concept Gemeentelijk waterprogramma 2024-2027 Woensdrecht

Gemeentelijk waterprogramma Woensdrecht | Waterkring West 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

Contactpersoon TETJE HENSTRA Projectleider Stedelijk Water en Klimaatadaptatie

T +31 (0)6 15876322

Arcadis Nederland B.V.

E tetje.henstra@arcadis.com

Postbus 1018 5200 BA 's-Hertogenbosch Nederland

2

Auteurs • • • • •

Suzanne Meeuwissen Tetje Henstra Michel Moens Vera Kusters Kevin Gortmaker

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

Inhoudsopgave 1

2

4

3

6 Middelen

4.4

Overige zorgplichten in de waterketen

31

4.5

Bijdragen aan klimaatbestendigheid

32

Inleiding

4

4.6

Bijdragen aan een goede waterbalans

34

1.1

Functies en geldigheidsduur

5

4.7

Bijdragen aan waardevol water

34

1.2

Scope

5

4.8

Databeheer op orde

35

1.3

Samenwerking in de regio

5

1.4

Omgevingswet

6

Uitvoeringsprogramma

36

1.5

Leeswijzer

7

5.1

Gezamenlijk programma

37

5.2

Planvorming en onderzoek

37

5

Huidige situatie

8

5.3

Beheer en onderhoud

37

2.1

Areaal en toestand

9

5.4

Uitvoeringsmaatregelen

38

2.2

Terugblik en aandachtspunten

10

5.5

Facilitair/overig

38

2.3

Ontwikkelingen

13

6 3

5 Uitvoeringsprogramma

Middelen

40

Visie en ambitie

16

6.1

Personele middelen

41

3.1

Visie

18

6.2

Financiële middelen

41

3.2

Leidende principes

18

3.3

Basisopgave en speerpunten

20

Strategie en verankering

23

4.1

Afvalwater

24

4.2

Hemelwater

25

4.3

Grondwater

29

7

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

Bijlagen

47

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

1

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

INLEIDING Woensdrecht ligt in een aantrekkelijke regio. Het is een fijne gemeente om in te wonen, werken en leven. Om dit zo te houden moet onder andere het watersysteem in het bebouwde en landelijke gebied tegen een stootje kunnen. Woensdrecht gaat voor een duurzame en klimaatbestendige gemeente. Voorliggend gemeentelijk waterprogramma (hierna: GWP) is een bouwsteen om dit te realiseren. Het laat zien hoe we als gemeente Woensdrecht (verder) werken aan een robuust en flexibel riool- en watersysteem. Het beschrijft wat we willen bereiken en wat de rol van burgers en bedrijven is. Het GWP is een goed planinstrument om mee te kunnen bewegen met de trends en ontwikkelingen binnen dit vakgebied. Zo is er bijvoorbeeld sprake van extremer weer door klimaatverandering, een veranderende verhouding tussen overheid en burgers en verandering in wetgeving. We stellen periodiek een nieuw plan op. Dit GWP is opgesteld voor de planperiode 2024-2027 en volgt het GRP van 2020-2023 op.

Figuur 1 Kooisloot 4

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

1.1

3 Visie en ambitie

FUNCTIES EN GELDIGHEIDSDUUR

Het GWP beschrijft de uitdagingen die voor ons liggen, wat we op korte en lange termijn willen realiseren, wat we gaan doen en hoe we dit zo duurzaam mogelijk financieren vanuit de rioolheffing. De wettelijke en beleidskaders die ten grondslag liggen aan dit GWP zijn beschreven in Bijlage A. Het GWP vervult vier hoofdfuncties: 1. 2. 3. 4.

Kader gemeentelijke zorgplichten overzicht beleidskeuzes en ambities ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Interne afstemming met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie en met onze waterpartners. Externe afstemming met burgers en bedrijven. Continuïteit en voortgangsbewaking vanwege de relatief lange levensduur van stedelijke watervoorzieningen en kapitaalintensieve investeringen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting, investeringen en evaluatie).

De Wet milieubeheer schrijft geen geldigheidsduur voor, hierin wordt de gemeente vrijgelaten. Om het zorgproces voor de riolering gaande te houden en aan te sluiten bij een raadsperiode hebben we gekozen voor een geldigheidsduur van vier jaar: 2024 tot en met 2027. De riolering ligt echter veel langer dan deze planperiode onder de grond. Om deze reden is dit GWP opgesteld met een doorkijk over de gehele gebruiksduur van de riolering. De rioolheffing en de lange termijn doelstellingen zijn (mede) gebaseerd op deze doorkijk.

1.2

SCOPE

Het GWP heeft meerdere raakvlakken met andere plannen en beleidsvelden binnen en buiten de gemeente. Het GWP is afgestemd op onderstaande beleid-, beheerplannen en onderzoeken van de gemeente Woensdrecht: ▪ ▪

5

Duurzaamheidsvisie Collegeprogramma

4 Strategie en verankering

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Klimaatstresstest gemeente Woensdrecht Klimaatatlas West-Brabant Basis rioleringsplan (BRP) Beleid civiele kunstwerken Wegenbeleidsplan Uitvoeringsplanning

Er zijn een aantal dominante ontwikkelingen die directe aanleiding geven om deze planperiode verder te denken dan de traditionele invulling van de gemeentelijke watertaken. Ten eerste is dit het streven naar een klimaatbestendige leefomgeving. Hierdoor ontstaan nog meer dan vroeger raakvlakken met andere beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: groen, weg en nieuwbouwplannen. Ten tweede is dit de komst van de Omgevingswet, die de vorming van een integrale omgevingsvisie, -plan en programma’s verplicht stelt. Daarnaast hebben we communicatie en duurzaamheid hoog in het vaandel staan en willen we bewoners en bedrijven actief betrekken bij (uitvoering)plannen.

1.3

SAMENWERKING IN DE REGIO

We werken als gemeente Woensdrecht samen met waterschap Brabantse Delta, gemeenten Bergen op Zoom, Halderberge, Moerdijk, Roosendaal en Steenbergen, Brabant Water en Evides binnen het samenwerkingsverband Water- en Klimaatkring West (WKW). Dit is een werkregio in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). De werkregio heeft als doel: ▪

▪

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

Klimaatadaptatie: de regio klimaatbestendig en waterrobuust maken, zodat we in 2050 goed om kunnen gaan met het steeds vaker voorkomend extreem weer en voorbereid zijn op watertekorten, wateroverlast, overstromingsrisico’s en een warmer klimaat. Waterketen: Het verder professionaliseren van de beheertaken in de waterketen en de (personele) kwetsbaarheid verminderen.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

De werkregio geeft gezamenlijk invulling aan beleid en strategie, met behoud van verschillen per bestuurlijke organisatie. Specifieke taken worden centraal binnen de Water- en Klimaatkring West en/of SWWB (Samenwerken aan Water in Midden en West Brabant) uitgewerkt op basis van doelmatigheid. De waterketen bestaat uit alle schakels die nodig zijn om water te winnen en uiteindelijk na gebruik weer te lozen. De waterketen bevat ook het oppervlakte watersysteem. De primaire doelen betreffen: ▪ ▪ ▪ ▪

Beschermen van de volksgezondheid Bijdragen aan voldoende schoon water Zorgen voor droge voeten Bijdragen aan een goed en duurzaam leefmilieu

De keten vertegenwoordigt veel zorgplichten die worden ingevuld door meerdere overheidsorganisaties. De invulling van de zorgplichten vindt vaak nog individueel plaats, waardoor we de integraliteit tussen de zorgplichten soms missen. De bekostiging van de zorgplichten vindt plaats middels belastingen. Om de publieke kosten zo laag mogelijk te houden is het van belang om te kijken of we maatregelen treffen met de grootst mogelijk winst voor de gehele waterketen. Bij missende integraliteit tussen de zorgplichten zal eerst op ambtelijk niveau worden geëscaleerd en indien nodig bestuurlijk niveau worden beslecht. Bij het invullen van de zorgplichten riolering streven we naar zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Bij het treffen van maatregelen beschouwen we de integraliteit tussen alle zorgplichten in de waterketen. De waterketen omvat het totale watersysteem, van oppervlakte- en grondwater tot aan de drinkwatervoorziening en afvalwaterketen. Als waterpartners stellen we gezamenlijk beleid op en geven het een ‘couleur locale’. Om te komen tot voorliggend GWP hebben we het bestaande plan

6

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

geactualiseerd op basis van gezamenlijke ambities en beleidskeuzes. Ook de financiële aspecten zijn herzien op basis van nieuwe inzichten en informatie.

1.4

OMGEVINGSWET

Na het van kracht worden van de omgevingswet (voorzien 1 januari 2024) is het gemeentelijk rioleringsplan niet langer een wettelijk verplichte planvorm maar kunnen elementen hiervan opgaan in respectievelijk de omgevingsvisie, -plan en -programma. Toch stellen we met dit GWP een opvolger van het GRP op. Het is immers een effectief planinstrument om de rioleringszorg te borgen en activiteiten af te stemmen. Daarbij houden we rekening met de beoogde opzet van de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en de programma’s. Omgevingsvisie In de gemeentelijke Omgevingsvisie worden lange termijn beleidsdoelen opgenomen en kan worden aangegeven met welke instrumenten die beleidsdoelen zullen worden nagestreefd. Hoofdstuk 3 omvat de visie, ambitie, doelstellingen en leidende principes als bouwstenen voor de gemeentelijke Omgevingsvisie. Ook geven we in de visie aan op welke wijze we participatie vormgeven. Omgevingsplan In het Omgevingsplan worden alle regels ten aanzien van de fysieke leefomgeving opgenomen. De beleidsregels maken onderdeel uit van het beleidskader zoals opgenomen in bijlage A. Op onderdelen zijn regels gekoppeld aan (de functies in) gebieden en geven we expliciet aan als sprake is van een verplichting. Met de komst van de Omgevingswet vervallen bepaalde regels op Rijksniveau en hebben we keuzevrijheid om deze over te nemen of los te laten.

Omgevingsprogramma Een Programma is een pakket van beleidsvoornemens en maatregelen om omgevingswaarden of doelen in de leefomgeving te bereiken en daaraan te blijven voldoen. De voorgenomen acties en (gebiedsgerichte en

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

gezamenlijke) maatregelen voor het thema (stedelijk) water en de bijbehorende financiële middelen zijn opgenomen in hoofdstukken 5 en 6.

1.5

LEESWIJZER

De opbouw van dit programma is als volgt: Hoofdstuk 2: Hoofdstuk 3:

Hoofdstuk 4:

Hoofdstuk 5: Hoofdstuk 6:

Beeld van de huidige situatie Evaluatie afgelopen planperiode en beeld van areaal en toestand Visie en ambities Omschrijving wat we de komende periode en op lange termijn willen bereiken Strategie en verankering Hoe we de ambities gaan realiseren, bijbehorende beleidskaders en een vooruitblik op de juridische verankering daarvan Uitvoeringsprogramma Het maatregelenprogramma voor de komende planperiode Middelen Benodigde personele en financiële middelen, evenals onderbouwing van de rioolheffing (Kostendekkingsplan)

Bijlagen:

7

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

2

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

HUIDIGE SITUATIE

Om de goede dingen goed te kunnen doen, is inzicht nodig in de ontwikkeling van het te beheren areaal, de toestand van de objecten en in het functioneren van het systeem nodig. Dit hoofdstuk geeft een indruk hoe we ervoor staan. Ook kijken we terug op wat er goed gaat en waar er verbetering gewenst is. Dat vertaalt zich in aandachtspunten voor dit GWP voor de komende planperiode.

Figuur 2 3 De aanleg van een HWA-riool in de Demerstraat, Huijbergen (2022) 8

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

2.1

3 Visie en ambitie

AREAAL EN TOESTAND

Onderstaand is een overzicht opgenomen van het areaal, de toestand en het functioneren.

Kenmerken Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater beschikken we als gemeente Woensdrecht over een rioolstelsel met een totale lengte van circa 188 km en 22 rioolgemalen. Om er voor te zorgen dat tijdens extreme neerslag minder snel wateroverlast optreedt, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten en hemelwaterlozingspunten. Speciale rioolvoorzieningen (bergbezinkbassins) beperken de vuiluitworp van de riolering naar het oppervlaktewatersysteem. Het afvalwater in het buitengebied wordt ingezameld met 203 pompunits en verpompt via 64 km aan persleidingen. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichtingen (RWZI) Putte, Bath, en Ossendrecht. Binnen de gemeente Woensdrecht liggen twee grondwaterbeschermingsgebieden: Huijbergen en Ossendrecht. Lozingen op oppervlaktewater en/of in de bodem kunnen een bedreiging vormen voor de grondwaterkwaliteit. In Bijlage A is een overzicht met lozingspunten opgenomen. In navolgende tabellen hebben we de belangrijkste kenmerken van het stedelijk watersysteem van onze gemeente weergegeven.

9

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

Vrij vervalriolering 188.219 km totaal 63.56 63.4 61.259

6 Middelen

Drukriolering

km gemengd km hemelwater (incl. DT) km vuilwater

64.39 203

km drukleidingen pompunits

Overig Gemalen 22 hoofdgemalen Hemelwatervoorzieningen 8 infiltratievoorzieningen 2 7885 m wadi's/groene bergingenxxx

5 bergbezinkbassins 22 externe overstorten 46 HWA uitlaten 62 IBA’s (septic tanks) 10111 kolken 27 meetpunten 272 duikers

km gemengd riool xxx

Civiele kunstwerken Voor het beheer en onderhoud van de civiele kunstwerken is een km hemelwaterriool (separaat) beleidsplan civiele kunstwerken opgesteld. Aanleiding van dit beleidsplan is de doelstelling van de gemeente Woensdrecht om het beheer en onderhoud van al xxx haar kapitaalgoederen financieel en beleidsmatig goed op orde te hebben. Met civiele kunstwerken worden bedoeld objecten, vaak in wegen en watergangen, zoals bruggen, km afvalwaterriool tunnels, viaducten en duikers. Deze objecten vallen vaak niet op in het dagelijks verkeer, met uitzondering van opvallende bruggen, maar hebben een essentiële functie bij de afhandeling van verkeer en waterstromen.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Kwaliteitstoestand

Wateroverlast

Jaarlijks wordt een deel van het vrijvervalrioolstelsel gereinigd en geïnspecteerd. Op die manier houden we een goed beeld van de toestand van het rioolstelsel en kunnen we de vervangingsplanning riolering baseren op inspectieresultaten en actuele knelpunten. Daarbij is de inspectiefrequentie afhankelijk van de verwachte kwaliteit van een streng in de tijd. Deze wordt o.a. bepaald door de leeftijd, functie en/of toestand van de objecten.

De gemeente Woensdrecht heeft in 2019 haar basisrioleringsplan geactualiseerd en een klimaatstresstest uitgevoerd. Beide plannen maken het functioneren van het rioolstelsel en locaties met (potentiële) wateroverlastknelpunten inzichtelijk. De volgende locaties zijn potentieel gevoelig voor wateroverlast: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Antwerpsestraat (Putte) Prinses Christinalaan, Europalaan, Sint Dionysiusstraat, Julianastraat (Putte) Keizerstraat (Putte) Kapucijnenstraat (Ossendrecht) Tulpstraat, Grensstraat (Putte) Verlengde Duinstraat/Plesmanlaan (Hoogerheide) De Vuurdoorn (Hoogerheide) Middenweg (Hoogerheide) Vinkenslag (Hoogerheide) Torontolaan/Canadalaan (Hoogerheide) Flemingstraat (Hoogerheide) Montgomerystraat, Wilhelmietenstraat (Huijbergen) ’t Eiland (Huijbergen)

Figuur 4: Leeftijdsopbouw riolering Woensdrecht

Verouderd stelsel kan leiden tot water op straat en/of wateroverlast. Dit is het geval in Putte en Ossendrecht. In het volgende tekstkader worden de grootste knelpuntlocaties op een rij gezet.

10

2.2

TERUGBLIK EN AANDACHTSPUNTEN

Om aandachtspunten voor de komende planperiode in beeld te brengen hebben we een evaluatie uitgevoerd. Zowel gezamenlijk als waterpartners in de regio, als individueel.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

11

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Evaluatie samenwerkende waterpartners Als waterpartners hebben we elkaar in de afgelopen planperiode nog beter leren kennen en er is inmiddels een voldoende vertrouwensbasis om bepaalde zaken gezamenlijk en efficiënt op te pakken. De verantwoordelijkheden zijn goed vastgelegd en het gezamenlijk optrekken bij beleid vertaalt zich in kennisopbouw en onderlinge afstemming. De uitbreiding van watertaken met klimaatzaken is erg waardevol gebleken. Als waterpartners maken we gebruik van elkaars bouwstenen, bijvoorbeeld de subsidieregeling klimaat. Het is wel zaak om een gezonde balans te houden tussen het gezamenlijk optrekken bij de gemeentelijke watertaken en bij klimaatzaken. Het ambitieuze uitvoeringsprogramma blijft op gespannen voet staan met de beschikbare personele capaciteit. Door onderbezetting en personele wisselingen zijn activiteiten doorgeschoven naar de komende planperiode. Kwetsbaarheid van de organisatie is een aandachtspunt.

Integraal werken Bij de uit te voeren werkzaamheden is ingespeeld op planologische en stedenbouwkundige ontwikkelingen en geplande werkzaamheden vanuit wegbeheer. Er worden zoveel mogelijk projecten gezamenlijk opgepakt om kosten te besparen en overlast te beperken. Om deze reden worden de rioolwerkzaamheden in de Augustijnenstraat in Ossendrecht (oorspronkelijk gepland in 2016) gelijktijdig met werkzaamheden vanuit wegbeheer gecombineerd. De rioolwerkzaamheden in de Grensstraat in Putte (zowel Nederland als België) worden in samenwerking met Belgische partners voorbereid (lees: Aquafin, gemeente Kapellen, gemeente Stabroek en de provincie Antwerpen). Behalve het afkoppelproject in de Grensstraat zal eveneens de Canadalaan te Putte worden meegenomen in het project. In verband met het grensoverschrijdende karakter (afstemming Vlaamse partners met Vlaamse overheid) en de infrastructurele projecten van de gemeenten Stabroek en Kapellen wordt de uitvoeringsplanning in afstemming met deze partijen bepaald.

In het algemeen kunnen we stellen dat er veel is uitgevoerd. Er is actief meegewerkt aan de aanleg van een toekomstbestendig watersysteem, bijvoorbeeld bij de voorbereiding en uitvoering van nieuwbouwprojecten (Groeve Boudewijn Ossendrecht, verzorgingstehuis Tante Louise in de Raadhuisstraat in Hoogerheide), en reconstructies ( Demerstraat in Huijbergen, Sparrenlaan in Putte, het Putsmolentje en de Burgemeester Voetenstraat en de Augustijnenstraat in Ossendrecht). Binnenkomende vragen/meldingen zijn zorgvuldig afgehandeld. Talrijke kilometers riool zijn onderhouden, pompen en gemalen zijn regelmatig gereinigd, geïnspecteerd en als dat nodig was gerepareerd.

Klimaatadaptatie De afgelopen planperiode heeft de gemeente een klimaatdialoog uitgevoerd en er wordt daaruit voortvloeiend een regionaal en lokaal uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie opgesteld. Voortkomende aandachtspunten en activiteiten zijn een nadere uitwerking van de klimaatadaptieve maatregelen uit dit GWP. Voorzieningen op orde In de afgelopen planperiode zijn de water- en rioleringsvoorzieningen (riolen, kolken, rioolgemalen, randvoorzieningen, wadi’s, etc.) planmatig gereinigd en geïnspecteerd, zodat het functioneren van deze voorzieningen op orde blijft. Daar waar nodig zijn deelreparaties uitgevoerd.

Er zijn minder vervangingsprojecten uitgevoerd dan gepland door structureel personeelstekort en veel personele wisselingen.

▪

De gemeente heeft de afgelopen planperiode invulling gegeven aan haar basistaken op het gebied van water en riolering. Onderstaand volgt een korte terugblik op hoofdlijnen, bijzonderheden en leerpunten van de afgelopen periode:

▪

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

De persleiding in de Duinstraat in Hoogerheide is vervangen. De persleiding in de Verlengde Duinstraat in Hoogerheide zal in deze planperiode worden vervangen. In afgelopen planperiode is gestart met het inpassen van een infiltratie/transportriool (IT-riool) in de Augustijnenstraat en worden bovengrondse maatregelen getroffen.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

▪

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Ook is er een digitaal beheersysteem (GBI) ingericht. Om dit systeem te optimaliseren, wordt de data geüpdatet en worden de inspectieresultaten gedigitaliseerd.

Personele capaciteit Tijdens de planperiode van het vGRP 2020-2023, net zoals in de planperiode daarvoor, hebben personeelswisselingen (zowel op gebied van beheer en beleid) als wijzigingen in taken en verantwoordelijkheden plaatsgevonden (met name op gebied van rioolbeheer). Op basis van de rekentool kwantitatieve formatie van RIONED is structureel sprake van te weinig personele capaciteit. Dit leidt tot achterstand in investeringen (vervanging/relinen/verbeteringen), projecten die niet of later worden uitgevoerd, en achterlopend ad hoc (gemalen)beheer. Voor een doelmatig rioolbeheer (inclusief het op orde krijgen van databeheer) is het wenselijk/noodzakelijk dat de formatie op orde is. Efficiëntie Een groot aandeel van het rioolstelsel in gemeente Woensdrecht is gemengd riool. Dit zorgt ervoor dat veel hemelwater verloren gaat, vooral op de hoger gelegen gebieden. Tegelijkertijd resulteert dit in een duur en inefficiënt reinigingsproces in de rioolwaterzuiveringsinstallaties en overbelasting van het gemeentelijk stelsel. Figuur 5 Hemelwateroverstort van de Sparrenlaan op de Eendenvijver, Putte

12

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

2.3

3 Visie en ambitie

ONTWIKKELINGEN

Het gemeentelijke waterbeheer staat niet op zich, maar is continu in beweging door diverse uitdagingen en ontwikkelingen. De belangrijkste zijn onderstaand beschreven en vormen de basis voor de speerpunten komende planperiode (Hoofdstuk 3). Klimaatverandering Het klimaat is aan het veranderen en leidt tot meer extremen. Het wordt natter, droger en warmer. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) zijn doelstellingen opgenomen om in 2050 een klimaatrobuuste leefomgeving te hebben. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moet de neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. Het besef groeit dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. We zullen in het kader van klimaatadaptatie een afweging moeten maken tussen het accepteren of beperken van schade door wateroverlast bij extreme buien. Deze aanpak richt zich op afstemming binnen de waterketen, in de openbare ruimte (klimaatadaptatie) en op particulier terrein. Naast extremere neerslag is verdroging een adaptatieopgave die plek heeft in het GWP. De afgelopen jaren hebben we te maken gehad met langdurige perioden van droogte. Door langdurige droogte kan schade ontstaan aan funderingen en gebouwen, aan groenvoorzieningen en mogelijk ook aan infrastructuur.

Daarnaast zijn tijdens periode van droogte aanvullende kosten nodig voor het bewateren van de beplanting. Door droogte komen ook sectoren onder druk te staan zoals voedsel en drinkwaterproductie en (proceswater en koeling voor) industrie. Ook neemt de schade aan de natuur en het risico op natuurbranden en waterkwaliteitsproblemen toe. Omdat het grondwatersysteem in Brabant nog steeds onder druk staat heeft provincie Noord-Brabant in 2018 nieuw grondwateronttrekkingsbeleid vastgesteld. De uitvoeringsregels zijn gericht op waterbesparing, terugdringen laagwaardig gebruik en

13

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

minder consumeren. In 2022 heeft de provincie Noord-Brabant samen met 13 waterpartners het Grondwaterconvenant 2021-2027 opgesteld. De aanbevelingen van de Adviescommissie Droogte (gericht op lange termijn 2040) worden gecombineerd met de acties uit dit Grondwaterconvenant (korte termijn tot 2027) tot een Droogteagenda voor Brabant 2040. Met dit GWP willen we hieraan een bijdrage leveren en Woensdrecht minder kwetsbaar maken voor droogte.

Droogteagenda Brabant Rondom de droogteopgave en het grondwaterdossier spelen belangrijke ontwikkelingen in Noord-Brabant, ook voor de gemeente Moerdijk. Met het Grondwaterconvenant 2021-2027 sloten 13 Brabantse (water)partijen een overeenkomst om samen te werken aan herstel en bewaking van de grondwaterbalans. In september 2022 bracht de adviescommissie Droogte met het rapport “Zonder water, geen later” voorstellen uit voor de aanpak van droogte in Brabant. De acties uit het Grondwaterconvenant (korte termijn tot 2027) en het adviesrapport (gericht op lange termijn 2040) zijn gecombineerd tot een Droogteagenda 2040 voor Brabant. Bij de Droogteagenda zijn ook gemeenten betrokken. In Woensdrecht borgen we de Droogteagenda waar mogelijk in ons beleid.

Water en bodem sturend Eeuwenlang hebben we het water en bodem aangepast, zodat we hier fijn kunnen wonen en leven. Door een veranderend klimaat lopen we steeds vaker tegen de grenzen van het water- en bodemsysteem aan en staat een veilig en gezonde leefomgeving onder druk. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op water en bodem als sturend element. We werken vanuit de randvoorwaarden die het water- en bodemsysteem stellen. Zo houden we publieke kosten voor risicomitigatie en schadelijke neveneffecten beperkt en passen we het principe ‘niet afwentelen’ toe. We willen keuzes niet afwentelen op de toekomstige generaties, andere gebieden of functies en van privaat naar publiek. We houden meer rekening met extremen en beschouwen het omgaan met wateroverlast, droogte en de bodem in samenhang.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

Nederland moet van een vergiet weer een spons worden. Structurerende keuzes zijn hierin voldoende water, schoon en gezond water en ruimte voor water.

Water en Bodem Sturend Op landelijk niveau wordt gewerkt aan de uitwerking van het principe Water en Bodem Sturend. 25 november 2022 heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat per brief aan de Tweede Kamer het belang van onze bodem en ons water benadrukt. In de brief staan concrete, sturende en verstrekkende keuzes ten aanzien van water en bodem, die vragen om een integrale aanpak. Met het GWP sorteren we waar mogelijk voor op deze ontwikkeling en wat het betekent in de lokale context van gemeente Woensdrecht. Een greep uit de structurerende keuzes: ▪ We creëren ruimte voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water in onze ruimtelijke inrichting, landgebruik en landbeheer. Dit wordt vanaf heden door het Rijk, de waterschappen, provincies en gemeenten uitgewerkt en in de gebiedsprogramma’s opgenomen. ▪ We passen de maatlat voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve bebouwde omgeving toe. ▪ Er komen afspraken om de bodem minder te bedekken, voor een gezondere bodem, minder hitte en wateroverlast. Denk aan minder stenen in de stad. ▪ Op verschillende plekken komt een hoger grondwaterpeil. Per gebied bekijken de betrokkenen in welk tempo welk doel kan worden bereikt. ▪ Water moet van goede kwaliteit blijven en bedrijven en inwoners gaan 20% minder drinkwater gebruiken.

▪ Lokale overheden worden verzocht zowel op dijken de biodiversiteit te bevorderen als binnendijks ruimte te zoeken voor natuurlijke achteroevers; ▪ We versterken de regie op de inrichting van de ondergrond. Rijk en gemeenten ontwikkelen hiervoor een gezamenlijk instrument.

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Uitputting energie en grondstoffen Wereldwijd worden grondstoffen schaarser of raken zelfs helemaal uitgeput. Dit betekent onder meer dat de Nederlandse energiehuishouding duurzamer en minder afhankelijk van eindige fossiele brandstoffen moet worden. Afvalwater en reststromen worden daardoor steeds waardevoller, zowel vanuit het oogpunt van verduurzaming, maatschappelijke verantwoordelijkheid of een economisch rendabele business case. Veranderende wetgeving Een belangrijke ontwikkeling voor dit GWP is de komst van de Omgevingswet. De Omgevingswet stelt, veel meer dan de traditionele ruimtelijke ordening, de fysieke omgeving centraal. Leefbaarheid en gezondheid spelen hiermee een meer nadrukkelijke rol in de belangenafweging tussen mobiliteit, water, groen, bebouwing etc. Met het in werking treden van de Omgevingswet zal het GWP naar verwachting facultatief worden en opgaan in de omgevingsvisie, het omgevingsplan en programma’s. Energietransitie De openbare ruimte gaat veranderen. Zo zal met de verandering naar een aardgasloze samenleving een nieuwe ondergrondse energie-infrastructuur ontstaan, waarbij ook afvalwater steeds meer leverancier wordt van energie en grondstoffen. Met het ontkoppelen van gasleidingen en de (mogelijke) aanleg van ondergrondse warmwaterleidingen gaat de straat open.

Dit biedt kansen om de onderen bovengrondse infrastructuur kostenefficiënt te vernieuwen en samen meerwaarde te creëren. De regio West-Brabant heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Om deze ambitie waar te maken is op korte termijn een versnelling van de energietransitie nodig. Met de regionale energiestrategie gaat de regio het tempo verhogen. Doel van de regionale energie- en klimaatstrategie is om op regionaal niveau stevig in te zetten op de energietransitie. Door krachten in de regio te bundelen, barrières te slechten, de totstandkoming van concrete projecten te versnellen en aan te haken op economische, ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen. Participatie en bewustzijn We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en waterrobuust maken. Opgaven worden daarom steeds vaker

14

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

integraal opgepakt en gekoppeld aan andere ruimtelijke ontwikkelingen. Op deze wijze lossen we niet alleen (potentiële) problemen op maar verhogen we tevens de leefbaarheid van de omgeving. Aangezien meer dan vijftig procent van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen, ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken. Dit past in de geest van de Omgevingswet, waarin participatie wordt bevorderd door minder regels en meer speelruimte. Vitaliteit Bij langdurige uitval van de water infrastructuur, bijvoorbeeld door een langdurige stroomstoring of een massale hack, kan maatschappelijke ontwrichting optreden. In dat geval is sprake van een aanzienlijk verstorend effect, veel slachtoffers, grote (economische) schade en aantasting van vitale belangen. Bovendien kan adequaat herstel van deze infrastructuur zeer lang gaan duren en zijn er geen reële alternatieven voorhanden, terwijl grote groepen personen hier afhankelijk van zijn. Wanneer een verstoring of uitval van een proces maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken is dit proces vitaal. De waterketen heeft volgens het Deltaprogramma een vitale en kwetsbare functie en dient als zodanig benaderd te worden. Het Rijk is verantwoordelijk voor de bescherming van vitale en kwetsbare functies die van belang zijn op nationaal niveau. Maar het Rijk kan deze taak niet alleen uitvoeren.

Zij moet daarvoor samenwerken met beheerders, gemeenten, waterschappen, provincies en veiligheidsregio’s.

Figuur 6: Voorbeeld van een resultaat uit een hydraulische simulatie van water op straat in Woensdrecht/Hoogerheide (70 mm in één uur)

Veiligheid Bij het inrichten van riolering, transportsysteem en zuivering is het momenteel nog geen gemeengoed om rekening te houden met de risico’s en gevolgen van overstromingen. De kwetsbaarheid van de afvalwaterketen bij overstromingen is in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) in beeld gebracht. Waterschap Brabantse Delta heeft in het kader van waterveiligheid stresstesten van het regionale watersysteem uitgevoerd. Gemeente Woensdrecht heeft de kwetsbare locaties in beeld gebracht voor wateroverlast (overstroming en hevige buien), droogte en hitte. De resultaten van deze stresstesten worden meegenomen in de integrale aanpak klimaatadaptatie met risicodialoog en uitvoeringsagenda.

15

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

VISIE EN AMBITIE

In dit hoofdstuk kijken we vooruit, beschrijven we wat we willen bereiken en laten we zien hoe we daar vanuit een goede basis en met gepaste ambities en (gezamenlijke) strategieën naartoe werken. Een goede basis verkrijgen we met het continueren van de uitvoering van planmatige taken. Samen met onze waterpartners hebben we de Waterketenvisie geactualiseerd voor een toekomstbestendige waterkring. Deze visie geeft richting aan dit plan en vormt een bouwsteen voor de Omgevingsvisie.

Figuur 7 Verlaagd groen fungeert als wadi aan de Sparrenlaan 16

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

Figuur 8 Waterketenvisie Water- en Klimaatkring West

17

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3.1

3 Visie en ambitie

VISIE

Regionale visie Samenwerkingsverband Water- en Klimaatkring West streeft naar het ontwikkelen van een toekomstbestendig water- en klimaatsysteem. Binnen deze kring werkt gemeente Steenbergen met partners samen aan gezamenlijk beleid, kennisdeling, innovaties, capaciteit en het verbinden van partijen. Het doel is om de totale waterketen optimaal in te richten en een veerkrachtig zoetwatersysteem te ontwikkelen. Hierbij staat de leefbaarheid van de omgeving centraal, waarbij waterbesparing, het waardevoller maken van water en het bevorderen van een gezonde bodem belangrijke speerpunten zijn. De voorgaande illustratie (Figuur 6) geeft de geactualiseerde Waterketenvisie weer. In Bijlage E is de gezamenlijke visie uitgeschreven.

Gemeentelijke visie In aanvulling op deze regionale waterketenvisie bevatten met name de bestuurlijke visie en het uitvoeringsprogramma duurzaamheid belangrijke randvoorwaarden en aanvullingen voor de waterketenvisie. Uit het Collegewerkprogramma gemeente Woensdrecht 2022-2026: ▪ “Een kwalitatief goede en betaalbare inrichting van de openbare ruimte; ▪ Samen met onze inwoners, ondernemers en het onderwijs de biodiversiteit en klimaatbestendigheid naar een hoger niveau tillen; ▪ We denken op een duurzame en klimaatbestendige manier en handelen daarnaar in de ontwikkeling en uitvoering van plannen op alle beleidsterreinen; ▪ Bij het realiseren van nieuwe woningen, zetten we bewezen technieken in om zoveel mogelijk klimaatbestendig en natuurinclusief te bouwen.”

4 Strategie en verankering

6 Middelen

In het gemeentelijke Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid (2018-2022) zijn de volgende thema’s opgenomen: ▪

▪ ▪ ▪ ▪

Circulaire economie/duurzaam inkopen en aanbesteden: Dit houdt in dat het ontwerp de levensduur zoveel mogelijk moet verlengen, dat materialen gebruikt worden met een lange levensduur en dat bouwtechnieken en applicatiewijzen worden gekozen die een lange levensduur mogelijk maken. Uitgangspunt hiervoor is ‘weinig maar goed onderhoud’ in plaats van ‘matig maar vaak onderhoud’. Dit zal ook resulteren in een betere en meer beheersbare financiële situatie. Toxische stoffen (conserveringsstoffen) mogen niet worden toegepast in verband met uitspoeling en migratie naar bodem en water. Energie van de Brabantse Wal. Kwaliteit van leven. Duurzame mobiliteit.

Op moment van schrijven wordt het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid geactualiseerd.

3.2

LEIDENDE PRINCIPES

Bij de invulling van onze wettelijke watertaken en het nastreven van onze ambities laten we ons leiden door onderstaande leidende principes: Meerwaarde creëren Waar mogelijk creëren we vanuit de invulling van de zorgplichten meerwaarde voor de omgeving: ▪

Om de prijsstijgingen op te kunnen vangen zullen we ter compensatie vanuit de meerjarenbegroting 2023 structureel budget toevoegen aan de prijsindex.

18

5 Uitvoeringsprogramma

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

We dragen (binnen de reikwijdte van de wettelijke zorgplichten) bij aan ontwikkelingen die meerwaarde hebben voor onze leefomgeving. Daarbij stellen we ons omgevingsgericht op en kijken nadrukkelijk ook naar mogelijke bijdragen aan of effecten op o.a. gezondheid en omgevingskwaliteit.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

▪

Voor een goede kwaliteit van ons water blijven we handelen in lijn met de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Grondwaterrichtlijn (GWR). Daarbij hebben we oog voor de ecologie, de morfologie (beperken piekafvoeren), de stoffen in het water én het vermijden van (nieuwe) gezondheidsrisico’s.

▪

We kijken zowel binnen als buiten de gemeentegrens of en hoe we, ontwikkelingen die gaande zijn, slim kunnen combineren. We wentelen waterproblemen niet af, tenzij dit op regionaal niveau doelmatiger is.

▪

▪

▪

19

6 Middelen

Voldoende gebiedskennis en systeemkennis zijn van belang om de juiste investeringsbeslissingen te kunnen nemen. Met het verminderen van de afhankelijkheid van derden ontwikkelen we eigen kennis en blijven we goed in staat om projecten in regie uit te voeren. Zeker op het gebied van asset management en klimaatadaptatie kunnen we nog veel kennis uitwisselen tussen de waterketenpartners onderling en daarbuiten.

▪

Conform de “Aanvullende afspraken Bestuursakkoord Water” ontwikkelen we de komende planperiode een (gezamenlijke) visie en aanpak door, om de kansen van de informatiesamenleving beter te benutten en de risico’s van digitale dreigingen te beperken.

Participatie In lijn met het gedachtengoed van de Omgevingswet willen we de maatschappelijke betrokkenheid verhogen: ▪

We vinden participatie van omwonenden en betrokkenen bij projecten in de buitenruimte een vanzelfsprekende zaak. Waar mogelijk willen we dat omwonenden ook feitelijk meedoen aan en kunnen profiteren van projecten.

▪

Inwoners en ondernemers willen we via gerichte communicatie betrekken bij het uitvoeren van onze watertaken en het nastreven van ambities. We richten onze communicatie in op een traject van waterbewust worden, naar waterbewust zijn en richting waterbewust handelen.

▪

In wateroverlastgevoelige gebieden raadplegen we perceeleigenaren en daar waar de urgentie hoog is zoeken we in de vorm van een risico- of klimaatdialoog naar een gedragen balans tussen korte en lange termijn oplossingen versus het accepteren van eventueel optredende waterschade.

Bij onze werkzaamheden kijken we of het meerwaarde heeft om gezamenlijk op te trekken binnen de waterkring. We verdelen de watertaken op zodanige wijze dat we optimaal gebruik kunnen maken van elkaars kennis en ervaring. Het ingezette pad van uniformering op het vlak van o.a. maaien en baggeren, meten en monitoren, centraal databeheer, asset management, kostentoerekening en incidentenbeheersing zetten we door. We streven als waterpartners naar synergie door gezamenlijk infrastructurele werkzaamheden te plannen en verhogen daarmee tevens de kwaliteit.

5 Uitvoeringsprogramma

▪

In ons eigen handelen kijken we bewust naar hoe klimaatproof en energieefficiënt wij dit doen en leggen hierbij de nadruk op het bevorderen van duurzame initiatieven.

Doelmatig waterbeheer In lijn met het bestuursakkoord Water blijven we streven naar een zo doelmatig mogelijke werking van de waterketen: ▪

4 Strategie en verankering

Door gezamenlijk te meten en de data te analyseren ontstaat inzicht in kwetsbare onderdelen/locaties en onbenutte capaciteit. Door de verkeerstoren optimaal in te richten houden we een vinger aan de pols en kunnen we tijdig anticiperen op situaties.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3.3

3 Visie en ambitie

BASISOPGAVE EN SPEERPUNTEN

Als gemeente hebben we een wettelijke zorgplicht voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Ook hebben we een rol in de zorg voor oppervlaktewater en drinkwater. Met dit GWP blijven we de komende planperiode planmatig en doelmatig invulling geven aan deze gemeentelijke kerntaken (de basisopgave). Daarmee dragen we bij aan de volgende omgevingsgerichte lange termijn doelstellingen: ▪ ▪ ▪

Bescherming van de volksgezondheid; Droge voeten (bebouwd gebied); Schoon water en een schone bodem.

In het verlengde van deze basisopgave hebben we de ambitie om, binnen de reikwijdte van de zorgplichten, bij te dragen aan gemeenschappelijke doelen zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid en een gezonde leefomgeving. Om bovenstaande visie te verwezenlijken willen we niet alleen als partners in de (openbare) ruimte en in de waterketen samenwerken, maar ook met bewoners en bedrijven. Bewustwording van de uitdagingen waar we voor staan, is hiervoor een belangrijke eerste stap. Door samen te werken zetten we stappen en maken we impact. Om invulling te geven aan onze visie en bijbehorende ambities/gemeenschappelijke doelen werken we de komende planperiode (verder) aan vier speerpunten: ▪ ▪ ▪ ▪

Werken aan klimaatbestendigheid; Werken aan een goede waterbalans tussen bebouwd en landelijk gebied; Werken aan waardevol water; Databeheer op orde.

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Speerpunt 1: Werken aan klimaatbestendigheid Het klimaat is aan het veranderen. Dat leidt o.a. tot zwaardere buien, een toename van warme dagen en langdurig droge perioden en een verandering van de biodiversiteit. Deze verandering stelt nieuwe eisen aan het watersysteem, de waterketen en de omgeving willen we droge voeten en een leefbare omgeving behouden. Klimaatadaptatie is het proces waardoor we, als samenleving, de kwetsbaarheid voor klimaatverandering verminderen of waardoor we profiteren van de kansen die een veranderend klimaat biedt. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie ligt hierbij de focus op de thema’s waterveiligheid, wateroverlast, hittestress en droogte. Ook is er een toenemende aandacht voor behoud van biodiversiteit. Rijk en decentrale overheden hebben met betrekking tot klimaatadaptatie afgesproken zich tijdig aan te passen aan de (versnelde) klimaatverandering om schade te beperken en kansen te pakken. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de ambitie opgenomen om Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te hebben ingericht. In de afgelopen planperiode zijn er stresstesten uitgevoerd en wordt er aan de hand van risicodialogen een Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie ontwikkeld. Het programma wordt naar verwachting eind 2023 vastgesteld. In het uitvoeringsprogramma zetten we in op het inrichten van een klimaatadaptieve openbare ruimte.

Dit doen we met maatregelen die meerdere opgaven tegelijkertijd aanpakken (zogenoemde koppelkansen). Verschillende acties die bij het uitvoeringsprogramma horen, zoals het optuigen van een subsidieregeling voor groene daken, dragen bij aan het stimuleren en faciliteren van klimaatbewustzijn van inwoners.

Ambitie: Onze ambitie is om binnen de reikwijdte van de zorgplichten bij te dragen aan andere klimaatthema’s dan wateroverlast zoals droogte, hittestress en

20

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

biodiversiteit door meekoppelkansen te benutten en belanghebbenden bij elkaar te brengen. Andere kansen zijn de vervangingsbehoefte van infrastructuur bij nutsbedrijven en de ontwikkelingen in het kader van de energietransitie.

Speerpunt 2: Werken aan een goede waterbalans tussen bebouwd en landelijk gebied Wijzigingen in grondwateronttrekkingen en/of het optreden van langdurig droge of natte perioden als gevolg van klimaatverandering kunnen het verloop van de grondwaterstand beïnvloeden. Deze effecten kunnen we opvangen door de natuurlijke veerkracht van het watersysteem te versterken en te benutten. Open water is functioneel, maar draagt tegelijk ook bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. De behoefte aan gezond, schoon en voldoende water zal er altijd zijn en blijven. Vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en de Europese Grondwaterrichtlijn (GWR) wordt gewerkt aan gezond en schoon water. Het waterschap en de gemeenten hebben een resultaatverplichting voor het realiseren van de maatregelen die bijdragen aan de KRW- en GWR-doelen. Vanuit het Deltaplan Hoge Zandgronden (DHZ) wordt gewerkt aan het keren van een dreigend watertekort op de hoge zandgronden in Zuid-Nederland. Er is echter een sterke afhankelijkheid van gebiedspartners om dit te kunnen bereiken. Alleen als ieder zijn deel doet en we gezamenlijke doelen in het oog houden leidt het totaal aan verbetermaatregelen tot een goede waterbalans en mogelijk zelfs een plus op de omgevingskwaliteit.

We streven naar een natuurlijke fluctuatie zonder dat hierdoor overlast wordt ervaren als gevolg van structureel te hoge of te lage grondwaterstanden. Met het oog op een duurzame drinkwatervoorziening beschermen we onze zoetwatervoorraad en zorgen voor back-up in geval van nood. Aangezien een groot deel van het hemelwater nog wordt afgevoerd is de grondwaterstand en hiermee de drinkwaterwinning gebaat bij afkoppeling van verhard oppervlak en infiltratie van hemelwater in de bodem.

21

Figuur 9 Kooisloot, Hoogerheide

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

6 Middelen

Ambitie:

Ambitie:

We streven naar een natuurlijke fluctuatie zonder dat hierdoor overlast wordt ervaren als gevolg van structureel te hoge of te lage grondwaterstanden. Met het oog op een duurzame drinkwatervoorziening beschermen we onze zoetwatervoorraad. We sturen op afkoppeling van verhard oppervlak en infiltratie van hemelwater op de hoge(re) en droge(re) zandgronden.

We hebben inzicht in de ligging en kenmerken van ons stedelijk watersysteem. Achterstanden die in het verleden zijn ontstaan verwerken we tijdens de planperiode weg. Nieuwe mutaties verwerken we binnen drie maanden na afronding van de werkzaamheden.

Speerpunt 3: Werken aan waardevol water Als gemeente zamelen we afvalwater in en het waterschap transporteert en zuivert dit afvalwater en verwerkt het tot reststoffen. Duurzaamheid, innovatie, klimaatbestendigheid, samenwerking en kostenbeheersing gaan hand in hand bij de verwerking van afvalwater. Om voorbereid te zijn op de toekomst en ook op de lange termijn kostenefficiënt te werken zullen we moeten vernieuwen. Bijvoorbeeld door energie en grondstoffen terug te winnen en schoon water opnieuw te gebruiken.

Ambitie: We volgen de ontwikkelingen op het vlak van terugwinnen en hergebruiken van water-, energie en grondstoffen en koppelen belanghebbenden aan elkaar indien zich kansen voordoen.

Speerpunt 4: Databeheer op orde Goed databeheer is cruciaal in het kader van het verlagen van kwetsbaarheid (door o.a. personeelswisselingen), het vergroten van veiligheid (KLIC), het (extern) uitwisselen van informatie, het onderbouwen van de investeringen (planning en financiën) en het ondersteunen bij een toenemende complexiteit van werkzaamheden. Bij het aanpakken van overlastknelpunten kan een actueel beheersysteem inzicht geven in mogelijke oorzaken en het faciliteert in het in kaart brengen van mogelijke oplossingsrichtingen.

22

5 Uitvoeringsprogramma

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

4

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

STRATEGIE EN VERANKERING

In hoofdstuk 4 laten we zien hoe we invulling geven aan de zorgplichten en aan onze speerpunten. Deze strategie betreft de gezamenlijke koers en eventueel gemotiveerde afwijking daarvan voor onze gemeente Woensdrecht. Ook omschrijven we, waar relevant, hoe we ons beleid juridisch (willen gaan) verankeren. In Bijlage D is dit beleidskader in meer detail overzichtelijk weergegeven in een Referentieschema Stedelijk Waterbeheer. Daarnaast schetst Bijlage B de context van taken en verantwoordelijkheden die bij de gemeente of juist bij andere partners of de particulier liggen.

Figuur 10 Noordpolder

23

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

4.1

3 Visie en ambitie

AFVALWATER

De inzameling en transport van (afval-)water is van belang voor een gezonde, veilige en comfortabele leefomgeving. Alle percelen en woonschepen op het gemeentelijk grondgebied waar afvalwater vrijkomt, moeten zijn voorzien van een aansluiting op de riolering, uitgezonderd bij specifieke situaties waar lokale behandeling doelmatiger is. Afvalwater zamelen we zoveel mogelijk afzonderlijk van regen- en grondwater in en voeren het af naar een zuivering. Regen- en grondwater voeren we bij voorkeur niet af naar de RWZI. Alle lozingen zijn gesaneerd.

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Lozing van huishoudelijk afvalwater Bij de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater maken we naast riolering ook gebruik van drukriolering en individuele behandelingsinstallaties voor afvalwater (IBA’s). Een IBA-systeem (Individuele Behandeling van Afvalwater) is voor de lozing van huishoudelijk afvalwater niet toegestaan als binnen 40 meter van de erfgrens riolering ligt. Voor WMinrichtingen is het afstandscriterium gekoppeld aan de omvang van de lozing (conform activiteitenbesluit). In totaal zijn er 62 IBA’s geïnstalleerd in Woensdrecht. Deze zijn in beheer van het waterschap Brabantse Delta. Onder de huidige wetgeving bepaalt de afstand tot de riolering of bij nieuwe aanleg/vervanging moet worden aangesloten op de riolering. Hier mag niet van worden afgeweken. De Omgevingswet geeft gemeenten de beleidsruimte om voortaan zelf te bepalen wanneer aansluiten op de riolering wenselijk/doelmatig is. De provincie heeft geen rol meer bij de invulling van de zorgplicht voor stedelijk afvalwater in het buitengebied. Gemeente en waterschap dienen samen de meest gewenste lozingsroute te bepalen. We kunnen als gemeente ervoor kiezen om de huidige afstandseisen te handhaven en indien nodig te werken met maatwerkvoorschriften óf te kiezen voor werkingsgebieden waarin we de afstandseisen loslaten.

We kunnen hierbij ook nog kiezen voor één werkingsgebied of een werkingsgebied per lozingscategorie (afstand en omvang lozing). Vooralsnog kiezen we voor het vasthouden aan de huidige criteria en nemen we de regels over uit de bruidsschat. De bruidsschat bestaat uit algemene regels op rijksniveau, die bij inwerking treden van de Omgevingswet, verschuiven naar gemeentelijk niveau. De komende planperiode bekijken we samen met het waterschap of het doelmatiger is om, in het spoor van het omgevingsplan, de bestaande criteria te vervangen door een transparant afwegingskader.

Figuur 11 Nieuwe riolering in de Demerstraat, Huijbergen

24

Nieuwe aansluitingen De kosten van nieuwe rioolaansluitingen verrekent de gemeente op basis van werkelijk gemaakte kosten. De gemeente is voornemens om over te stappen naar een systematiek met vaste bedragen.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

4.2 Foutaansluitingen Het lozen van hemelwater op het drukrioleringsstelsel is verboden. Foutieve aansluitingen zijn een terugkerend probleem. In de vorige planperiode is budget opzijgezet voor een onderzoek naar foutaansluitingen. Dit onderzoeksbudget is (nog) niet besteed door een gebrek aan personele capaciteit. Daarom zetten we net als de vorige periode opnieuw in op structureel onderzoek om foutaansluitingen op te sporen. Onderhoud drukriolering Het onderhoud aan de drukriolering voeren we als gemeente zelf uit. Het in stand houden van drukriolering kost relatief veel beheer- en onderhoudskosten. Om deze reden nemen we ook alternatieven in beschouwing, daar waar van toepassing.

Afvalwater en de Omgevingswet De activiteitengebonden verplichting tot het hebben van een vetafscheider komt te vervallen. Het is volgens het Kabinet effectiever om gemeenten in het omgevingsplan te laten bepalen wie wel een vetafscheider moet hebben. Dit geeft de gemeente extra mogelijkheden voor het nemen van maatregelen.

6 Middelen

HEMELWATER

De zorgplichten voor hemelwater betreft nadrukkelijk een inspanningsverplichting. Periodiek terugkerende plaatselijke wateroverlast gaan we zoveel mogelijk tegen in openbaar gebied. Hemelwater voeren we bij voorkeur niet af naar de RWZI. Hemelwater dat valt in openbaar gebied verwerken we lokaal en anders regionaal, bij voorkeur door infiltratie of tijdelijke berging. Afkoppelen moet een meerwaarde opleveren voor het totale (stedelijke) watersysteem. Verwerking van hemelwater Voor de omgang met hemelwater is het vertrekpunt dat we willen voorkomen dat hemelwater tot afstroming komt. In drie van de vijf kernen (Putte, Ossendrecht en Huijbergen) ligt op dit moment in grote delen een gemengd stelsel. Wanneer die stelsels aan vervanging toe zijn, brengen we in de basis een gescheiden stelsel terug. We werken volgens de voorkeursvolgorde vasthoudenbergen-afvoeren van hemelwater. Daarbij staat het ‘voorkomen dat hemelwater tot afstroom komt’ voorop (bijvoorbeeld door te infiltreren). Bij afstromend hemelwater afkomstig van verhard oppervlak hanteren we vervolgens de voorkeursvolgorde waterkwantiteit: 1.

2.

3.

4. 5.

25

5 Uitvoeringsprogramma

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

Bergen en infiltreren op eigen terrein Niet afwentelen van privaat naar publiek, om kosten voor risicomitigatie te beperken Tijdelijke opslag in openbaar gebied met uitloop naar groen Bij voorkeur bovengrondse opslag. Uitloop naar groen om schadelijke neveneffecten zoveel als mogelijk te beperken. Afvoeren op bovengrondse hemelwatervoorziening Af te voeren water slim verdelen door waar het kan te lozen op bovengrondse hemelwatervoorziening (watergang, weg met afwateringsfunctie, etc.) Afvoeren op een ondergrondse hemelwatervoorziening Afvoeren op een gemengd rioolstelsel richting RWZI

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Verminderen van drinkwatergebruik Drinkwater wordt schaarser. Onnodig gebruik ervan belast de watervoorraad en vergroot de druk op waterzuiveringsinstallaties. Om zuiniger om te gaan met water en minder drinkwater te verspillen, onderzoeken we de mogelijkheden om hemelwaterhergebruik effectief in te zetten. Inspelen op droogte In de voorkeursvolgorde staan de manieren van hemelwaterverwerking die bijdragen aan droogtebestrijding voorop. Met het hanteren van deze voorkeursvolgorde sluiten we aan bij een aantal structurerende keuzes die water en bodem sturend maken (zie tekstkader 2.3). We hebben namelijk de voorkeur voor bovengrondse opslag in het groen. Daarmee sturen we op principes zoals het niet onnodig verharden van de bodem en het niet afwentelen van hemelwater van private naar publieke ruimte. De water en bodem sturende principes zijn ook van toepassing op de gebiedsgerichte aanpak van het hemel- en grondwaterbeheer in Woensdrecht. Gebiedseigen water wordt in natte perioden dus zoveel mogelijk op locatie vastgehouden, om optimaal peilbeheer te kunnen realiseren en minder last te hebben van tijden van droogte. Dit is vooral in het buitengebied van belang, ten behoeve van de natuur en de agrarische sector. Figuur 12 Groen: een plek voor waterberging (Sparrenlaan, Putte)

Het benutten van hemelwaterbergingsvoorzieningen als zoetwatervoorraad is in het kader van droogte een interessante optie die echter op gespannen voet staat met de wens om berging weer tijdig beschikbaar te hebben. We gaan gezamenlijk met de waterpartners een onderzoek uitvoeren naar de (on)mogelijkheden van een dergelijke dubbelfunctie. Het gebruikmaken van meet- en regeltechniek, neerslagvoorspelling en/of een slimme inrichting biedt mogelijk perspectief. Daar hoort dan ook een transparant afwegingskader bij.

26

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

Tabel 1 Waterhinder en -overlast: beeld, definities en strategie

Waterhinder Kenmerken: ▪ het water blijft staan in openbaar gebied, waardoor wegen tijdelijk niet begaanbaar zijn; ▪ (ernstige) waterhinder leidt niet tot schade aan gebouwen; ▪ waterhinder zal door klimaatverandering vaker voorkomen en vinden we acceptabel. Strategie: In geval van hinder treffen we als gemeente bij de uitvoering van reguliere reconstructiewerken zodanige maatregelen, dat de kans op het optreden van ernstige hinder aanmerkelijk kleiner wordt. Hemelwateroverlast Kenmerken: ▪ materiële schade: het water loopt vanaf de straat gebouwen in; ▪ risico’s voor de volksgezondheid: afvalwater stroomt in grote mate vanuit de riolering de straat op; ▪ belemmering voor hulpdiensten en economische schade: het water op straat blokkeert hoofdwegen Strategie: In geval van hemelwateroverlast treffen we als gemeente (tijdelijke) bovengrondse kostenefficiënte maatregelen om het risico op schade te beperken. Ter voorkoming van structurele overlast onderzoeken we mogelijke oorzaken en oplossingsrichtingen en brengen deze, mits doelmatig, ten uitvoer.

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Uitgangspunten verwerkingscapaciteit De gemeente onderhoudt en verbetert het stedelijk watersysteem en toetst de gevoeligheid van het rioolstelsel op overlast met behulp van modelberekeningen. Daarbij hanteren we voor nieuwe gebieden een ander uitgangspunt dan in bestaand gebied: ▪ Bestaand gebied: geen water-op-straat bij een belasting met bui08 van de Kennisbank Stedelijk water (herhalingstijd van eens in de twee jaar) ▪ Nieuwe gebieden: geen water-op-straat bij een belasting met bui10 van de Kennisbank Stedelijk water (herhalingstijd van eens in de tien jaar) Toetsing ondergrondse verwerkingscapaciteit De ondergrondse afvoercapaciteit van bestaande systemen toetsen we aan een ontwerpbui met een theoretische herhalingstijd van 1x per 2 jaar (Bui 08 uit de Kennisbank Stedelijk Water). Indien in theorie niet wordt voldaan aan het toetsingscriterium en in praktijk ook wateroverlast wordt ervaren, treffen we als gemeente passende en doelmatige maatregelen. De ondergrondse afvoercapaciteit van nieuwe systemen ontwerpen we op een bui met een theoretische herhalingstijd van 1x per 10 jaar (Bui 10 uit de Kennisbank Stedelijk Water). Bij een dergelijke bui mag er geen water op straat optreden.

Toetsing bovengrondse verwerkingscapaciteit De bovengrondse verwerkingscapaciteit van bestaande systemen toetsen we aan de voorgeschreven toetsbuien in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA). Dit is een “stresstest” waarbij het hele plangebied tegelijkertijd dezelfde neerslaghoeveelheid te verwerken krijgt. Bij een dergelijke bui mag het water niet hoger dan 2 cm tegen de gevel staan. Wanneer de gemiddelde waterhoogte hoger is dan deze 2 cm zal dit leiden tot schade. Ook mag bij een dergelijke bui geen schade optreden aan essentiële voorzieningen (uitvallen elektra, begaanbaarheid hoofdinfrastructuur). Bij kleine ontwikkelingen mag worden volstaan met een praktische rekenmethode in plaats van een gedetailleerde berekening.

27

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-679:01 - Datum: 26 september 2023 - Internal

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA

1 Inleiding

2 Huidige situatie

3 Visie en ambitie

Systeemoverzicht Stedelijk Water Voorafgaand aan dit plan hebben we een systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) opgesteld. SSW is de opvolger van het basisrioleringsplan (BRP, voor het laatst geactualiseerd in 2019), met als belangrijkste onderscheid een scopeverbreding van de riolering (ondergrondse infrastructuur) naar de openbare ruimte en het oppervlaktewater. Het SSW beschrijft alle deelsystemen van het stedelijk watersysteem (riolering, oppervlakte- en grondwater), het samenhangend functioneren, de beoordeling van het functioneren en de eventuele maatregelen. Inzicht in het functioneren wordt gebaseerd op modelsimulaties en op beschikbare metingen, meldingen, klachten en ervaringen. In dit programma hebben we structureel budget opgenomen voor het actualiseren van het SSW. De volgorde waarin berekeningen plaatsvinden hangt af van de urgentie, de nieuwste inzichten en stemmen we af met het waterschap. Composietbuien De komende planperiode gaan we met onze waterpartners onderzoeken of het gebruik van composietbuien een betere en kosteneffectieve benadering is voor het toetsen van de verwerkingscapaciteit. Een composietbui is een fictieve bui met een aan- en afloop en een piek in het midden. Deze bui is representatief voor een korte hevige bui. De intensiteit van de composietbui is hoger dan de intensiteit van de ontwerpbui en past beter bij de toenemende hevigheid van buien.