01b_blauw_omgevingsprogramma_20222027_a.pdf

BOP 2022-2027 Blauw Omgevingsprogramma 2022-2027

W

2

WATERBEHEERPROGRAMMA 2022- 2027 Waterschap Vallei en

INHOUDSOPGAVE WOORD VOORAF

3

1. INLEIDING

7

II . BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA 2.1 Omgevingswet: BOP als kerninstrument 2.2 De BOVI als koers voor het BOP 2.3 Status en totstandkoming van het BOP TIL. VAN VISIE NAAR GEBIED 3.1 We werken aan een waardevolle leefomgeving 3.2 Inspelen op maatschappelijke thema's 3.3 BOP-doelen 3.4 Gebiedsprogramma's

11 12 13 17

IV . GEBIEDSPROGRAMMA'S 4.1 Eemland 4.2 Gelderse Vallei 4.3 Noord-Veluwe 4.4 IJsselvallei

27 31 45 63 81

V. ZO HOUDEN WE KOERS 5.1 Sturingsfilosofie 5.2 Participatie 5.3 Beleidsterugkoppeling en monitoring 5.4 Beheer 5.5 Vergunningverlening en handhaving 5.6 Uitnodigen & uitgenodigd worden: Aan de slag!

99 100 101 102 103 104 106

VI . BOP - DOELEN 6.1 Waterveiligheid 6.2 Watersysteem 6.3 Wonen en zuiveren 6.4 . Veranderopgave: circulaire economie 6.5 . Veranderopgave: energietransitie

109 111 113 115 117 119

BIJLAGEN Deze pdf is interactief. Klik op een titel om direct naar het gewenste hoofdstuk te gaan

19 20 21 24 25

121

5

WOORD VOORAF

Voor u ligt het nieuwe waterbeheerprogramma van Waterschap Vallei en Veluwe, het Blauw Omgevingsprogramma 2022-2027 (BOP). Het BOP is de tactische en interactieve uitwerking van onze Blauwe Omgevingsvisie (BOVI2050 ). Met als overkoepelend thema 'een waardevolle leefomgeving', worden de maatschappelijke thema's klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie en biodiversiteit, gekoppeld aan onze drie waterprincipes en geïntegreerd in vier gebiedsprogramma's.

De relevantie van waterbeheer is in de zomer 2021 in volle omvang zichtbaar geworden door de overstromingen in Limburg, Duitsland en België. Ook in ons eigen gebied zijn we geconfronteerd met de effecten van de hevige regenval in onze buurlanden . De klimaatverandering is voor de water schappen geen toekomstscenario maar dagelijkse praktijk. Na drie extreem droge zomers kende 2021 een zomer met extreme wateroverlast. Dat de klimaatverandering steeds sneller gaat blijkt ook uit het op in augustus 2021 uitgebrachte rapport van het IPCC . De klimaatscenario's geven aan dat Nederland in de toekomst in toenemende mate rekening moet houden met hogere temperaturen, een sneller stijgende zeespiegel, nattere winters, heftiger buien en een grotere kans op drogere zomers.

De extremen zijn niet alleen heftiger, maar vaak ook onvoorspelbaarder geworden. Mitigerende maatregelen, zoals de CO2 reductie, kunnen de klimaatverandering niet keren, waardoor verregaande maatregelen gericht op het wegnemen van de gevolgen noodzakelijk zijn . Met de Blauwe Omgevingsvisie 2050 zoeken we - in de geest van de Omgevingswet - naar maximale samenhang én samenwerking in de integrale benadering van water- en duurzaamheidsvraagstukken . Het BOP geeft meer concreet richting aan hoe we deze vraagstukken het hoofd gaan bieden . Wij doen dat niet alleen. Alleen in samen werking kunnen we de opgaven die voor ons liggen aanpakken. Dat Waterschap Vallei en Veluwe bijzonder hecht aan samenwerking blijkt uit ons water principe "Partnerschap als watermerk".

In samenwerking met partners willen wij komen tot waardevolle en gebiedsspecifieke oplossingsrichtingen voor de voorliggende klimaatvraagstukken . Niet alleen in woord, maar ook in daad. We zijn dankbaar voor de ingebrachte zienswijzen van zowel gebiedspartners als inwoners. Aan de zienswijzen is veel werk besteed. Hoewel niet alle zienswijzen hebben geleid tot het aanpassen van de tekst van het BOP, heeft het wel geleid tot inspirerende en verbindende gesprekken die ons denken hebben verrijkt en die ons gaan helpen het BOP te gaan uitvoeren . Ik kijk er dan ook naar uit om samen met u te werken aan een waterrobuuste en klimaatbestendige leefomgeving, voor nu en voor toekomstige generaties.

Marijn Ornstein

" In de samenwerking hebben we elkaar echt nodig, niet alleen in woord maar ook in daad."

9

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

1 . EEN BLAUW OMGEVINGS PROGRAMMA VOOR VALLEI EN VELUWE e Samen werken aan een duurzame samenleving met water als een ordenend principe, daar zet Waterschap Vallei en Veluwe op in . Hoe ? Dat leest u in dit Blauw Omgevingsprogramma (BOP). Het BOP is het waterbeheerprogramma nieuwe stijl. Met de Blauwe Omgevingsvisie 2050 (BOVI), ontwikkeld samen met onze omgevings- en kennispartners, is de stip op de horizon gezet. Met het BOP maken we de BOVI2050 concreet voor de planperiode 2022-2027. Samen naar een duurzame en waterinclusieve leefomgeving In het BOP willen we onze wettelijke taken en ambities laten aansluiten bij die van onze partners en andersom. We verbinden water aan actuele thema's zoals: klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie en biodiversiteit. Samen met partners zoals gemeenten, provincies, Vitens, terreinbeherende organisaties, gebiedspartners, inwoners en kennisinstituten gaan we aan de slag voor een duurzame en waterinclusieve leefomgeving. Dit vraagt om verbinding en nieuwe vormen van samenwerking.

Gebiedsgericht en integraal Geheel volgens de principes van de Omgevingswet zoeken we maximale samenhang én samenwerking met onze partners. Door open samen te werken, nieuwsgierig te zijn naar de ideeën van anderen en over grenzen heen te denken, willen we stappen vooruit zetten. Dat doen we gebiedsgericht en integraal . Dit vormt een uitstekende basis voor een nog betere kwaliteit van de leefomgeving in 2050 . Leeswijzer In hoofdstuk 2 vindt u de uitgangspunten en intentie voor het BOP. In hoofdstuk 3 kunt u lezen hoe we van visie naar gebiedsuitwerking komen . In hoofdstuk 4 volgen de vier gebiedsprogramma's. Hoofdstuk 5 beschrijft hoe we de voortgang van het programma blijven volgen en in hoofdstuk 6 vindt u al onze BOP-doelen op een rij

‫ןיזהןדי‬

2

II Blauw

13

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN | BIJLAGEN

2.1

2.2

OMGEVINGSWET :

DE BOVI ALS KOERS

BOP ALS KERNINSTRUMENT

VOOR HET BOP

Het opstellen van een (waterbeheer)programma is een verplicht kerninstrument van de Omgevingswet. Het waterbeheerprogramma is voor waterschappen het wettelijke document om aan te geven wat de doelen zijn en hoe die worden gerealiseerd. De Omgevingswet stelt dat de doelen die in een programma worden opgenomen , ook worden uitgevoerd (resultaatverplichting).

De BOVI2050 is de koers richting een waardevolle leefomgeving in 2050 en in het BOP richtinggevend in ons denken , doen en laten. Samen met onze partners hebben we de BOVI opgesteld als basis voor ruimtelijke kwaliteit en werken we samen aan integrale opgaven.

Programma Het BOP is het waterbeheerprogramma van Waterschap Vallei en Veluwe. Bij het opstellen van het BOP is rekening gehouden met het Nationaal en Regionaal ( Bodem- en) Waterprogramma en de door het Rijk en provincie opgestelde omgevingswaarden. Ook de Europese richtlijnen, zoals de Kader richtlijn water en de Zwemwaterrichtlijn , komen terug in het BOP. Het BOP is daarmee het wettelijk instrument van het waterschap om de doelen voor de middellange termijn vast te leggen.

Uitdagingen als klimaatverandering en energietransitie vragen om een nieuwe manier van denken - en doen - over inrichting, gebruik en beheer van onze leefomgeving en de rol van water daarin . Dit nieuwe 'waterdenken ' verbindt water aan klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie en biodiversiteit en vooral aan onze partners. Drie principes staan hierbij centraal :

Beleidsdoorwerking Een (waterbeheer) programma wordt opgesteld vanuit een beleidsvisie. In ons geval de Blauwe Omgevingsvisie 2050 (BOVI2050) . Het algemene doel van de omgevingswet is het beschermen dan wel ontwikkelen van een gezonde en veilige fysieke leefomgeving. Met onze BOVI 2050 geven wij vanuit de blauwe wateropgave kleur aan deze doelstelling. Volgens de beleidscyclus van de omgevingswet is dit BOP de beleidsdoorwerking van onze BOVI2050. En hiermee de tactische uitwerking voor de planperiode 2022-2027.

2. Water is vanuit de lagenbenadering het ordenend principe bij ruimtelijke ontwikkeling boven en onder de grond

1. Maximaal vasthouden en schoonhouden van gebied seigen water

3. Partnerschap als

15 >

1. INLEIDING 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

Zeven verhaallijnen Daarnaast kent de BOVI2050 zeven gebiedsgerichte verhaallijnen ( 1. vitale blauwe motor, 2. dynamische bronlandschappen op de flank, 3. robuust en natuurlijk oppervlaktewater van bron tot monding, 4 . kringlooplandschappen op levende bodems, 5. waterinclusieve bebouwde omgeving, 6. lokale waterfabrieken en grondstoffen- en energiehubs en 7. veilige dijken en dynamisch buitenwater) om de komende decennia met onze partners aan te werken. Deze verhaallijnen gaan nu verder in het BOP en worden zichtbaar in het gebied. Een uitgebreide beschrijving van de BOVI2050 en de zeven verhalen is te vinden op de website van de BOVI2050 www.bovi2050.nl.

neerslag

verdamping il

organische maaiselstof,

00 VEEN WEIDE GEBIEDEN &BUITENWATER DIJKEN

infiltratie

ZAND ENGEMENGDE KLEI GEBIEDEN mest linni (alleen biologisch ) Plaria

DEFLANK NATTE

HOGE ZANDGRONDEN IIIIII KWEL & ONDIEP IIIII GRONDWATER

afstroming diepe polders & rivieren in omgeving

OPPERVLAKTE WATERSYSTEEM

SIHT SI NI effluent

.YRT

INDUSTRIE DORP water

RWZI ALS WATEREN GRONDSTOFFEN ENERGIEHUBS

energie stoffen Y influent

UITBREIDINGEN BESTAANDE WIJKEN afvalwater

STEDELIJKE CENTRA Diep

0 drinkwater lokale ontrekkingen decentrale winningen

17

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

2.3 STATUS EN TOTSTANDKOMING VAN HET BOP

Verbinding Het is de uitdaging om onze vraagstukken te verbinden aan de opgaven van onze partners. Dit is de reden waarom we het BOP gezamenlijk met partners ( participatie) hebben opgesteld, zoals ook bij het opstellen van de BOVI2050 . In eerste instantie hebben er persoonlijke gesprekken plaatsgevonden, later ging dit digitaal in verband met corona. De inhoud van het BOP is mede door de input van partners ( onder andere overheden, terreinbeherende organisaties, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties) tot stand gekomen . Daarbij is steeds het uitgangspunt: wat willen we, wat moeten we en wat kunnen we samen.

BOP geschreven in een bijzondere tijd Het BOP is opgesteld tijdens de coronacrisis. De mogelijke consequenties van deze crisis zijn op dit moment nog onduidelijk . In tijden van schaarste van mensen en middelen is het nog belangrijker om samen te werken en doelen te combineren. We verwachten dat de koers en de doelen in dit BOP robuust en toekomstbestendig zijn. De gebiedsprogramma's bieden voldoende flexibiliteit om in te spelen op genoemde, of andere, onvoorziene ontwikkelingen.

Met welke intentie is het BOP gemaakt? Gebiedsgericht : De vier deelgebieden van ons beheergebied staan centraal. We opereren meer vanuit de deelgebieden en minder vanuit centrale sturing. Omgevingsbewust: Volledig in de geest van de Omgevingswet; een digitaal product en sturend vanuit de behoeftes van de omgeving. Co-creërend : Het faciliteert de samenwerking met andere partijen en geeft vorm aan participatie via uitnodiging en uitgenodigd worden. Verantwoordelijk: Het BOP streeft maximale maatschappelijke meerwaarde na op basis van onze rollen en bevoegdheden, die passen bij de opgaven (presterend, samenwerkend, responsief en rechtmatig). Adaptief: Voortschrijdend, responsief en flexibel, zodat kan worden ingespeeld op accentwijzigingen en veranderingen in de maatschappij.

Status Het ontwerp -BOP is eind 2020 vrijgegeven voor de inspraak. In het voorjaar van 2021 heeft het BOP zes weken ter inzage gelegen. Van onze gebiedspartners en inwoners hebben we verschillende zienswijzen ontvangen. In het voor u liggende BOP zijn de consequenties van de zienswijzen verwerkt. Het Algemeen Bestuur stelt het BOP eind november vast, zodat het per 1 januari 2022 in werking treedt.

www

Van visie naar gebied Het beheergebied van Vallei en Veluwe is Nederland in het klein. Het gebied wordt afgebakend door 'logische' watergrenzen zoals de Rijn en de IJssel, de randmeren en de Utrechtse Heuvelrug. We hebben lager gelegen gebieden zoals de Gelderse Vallei en de IJsselvallei waar we water in kunnen laten vanuit de grote rivieren . En we hebben de hogere zandgronden, waar het systeem afhankelijk is van regenwater. Er wonen , werken en recreëren ruim een miljoen mensen op en rond de Veluwe en het gebied ontvangt jaarlijks twee miljoen bezoekers uit binnen- en buitenland.

Het gebied wordt gekenmerkt door het Veluwemassief, de IJsselvallei , de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei , heeft herkenbare grondvormen uit de ijstijden en herbergt een zoetwatervoorraad van nationale betekenis. Daarnaast omvat het gebied ook één van de meest uitgestrekte laaglandbossen van Europa en is het befaamd om de recreatiegebieden van de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug. Aan de rand van de

Veluwe zijn veel groene dorpen en steden en op het gebied van cultuurgeschiedenis zijn de tekens overal in het landschap zichtbaar: oude landbouwgronden , kwelveengebieden , het sprengen landschap, kanalen, oude bossen, militair erfgoed en landgoederen. Verder kent het gebied economische motoren zoals de regio's Amersfoort, Foodvalley en Stedendriehoek/Cleantech Regio

21

1. INLEIDING 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

3.1

3.2

WE WERKEN AAN EEN

INSPELEN OP

WAARDEVOLLE LEEFOMGEVING

MAATSCHAPPELIJKE THEMA'S

De kracht, de kwaliteit van de leefomgeving wil het waterschap graag versterken. De komende decennia hebben allerlei maatschappelijke ontwikkelingen grote in vloed op stad en land. Woningbouw, landbouwtransitie, klimaatadaptatie, energie winning, natuur en infrastructuur vragen om ruimte. En inwoners, bedrijven, maat schappelijke organisaties en overheden hebben doelen en wensen . Er is nietgenoeg beschikbare ruimte om al deze toekomstwensen te realiseren. We moeten daarom samen slimme combinaties vinden om deze wensen vorm te geven .

Klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie en biodiversiteit staan in dit BOP centraal. Uitdagingen zoals het stevig verankeren van klimaat adaptatie en een gezonde leefomgeving, het bestrijden van verdroging, verster king van natuur en biodiversiteit en bijdragen aan de landelijke stikstofaanpak, de landbouwtransitie en realisatie van de regionale energiestrategieën, zijn onderwerpen die de komende jaren ons werk bepalen.

Die slimme oplossingen vinden we door te streven naar ruimtelijke kwaliteit. Door een manier van kijken : gebiedsgericht en vanuit de context, op zoek naar een balans in gebruik swaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde. En ook door een manier van handelen: samenwerkend, onorthodox (anders dan gebruikelijk) en ontwerpend. Met elkaar zoeken we naar haalbare oplossingen,

die ons beheergebied ecologisch verantwoord en economisch vitaler, gezonder, duurzamer, recreatief aantrekkelijker en mooier maken. Waterschap Vallei en Veluwe zet zich daar vanuit het waterbeheer actief voor in en draagt bij aan een waardevolle leefomgeving. Immers, voldoende schoon water schept in hoge mate voorwaarden voor de kwaliteit van de leefomgeving.

KLIMAAT VERANDERING We zorgen voor een klimaatbestendig watersysteem

CIRCULAIRE ECONOMIE We dragen naar bij aan de transitie een circulaire regionale economie

WAARDEVOLLE LEEFOMGEVING We werken aan een waardevolle leefomgeving

ENERGIE TRANSITIE We dragen bij aan de energieneutrale samenleving

BIODIVERSITEIT We versterken biodiversiteit en streven naar natuurlijk water In de volgende paragrafen lichten we de vier thema's toe

23

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

IM 3.2.1 BIJDRAGEN AAN EEN KLIMAATBESTENDIGE LEEFOMGEVING Het klimaat verandert en we moeten met een rol in het grondwaterbeheer maken we ons sterk voor deze opgave . Integraal ons aanpassen aan de gevolgen van samenwerken is daarbij een must. Dat wil extreme weersomstandigheden door klimaatverandering; gevolgen voor zeggen , boven- en ondergrond met elkaar waterveiligheid, wateroverlast, waterkwaliteit, verbinden bij de inrichting, met water als leidend principe. hittestress, biodiversiteit en droogte. En dus moeten we anders omgaan met de ruimtelijke inrichting in Nederland. Dit wordt ruimtelijke Stedelijk gebied adaptatie genoemd. Met name het bestrijden Eveneens urgent is klimaatbestendigheid in bestaand en nieuw gepland stedelijk van de gevolgen van droogte op de korte termijn en het voorkomen van droogte en gebied. Hier is de uitdaging om samen gevolgen droogte is de van met aanpassen aan medeoverheden, maatschappelijke de komende jaren een grote opgave . Het organisaties, inwoners en bedrijven te komen tot een klimaatbestendige inrichting en een vraagt herstel van het grondwatersysteem en het veiligstellen en aanvullen van gezonde leefomgeving. Dit doen we door de grondwatervoorraden onder de Veluwe en de veerkracht van natuurlijke watersystemen te Utrechtse Heuvelrug. Als één van de partijen versterken en de relaties tussen stad, dorp en land te benutten .

3.2.2 VOORAAN STAAN BIJ DE TRANSITIE NAAR EEN REGIONALE , с CIRCULAIRE ECONOMIE Waterschap Vallei en Veluwe wil in 2050 volledig circulair zijn . Dat is essentieel om de ecologische voetafdruk te kunnen verkleinen en om te bouwen aan een toekomstbestendige duurzame economie. Het betekent een omwenteling in de manier waarop we omgaan met grondstoffen .

Door regionaal samen te werken, kunnen we met onze maatschappelijke partners kringlopen sluiten en het gebruik van nieuwe grondstoffen afbouwen en verspilling en afval tot een noodzakelijk minimum beperken. Bestaande (rest) materialen worden zoveel mogelijk hergebruikt.

3.2.3 EEN KLIMAATPOSITIEVE SAMENLEVING Duurzaam opgewekte energie is noodzakelijk om te komen tot een CO,-arme samenleving in 2050. Wij dragen bij aan de nationale klimaatdoelen via de regionale energiestrategieën (RES) waarin we partner zijn . Wij zetten in op energie besparen en op energie-opwekking uit duurzame en dus hernieuwbare energiebronnen zoals zon en wind, om te beginnen op eigen terrein. Ook

biogas en aquathermie zien we als belangrijke bronnen van energie en warmte. Deze willen we samen met onze partners benutten voor een duurzamere energievoorziening. De warmte uit aquathermie stellen we in principe kosteloos beschikbaar aan derden. We monitoren de effecten hiervan op (grond)watersysteem en bodem.

W 3.2.4 BIODIVERSITEIT VERSTERKEN Natuurwaarden en de biodiversiteit staan sterk de ecologie en biodiversiteit. Dit geldt in en onder druk. De uitstoot van stikstof vanuit op de bodem en ook in en rond het water zoals taluds van watergangen, rond dijken landbouw, verkeer en industrie is één van de oorzaken, maar ook voortgaande versnippering en in het stedelijk gebied. Bij voorkeur via en verstoring van natuurgebieden. Dit speelt een beekdalbrede en landschapsecologische in ons hele beheergebied, maar met name benadering. Robuuste watersystemen bieden de beste kansen voor natuurwaarden , in de Gelderse Vallei en westelijke Veluwe. De transitie naar een natuurinclusieve namelijk soortensamenstelling, zeldzaamheid en biodiversiteit. We beheren de robuuste kringlooplandbouw lijkt een belangrijke oplossingsrichting. Als waterschap willen watersystemen zodanig dat de biodiversiteit we samen met partners bijdragen aan ook na aanleg behouden blijft en zelfs versterkt wordt. behoud, bescherming en versterking van

2331

25

1. INLEIDING 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

3.3

3.4

BOP - DOELEN

GEBIEDSPROGRAMMA'S

De doelen voor het BOP zijn opgesteld in de geest van de Omgevingswet en op basis van de uitgangspunten van de BOVI2050. Daarbij ligt het accent op het verwoorden van de, in paragraaf 2.1 beschreven , resultaatsverplichting en is rekening gehouden met de wettelijke taken van het waterschap met betrekking tot waterveiligheid en schoon en voldoende oppervlaktewater. De doelen zijn geordend in vijf categorieën: watersysteem , waterzuiveren, waterveiligheid , circulaire economie en energietransitie.

Het beheergebied van Waterschap Vallei en Veluwe is uitgestrekt en de fysieke kenmerken en de opgaven in het gebied zijn divers. Daarom hebben we ons beheergebied in vier deelgebieden opgedeeld. Voor ieder deelgebied zijn de opgaven vertaald naar een gebiedsprogramma. Veel van onze BOP doelen komen hier samen met de doelen van gebiedspartners. Ook worden in de gebiedsprogramma's de ambities uit de BOVI2050 voor de planperiode gebiedsgericht uitgewerkt.

Werken volgens de principes van de Omgevingswet betekent meer gebiedsgericht werken. Het gebied staat centraal en de vraagstukken worden vertaald naar doelen die horen bij het gebied. Daarom komen in de gebiedsprogramma's de meer gebiedsgerichte uitwerkingen van de BOP-doelen tot uitdrukking. Dit in samenhang met de opgaven van de gebiedspartners en maatschappelijke doelen . Vanwege het dynamische karakter worden de gebiedsprogramma's periodiek geactualiseerd . Een overzicht van alle BOP-doelen voor de beheerperiode 2022-2027 is te vinden in hoofdstuk 6.Aangezien we het gebied en de leefomgeving centraal zetten presenteren we eerst de geïntegreerde gebiedsprogramma's met samenwerkingsmogelijkheden met onze partners en daarna pas onze (interne) BOP-doelen. Per BOP- doel, en ook in de gebiedsprogramma's, is aangegeven welke rol het waterschap aanneemt. Dit verschilt per opgave. Meer over de verschillende rollen en sturingsfilosofie is beschreven in hoofdstuk 5 .

Opbouw gebiedsprogramma Een gebiedsprogramma gaat over een deelgebied en bestaat uit drie onderdelen : 1. Kracht en kwetsbaarheid : een ruimtelijke en hydrologische beschrijving van het deelgebied en de eenheden waaruit het bestaat. 2. Ontwikkelingen : belangrijke ontwikkelingen die in het gebied spelen. 3. Gebiedsopgave: hoe het waterschap samen met partners werkt aan de kwaliteit van de leefomgeving door vraagstukken te verbinden aan de maatschappelijke thema's: klimaatverandering, circulaire economie, energietransitie en biodiversiteit. Per deelgebied zijn 'blauwe sleutelgebieden' op de kaart gezet. Blauwe sleutelgebieden zijn aandachtsgebieden waar veel doelen samenkomen en waar koppelkansen zijn of worden verwacht met doelen van partners en/of waar het bestuur de focus legt. In de beheerperiode ( 2022-2027) ligt op deze sleutelgebieden qua tijdsinvestering, menskracht en middelen de meeste nadruk.

Periodiek bijstellen gebiedsprogramma's Uit een gebiedsprogramma vloeien concrete maatregelen en acties voort, die we afstem men met onze partners. Deze kunnen van jaar tot jaar verschillen. Daarom actualiseren we periodiek de gebiedsprogramma's, gekoppeld aan de begrotingscyclus. Het werken met gebiedsprogramma's blijft op deze manier flexibel en aanpasbaar in de tijd . Instrumenten Voor de realisatie van de gebiedsprogramma's zetten wij instrumenten in. Dit zijn manieren die de wet biedt om geld, middelen en mens kracht effectief in te zetten . De inzet van deze instrumenten is afhankelijk van het doel, thema en context van de gebiedsopgave. Het hangt ook af van het stadium van een planproces en de inzet van partners. De instrumenten zijn meestal een op maat gesneden mix van vier categorieën: financiële, juridische en ruimtelijke instrumenten en communicatie-instrumenten . In hoofdstuk 4 kunt u meer lezen over hoe de BOP-doelen , uit hoofdstuk 6, per deelgebied worden geconcretiseerd

IV Gebiedsprogramma's De opgaven die we voor ons zien zijn gebiedsgericht vertaald naar vier geïntegreerde gebiedsprogramma's. Veel van onze BOP -doelen ( uit hoofdstuk 6 ) komen hier samen met de doelen van onze gebiedspartners. Aangezien we het gebied en de leefomgeving centraal zetten presenten we eerst de gebiedsprogramma's en vervolgens in hoofdstuk 6 de BOP -doelen

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

VIER GEBIEDSPROGRAMMA'S

Waterschap Vallei en Veluwe onderscheidt vier deelgebieden: klik op de knop om naar het gewenste gebied te gaan. N

Noord Veluwe Nunspeet Harderwijk

Eburoldebroek ' t Harde

Wezep Hatton Heerde Epe

Ermelo Eemland

Putten

IJsselvallei

Uddel

Nijkerk

Garderen

Apeldoorn

Voorthuiren Amersfoort

Beekbergen

Earneveld Hoenderloo

Woudenberg Veenendaal

Eerbeek

Gelderse Vallei Ede Bennekom Renkum Wageningen 10 km

Legenda

Bos

Landbouwgebied

Heide

Stedelijk gebied

Rwzi

—

Van drie BOVI gebiedsperspectieven naar vier BOP -gebieden In de BOVI2050 staan drie zogenaamde gebiedsperspectieven genoemd : Noord Veluwe, Gelderse Vallei en Eemland en de IJsselvallei en Oostflank van de Veluwe. Deze drie deling sluit aan op de deelstroomgebieden in ons beheergebied. Bij het maken van het BOP bleek dat het praktischer was, uit oogpunt van ons operationeel beheer , om het deelstroomgebied Gelderse Vallei en Eemland onder te verdelen in twee deelgebieden: Eemland en de Gelderse Vallei. Daarom zijn we van drie BOVI gebiedsperspectieven naar vier BOP-gebieden gegaan.

4.1 EEMLAND

Eemland is aan weerszijden van de Eem een open en landschappelijk waardevol veenweidegebied, geflankeerd door hoge zandgronden, het Gooi en Eemmeer en stedelijke gebieden. Eemland is kwetsbaar voor droogte in de hoge delen en voor bodemdaling in lage delen . Het oppervlaktewater kampt met een nutriëntenoverschot. Het teveel aan voedingsstoffen leidt tot een slechte waterkwaliteit en lage biodiversiteit.

33

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

EEMLAND 4.1.1 KRACHT EN KWETSBAARHEID VAN HET GEBIED A Hoge delen droogtegevoeligheid

Weidevogelgebied

Lage delen op ve en bodem bodem dalingsgevoelig

Nationaal landschap Eemland / Arkemheen is een nationaal landschap dat bestaat uit een open veenweidegebied, geflankeerd door de Utrechtse Heuvelrug /het Gooi, de randmeerkust en de stedelijke kernen van Amersfoort, Soest, Baarn, Eemnes, Bunschoten-Spakenburg en Nijkerk . Grote delen van de aangrenzende randmeren zijn aangewezen als Natura 2000-gebied. In dit vroegere kustgebied van de Zuiderzee mondt de Eem uit, de 'benedenloop' van het Valleikanaal. Naast stad, dorp en natuur is de belangrijkste ruimtefunctie hier de landbouw. Het gebied kent bijzondere landschapselementen zoals slagenverkavelingen, kronkelige dijken en waaien die oude dijkdoorbraken markeren . Evenals bijzondere cultuurhistorische elementen zoals het stoomgemaal Hertog Reijnout. Het gebied heeft grote betekenis als weidevogelgebied. Arkemheen is Natura 2000-gebied.

Kwetsbaar Het watersysteem in dit gebied is kwetsbaar vanwege de gevoeligheid voor bodemdaling van het veengebied en de droogtegevoeligheid van de hogere gronden. Ook de waterkwaliteit (stilstaand water, nutriënten last) en lokale overstromingen van lage delen in najaar en voorjaar zijn een punt van aandacht. Bij de 'stedelijke waterknoop' Amersfoort komen veel beken samen en kan in de toekomst wateroverlast optreden. De randmeerdijken beschermen tegen overstromingen vanuit het Eemmeer en worden als primaire waterkeringen beheerd en onderhouden.

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

Landschappelijk waardevol gebied

‫ܦܬܛܠ‬RES

Waardevol woongebied Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

35

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

EEMLAND 4.1.2 ONTWIKKELINGEN Eemland voelt de groeiende, stedelijke druk van de regio Amersfoort. Daarnaast wordt er gezocht naar een balans tussen kringlooplandbouw, energiewinning, beperking van CO2-uitstoot, ruimtelijke adaptatie, recreatie en natuur- en landschapsbehoud.

Landbouwgebied In Eemland zijn landbouw en natuur belangrijke functies. De agrarische sector is hier vitaal en goed georganiseerd. In diverse samenwerkingsverbanden wordt gezocht naar een toekomst- en klimaatbestendige landbouw in combinatie met natuur- en landschapswaarden . Stedelijke groei De stedelijke groei zet door. Met name de druk vanuit Utrecht /Randstad zal de komende jaren worden gevoeld. Het gaat daarbij om stedelijke inbreiding en uitbreiding voor zowel Amersfoort als de andere kernen in dit deelgebied. De steden werken met hun inwoners aan een klimaatbestendige omgeving. Bij elke ontwikkeling wordt nagedacht over waterinclusief bouwen . De gemeenten en het waterschap hebben een lopende samenwerking, waar nu al zaken in gezamenlijkheid worden opgepakt.

Groeiende, stedelijke druk van de regio Amersfoort

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

WWWWWWWWWW NETTI VIATIVE H !!!

Natura 2000: natuur en landschapsbehoud belangrijk

Natuurinclusieve kringlooplandbouw Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

37

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN de beheerders te participeren in een onderzoek naar de mogelijkheden om met herinrichting en oeverbeplanting de waterkwaliteit van het Eemmeer te verbeteren. We hebben aandacht voor de KRW -opgaven Noorderwetering en Haarse Wetering en de aanpak van de invasieve exoot watercrassula in de Eem.

4.1.3 GEBIEDSOPGAVE Met partners bouwt Waterschap Vallei en Veluwe graag aan een veilig en meer natuurlijk Eemland, met balans tussen verstedelijking, landbouw , beschermen en aanvullen van de grondwatervoorraad, recreatie, natuur en water. De blauwe sleutelgebieden in Eemland 1 Versted elijkingsopgave regio Amersfoort Gebiedsontwikkeling met waterinclusieve, stedelijke groei. 2 Blauwe Agenda Utrechtse Heuvelrug Blauwe Agenda Utrechtse Heuvelrug ( Noordelijk deel met een pilot voor herstel van het grondwatersysteem . Met waterbedrijf Vitens en de regio on derzoeken we de drinkwatervoorziening duurzaam in te passen in een toekomst bestendig watersysteem. 3 Poldergebied Eemland en Arkemheen In het poldergebied Eemland en Arkemheen onderzoeken we maatregelen voor het rem men van bodemdaling in combinatie met kringlooplandbouw en natuur, energie, de ontwikkeling van een recreatief lint langs de Eem en het Eemmeer en de verbetering van de waterkwaliteit in het lokale systeem .

Nijkerk

Baarn Soest

Amersfoort

Stedelijk gebied regio Amersfoort We beogen water inclusieve ontwikkeling van het stedelijk gebied en de stadsranden van Amersfoort, zoals Amersfoort-Noord en Hoog land-West, maar ook Nijkerk, Bunschoten (Rengerswetering) en Soest. Aan de overzijde van De Laak wordt gewerkt aan plannen voor een aantrekkelijk uitloopgebied voor Vathorst. In dergelijke ontwikkelingen doet het waterschap vroegtijdig mee als partner van de gemeente. We kijken met de gemeente naar slimme com binaties met waterberging, het inzetten van het Valleikanaal als waterbuffer, energiewinning ( RES) en de ontwikkeling van groen in en om de steden. De rioolwaterzuivering Amersfoort is een energie en grondstoffenfabriek, die we kunnen inzetten voor verdere verduurzaming van de regio. Eemland/Arkemheen en rand meerkust Langs de kust van de voormalige Zuiderzee ligt een veenweidegebied waar opgaven liggen op het gebied van beperking van stikstof- en CO -uitstoot, bodemdaling en natuurinclusieve kringloopland bouw. Samen met landbouworganisaties, provincies en terreinbeheerders gaan we op zoek naar een integrale realisering van kringlooplandschappen op een vitale bodem. Het te nemen peilbesluit Arkem heen en dat van Eemland hangt hiermee nauw samen. De Eem is in hoge mate bepalend voor de kwaliteit van het landschap.

Langs de Eem en Rand meerkust streven we naar een goede zonering van landbouw en natuur en de ontwikkeling van een groen en recreatief lint met veilige dijken en dyna misch buitenwater. Mogelijk kunnen het Valleikanaal en de Eem worden benut voor de winning van thermische energie. We staan open om samen met

Utrechtse Heuvelrug Op de hogere gronden van de Utrechtse Heuvelrug is herstel van het grondwater via infiltratie en beperking van waterafstroming door klimaatbestendig bosbeheer een be langrijke opgave . Dat laatste kan bijvoorbeeld door naaldbos te vervangen door gevarieerder loofbos. Hieraan werken we met de partners onder de noemer Blauwe Agenda, zodat de Heuvelrug weer als vitale blauwe motor gaat werken. We delen watersysteemkennis en stimuleren bewustwording van het belang van schoon en voldoende zoetwater . Eén van de pilotprojecten omvat de Laagte van Pijnenburg. Hier onderzoeken we of we op korte termijn wa ter beter kunnen benutten, in natuurgebieden en omliggende landgoederen , en ontwikkelen we een waterprogramma. Met waterbedrijf Vitens en de regio onderzoeken we hoe we de drinkwatervoorziening duurzaam in kunnen passen in een toekomstbestendig watersys teem. Onderdeel hiervan is een flexibel water winconcept voor de toekomst bij de bestaande winningslocaties op de flanken van de Utrechtse Heuvelrug. Daarnaast is het vergroten van de wateronttrekking Eemdijk onderwerp van ge sprek. Binnen de gemeente Soest ligt een grote duurzaamheidsambitie in Soesterberg.

Samen met de gebiedspartners onderzoeken we vanuit een gebiedsgerichte benadering hoe we de duurzaamheidsambities kunnen vertalen naar ruimtelijke ontwikkelingen , zoals de woonwijk Oude Tempel en de vliegbasis. Bij de realisatie van de gebiedsopgave werken we actief samen met gemeenten , provincie, het drinkwaterbedrijf en terreinbeheerders. Dit doen we ook via de RAS- en RES -samenwerkin gen, de contacten met de (agrarische) collectie ven en het Platform Water Vallei en Eem.

EEMLAND

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

39

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

4.1.4 GEBIED SKAART Categorieën BOP-doelen: Waterveiligheid

EEMLAND Wonen en zuiveren

Watersysteem A N

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied E15 E16 E9/ 11

Ontwikkelingen

E8 E6/7

E14

Gebiedsopgave

E6 / 7 Nijkerk19/ 11

E911 / E8

E9 /

E8

Gebiedskaart & -doelen

E10

E1 /2 E4

11

Soest E 13 E911 /

Amersfoort E12 E3

full

ES

E1/2

10 km Legenda

Bos

Landbouwgebied

Heide

Stedelijk gebied

• Rwzi

— Dijk Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

41

1. INLEIDING 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

EEMLAND 4.1.4 GEBIEDSDOELEN EEMLAND , VALLEI EN VELUWE 2022-2027 Waterschap Vallei en Veluwe wil graag samen met de gebiedspartners de integrale gebiedsopgaven uitvoeren. Het waterschap doet dit vanuit de eigen verantwoordelijkheden via onderstaande doelen . BOP-doel

Maatschappelijke thema's

BOVI2050 Verhaallijnen en gebiedskansen

Rol waterschap

VITALE BLAUWE MOTOR

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied

Blauwe Agenda en Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug bieden kansen om natuurwaarden te versterken en water vast te houden, onder andere de Laagte van Pijnenburg.

in c

E1

Voldoende zoetwater

Ontwikkelingen

Verkenning met partners van mogelijkheden voor grondwateraanvulling op de Utrechtse Heuvelrug door aangepast bos en bodembeheer.

tc

E2

Voldoende zoetwater

Gebiedsopgave

Verkenning met partners van alternatieve winningsconcepten, zoals flexibele op de flanken en oppervlaktewater als bron voor drinkwaterwinningen om de drinkwatervoorziening duurzaam in te passen in een toekomstbestendig watersysteem .

MC

E3

Voldoende zoetwater

Klimaatadaptatie en waterrobuust watersysteem Utrechtse Heuvelrug (Laagte van Pijnenburg).

MC

E4

Robuust watersysteem

ES

Robuust watersysteem

E6

Robuust watersysteem

E7

Robuust watersysteem

E8

Natuurlijk water

Rechtmatig

Presterend |

DYNAMISCHE BRONLANDSCHAPPEN OP DE FLANK

Gebiedskaart & -doelen

ROBUUST EN NATUURLIJK OPPERVLAKTEWATER VAN BRON TOT MONDING Verkenning Valleikanaal als klimaatkanaal.

MC

KRINGLOOPLANDSCHAPPEN OP LEVENDE BODEMS Verkenning met gebied naar integrale realisering van kringlooplandschap en natuurontwikkeling op vitale bodem koppelen aan peilbesluiten Eemland en Arkemheen .

COM

Actualiseren peilbesluiten Eemland en Arkemheen. KRW-maatregelen Eemland ( onder andere Noorderwetering en Haarse Wetering, Arkervaart). THEMA'S:

Waardevolle leefomgeving Klimaatverandering

Circulaire economie

MC Energietransitie

Biodiversiteit || ROLLEN:

Samenwerkend

Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te gaan

43

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDS PROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

EEMLAND BOP-doel

Maatschappelijke thema's

BOVI2050 Verhaallijnen en gebiedskansen

Rol waterschap

WATERINCLUSIEVE BEBOUWDE OMGEVING Ruimtelijke ontwikkelingen in (bestaand) stedelijk gebied benutten om waterkansen mee te koppelen .

to

E9

Waterinclusief

Deelnemen en kennis leveren aan klimaatadaptieve maatregelen, geïnitieerd door derden, waaronder klimaatmantels.

TMC

E10

Waterinclusief

Waterinclusieve, (nieuwe ) stedelijke ontwikkeling Amersfoort, Soest, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Nijkerk.

E11

Waterinclusief

Optimalisatie natuurvriendelijke oevers Valleikanaal in Amersfoort ( KRW maatregel ).

E12

Natuurlijk water

MCM

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen Gebiedsopgave

LOKALE WATERFABRIEKEN EN GRONDSTOFFEN- EN ENERGIEHUBS Energiewinning, zoals thermische energie uit oppervlaktewater, wind en zon. Met gemeente de wijkgebonden kansen voor TEO en TEA verkennen - afhankelijk van Transitievisie Warmte.

TCM

E13

Watertoekomst

E14

Op orde houden

E15

Op orde houden & verbonden water

E16

Op orde brengen

Gebiedskaart & -doelen

VEILIGE DIJKEN & DYNAMISCH BUITENWATER Natuurlijke randmeerkust met randmeerdijken als veilig, beleefbaar (recreatief) en ecologisch waardevol lint. Samen met partners verkennen we de recreatieve en ecologische kansen bij de randmeren.

tic

Veilige Westdijk rekening houdend met de leefomgevingskwaliteit. THEMA'S: Y Waardevolle leefomgeving | Klimaatverandering De gebiedsdoelen op de kaart zien? Ga naar de website www.bovi2050.nl/bop

Circulaire economie

Energietransitie Biodiversiteit || ROLLEN:

Rechtmatig

Presterend

Samenwerkend

Responsief

Bekijk de interactieve kaart

Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

4.2 GELDERSE VALLEI

De Gelderse Vallei bestaat uit een gevarieerd landschap waarin landbouw , natuur en wonen samengaan . Dat is aantrekkelijk voor recreatie. Regio Foodvalley is het bepalende stedelijke gebied. De flanken van de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug zijn gevoelig voor droogte. In het lage middendeel van de Vallei komen kwelstromen vanuit de hoge gronden van de Veluwe tevoorschijn. In dit natte gebied liggen kwetsbare natuurwaarden en waterbergingsgebieden. De waterkwaliteit van de beken en het Valleikanaal staat onder druk door een teveel aan nutriënten .

‫بر مک‬

47

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

GELDERSE VALLEI

4.2.1.KRACHT EN KWETSBAARHEID VAN HET GEBIED

Aantrekkelijk voor recreatie

Waterkwaliteit staat onder druk

Bescherming water bergingsgebieden

TE Landbouw , natuur en wonen zijn verweven

A Veluwe en Utrechtse Heuvelrug gevoelig voor droogte

Hoog en laag De Gelderse Vallei is een echte vallei, een voormalig gletsjerdal uit de ijstijd , met de hoge gronden van de Veluwe naar de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei daartussen . Het biedt een gevarieerd landschap met landbouw, lanen en houtwallen , beken, landgoederen en kastelen zoals Hoekelum, Schaffelaar, Kallenbroek en De Boom. De Veluwe , de uiterwaarden van de Nederrijn en de blauwgraslanden in het Binnenveld behoren tot de Natura 2000-gebieden. De Grebbedijk verbindt de natuurlijke hoge gronden van de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug en beschermt het gehele gebied van de Gelderse Vallei tegen overstromingen van de Nederrijn . De Utrechtse Heuvelrug is een belangrijk natuur en recreatiegebied . Foodvalley In het gebied is ook de stedelijke regio en economische motor Foodvalley ontwikkeld , met Ede , Veenendaal , Wageningen en Barneveld als belangrijke kernen. Ede en Barneveld kennen grote buitengebieden met uitgestrekte drukriolering. Door het veranderende karakter van het buitengebied begint de drukriolering tegen capaciteitsgrenzen aan te lopen . Dat nodigt uit tot innovatie richting een nieuwe sanitatie, eventueel in combinatie met het lokaal zuiveren van afvalwater. Vooral rond Barneveld is intensieve veehouderij gevestigd . Dit is van grote invloed op de waterkwaliteit en de waterkwantiteit van het watersysteem.

In het gebied ten oosten van Barneveld ( Kootwijk) ligt een 'inzijgingsgebied met heide en zandverstuivingen. Hier zakt hemelwater weg om in de Gelderse Vallei in de vorm

van kwel weer boven te komen . Deze diepe kwelstromen scheppen voorwaarden voor bijzondere, kwelafhankelijke natuur. Langs de zuidrand van de stuwwal tussen Wageningen en Arnhem liggen oude bossen, landgoederen en diverse sprengen en natuurlijke beken. De westelijke Veluwerand vormt de oorsprong van een stelsel van beken in de Gelderse Vallei, dat in westelijke richting afstroomt, samenvloeit en op verschillende plaatsen uitmondt in het Valleikanaal . Valleikanaal Het Valleikanaal wordt geflankeerd door de cultuurhistorisch waardevolle Grebbelinie met dijken , damsluizen en fortificaties (verdedigingswerken) . Het Valleikanaal staat in het zuiden in verbinding met de Nederrijn, vanwaaruit (in droge tijden) water bij de Grebbesluis wordt ingelaten om van oudsher de doorspoeling en de benodigde waterkwaliteit van het Valleikanaal en de Amersfoortse stadswateren te garanderen. Bij lage waterstanden van de Nederrijn wordt het lastig om water in te laten en kan de waterkwaliteit in de Gelderse Vallei verslechteren.

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

Droogte en wateroverlast Als gevolg van klimaatverandering treden in de bebouwde omgeving meer hittestress en wateroverlast op. Een aantal gebieden op en langs de flank van de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug krijgt in de zomer geregeld te maken met sterke droogteverschijnselen en droogval van sloten en beken . In het laaggelegen gebied langs het Valleikanaal treedt ook steeds vaker wateroverlast op. Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

49

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

GELDERSE 4.2.2 ONTWIKKELINGEN De Gelderse Vallei krijgt te maken met een snelle en forse stedelijke groei: meer woningen , bedrijven en de hierbij benodigde energieprojecten, groengebieden en infrastructuur. Gebieden voor stedelijke ontwikkeling zijn de regio Amersoort, Barneveld en de zone Veenendaal-Ede. De landbouw in Regio Foodvalley zet de eerste stappen naar een omslag naar natuurinclusieve kringlooplandbouw .

Ili

Meer woningen en bedrijven

***** Natuurinclusieve kringlooplandbouw

Energieprojecten , groengebieden en infrastructuur Schaalsprong De Gelderse Vallei kent de komende jaren veel ruimtelijke veranderingen. Naast de Eemvallei krijgt ook het zuidelijk gelegen deel van de Gelderse Vallei te maken met stedelijke druk van woningbouw , werkgelegenheid, energie, recreatie en natuur. Waar al deze ruimtevragers een plek krijgen, is nog niet precies duidelijk. In lijn met de Nationale Omgevingsvisie ( NOVI ) wordt vooral gezocht naar stedelijke verdichting en ontwikkeling rond mobiliteitsknooppunten. Per regio wordt de ruimtelijke 'schaalsprong, de forse groei van verstedelijking, de komende jaren uitgewerkt. Een aanzienlijk deel (40.000) van de nieuw benodigde woningen in de provincie Utrecht zal in de Gelderse Vallei worden gezocht. Ook de Gelderse woningopgave in de omgeving van Ede, Wageningen en Arnhem is aanzienlijk. Voor de hand liggende gebieden voor stedelijke

ontwikkeling zijn de regio Amersoort, Barneveld en de zone Veenendaal - Ede en dan met name rond mobiliteitsknooppunten . Nieuwe woongebieden Bij toekomstige, stedelijke ontwikkelingen rond de kern Ede wordt vooral gekeken naar de west en noordrand van de huidige wijk Kernhem. Ook Veenendaal breidt verder uit en verkent nieuwe bouwlocaties, onder andere bij De Klomp. De locaties voor Barneveld , waar de uitbreidingen de komende jaren plaatsvinden of al zijn opgestart, zijn Harselaar-Zuid (bedrijventerrein ), de zuidrand van Voorthuizen en Bloemendal aan de noord oostzijde van de kern Barneveld . In al deze wijken wordt waterinclusief gebouwd en wordt veelal uitgegaan van het Barneveldse wadi-concept. In al deze ontwikkelingen draait het waterschap mee vanuit de rol van waterbeheerder.

VALLEI

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

Defensieterreinen Op de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe liggen verschillende oefenterreinen van defensie . Defensie werkt hier aan het infiltreren en vasthouden van water ten behoeve van een natuurlijker en veerkrachtiger watersysteem , mede ter versterking van de biodiversiteit. Landbouwtransitie In de Gelderse Vallei speelt de landbouwtransi tie. Dit deelgebied is rijk aan landbouw , zowel melkveehouderij als intensieve ( pluim)veeteelt. De omslag naar natuurinclusieve kringloopland bouw wordt ook hier gemaakt. De stikstofpro blematiek is een extra urgentie, die de transitie in de Gelderse Vallei kan versnellen. Tegelijker tijd moet op verschillende schaalniveaus ( lokaal en regionaal ) worden gezocht naar oplossings richtingen die bijdragen aan het structureel vasthouden en schoonhouden van gebiedseigen water. Dergelijke systeemveranderingen zijn noodzakelijk om in de toekomst ruimtelijk extre me weersomstandigheden (droogte , overlast) op te vangen .

Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

51

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

GELDERSE 4.2.3 GEBIEDSOPGAVE Het watersysteem in de Gelderse Vallei loopt tegen zijn grenzen aan. Met de partners bouwen wij mee aan een klimaatbestendige en energieneutrale stedelijke groei van Regio Foodvalley. Steden en nieuwe wijken moeten aantrekkelijk groen en waterinclusief worden . Het Valleikanaal wordt in samenhang met de Grebbelinie en het Binnenveld ontwikkeld tot een robuust klimaatkanaal om extreme weersomstandigheden op te vangen en een blauwgroen lint voor biodiversiteit en recreatie te vormen . Op de hoger gelegen gronden werken we aan het vasthouden van water. De blauwe sleutelgebieden in de Gelderse Vallei zijn : 1 Bovenloop van de Barneveldse Beek en Lunterse Beek Natuurinclusieve landbouw en de ontwikke ling van een klimaatmantel in de bovenloop van de Barneveldse Beek en Lunterse Beek met infiltratie op de flank van de Veluwe bij Kootwijk. 2 Klimaatkanaal Valleikanaal Ontwikkeling van het Valleikanaal tot een klimaatkanaal, in samenhang met de Greb belinie, Binnenveld -West en de landgoede ren op de flanken van de Heuvelrug.

Verstedelijkingsopgave Regio Foodvalley De integrale verstedelijkingsopgave van Regio Foodvalley: gebiedsontwikkeling met waterinclusieve, stedelijke groei in combinatie met de ontwikkeling van de Duurzame Regio Zuid; ontwikkeling van een energie- en grondstoffenhub waarbij we integraal kijken naar alle opgaven rondom circulaire economie, energietransitie, assetmanagement, waterkwaliteit en de ligging van de rwzi Ede in de duurzame leefomgeving en hoe we dat samen met partners kunnen optimaliseren .

Barneveld Woudenberg Veenendaal

Ede Wageningen

Foodvalley Veenendaal , Barneveld en Ede ontwikkelen zich verder als groeigemeenten. Bij de ontwikkeling van stad en land is het streven naar een gezonde, aantrekkelijke leefomgeving, die groen en waterinclusief is. Daarbij zijn de natuurlijke verschillen van hoog -droog en laag-nat vanzelfsprekende aanleidingen om in gebieden juist wel of juist niet stedelijk te ontwikkelen. Met de partners kijken we naar de integrale, stedelijke, knooppuntontwikkeling van de A12 en de spoorlijn Utrecht-Arnhem. Hoogwaterbewustzijn en beperking van de gevolgen van een eventuele overstroming blijven aandachtspunten in de Gelderse Vallei. De Grebbedijk, tussen Wageningen en Rhenen, wordt versterkt, gekoppeld aan gebiedsontwikkeling rond de dijk. In Wageningen is de kwaliteit van de stadsgracht een opgave . We werken samen binnen de Regio Foodvalley. Daarbij is het waterschap verantwoordelijk voor het zogenoemde werkpakket 'bodem' en het living lab Water4food. In de zuiveringsregio Ede zijn de komende jaren vervangingsinvesteringen in de slibvergisting en slibverwerking noodzakelijk. De rwzi Ede transformeren we hiermee naar een hub voor grondstoffen- en energieproductie . Daarnaast werken de gemeente, provincie en het waterschap aan plannen voor de sanering van de Enka-pluim (veroorzaakt door de voormalige Enka-fabriek ).

Wij zijn hierbij de trekker van de beoogde grondwatersanering in Ede en de aanleg van een afvoerleiding voor het licht verontreinigde grondwater naar de Nederrijn. Op de hoge zandgronden en bronlandschap pen op de flanken , nabij Kootwijk, werken we met de partners aan herstel van het natuur lijke grondwatersysteem en de ( diepe) kwel stromen, die als een vitale blauwe motor de

VALLEI

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

53

1. INLEIDING 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

GELDERSE beken voeden. Deze opgave is direct gekop peld aan de opgave in de bovenloop van de Barneveldse Beek en Lunterse Beek , waar we water willen vasthouden waar het kan. De Esvelderbeek, Barneveldse Beek en Lunterse Beek kennen onder andere een KRW-opgave . In het bovenstroomse deel zoeken we met partners naar een betere balans tussen water, natuur en kringlooplandbouw op een levende bodem. Er liggen kansen voor een klimaatmantel aan de westzijde van Barneveld, bijvoorbeeld als waterpark. Ook het terugbrengen van de 'verdwenen beken' in het stedelijk gebied van Voorthuizen en Barneveld zijn mogelijk kansen. Benedenstrooms van de Barneveldse Beek bij Amersfoort en Leusden waarborgen we ruimte voor waterberging en groene functies in samenhang met waterinclusieve, stedelijke ontwikkeling. Valleikanaal-Grebbelinie Het Valleikanaal is een sterke landschappelijke drager van de Gelderse Vallei . We ontwikkelen het kanaal tot een regionale waterbuffer (klimaatkanaal ) in een brede zone, gekoppeld aan de cultuurhistorische en recreatieve ontwikkeling van de Grebbelinie. Hierbij betrekken we ook de aanwezige landgoederen, waterbergingsgebieden en natuurontwikkeling van Binnenveld -West met onder andere de Blauwe Hel .

Zuidwestelijke Veluwe Tussen Wageningen en Arnhem liggen kwetsbare bronlandschappen, de beginpunten van beken op de flanken van de stuwwallen . Met onze partners werken we aan het sluitstuk van de optimalisatie van de beekdalen van de Renkumse en Heelsumse Beek, die worden doorsneden door de provinciale weg N225. Dit doen we door bos- en natuurbeheer, inspelend op klimaatverandering, zoals omvorming naar loofbos, het vasthouden van water en landschaps- en beekherstel . Bij realisatie van de gebiedsopgave werken we actief samen met gemeenten, provincie, het drinkwaterbedrijf en terreinbeheerders en landgoedeigenaren. Dit doen we ook via de RAS- en RES -samenwerkingen, de contacten met (agrarische ) collectieven en met Platform Water Vallei en Eem, een samenwerkingsverband op het gebied van waterbeheer tussen Waterschap Vallei en Veluwe en betrokken gemeenten . In dit verband werken we met onze partners aan samenhang in de aanpak van water- en klimaatopgaven.

VALLEI

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

Utrechtse Heuvelrug Ook op de Utrechtse Heuvelrug streven we naar een meer natuurlijk grondwatersysteem. Met de partners werken we samen aan de Blauwe Agenda. We maken afspraken met defensie over infiltratie op haar terreinen. De kwaliteit van het zwemwater van het Henschotermeer houden we goed in de gaten. Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

55

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

4.2.4 GEBIED SKAART Waterveiligheid Categorieën BOP-doelen:

GELDERSE Wonen en zuiveren

Watersysteem

VALLEI Garderen

Voorthuizen

G9 G1716/

G8

G4 G7

G22

G11

G4 G21 Barneveld G17 G15/ 16

G12

Ontwikkelingen 11

G13 G5

G3

Gebiedskaart & -doelen G3

G21

G24

G2

Ede 16 G19 G151 G1516 / G20 G17 G14 G18 G20 Veenendaal G17 G9 G21 Bennekom G10 G16/ 17 Wageningen G23

Legenda

Bos

Landbouwgebied

Gebiedsopgave Hoenderloo

G12

G8 G4 G11 G22

Woudenberg G20 G7

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied

G2

G7 G6

N

Heide

Stedelijk gebied

• Rwzi

Renl G25 10 km

— Dijk Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

57

1. INLEIDING 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED | 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

GELDERSE VALLEI

4.2.4 GEBIEDSDOELEN GELDERSE VALLEI , VALLEI EN VELUWE 2022-2027 Waterschap Vallei en Veluwe wil graag samen met de gebiedspartners de integrale gebiedsopgaven uitvoeren. Het waterschap doet dit vanuit de eigen verantwoordelijkheden via onderstaande doelen. BOVI2050 Verhaallijnen en gebiedskansen

BOP-doel

Maatschappelijke thema's

Rol waterschap

VITALE BLAUWE MOTOR Blauwe Agenda en Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug bieden kansen om natuurwaarden te versterken , erfgoed te beschermen, infiltratiemogelijkheid te vergroten en waterafstroming tegen te gaan .

MCM

G1

Voldoende zoetwater

Verkenning met partners van grondwateraanvulling op de Utrechtse Heuvelrug en Veluwe door vergroten infiltratiemogelijkheid en tegengaan waterafstroming.

Mic

G2

Voldoende zoetwater

Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

DYNAMISCHE BRONLANDSCHAPPEN OP DE FLANK Principe klimaatmantel uitwerken voor de flanken van de Veluwe binnen stroomgebieden Barneveldse Beek en Lunterse Beek.

G3

Robuust watersysteem

ROBUUST EN NATUURLIJK OPPERVLAKTEWATER VAN BRON TOT MONDING KRW -maatregelen Barneveldse Beek en Lunterse Beek en Esvelderbeek TY uitvoeren .

G4

Natuurlijk water

G5

Natuurlijk water

Monitoring Zwemwater Henschotermeer.

G6

Natuurlijk water

Landgoederen ( onder andere Groot Bylaer) langs de beken en de Utrechtse Heuvelrug bieden kansen om het watersysteem te verbeteren en natuurwaarden te versterken .

G7

Natuurlijk water

Remmen waterafstroming in robuust beekdallandschap Barneveldse Beek, Lunterse Beek.

G8

Robuust watersysteem

Rechtmatig |

Presterend

KRW-maatregelen Grote Valkse Beek en kleine Barneveldse Beek; stimuleren vasthouden van water.

THEMA'S:

Waardevolle leefomgeving

Klimaatverandering IC Circulaire economie

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied 11 Ontwikkelingen

th

Energietransitie Biodiversiteit || ROLLEN:

Samenwerkend

.

Responsief

Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

59

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDS PROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

GELDERSE BOVI2050 Verhaallijnen en gebiedskansen

BOP-doel

Maatschappelijke thema's

Rol waterschap

VALLEI

ROBUUST EN NATUURLIJK OPPERVLAKTEWATER VAN BRON TOT MONDING Valleikanaal en omgeving als klimaatkanaal ontwikkelen in combinatie met natuurontwikkeling in waterbergingsgebieden Binnenveld en Schammerpolder samen met onze partners.

G9

Robuust watersysteem

Binnenveld Achterbergse Hooilanden (Utrechtse zijde) landschapsherstel en gesprekken met boeren over de transitie naar natuurinclusieve landbouw.

G10

Robuust watersysteem

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen

KRINGLOOPLANDSCHAPPEN OP LEVENDE BODEMS Stimuleren circulaire natuurinclusieve landbouw in stroomgebieden Barneveldse Beek en Lunterse Beek.

G11

Verbonden water

Verbeteren bodemkwaliteit door toevoegen organische stof en vergroten CO -opslag in de bodem.

G12

Natuurlijk water

Continuering samenwerkingsverband in de Foodvalley: regiodeal Foodvalley.

G13

Verbonden water

G14

Waterinclusief

1 1 Gebiedsopgave Gebiedskaart & -doelen

WATERINCLUSIEVE BEBOUWDE OMGEVING Verkenning principe klimaatmantels (bufferen hemelwater) rond stedelijke kernen Foodvalley. Waterinclusieve, Ede, Veenendaal . stedelijke ontwikkeling Regio Foodvalley: Barneveld,

inic

G15

Waterinclusief

Ruimtelijke ontwikkelingen in (bestaand) stedelijk gebied benutten om waterkansen mee te koppelen .

1 c .

G16

Waterinclusief

Klimaatadaptatieve maatregelen uitvoeren in bestaand stedelijk gebied, onder andere door het bevorderen van een klimaatadaptieve inrichting van openbare en particuliere terreinen.

MC

G17

Waterinclusief

THEMA'S :1Waardevolle leefomgeving Klimaatverandering IC Circulaire economie Energietransitie Biodiversiteit || ROLLEN:

Rechtmatig | Presterend

Samenwerkend

Responsief

Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

61

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDS PROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

GELDERSE BOP-doel

Maatschappelijke thema's

BOVI2050 Verhaallijnen en gebiedskansen

Rol waterschap

VALLEI

LOKALE WATERFABRIEKEN EN GRONDSTOFFEN- EN ENERGIEHUBS KRW-maatregel rwzi Ede.

inte

G18

Water zuiveren en natuurlijk water

Verkennen met partners van ontwikkelmogelijkheden voor regionale grondstoffenhub rwzi Ede ( denk aan biomassa, biogas, biochar, actieve kool, bioplastics, groengas, syngas inclusief windmolen) - Duurzame Regio Zuid.

in C4

G19

Water zuiveren en watertoekomst

Energiewinning zoals thermische energie uit oppervlaktewater, wind en zon, gekoppeld aan de gemeentelijke Transitievisie Warmte.

MC4

G20

Watertoekomst

G21

Watertoekomst

Gebiedsopgave

TCM

G22

Water zuiveren, Watertoekomst

Gebiedskaart & -doelen

Realisatie dijkverbetering Grebbedijk samen met ambities en opgaven voor natuur, ruimtelijke kwaliteit en infrastructuur .

Tri C

G23

Op orde brengen

Na realisatie van de Grebbedijk met gebiedspartners nadenken over toekomstige functie en status Slaperdijk.

in c

G24

Op orde houden

Samen met partners optimalisatie Renkumse en Heelsumse Beek (KRW ) in relatie tot waterveiligheid buitendijks gebied .

і с

G25

Verbonden water & Op orde houden

Verkenning duurzame inzameling en verwerking afvalwater in het buitengebied. Heroverweging lokaal zuiveren de Glind .

Kracht & kwetsbaarheid van het gebied Ontwikkelingen 11

"

VEILIGE DIJKEN & DYNAMISCH BUITENWATER

THEMA's: dr Waardevolle leefomgeving | Klimaatverandering IC Circulaire economie De gebiedsdoelen op de kaart zien? Ga naar de website www.bovi2050.nl/bop

Energietransitie Biodiversiteit || ROLLEN:

Rechtmatig |

Presterend

Samenwerkend

Responsief

interactieve Bekijk dekaart

Klik op de kaart en op de knop om direct naar de gewenste gebiedspagina te

4.3 NOORD -VELUWE Noord -Veluwe is een overgangslandschap van de hoge gronden naar de Veluwerandmeren . De randmeerkust is een aantrekkelijk recreatief gebied met waterrecreatie en toerisme. Tegelijk bevat deze kust hoge natuurwaarden . Noord -Veluwe is droogtegevoelig op de hoge gronden en bodemdalingsgevoelig, met CO ,-uitstoot in het veengebied van Oosterwolde. Er monden diverse beken uit in het randmeer. De hoge ecologische waarden in het Hierdense Beekdal en zijn brongebieden rondom Uddel en Elspeet zijn kwetsbaar

65

1. INLEIDING | 2. BLAUW OMGEVINGSPROGRAMMA | 3. VAN VISIE NAAR GEBIED 4. GEBIEDSPROGRAMMA'S 5. ZO HOUDEN WE KOERS 6. BOP - DOELEN BIJLAGEN

NOORD VELUWE

4.3.1.KRACHT EN KWETSBAARHEID VAN HET GEBIED

Randmeerkust aantrekkelijk voor recreatie

Lage delen op veenbodem bodem dalingsgevoelig

Nutriëntenuitstoot door de landbouw

Hoge delen droogtegevoeligheid

Hoogteverschil Het landschap van de Noord-Veluwe kent een sterk hoogteverschil tussen de hoge zandgronden, het kleinschalige singellandschap op de flanken en de open landbouwgebieden langs de Veluwerandmeren. Harderwijk, Hattem en Elburg zijn de kenmerkende en aantrekkelijke Hanzesteden . De andere, grotere kernen op de Veluweflanken zijn Putten, Ermelo, Nunspeet, 't Harde en Wezep . Beken Diverse beken en ontwateringssloten in de randzone worden gevoed met kwelwater uit de Veluwe en stromen af naar de randmeren. De Hierdense Beek is hierop een uitzondering en onafhankelijk van het grote Veluwesysteem. Deze beek is hier de grootste beek en ontspringt bij het Uddeler- en Bleekemeer in de landbouwenclave Uddel . De Hierdense Beek ontvangt een mix van ondiep kwel- en regenwater vanuit enkele tientallen zijbeekjes in het stroomgebied en voert dit af naar het Veluwemeer, net als de vele ontwateringssloten langs de Veluwe . In het bos tussen enclave en randmeerkust worden piekafvoeren geborgen en kan veel water weer infiltreren in het Veluwesysteem.