03l. -onderzoeksrapport-evaluatie-preventief-fouilleren-eindrapport.pdf

6.4

Verruiming van preventief fouilleren In de enquête is respondenten gevraagd naar de wenselijkheid om preventief fouilleren niet alleen in te zetten bij wapenbezit en -geweld, maar ook voor andere doeleinden zoals het bezit van vuurwerk en drugs. In de onderstaande tabel zijn hiervan de resultaten weergeven. TABEL 6.1 WENSELIJKHEID TOT AANPASSING INSTRUMENT (MEERDERE ANTWOORDEN MOGELIJK (N=232)

Type aanpassing (Zwaar, illegaal) vuurwerk Drugsbezit Overig Uitbreiding niet wenselijk Weet niet/geen mening

Aantal respondenten (OOV’ers) 147 104 11 22 51

% 63% 45% 5% 9% 22%

Uit de enquêteresultaten valt op dat veel respondenten positief staan tegenover een uitbreiding van de reikwijdte van het instrument, in het bijzonder als het gaat om een verruiming naar (zwaar, illegaal) vuurwerk (63%). Hierbij dient te worden opgemerkt dat dit antwoorden zijn die gegeven zijn door OOV’ers. Het gaat hier niet om de opvattingen van het Openbaar Ministerie of de politie. De vraag in de enquête is bovendien algemeen gesteld, waardoor uit de respons niet valt af te leiden in welke mate en onder welke voorwaarden respondenten uitbreiding wenselijk zouden vinden. Daarnaast geeft bijna de helft (45%) van de respondenten aan een verruiming naar fouilleren op drugsbezit wenselijk te vinden. Verder geeft een

93

EVALUATIE PREVENTIEF FOUILLEREN

beperkt aantal respondenten (5%) aan het wenselijk te vinden om preventief fouilleren in te zetten op andere doeleinden, anders dan wapen-, vuurwerk- en/of drugsbezit. Daarbij wordt een verscheidenheid aan voorwerpen/strafbare feiten genoemd, waaronder ontbrandingsmiddelen (zoals molotovcocktails, gasflessen, benzine, aanstekers) met het oog op autobranden, bezit van lachgas, onverklaarbaar vermogen, grote hoeveelheden cash geld en (het vervoeren van) inbrekerswerktuig. Slechts 9% van de respondenten zegt geen voorstander te zijn van uitbreiding van de reikwijdte van het instrument. Redenen die daarvoor worden gegeven, zien met name op de proportionaliteit en subsidiariteit van het instrument; respondenten geven aan dat dit middel te ingrijpend is om vuurwerk en drugsproblematiek aan te pakken en dat daarvoor andere instrumenten zijn aangewezen. Daarnaast wordt aangegeven dat het type problematiek niet of in beperkte mate speelt in de gemeente. Aan de respondenten is verder de open vraag gesteld welke (overige) aanpassingen van het instrumentarium wenselijk zijn. De suggesties zijn samengevat weergegeven in tabel 6.2.

Daaruit blijkt dat de antwoordsuggesties – naast verruiming van het toepassingsbereik van preventief fouilleren (zie tabel 6.1) – vooral betrekking hebben op het vereenvoudigen, het vergemakkelijken dan wel het versnellen van de procedure voor het aanwijzen van een veiligheidsrisicogebied. Verder valt op dat maar een enkele respondent de mogelijkheid van een persoonsgerichte dan wel groepsgerichte aanpak noemt. TABEL 6.2 OVERIGE AANPASSINGEN (MEERDERE ANTWOORDEN MOGELIJK) (N=128)156

Type aanpassing Snellere procedure Laagdrempeliger procedure Beperktere rol Openbaar Ministerie Simpelere procedure Persoonsgerichte aanpak Groepsgerichte aanpak Inzet bij brandstichting Preventief (dus zonder onderbouwing) aanwijzen veiligheidsrisicogebied

Aantal respondenten (OOV’ers) 8 5 4 3 2 1 1 1

In paragraaf 6.5 wordt nader ingegaan op de mogelijkheid en wenselijkheid om preventief fouilleren te verruimen naar vuurwerk respectievelijk drugs. In paragraaf 6.6 komt de mogelijkheid van een persoonsgerichte en groepsgerichte aanpak bij preventief fouilleren aan de orde. Tot slot worden in paragraaf 6.7 enkele andere vormen van verruiming van het instrument besproken.

156 De meeste respondenten noemden een breder toepassingsbereik (naar vuurwerk, drugs) van preventief fouilleren een wen-

selijke aanpassing. Deze respons is vanwege overlap met de respons in tabel 6.1 weggelaten in tabel 6.2. Dat geldt ook voor respondenten die hebben aangegeven geen noodzaak te zien tot verdere aanpassing van het instrument.

94

EVALUATIE PREVENTIEF FOUILLEREN

6.5

Verruiming naar andere voorwerpen

6.5.1

Zwaar (illegaal) vuurwerk Bestaande mogelijkheden preventief fouilleren gericht op zwaar (illegaal) vuurwerk Artikel 151b en 174b Gemeentewet bepalen dat een veiligheidsrisicogebied kan worden aangewezen bij (dreigende) verstoring van de openbare orde door de aanwezigheid van wapens. In hoofdstuk 4 is besproken dat er enkele gemeenten zijn die het instrument preventief fouilleren hebben ingezet (mede) gericht tegen vuurwerkbezit en -gebruik. In die gemeenten beschikten de politie en het OM over concrete aanwijzingen en harde informatie dat zwaar vuurwerk bijvoorbeeld zou worden gebruikt als wapen tegen de politie, de ME en/of andere hulpverleners en/of dat geïmproviseerd vuurwerk (zwaar vuurwerk in combinatie met brandbare vloeistoffen) als explosief zou worden gebruikt. De juridische grondslag voor het aanwijzen van een veiligheidsrisicogebied in die situaties is gevonden in de WWM, in het bijzonder categorie II onder 7°.157 Onder deze categorie zijn voorwerpen strafbaar gesteld die ‘zijn bestemd voor het treffen van personen of zaken door middel van ontploffing’.

De aanwijzingsbesluiten van de gemeenten Breda en Roosendaal werden (juridisch) onderbouwd door te verwijzen naar een uitspraak uit 2018 van de rechtbank Zeeland-West-Brabant waarin zwaar vuurwerk (Cobra 6) is gekwalificeerd als categorie II wapen in de zin van de WWM.158 De gesprekspartners van de casestudy-gemeenten waar preventief fouilleren is ingezet gericht op vuurwerk, geven aan dat het relatief veel tijd en uitzoekwerk kostte om het aanwijzingsbesluit voor te bereiden en goed te onderbouwen. Binnen het OM en de driehoek zijn bijvoorbeeld discussies gevoerd over de vraag of er sprake was van voldoende concrete informatie om de aanwijzing van een veiligheidsrisicogebied met het oog op vuurwerkgebruik voldoende te verantwoorden en in hoeverre dit wettelijk is toegestaan. De drempel om preventief fouilleren in te zetten tegen de aanwezigheid van vuurwerk is volgens gesprekspartners relatief hoog vanwege de zware bewijslast: er moeten immers concrete aanwijzingen zijn dat vuurwerk zal worden gebruikt ‘voor het treffen van personen of zaken door middel van ontploffing’. De ‘reguliere’ inzet van preventief fouilleren op de aanwezigheid van wapens (niet zijnde vuurwerk) is gemakkelijker te onderbouwen op basis van registraties van inbeslaggenomen wapens en wapenincidenten.

Het beeld uit de interviews is dat er bij gemeenten, het OM en politie onduidelijkheid bestaat over de huidige wettelijke mogelijkheden om preventief fouilleren in te zetten op de aanwezigheid van vuurwerk. Het lijkt erop dat per gemeente, arrondissementsparket (en zelfs per officier van justitie) en politie-eenheid verschillend wordt aangekeken tegen de vraag of zwaar vuurwerk binnen het bestaande wettelijk kader kan worden aangewezen als wapen. Een gesprekspartner van het OM zegt hierover: ‘’De ene officier van justitie vindt dat het [lees: vuurwerk] er wel onder valt en de andere officier van justitie vindt van niet. Dit soort discussies zouden aan de voorkant duidelijk moeten zijn.’’ Uit de interviews volgt aldus dat er bij de betrokken professionals (van gemeenten, het OM en de politie) behoefte is aan meer duidelijkheid over de mogelijkheid om preventief fouilleren al dan niet in te mogen zetten tegen zwaar vuurwerk. Het kader hiervoor zou duidelijk moeten zijn, bijvoorbeeld aan de hand van een duidelijke richtlijn. Dit schept niet alleen helderheid voor de betrokken professionals, maar ook voor burgers.

157 Artikel 2 lid 1 WWM. 158 Rb. Zeeland-West-Brabant 20 februari 2018, ECLI:NL:RBZWB:2018:7312.

95