betrokkenheid van de dorpen in de (nieuwe) gemeente, waaronder het dorp Scherpenzeel. Doelstelling is om hierdoor de belangen en verwachtingen van inwoners van Scherpenzeel en andere dorpen in de nieuwe gemeente optimaal te kunnen bedienen. In hoofdstuk 5 van dit herindelingsontwerp wordt dit aspect en andere aspecten van de te vormen nieuwe gemeente beschreven. Op 26 januari 2021 hebben GS het herindelingsontwerp vastgesteld en toegezonden aan de gemeenteraden en de minister van BZK. GS zijn voornemens om na de zienswijzeprocedure een herindelingsadvies voor te leggen aan Provinciale Staten.

7.2 Kaders van het ministerie van BZK Het kabinet beoordeelt de herindelingsadviezen op basis van vier criteria: draagvlak, bestuurskracht, interne samenhang en nabijheid van bestuur en regionale samenhang. Voor het criterium draagvlak wordt gekeken naar resp. het lokaal bestuurlijk draagvlak (de beide gemeenten), het draagvlak in de regio (met name bestuurlijke partners) en het maatschappelijk draagvlak (inwoners en stakeholders). Voor een eventuele zgn. lichte samenvoeging zijn er twee aanvullende criteria aan toegevoegd. Hieronder wordt dit herindelingsontwerp getoetst aan deze criteria.

45

7.2.1 Draagvlak

Lokaal bestuurlijk De gemeenteraad van Scherpenzeel heeft op 9 december 2019 in meerderheid gekozen om zelfstandig te willen blijven. Bij de standpuntbepaling over de Kadernota 2021-2024 (juli 2020) heeft voor de gemeenteraad een eigen peiling onder inwoners meegewogen waarin een meerderheid van de respondenten heeft aangegeven voor zelfstandigheid te zijn. B&W Scherpenzeel heeft in het Bestuurlijk Overleg wel laten blijken open te staan voor een duurzaam partnerschap met Barneveld, doch niet voor een bestuurlijke fusie. De positie van de raad is tijdens het open overleg en aanloop naar het herindelingsontwerp onveranderd. Er is wel sprake van een sterke tegenstelling binnen de gemeenteraad. De meerderheid van de gemeenteraad (8 zetels) is tot heden tegenstander van een bestuurlijke fusie, een minderheid van 5 zetels heeft tot heden aangegeven hier voorstander van te zijn. Tussen de provincie Gelderland en de gemeente Barneveld is in het proces regelmatig bestuurlijk overleg geweest. De gemeente Barneveld had een open en constructieve houding ten aanzien van mogelijke bestuurlijke fusie en staat, hierin gesteund door de gemeenteraad, open voor een bestuurlijke fusie en heeft uitgesproken hierin een goede positie voor de inwoners van het dorp Scherpenzeel te willen realiseren.

Regionaal Voorafgaand en ten tijde van het open overleg zijn de buurgemeenten, de regio Foodvalley en de provincie Utrecht geconsulteerd (zie paragraaf 4.1 voor de conclusies hiervan). De regionale partners staan neutraal tot positief tegenover een herindeling tussen Barneveld en Scherpenzeel. De gemeente Veenendaal heeft aandacht gevraagd voor het mogelijk ontvlechten van huidige samenwerkingstaken (o.a. ICT) vanuit de gemeente Veenendaal naar een nieuw te vormen gemeente. Ook de provincie Utrecht kan zich vinden in de vorming van een nieuwe gemeente Scherpenzeel- Barneveld. Geen enkele bestuurlijke partij heeft in het traject tot heden enig inhoudelijk of bestuurlijk bezwaar ingebracht. In de gevoerde bestuurlijk overleggen is breed meegegeven aan de provincie dat snelle duidelijkheid positief werkt op de regionale samenwerking en verhoudingen. Voor de Regio Food Valley zal door beperking van het aantal deelnemende gemeenten de slagkracht en interne coördinatie kunnen verbeteren.

Maatschappelijk Voor het uitvoeren van het variantenonderzoek in de open overlegfase is een uitgebreid participatietraject uitgevoerd. Inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers zijn gevraagd naar hun aandachtspunten voor de bestuurlijke toekomst van Scherpenzeel. Tijdens de gesprekken is ingegaan op de thema’s gemeente, identiteit en zeggenschap, voorzieningen en vitaal dorp, samenwerking, financiën en het sociaal domein. Voor zowel de gemeente Scherpenzeel als Barneveld werd het sociaal domein als een prioritair domein aangemerkt. Het participatietraject was er niet op gericht om draagvlak te peilen voor een van de varianten i.c. een bestuurlijke fusie, maar om de varianten goed te kunnen laden om aan de hand daarvan een onderbouwde inhoudelijke keuze te kunnen maken, passend bij de belangen en verwachtingen van inwoners en stakeholders.

46

De peiling die in juni 2020 in Scherpenzeel is uitgevoerd biedt naar de mening van GS geen goede basis om de voorkeur van inwoners van Scherpenzeel te kunnen inschatten over een mogelijke fusie en zeker niet over een fusie zoals in dit herindelingsontwerp omschreven. In de voorbereiding van de peiling is door het gemeentebestuur aan de inwoners geen evenwichtige keuze via heldere en uitgewerkte alternatieven voorgelegd. Tevens is op onjuiste gronden gesuggereerd dat zelfstandigheid leidt tot grotere zeggenschap voor inwoners. De uitslag van deze peiling beschouwen GS daarom niet als maatgevend voor het draagvlak voor dit herindelingsvoorstel onder inwoners van de gemeente Scherpenzeel. Na de vaststelling van het herindelingsontwerp zal het draagvlak voor dit voorstel door GS nader worden gepeild. Dit op basis van een goed onderbouwd beeld van de betekenis en mogelijke effecten van een nieuw te vormen gemeente conform dit herindelingsontwerp voor de inwoners van beide gemeenten. De resultaten hiervan zullen worden meegewogen bij de besluitvorming over het herindelingsadvies. Het Beleidskader Herindelingen geeft aan dat de inzet van provincies moet zijn gericht op herindelingen die op een zo groot mogelijk draagvlak kunnen rekenen. Dit betekent evenwel niet dat unanimiteit bij gemeentebesturen of steun onder een meerderheid van de inwoners altijd een vereiste is.

Het kan voorkomen dat bij evidente bestuurskrachtproblemen een herindeling door de provincie noodzakelijk wordt geacht om de lokale en regionale opgaven adequaat het hoofd te kunnen bieden en om de dienstverlening aan de inwoners te kunnen garanderen. Het kabinet vraagt in die gevallen een solide onderbouwing waarom bij een gebrek aan breed draagvlak toch een herindeling gewenst wordt. Het is primair de verantwoordelijkheid van de betrokken provincie om het maatschappelijk draagvlak voor een herindeling te beoordelen en daarin te investeren. Naar de mening van GS wordt in dit herindelingsontwerp duidelijk aangetoond dat de voorziene herindeling noodzakelijk is. GS willen hun verantwoordelijkheid nemen om het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak voor dit herindelingsontwerp te bevorderen in de komende tijd. Hierover zal bij de opstelling van het herindelingsadvies verslag worden gedaan. 7.2.2 Bestuurskracht

De noodzaak tot versterking van de bestuurskracht in Scherpenzeel was de belangrijkste reden voor het starten van de artikel 8 Wet arhi procedure. Bij de herindeling wordt zowel de ambtelijke als bestuurlijke capaciteit van de gemeenten volledig geïntegreerd. De herindeling van de gemeenten Scherpenzeel en Barneveld leidt ertoe dat er een gemeente ontstaat die voldoende capaciteit en kwaliteit heeft om de opgaven van haar gemeente voor de langere termijn zelfstandig het hoofd te kunnen bieden. Door de herindeling zal de gemeenteraad bestaan uit 33- 35 raadsleden en het college van B&W zal in principe bestaan uit fulltime wethouders. Er zal voor gebied en gemeenschap in de beide huidige gemeenten 1 gemeentebestuur gaan optreden na herindelingsverkiezingen in november 2022. Daardoor zal de nieuwgevormde gemeente sterker staan in het regionale krachtenveld dan beide huidige gemeenten individueel. Vanuit het perspectief van de inwoners van Scherpenzeel zal er een stabiel, professioneel gemeentebestuur worden gevormd ondersteund door een robuuste en toekomstbestendige organisatie. Vanuit het perspectief van de inwoners van Barneveld zal hun huidige gemeente zich versterken en verstevigen op bestuurlijk en ambtelijk terrein en wat betreft regionale positie.

47

Met de invulling van de “plus” in dit herindelingsvoorstel zal de samenhang en samenwerking tussen dorpsgemeenschappen en gemeentebestuur worden geborgd en waar mogelijk versterkt, hetgeen ook ten goede komt aan de bestuurskracht van het gemeentebestuur. 7.2.3 Interne samenhang en nabijheid van bestuur

Een herindeling geeft het risico dat bestuurlijke afstand in Scherpenzeel tussen gemeenschap en gemeentebestuur wordt vergroot; dat kan overigens zowel voor- als nadelen hebben. Door het toepassen van een vernieuwend en doorontwikkeld dorpenbeleid zoals in dit herindelingsontwerp omschreven kunnen de nadelen hiervan worden beperkt en kan per saldo een verbetering worden doorgevoerd. Belangrijke inhoudelijke bouwstenen voor het te voeren dorpenbeleid zijn in de hoofdstukken 4 en 5 van dit herindelingsontwerp beschreven. Het dorpenbeleid wordt opgesteld zodat de verschillende dorpen van Barneveld, inclusief het dorp Scherpenzeel, haar identiteit en zeggenschap kunnen beleven, ook op langere termijn. Dit is niet alleen verankerd in de inwoners van de dorpen, maar ieder dorp heeft de mogelijkheid een eigen dorpsvisie op te stellen en heeft voorzieningen die zorgdragen voor het voortbestaan van de gemeenschap. Zoals aangegeven in hoofdstuk 5 zullen GS zich inzetten, met de beide gemeenten en het ministerie van BZK, om een vernieuwend en hedendaagse beleid van kernrepresentatie vorm te geven voor de nieuwe gemeente, in het bijzonder het dorp Scherpenzeel. 7.2.4 Regionale samenhang

De herindeling van de gemeente Scherpenzeel met de gemeente Barneveld levert een positieve bijdrage aan de regionale verhoudingen. Beide gemeenten maken op dit moment al onderdeel uit van de Regio Foodvalley, waarbinnen de bestaande wettelijke samenwerkingsverbanden en van vele specifieke regelingen zijn vormgegeven. De Regio Foodvalley heeft aangegeven dat bestuurlijke duidelijkheid en bestuurlijke continuïteit van groot belang is. Door vermindering van het aantal gemeenten kan de samenwerking in de Regio Foodvalley versterkt en vereenvoudigd worden. Naast de samenwerkingsverbanden waarin de gemeenten nu al gezamenlijk optrekken, maakt Barneveld nog deel uit van de Regio Amersfoort. Dit kan voor de nieuwe gemeente van toegevoegde waarde zijn omdat zij bij twee sterke regio’s is aangesloten. De gemeente Scherpenzeel heeft nog een beperkt aantal samenwerkingsverbanden met Ede, Woudenberg, Veenendaal, Rhenen en/of Renswoude. Scherpenzeel heeft aangegeven de noodzaak voor een gefocuste samenwerking met één partner te erkennen. Ook vanuit de omliggende gemeenten is aangegeven dat dit gewenst is. De herindeling zal daarom de positie van beide gemeenten versterken, en tevens die van de regio Foodvalley.

7.3 Aanvullende criteria eventuele lichte samenvoeging Bij een lichte samenvoeging gelden er twee extra criteria: 1. Er bestaat overeenstemming tussen de gemeenten over toepassing van de variant, blijkend uit het eensluidend vastgesteld herindelingsadvies. Het is van belang dat de gemeenten zich bewust zijn van de rechtsgevolgen van de herindelingsvariant en achter de keuze voor deze variant staan. In het geval van een provinciaal initiatief dient de overeenstemming te blijken uit de expliciete uitingen van de beide gemeenten (bv. in het kader van de zienswijzen).

48

2. Er zijn afspraken gemaakt over de rechtspositie van het personeel, waarbij zoveel mogelijk wordt voorkomen dat de medewerkers van de op te heffen gemeente(n) in een nadeliger positie verkeren dan de medewerkers van de niet op te heffen gemeente. GS menen dat een lichte samenvoeging – op een goede wijze uitgevoerd – praktische voordelen kan hebben voor de huidige gemeente Barneveld en geen nadelen hoeft te hebben voor de huidige gemeente Scherpenzeel. GS willen zich inzetten om tot overeenstemming met beide gemeenten hierover te komen.

7.4 Kader bestuurskrachtversterking provincie (Programma Sterk Bestuur) Als gevolg van decentralisaties, participatie en nieuwe complexe uitdagingen wordt een groot beroep gedaan op de bestuurskracht van Gelderse overheden. Samen met haar partners werkt de provincie aan sterk bestuur in Gelderland. Niet als doel op zich, maar als middel om de maatschappij zo optimaal mogelijk te bedienen en optimaal aan belangen en gerechtvaardigde verwachtingen van inwoners en stakeholders te kunnen voldoen. De provincie streeft naar sterke gemeenten in sterke regio’s. In de ‘Statennotitie Sterk Bestuur voor de opgaven van morgen’ heeft het provinciebestuur aangegeven dat ze wil werken aan een sterk Gelders bestuur dat: • • • • •

Zijn wettelijke taken goed uitvoert; Goed samenwerkt; De maatschappelijke opgaven voorop zet; Financieel gezond is; Inspeelt op actuele ontwikkelingen.

Deze doelstellingen bereiken we niet via een vastomlijnd kader. De uitdagingen en kansen waar het openbaar bestuur in Gelderland voor staat, verschillen per gemeente en gebied. De aanpak van het Programma Sterk Bestuur om aan bestuurskrachtversterking te werken is bijgevolg maatwerkgericht. In samenspraak met gemeenten en regio’s bekijkt de provincie wat de beste oplossing is voor de bestuurlijke vraagstukken die zich voordoen. In deze dialoog met gemeenten over het versterken van de bestuurskracht richt de provincie zich onder andere tot de volgende elementen en vragen: • • • • • •

Het politiek en bestuurlijk leiderschap: is er onder meer sprake van het doorhakken van politieke knopen, focus op maatschappelijke opgaven en bestuurlijke stabiliteit? Het politiek-bestuurlijk samenspel: hoe werken raad, college en organisatie samen? Het versterken van lokale democratie: is er interactieve beleidsvorming en participatie met inwoners? Het samenspel met ‘buiten’: is er een adequate samenwerking met o.a. buurgemeenten, regionale partijen en maatschappelijke partners? De capaciteit van de ambtelijke organisaties: is er genoeg personeel (in kwantiteit en kwaliteit) om opgaven en taken naar behoren en op robuuste wijze uit te kunnen voeren? De financiële en economische basis: beschikt de gemeente onder meer over voldoende financiële middelen om opgaven te kunnen vervullen?

Deze lijst van randvoorwaarden dient als leidraad voor het gesprek over bestuurskracht en om gemeenten in staat te stellen om gericht aan die elementen te werken die verbetering of aanpassing behoeven.

49

Vanuit haar zorgplicht voor de kwaliteit van het openbaar bestuur vindt de provincie het van belang dat oplossingen duurzaam zijn en passen binnen de regionale context. Gedeputeerde Staten verbinden daarbij de verschillende belangen van de gemeenten. Gemeenten en regio’s zijn primair zelf verantwoordelijk voor hun eigen bestuurskrachtversterking. Van onderop zijn veel resultaten bereikt. Een groot aantal gemeenten en regio’s versterken actief hun eigen bestuurskracht. Tegelijk ziet de provincie Gelderland wel een aantal knelpunten, waar maatschappelijke opgaven vragen om een snelle en adequate oplossing. Gedeputeerde Staten zijn met gemeenten hierover in gesprek. In sommige gevallen is het denkbaar dat de provincie vanuit haar zorgplicht de regie moet pakken, om tot een werkbare oplossing te komen. Dit is zoeken naar een balans in de provinciale rolneming bij het versterken van het lokaal en regionaal bestuur, waarbij de provincie verder gaat met het investeren in initiatieven van onderop maar ook de ruimte pakt om vanuit de zorgplicht actief te werken aan sterke gemeenten. De provincie Gelderland kijkt in lijn met de Statennotitie ‘Sterk bestuur voor de opgaven van morgen’ (PS 2018-217) maatwerkgericht naar het versterken van de bestuurskracht.

Vanuit onze zorgplicht voor de kwaliteit van het openbaar bestuur vinden we het van belang dat oplossingen duurzaam zijn en passen binnen de regionale context. We verbinden daarbij de verschillende belangen van de gemeenten. Primair zijn gemeenten zelf verantwoordelijk voor het versterken van hun eigen bestuurskracht. De provincie faciliteert en stimuleert initiatieven van onderop. In bijzondere gevallen vragen maatschappelijke opgaven om een snelle en adequate oplossing en is regie vanuit de provincie nodig om aan een duurzame oplossing te kunnen werken. In hoofdstuk 3 is uitgebreid ingegaan op de wijze waarop de provincie maatwerkgericht invulling en toepassing heeft gegeven aan de uitvoering van het eigen bestuurskader in deze specifieke casus. Daarnaar wordt verwezen.

7.5 Conclusie toetsing Op basis van het voorgaande wordt geconcludeerd dat voldaan kan worden aan de gestelde criteria uit het Beleidskader Herindelingen en van het provinciaal toetsingskader. GS realiseren zich dat er mogelijk geen volledig draagvlak onder dit voorstel is te ontwikkelen. Dit voorstel voorziet er immers juist in om een adequaat alternatief te bieden voor een oplossing waar op het oog wel voldoende draagvlak voor is onder bestuur en inwoners van Scherpenzeel, maar die niet leidt tot een duurzame versterking van de bestuurskracht. Dit is in het Beleidskader Herindelingen ook benoemd als mogelijkheid. De komende periode zullen GS zich inspannen om het draagvlak voor dit herindelingsontwerp zo groot mogelijk te maken onder inwoners, stakeholders en de gemeentebesturen van Scherpenzeel en Barneveld. Voor het voldoen aan criteria voor een mogelijke zogenaamde lichte samenvoeging zal – na de vaststelling van dit herindelingsontwerp – overleg worden aangegaan met de beide gemeenten.

50

8. De voorbereiding op de nieuwe gemeente In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de vervolgstappen die dienen te worden gevolgd na vaststelling van het herindelingsontwerp. Dit betreft enerzijds de uitvoering van de Wet arhi, anderzijds de voorbereiding op de vorming van de nieuwe gemeente per 1-1-2023 in meer praktische zin.

8.1 Formele gevolgen vaststelling herindelingsontwerp De start van de nieuwe gemeente is voorzien per 1-1-2023. Dit is gezien de wettelijke termijnen, die aan de vervolgstappen gebonden zijn, de snelste mogelijke fusiedatum. Na de vaststelling van dit herindelingsontwerp in januari 2021 zal er een zienswijzeprocedure worden uitgevoerd. In deze procedure krijgen alle belanghebbenden de mogelijkheid om tot uiterlijk 8 weken na de ter inzagelegging van dit herindelingsontwerp een zienswijze in te dienen op dit herindelingsontwerp. De beide gemeenteraden hebben die gelegenheid tot uiterlijk 3 maanden na de ontvangst een zienswijze in te dienen op dit herindelingsontwerp. Aan de hand hiervan wordt het herindelingsadvies opgesteld, dat aan Provinciale Staten ter besluitvorming voor 1 juli 2020 zal worden voorgelegd. Nadat PS het herindelingsadvies heeft vastgesteld, wordt dit aangeboden aan de minister van BZK. De minister van BZK is vervolgens verantwoordelijk voor het mogelijk indienen van een wetsvoorstel wat tot de fusie moet leiden en aanbieding hiervan aan de Staten-Generaal uiterlijk december 2021. Indien de minister het wetsvoorstel tijdig indient, betekent dit dat de Kamer ook tijdig tot behandeling kan overgaan. Indien de Tweede Kamer instemt met het wetsvoorstel kan de fusie per 1-1-2023 plaatsvinden.

Indien de minister voor 31 december 2021 het wetsvoorstel aanbiedt aan de Staten-Generaal worden de gemeenteraadsverkiezingen voor de beide gemeenten van maart 2022 uitgesteld tot herindelingsverkiezingen voor de gemeenteraad van de nieuwe gemeente in november 2022. Omdat beide gemeenten voor een belangrijk deel onderdeel uitmaken van dezelfde gemeenschappelijke regelingen, zowel wettelijk als niet-wettelijk, zal er beperkt sprake zijn van gevolgen voor gemeenschappelijke regelingen. In het Bijlagenboek (onderdeel D) is een overzicht opgenomen van de (gemeenschappelijke) regelingen en samenwerkingsrelaties waar (een van) beide gemeenten bij zijn aangesloten. Op basis hiervan kunnen beide gemeenten in de voorbereiding naar de fusiedatum zo nodig regelingen treffen met de huidige samenwerkingspartners. Overigens heeft de nieuwe gemeente na 1-1-2023 op grond van de Wet arhi de mogelijkheid om hier ook na de fusiedatum nog regelingen voor te treffen, indien dit voor de fusiedatum niet nodig of gewenst is. In het Bijlagenboek (onderdeel A) bij dit herindelingsontwerp is een kaart met buitengrenzen van de nieuw te vormen opgenomen.

8.2

Voorbereidingen in de gemeenten

Op grond van artikel 79 Wet arhi dragen de besturen van de vóór de datum van herindeling bij een wijziging van de gemeentelijke indeling betrokken gemeenten er in onderling overleg zorg voor dat de met het oog op de gewijzigde indeling met ingang van die datum te treffen voorzieningen tijdig

51

worden voorbereid. Voorzieningen, de voorbereiding van de overgang van ambtenaren betreffende, zijn onderwerp van georganiseerd overleg met de centrales van verenigingen van ambtenaren en van overleg met de ondernemingsraden van de betrokken gemeenten. Gedeputeerde staten bevorderen de totstandkoming van het in het eerste lid bedoelde onderling overleg tussen de gemeenten. Naar de opvatting van GS zijn er op korte termijn inhoudelijke en praktische voorbereidingen nodig om de nieuwe gemeente per 1-1-2023 een goede start te geven. Deze voorbereidingen betreffen in ieder geval: • • • • • • • • • •

Invulling geven aan de “plus” op het gebied van vernieuwing dorpenbeleid en kernrepresentatie in de nieuwe gemeente. Korte termijnafspraken over invulling organisatorische samenwerking op voor Scherpenzeel belangrijke en kwetsbare taakvelden. Voorbereiding Dorpsvisie Scherpenzeel, aansluitend bij hoofdlijnen Toekomstvisie Scherpenzeel 2030 en uit te werken in samenspraak met inwoners en stakeholders. Vast te stellen door de nieuwe gemeenteraad. Voorbereiding platform voor representatie van en samenwerking met Scherpenzeel in de nieuwe gemeente (bijvoorbeeld Vereniging voor Plaatselijk belang). Uitwerking dienstverleningsconcept gemeente Barneveld voor het dorp Scherpenzeel en implementatie daarvan t.b.v. goede overgang per 1-1-2023, met bijzondere aandacht voor het sociaal domein. Opstelling en uitvoering plan van aanpak organisatorische en personele overgang/integratie medewerkers gemeente Scherpenzeel (incl. huisvesting en Sociaal Plan). Opstelling en uitvoering plan van aanpak overgang lopende projecten en dossiers gemeente Scherpenzeel per 1-12023 naar nieuw bestuur en organisatie (incl. bijwerken en op orde brengen administraties en werkprocessen). Voorbereiding Begroting 2023 en meerjarenraming nieuwe gemeente met integratie van beide huidige financiële huishoudingen. Voorbereiding integratie ICT-systemen en werkprocessen per 1-1-2023.

Voorbereiding harmonisatie beleid en regelgeving vanaf 1-1-2023 (en mogelijk eerder).

Voor het geheel van deze voorbereidingsactiviteiten is een projectmatige aanpak de aangewezen weg in nauwe samenwerking tussen de beide gemeenten. Voor de met de voorbereiding gemoeide extra kosten voor beide gemeenten kan vanaf 2022 in principe een beroep worden gedaan op de frictiekostenuitkering voor fuserende gemeenten uit het Gemeentefonds. GS zijn bereid om met de gemeenten in overleg te treden over een vorm van facilitering in het voorbereidingsproces. Op grond van artikel 79 Wet arhi heeft de provincie de rol om het overleg van de gemeenten over de voorbereiding op de nieuwe gemeente te bevorderen. Op grond hiervan zijn wij voornemens een overlegstructuur op te zetten met en tussen de beide gemeenten, waarin de voorbereidingsactiviteiten ambtelijk en bestuurlijk ter hand worden genomen. Invulling en uitwerking van deze structuur zullen wij uiteraard invullen in overleg met beide gemeenten.

52

9. Publiekssamenvatting herindelingsontwerp en indienen zienswijzen

Scherpenzeel en Barneveld op weg naar een nieuwe gemeente De inwoners van Scherpenzeel hebben recht op een sterke gemeente: een gemeente die er is voor inwoners, ondernemers en organisaties. De rol van de gemeente verandert doordat de samenleving complexer wordt en door de taken die er de afgelopen jaren bij zijn gekomen. In Scherpenzeel wordt al een aantal jaren gediscussieerd over wel of niet samengaan met een andere gemeente. De afgelopen maanden deed provincie Gelderland onderzoek naar de bestuurlijke toekomst van gemeente Scherpenzeel, al dan niet in combinatie met gemeente Barneveld. In het onderzoek voerden we gesprekken met beide gemeenten en hun inwoners. We stelden vast dat gemeenten Scherpenzeel en Barneveld kiezen voor samenwerking met elkaar, maar van mening verschillen over de manier waarop. Daarom kiezen wij, het college van Gedeputeerde Staten (GS), voor een gemeentelijke herindeling. Dat sluit naar onze mening het beste aan bij de belangen van inwoners in beide gemeenten en is in onze ogen het meest toekomstbestendig. We willen de inwoners van de nieuwe gemeente zoveel mogelijk zeggenschap geven over hun eigen dorp. Daarvoor maken we nieuw dorpenbeleid. Bij de keuze voor gemeentelijke herindeling hoort een zogeheten herindelingsontwerp. Dit beschrijft op hoofdlijnen hoe de nieuwe gemeente eruit gaat zien.

In deze samenvatting willen we laten zien wat een nieuwe gemeente betekent voor onderwerpen die inwoners belangrijk vinden. We zijn uiteraard ook nieuwsgierig wat u van het ontwerp vindt. Hoe u kunt reageren, leest u verderop. Veel overeenkomsten Citaat bewoner: “Scherpenzeel is een klein dorp waarin men veel voor elkaar over heeft. Er wordt onderling voor elkaar gezorgd en er is een samenhang.” Zowel gemeente Barneveld als Scherpenzeel heeft een relatief jonge bevolking en beide gemeenten groeien snel. De inwoners van alle dorpen zijn actief in verenigingen en de sociale samenhang is groot. De kerk speelt een belangrijke rol in de gemeenschappen. Voorzieningen als dorpshuizen, kulturhus, onderwijs en sport liggen in beide gemeenten op een hoger niveau dan het landelijk gemiddelde en er zijn veel sociale instellingen. Een verschil is er ook: de beroepsbevolking groeit in Barneveld en daalt in Scherpenzeel. De nieuwe gemeente combineert de kwaliteiten van de beide gemeenten: de sterke economische positie en mogelijkheden, en een sterk ontwikkeld gemeenschapsleven in de dorpen, die elk een sterke eigen identiteit hebben. Nieuw dorpenbeleid Citaat bewoner: “Het beeld bestaat dat bij een fusie de identiteit van Scherpenzeel verloren gaat, maar dat hoeft niet.

De kernen in Barneveld zijn erg sterk, dat kan voor Scherpenzeel ook zo blijven.” De nieuw te vormen gemeente heeft ongeveer 70.000 inwoners met 11 dorpen. In grootte staat Scherpenzeel op de derde plek. Het voorstel is dat de nieuwe gemeente de naam Barneveld krijgt. De naam Scherpenzeel voor het huidige dorp (met buurtschappen) als woonplaats blijft uiteraard bestaan.

53

Inwoners op 1 januari 2020 Barneveld Voorthuizen Scherpenzeel Kootwijkerbroek Garderen Stroe Terschuur Zwartebroek De Glind Kootwijk Achterveld Totaal

34.800 10.920 9.880 5.635 2.125 1.645 1.515 1.420 610 265 140 68.955

In de nieuwe gemeente wordt de sterke gemeenschap van Scherpenzeel onderdeel van een verzameling dorpsgemeenschappen in een sterke gemeente: een moderne netwerksamenleving. De gemeente organiseert daarvoor (nieuwe) goede samenwerkingsvormen waarin sociaal en vitaal samenleven in de dorpen voorop staat. Eigen zeggenschap is daarin het sleutelwoord. Gemeente Barneveld heeft nu al een werkwijze waarin de gemeenschap in de dorpen veel ruimte krijgt voor eigen verantwoordelijkheid en zeggenschap. Uiteraard krijgt de gemeenschap van Scherpenzeel die ook. Sterker nog: we gaan op zoek naar een eigentijdse vorm van dorpenbeleid waarin de nieuwe gemeente samenwerkt met de dorpsgemeenschappen. Een belangrijk onderdeel daarin is zeggenschap. Hoe het er precies uit gaat zien, bespreken we graag met beide gemeenten en de inwoners. Gemeenschapsvoorzieningen Citaat bewoner: “De voorzieningen zijn het belangrijkste: als deze gebaat zijn bij herindeling, prima. Als het zonder herindeling kan, is dat ook goed.” Belangrijke gemeenschapsvoorzieningen behouden en versterken staat voor bewoners met stip op 1. Met het nieuwe dorpenbeleid zorgt de nieuwe gemeente samen met de inwoners voor een passend en gevarieerd aanbod van voorzieningen per dorp. De sociale samenhang krijgt speciale aandacht.

Voor Scherpenzeel betekent dit dat de nieuwe gemeente zich inzet voor instandhouding en waar mogelijk versterking van kulturhus de Breehoek met de bibliotheek en zwembad ’t Willaert. Er blijft ook ondersteuning voor de bestaande sportvoorzieningen en speeltuinen in het dorp, waarbij de inzet van vrijwilligers belangrijk blijft. Daarnaast zet de gemeente zich in voor voorzieningen die niet door haar gefinancierd worden, maar die van groot belang zijn voor de gemeenschap. Denk hierbij aan zorg- en welzijnsvoorzieningen, winkels en de bedrijventerreinen. Hierbij maakt de nieuwe gemeente gebruik van de kennis en ervaring met dit soort voorzieningen uit andere dorpen. Dienstverlening en bestuur Citaat bewoner: “Persoonlijk contact moet gecombineerd zijn met specialistische kennis, zodat een probleem of een vraag snel kan worden opgepakt.” Uitgangspunt is zorgen dat het niveau van dienstverlening en service voor de inwoners van Scherpenzeel hetzelfde blijft. Hoe de gemeente dit gaat doen, wordt bepaald op basis van de

54

behoefte van de inwoners. De nieuw te vormen gemeente kan voortborduren op het goed functionerende bestuur van de huidige gemeente Barneveld. Financiën Citaat: “Het geld kan ergens anders ingestoken worden dan in extra ambtenaren wanneer er wordt gefuseerd met een sterkere partner.” Vanuit financieel perspectief vullen beide gemeenten elkaar aan. Gemeente Scherpenzeel heeft een goede vermogenspositie, gemeente Barneveld heeft een matige vermogenspositie. Gemeente Barneveld heeft lage belastingen, gemeente Scherpenzeel heeft hoge belastingen. Gemeente Barneveld heeft een groot weerstandsvermogen, gemeente Scherpenzeel een beperkter weerstandsvermogen (de mate waarin financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen zonder in de problemen te komen). Met een herindeling ontstaat een gemeente die financieel sterk is, ook op de langere termijn en die als geheel sterker is dan de beide gemeenten afzonderlijk. Vervolg Beide gemeenten leggen het herindelingsontwerp ter inzage in een officiële procedure. Eenieder die wil kan een zienswijze bij GS indienen op dit herindelingsontwerp. Dit kunt u per brief of via de mail doen tot uiterlijk 8 weken na de datum van ter inzagelegging door het gemeentebestuur.

U kunt een brief met uw zienswijze (wat u van het ontwerp vindt) sturen naar de provincie: Gedeputeerde Staten van Gelderland, postbus 9090, 6800 GX Arnhem, onder vermelding van: “zienswijze herindelingsontwerp Barneveld/Scherpenzeel”. Een e-mail met uw zienswijze kunt u sturen naar post@gelderland.nl met als onderwerp: “zienswijze herindelingsontwerp Barneveld/Scherpenzeel”. We gaan als provincie ook zelf onderzoeken wat inwoners, ondernemers en organisaties van het ontwerp vinden. Daarvoor organiseren we bijeenkomsten en houdt Kieskompas weer een peiling. Het volledige herindelingsontwerp staat op Kijkopscherpenzeel.nl. Daar vindt u ook meer informatie over het proces van de komende maanden. Alle reacties worden, samen met het een op basis van dit herindelingsontwerp op te stellen herindelingsadvies, voorgelegd aan Provinciale Staten ter vaststelling (planning 7 juli 2021). Indien Provinciale Staten instemt met dit herindelingsadvies zal het aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) gezonden worden, die zal beslissen of er een wetvoorstel wordt opgesteld. Indien de minister hiertoe beslist, zal dit wetsvoorstel voor 31 december 2021 aan de Tweede Kamer worden gezonden. In de eerste helft van 2022 kunnen de Tweede en de Eerste Kamer zich dan uitspreken over het wetsvoorstel.

Indien zij beide hiermee instemmen, zal de nieuwe gemeente per 1-1-2023 kunnen starten.

55

BIJLAGEN - inhoudsopgave A. Kaart nieuwe gemeente B. Herindelingsscan C. Documenten besluit starten open overleg d.d. 14 juli 2020 -

GS besluit Startnotitie open overleg 'Versterking door verbinding' Statenbrief Brief GS aan B&W Scherpenzeel Brief GS aan B&W Barneveld Brief GS aan omliggende gemeenten Brief GS aan GS provincie Utrecht Brief GS aan Minister BZK

Correspondentie n.a.v. starten open overleg: - Brief B&W Scherpenzeel d.d. 15 juli 2020 - Brief oppositiepartijen Scherpenzeel d.d. 16 juli 2020 - Brief GS d.d. 27 juli 2020 - Brief B&W Scherpenzeel d.d. 5 augustus 2020 - Brief B&W Scherpenzeel d.d. 25 augustus 2020 - Brief GS d.d. 1 september 2020 - Brief GS d.d. 29 september 2020 - Plan van Aanpak

D. Documenten open overlegfase (14 juli 2020 – 12 januari 2021) 1. Logboeken - Logboek Bestuurlijk overleg - Logboek Participatie en communicatie 2. Statenbrief 12 januari 2021 en correspondentie - Statenbrief d.d. 12 januari 2021 - Brief GS aan B&W Scherpenzeel d.d. 12 januari 2021 - Brief GS aan B&W Barneveld d.d. 12 januari 2021 - Brief GS aan Minister BZK d.d. 12 januari 2021 - Brief GS aan bestuurlijke partners d.d. 12 januari 2021 3. Verslagen open overlegfase - Verslag bestuurlijk overleg d.d. 14 september 2020 inclusief afspraken bestuurlijk overleg d.d. 10 september 2020 - Verslag bestuurlijk overleg d.d. 21 september 2020

56

-

-

o Bijlage 1 Bespreekpunten provincie – inzet voor open overleg o Bijlage 2 Spelregels en standpunten voor een zuiver proces Arhi-procedure Verslag bestuurlijk overleg d.d. 01 oktober 2020 Verslag bestuurlijk overleg d.d. 13 oktober2020 Verslag bestuurlijk overleg d.d. 03 november 2020 Verslag bestuurlijk overleg d.d. 19 november 2020 Verslag bestuurlijk overleg d.d. 01 december 2020 en 08 december 2020 o Bijlage 1 Verklaring tbv Bestuurlijk Overleg 1 december 2020 o Bijlage 2 Positon Paper (002) o Bijlage 3 Spelregels Verslag bestuurlijk overleg d.d. 15 december 2020 o Bijlage 1 Positionering Barneveld

4. Variantenonderzoek - Afwegingsdocument - Brondocument 5. Participatie - Resultaten participatie Kijk op Scherpenzeel - Samenvatting inhoudelijke reacties - Bundel opbrengst participatie - Resultaat stellingen KijkopScherpenzeel - Rapportage communicatie en participatie - Resultaten Kieskompas 6. Consultatie - Samenvatting consultatie - Consultatieverslagen 7. Spiegelgroep - Observaties Spiegelgroep

E. Documenten tot 14 juli 2020 1. rapporten - Toekomstvisie 2030 - Rapport Zelfbewust Scherpenzeel (SvdL) - Eindrapport Stuurgroep ‘Regie op de toekomst’ 2. Besluiten gemeenteraad Scherpenzeel - Besluit raad Scherpenzeel d.d. 27 juni 2019 - Initiatiefvoorstel en besluit raad Scherpenzeel d.d. 9 december 2019

57

3. Correspondentie - Brief CdK aan raad Scherpenzeel d.d. 22 juli 2019 - Brief GS d.d. 20 november 2019 - Brief GS d.d. 17 december 2019 - Brief B&W Scherpenzeel d.d. 14 januari 2020 - Brief GS aan Scherpenzeel d.d. 6 februari 2020 - Brief GS aan Barneveld, omliggende gemeenten, prov. Utrecht d.d. 6 februari 2020 - Brief GS aan Minister BZK d.d. 6 februari 2020 - Brief GS aan omliggende gemeenten over verkenning d.d. 8 april 2020 - Brief GS aan Minister BZK d.d. 4 juni 2020 - Brief GS aan Scherpenzeel d.d. 4 juni 2020 - Brief GS aan Barneveld d.d. 4 juni 2020 - Brief GS aan omliggende gemeenten d.d. 4 juni 2020 - Brief GS aan prov. Utrecht d.d. 4 juni 2020 - Notitie ‘Sterk dorp in een sterke gemeente’ - Brief B&W Scherpenzeel verzoek om herziening standpunt d.d. 23 juni 2020 - Brief GS met reactie op brief van B&W Scherpenzeel d.d. 2 juli 2020 - Brief B&W partnerschap d.d. 10 juli 2020 - Brief Minister BZK d.d. 10 juli 2020 4. Monitoringsoverleggen en verkenning - Logboek bestuurlijke overleggen -

Verslag monitoringsoverleg 6 februari 2020 Verslag monitoringsoverleg 3 maart 2020 Verslag monitoringsoverleg 9 april 2020 Verslag monitoringsoverleg 15 mei 2020 Verslag monitoringsoverleg 4 juni 2020

- Verslag overleg met B&W Barneveld 12 mei 2020 - Eindrapport Regionale verkenning - Verslagen Regionale verkenning

58