2021-05-06 Bijlage Groene_agenda_2021_2025(II).pdf

Groene Agenda 2021 - 2025

Gemeente Woensdrecht

Voorwoord De groene gemeente op de Brabantse Wal, zo mag Woensdrecht zich met recht noemen. Niet alleen vanwege de unieke ligging ín en tegen hoogwaardige natuurgebieden en op het scheiden van zand en klei, maar ook vanwege haar groenvoorziening binnen de kernen. Het afgelopen jaar heeft eens te meer aangetoond hoe waardevol deze groene omgeving is. In toenemende mate maken inwoners en bezoekers dan ook dankbaar gebruik van wat de natuur in en rondom onze kernen te bieden heeft. De betrokkenheid die dat heeft genereert is zeer waardevol. Datzelfde groen draagt namelijk bij aan de gezondheid, de leefbaarheid en de algehele waarde van het vestigingsklimaat van de gemeente Woensdrecht. Hoe meer mensen dit inzien hoe beter we als samenleving er samen zorg voor kunnen dragen.

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

Dit document is mede tot stand gekomen met inbreng van terreinbeheerders, belangenorganisaties, de Provincie, raadsleden en andere betrokken partijen, waarvoor hartelijk dank. We hopen samen met u de vervolgacties en geformuleerde ambities te kunnen realiseren.

Jeffrey van Agtmaal, wethouder

Ons groen biedt namelijk niet alleen ruimte voor ontspanning en plezier, het stelt ons evenzeer voor uitdagingen. Uitdagingen die we graag als gemeente samen met de inwoners aangaan! Zo zet de gemeente in op het behoud en versterken van de biodiversiteit, ofwel de soortenrijkdom, en hebben we in toenemende mate aandacht voor, en het beperken van, de gevolgen van klimaatverandering. Inwoners kunnen daar op ieder schaalniveau in positieve zin hun steentje aan bijdragen waartoe de gemeente ze van harte uitnodigt. Vanwege de actualiteiten rondom klimaat, biodiversiteit en duurzaamheid heft het college van Woensdrecht het wenselijk geacht het groenbeleid hierop aan te passen. Zodoende ligt thans voor u de Groene Agenda 20212025 waarin deze thema’s de absolute basis vormen voor de groene beleidskaders. De Groene Agenda is allereerst een visie en stelt daarnaast kaders zowel als richtlijnen van hoe de gemeente om zal gaan met de voornoemde thema’s. Het proces rondom het groenbeleid is volcontinu, vandaar dat de gemeente vanuit de ambities actief aan de slag gaat met vervolgacties.

pagina 2

Gemeente Woensdrecht

Samenvatting Voor u ligt de Groene Agenda 2021-2025, de opvolger van het gemeentelijk Groenbeleidsplan uit 2017. Dit plan heeft destijds geen vaste looptijd gekregen, actualisatie zou indien nodig plaats vinden. Aangezien natuur, groen en landschap wezenlijke onderdelen in de fysieke leefomgeving van Woensdrecht zijn, is het zaak om de beleidskaders met enige regelmaat te toetsen op actualiteit en effect. Zodoende continueert deze Groene Agenda de kaders vanuit het vorige beleidsplan en zet daarbij steviger in op de actuele thema’s biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatbestendigheid. Er is oog voor de toenemende meerwaarde van groen voor het gemeentelijke woonen leefklimaat. Klimaatbestendigheid Dit onderdeel is vanwege de extreme weersomstandigheden van de laatste jaren urgenter dan voorheen. Binnen deze Groene Agenda is omwille van die reden gevolg gegeven aan de uitkomsten van de klimaatstresstest en de klimaatdialoog. Zo wordt gestreefd naar een aangenaam leefklimaat wat bestand is voor de uitdagingen van de toekomst zoals hittestress en extreme neerslag. Biodiversiteit Binnen de groene openbare ruimte zal op het klimaat geanticipeerd worden. In de communicatie naar inwoners en bedrijven wordt actief aangestuurd op het klimaatbestendig en divers inrichten van terreinen. Binnen deze aanpak wordt gestreefd naar een versterking van de biodiversiteit.

Dat wil zeggen ruimte bieden aan een diverse beplanting en het geleidelijk aan omvormen van monoculturen.

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

Duurzaamheid In 2017 is de gemeentelijke duurzaamheidsvisie vastgesteld welke een voorschot heeft genomen op onder andere een duurzamere inrichting van onze openbare ruimte. De Groene Agenda borduurt voort op dit uitgangspunt. Een groene inrichting die anticipeert op klimaatextremen is een logisch gevolg van dit uitgangspunt. Onderhoud gemeentelijk groen Binnen het onderhoud van het gemeentelijk groen wordt gestreefd naar een acceptabel niveau. Doordat onkruidbestrijding inmiddels door de buitendienst uitgevoerd wordt ontstaat een grotere mate van flexibiliteit. Verbondenheid met de kernen wordt vastgehouden door de continuering van wijkteams. Er wordt actief gevolg gegeven aan het principe van burgerparticipatie door groeninitiatieven. Boombeleid Binnen het boombeleid is er ook meer aandacht voor de eerdergenoemde thema’s biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatbestendigheid. Bomen vertegenwoordigen belangrijke functies als het gaat om tegengaan van hittestress en wateroverlast en maken de leefomgeving aantrekkelijker. Het kapbeleid wordt herzien door het overzicht van waardevolle houtopstanden te herijken. Natuur en landschap De gemeente blijft actief deelnemers van het Bijenlandschap WestBrabant en zoekt via meekoppelkansen, samen met gebiedspartners, naar inrichtingsmogelijkheden voor het Natuurnetwerk Brabant en de ecologische verbindingszones.

Het buitengebied wordt verrijkt met groene elementen door deelname aan de Stimuleringsregeling Landschap. pagina 3

Gemeente Woensdrecht

Inhoud

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

3

Groenbeleid........................................................................................ 18 3.1

Groenstructuur........................................................................... 18

Voorwoord .................................................................................................. 2

3.1.1

Huidige groenstructuur ...................................................... 18

Samenvatting............................................................................................... 3

3.1.2

Groenstructuur van de toekomst ....................................... 18

1

3.1.3

Plagen, ziektes en exoten ................................................... 18

3.1.4

Verkoop snippergroen ....................................................... 19

2

Inleiding en omgevingsanalyse............................................................ 7 1.1

Inleiding ....................................................................................... 7

1.2

Terugblik en evaluatie ................................................................. 7

1.3

Woensdrecht, groene gemeente op de Brabantse Wal .............. 8

3.2.1

Bomen ................................................................................ 20

1.4

Leeswijzer .................................................................................... 9

3.2.2

Plantsoen en hagen ............................................................ 21

Groenvisie en uitgangspunten .......................................................... 11

3.2.3

Bermen en gazon ............................................................... 21

3.2.4

Onkruidbestrijding ............................................................. 21

3.2.5

Bossen en bosplantsoen..................................................... 22

2.1

3.2

Relevante, visies en strategieën ................................................ 11

Planmatig Groenbeheer ............................................................. 20

2.1.1

Europa ............................................................................... 11

2.1.2

Rijk ..................................................................................... 11

2.1.3

Provincie ............................................................................ 12

3.3.1

Natuurnetwerk Brabant en EVZ’s....................................... 22

2.1.4

Gemeente .......................................................................... 13

3.3.2

Bijenlandschap West-Brabant ............................................ 23

2.1.5

Regionale samenwerking .................................................. 13

3.3.3

Stimuleringsregeling landschap ......................................... 23

Pijlers voor de toekomst............................................................ 14

3.3.4

Landschapsvisie .................................................................. 24

2.2

3.3

Inzet op natuur en landschap..................................................... 22

2.2.1

Biodiversiteit...................................................................... 14

2.2.2

Duurzaamheid ................................................................... 14

4.1

Bomenvisie ................................................................................. 26

2.2.3

Klimaatbestendigheid ........................................................ 15

4.2

Richtlijnen aanplant ................................................................... 27

4

Boombeleid ........................................................................................ 26

2.3

Natuurinclusiviteit ..................................................................... 15

4.2.1

Algemene richtlijnen .......................................................... 28

2.4

Burgerparticipatie...................................................................... 16

4.2.2

Ruimtelijke richtlijnen ........................................................ 30

2.5

Educatie en bewustwording ...................................................... 16 pagina 4

Gemeente Woensdrecht

4.2.3 4.3

Technische richtlijnen........................................................ 30

Bijlage 8: Kaart met uitsluitingen ............................................................... 65

Bescherming en kapbeleid ........................................................ 32

Bijlage 9: Boomwaarderingssysteem ......................................................... 66

4.3.1

Algemene plaatselijke verordening ................................... 32

Bijlage 10: Boombeschermingsvoorschriften ............................................ 67

4.3.2

Waardevolle bomenlijst .................................................... 34

Bijlage 11: Meldingenmatrix ...................................................................... 68

4.3.3

Kaart met uitsluitingen ...................................................... 34

Bijlage 12: Ingekomen reacties op concept ............................................... 69

4.3.4

Landelijke Register van Monumentale Bomen ................. 36

4.3.5

Overige bescherming......................................................... 36

4.3.6

Uitzonderingen .................................................................. 37

4.3.7

Herplant en compensatie .................................................. 38

4.3.8

Boombeschermingsvoorschriften ..................................... 39

4.3.9

Boomveiligheidscontroles ................................................. 39

4.4

Klachten en overlast .................................................................. 40

4.4.1 5

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

Belemmeringen ................................................................. 40

Vervolg............................................................................................... 41

Bijlagen ...................................................................................................... 43 Bijlage 1: Cultuurhistoriekaart Woensdrecht ............................................ 44 Bijlage 2: Groenstructuur per kern............................................................ 45 Bijlage 3: Verkoop-/verhuurbaar areaal .................................................... 52 Bijlage 4: Beeldkwaliteitsniveaus per kern ................................................ 53 Bijlage 5: Landschapsvisie ‘Van A naar B’ .................................................. 57 Bijlage 6: Richtlijnen bomen straatprofiel ................................................. 58 Bijlage 7: Waardevolle bomenlijst per kern .............................................. 59

pagina 5

Gemeente Woensdrecht

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

pagina 6

Gemeente Woensdrecht

1

Inleiding en omgevingsanalyse

1.1

Inleiding

In 2017 is het vorige Groenbeleidsplan van de gemeente Woensdrecht vastgesteld. Dit plan heeft geen vaste looptijd gekregen, actualisatie zou indien nodig plaats vinden. Aangezien natuur, groen en landschap wezenlijke onderdelen in de fysieke leefomgeving van Woensdrecht zijn, is het zaak om de beleidskaders met enige regelmaat te toetsen op actualiteit en effect.

1.2

Terugblik en evaluatie

Bij de vaststelling van het vorige Groenbeleidsplan is een ambitieniveau bepaald dat bij de opstelling van dit plan opnieuw tegen het licht gehouden is. Het is zaak om te blijven toetsen of de realiteit nog steeds overeenkomt met de ambitie. Daarbij komen zaken uit de actualiteit naar voren die, binnen hetzelfde ambitieniveau, meer inzet van ons vergen als gemeente. Denk hierbij aan een thema als biodiversiteit dat in het nieuwe groenbeleid niet meer weg te denken zal zijn. Er is daarnaast gebleken dat op het gebied van bescherming van het groen, de koppeling tussen verschillende juridische en beleidsmatige instrumenten van de gemeente onvoldoende is. Dit kan de algehele kwaliteit van ons groene karakter schaden. In het Groenbeleidsplan 2017 zijn veel groene cultuurhistorische elementen aangewezen als landschapselement op de zogenaamde kaart met beschermde groenstructuren. Deze kaart dient geactualiseerd te worden, net zozeer als de lijsten met waardevolle bomen per kern moeten worden herzien.

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

Een van de speerpunten uit het vorige groenbeleidsplan was burgerparticipatie. In de afgelopen periode zijn dan ook tal vanuit groene initiatieven uit de samenleving aangedragen en opgepakt. Deze participatie varieerde van het betrekken van inwoners bij groene renovaties tot de realisatie van bijvoorbeeld een bijenlandschap aan toe. Burgerparticipatie draagt actief bij aan de betrokkenheid van inwoners bij hun omgeving. Het is logisch om hier gevolg aan te geven in het nieuwe groenbeleidsplan. Ontwikkelingen De afgelopen jaren hebben thema’s biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatbestendigheid aan belang en urgentie gewonnen. Natuurinclusiviteit, waarbij natuur een grotere rol krijgt binnen allerlei ruimtelijke ontwikkelingen, is evenzeer een actueel thema wat sinds de afgelopen jaren een toevlucht heeft genomen. Overheden worden vanuit de Rijksoverheid geacht na te denken over hoe om te gaan met de gevolgen van klimaatverandering. Klimaat en groen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, daarom zijn de uitkomsten van de gemeentelijke klimaatstresstest en klimaatdialoog meegenomen in deze Groene Agenda. Hoewel ook de problematiek rondom de eikenprocessierups niet nieuw is, is de impact ervan op onze omgeving het afgelopen jaar groter dan ooit tevoren geweest.

Het is dan ook goed om, naast korte termijn maatregelen in het dagelijks beheer, te kijken naar lange termijnoplossingen. In het verlengde van vermelde thema’s en actualiteiten zijn de uitdagingen binnen de stikstofcrisis onlosmakelijk verbonden met groen.

pagina 7

Gemeente Woensdrecht

1.3

Woensdrecht, groene gemeente op de Brabantse Wal

De gemeente Woensdrecht is een groene gemeente. Deze titel heeft zij hoofdzakelijk te danken aan haar ligging in en naast beschermde natuurgebieden. Circa 65% van de oppervlakte van onze gemeente bestaat uit Natura 2000-gebied. Ook direct buiten onze gemeentegrenzen bevinden zich verschillende beschermde natuurgebieden. De westzijde van de gemeente ligt gesitueerd op de kenmerkende steilrand van de Brabantse Wal met weids uitzicht over de polders terwijl de oostzijde van de gemeente wordt omzoomd door talrijke bossen met daarin vennen, heidevelden en stuifduinen. Die verscheidenheid aan typologieën landschap op zo’n korte afstand van elkaar is uniek en maakt de gemeente niet alleen fijn als woongebied maar ook erg aantrekkelijk voor bezoekers. Ook binnen de kernen is er volop groen. Met haar aandeel plantsoenen en groenvoorzieningen bleek de gemeente in 2017 de meest groene gemeente binnen West-Brabant. De voordelen van wonen in een groene omgeving worden de laatste jaren steeds duidelijker, zo zijn mensen over het algemeen gelukkiger en gezonder wanneer ze groen direct voor de deur of in de directe omgeving hebben. Die waardering voor ons groen stijgt volgens de meest recente Lemon-enquête. Groen biedt schaduw en daarmee verkoeling, een eigenschap die in de nabije toekomst alleen maar meer gewaardeerd zal worden.

Buiten dat wordt steeds vaker aangetoond dat kwalitatief groen voor een hogere vastgoedwaarde zorgt en binnen Woensdrecht is groen een van de meest bepalende factoren van het aantrekkelijke vestigingsklimaat.

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

Woensdrecht is groen, en nu? De omgeving is in hoge mate gecultiveerd, dat wil zeggen door mensenhanden gevormd. Door de eeuwen heen zijn het steeds de inwoners geweest die het landschap hebben gevormd en bepaald. Van de groenvoorziening in de kernen tot de polders onder aan de wal en de bossen boven op diezelfde wal. Het is daarom geen vanzelfsprekendheid een ‘groene’ gemeente te zijn. De kostbare groene uitstraling is een uitvloeisel van aandacht, inzet en betrokkenheid vanuit de Woensdrechtse samenleving. Van individuele inwoner tot terreinenbeheerders, en dat feitelijk al eeuwenlang. Ook de toekomst vraagt dit van de samenleving, want groen mag dan een groot goed zijn, er komen ook tal van uitdagingen op de gemeente af. Op groter schaal is dat bijvoorbeeld de klimaatverandering en de achteruitgang van de biodiversiteit. En wat te denken van de relatie tussen natuur en stikstof. Op kleinere schaal, maar daardoor niet minder van belang, heeft de gemeente te maken met plaagdieren als eikenprocessierups en invasieve exoten als de Japanse Duizendknoop. Door de extreme weersomstandigheden zal er ook steeds meer uitval zijn van groen omdat niet alle beplanting kan omgaan met de nieuwe standaarden. Grotere uitval betekent ook méér vervangen of renoveren. Veel van deze processen laten zich moeilijk voorspellen, vooral qua omvang en ontwikkelingen in de toekomst.

Er kan enkel naar gelang de huidige mogelijkheden en inzichten op geanticipeerd worden. Groen biedt uitdagingen zowel als talloze mogelijkheden, deze wil de gemeente ook de komende periode verkennen en toepassen. We zien tegelijkertijd de meerwaarde van een groene leefomgeving stijgen, ook die meerwaarde willen de gemeente vasthouden en benutten samen met haar gebiedspartners. Deze doelstellingen vormen de basis onder deze Groene Agenda. Los daarvan anticipeert pagina 8

Gemeente Woensdrecht

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

dit nieuwe plan op de implementatie van de nieuwe Omgevingswet en de daaronder liggende gemeentelijke Omgevingsvisie.

1.4

Leeswijzer

De Groene Agenda is uit verschillende delen opgebouwd. Allereerst worden de visie en de uitgangspunten besproken in hoofdstuk 2. Binnen dit hoofdstuk wordt aandacht geschonken aan relevante kaders en worden de pijlers voor het toekomstige beleid benoemd. Hoofdstuk 3 vertaald de visie en de uitgangspunten naar concreet beleid op vlak van groen waarna in hoofdstuk 4 speciale aandacht wordt geschonken aan het boombeleid. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op het vervolg.

pagina 9

Gemeente Woensdrecht

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

pagina 10

Gemeente Woensdrecht

2

Groenvisie en uitgangspunten

De gemeentelijke groenvisie en uitgangspunten zijn gebaseerd op enerzijds relevante beleidskaders en anderzijds op ervaringen, ontwikkelingen en actualiteiten zoals die de afgelopen jaren naar voren zijn gekomen. Daarop gebaseerd vormen biodiversiteit, klimaatbestendigheid en duurzaamheid de basis binnen deze Groene Agenda. Burgerparticipatie blijft een speerpunt om betrokkenheid onder inwoners te vergroten en vast te houden.

2.1

Relevante, visies en strategieën

Er is voor de Groene Agenda een verkenning gemaakt van welke relevante kaders er te benoemen zijn die op basis van de actualiteit en nieuwste inzichten kaders en richting bieden. Naast dat het logisch is om te anticiperen op kaders en richtlijnen van hogerhand bieden ze de gemeente perspectief als het gaat om het aanspraak maken op eventuele subsidiestromen. Sommige kaders zijn bindend, zoals het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, anderen bieden een richtlijn in de vorm van een visie of strategie. Per kader of visie is het voor dit beleidsplan meest relevante onderdeel benoemd. 2.1.1 Europa Biodiversiteitsstrategie 2020 De Europese biodiversiteitsstrategie komt voort uit de Europese Greendeal en helpt de biodiversiteit in Europa op weg naar herstel tegen 2030. Biodiversiteit en ecosysteemdiensten krijgen betere bescherming door onder meer het stimuleren van biologische landbouw en agrarische landschappen met een rijke biodiversiteit. Europa stuurt aan op het afremmen en omkeren van de daling van de populatie van bestuivers door onder meer het halveren van het

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

gebruik van pesticiden vóór 2030. Verder is volgens de strategie het herstel van bossen en meer groen in steden essentieel om de klimaatverandering zoals gepland tegen 2030 af te remmen. 2.1.2 Rijk Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018 De in hoofdstuk een genoemde klimaatstresstest en klimaatdialoog zijn de eerste twee van in totaal zeven ambities vanuit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Het DPRA heeft als doel om iedere gemeente klimaatbestendigheid in beleid en handelen verankerd te hebben. Het streven is om Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te hebben. Het vervolg bestaat uit het opstellen van een uitvoeringsagenda waarbij de inrichting en het gebruik van groen een nadrukkelijke rol zal krijgen. De inzet van het DPRA is om bij álle ruimtelijke ontwikkelingen meekoppelkansen voor een klimaatbestendige inrichting te gebruiken. Verdere stappen zien toe op het stimuleren van kennis en het faciliteren van instrumenten. Daarnaast is het zaak om ruimtelijke adaptatie in het beheer, het onderhoud en de inrichting van de leefomgeving te borgen. De groene agenda benut de uitkomsten van zowel de stresstest als de dialoog en sorteert alvast voor op de vervolgstappen. Klimaatakkoord 2019 Het klimaatakkoord zet in op het benutten van bomen, bossen en natuur als het gaat om het vastleggen van CO2.

Natuurlijke koolstofvastlegging is een proces van lange adem waardoor vroeg initiëren noodzakelijk is om aan de doelstellingen voor 2030 en 2050 te kunnen voldoen. Partijen werken daarom actief aan een klimaatinclusief natuurbeleid en beheer door het voorkomen van pagina 11

Gemeente Woensdrecht

ontbossing, het vergroten van de vastlegging van koolstof, en uitbreiding van bos en landschap. Dit laatste gebeurt door de aanplant van extra bomen en de aanleg van bos- en natuurgebieden binnen en buiten het Natuurnetwerk, in de openbare ruimte, bij infrastructuur en op landbouwgrond. Hierbij worden nationale parken en doelen voor onder andere biodiversiteit, ruimtelijke kwaliteit, verstedelijkingsopgaven en recreatie maximaal mee gekoppeld. Het Rijk heeft €51 miljoen aan klimaatmiddelen gereserveerd voor onder andere de aanpak van ontbossing in Natura 2000 en het herstel van landschapselementen inclusief het stimuleren van agroforestry en subsidieregelingen voor agrariërs die bos planten op hun gronden. Het VNG adviseert, in lijn van deze afspraken, haar leden te streven naar 1% meer bomen per jaar. Bossenstrategie 2019 De huidige omvang en kwaliteit van bossen en bomen staat onder druk. Bijkomende knelpunten volgens ministerie van LNV en de gezamenlijke provincies zijn onder andere de stikstofneerslag, de verdroging en de versnippering van gebieden. De bossenstrategie voorziet in een toename van het areaal aan bos maar ook een toename van het aantal bomen in het landelijk gebied en de stedelijke omgeving. In 2030 moet het areaal aan bos met 10% zijn toegenomen naar 407.000 hectare.

Het streven van de bossenstrategie is daarnaast meer samenhang en afstemming te creëren tussen natuur-, klimaat- en bosbeleid. Uitvoeringsagenda Natuurlijk kapitaal 2013 Deze uitvoeringsagenda richt zich – nationaal en internationaal – op behoud én duurzaam gebruik van biodiversiteit. Onderliggend streven is een groene circulaire economie. Het verantwoordelijk ministerie stelt dat het noodzakelijk is om het natuurlijk kapitaal

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

voor toekomstige generaties zeker te stellen en daarmee de basis te verschaffen voor welvaart en welzijn: groene groei in ecologisch, economisch en sociaal opzicht. 2.1.3 Provincie Omgevingsvisie De Brabantse Omgevingsvisie is een samenhangende visie op de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. De Omgevingsvisie licht toe dat dankzij investeringen in natuur, verdrogingsbestrijding, bodem, waterkwaliteit, een groene (natuurrijke) inrichting van woon- en werkgebieden en het terugdringen van emissies uit landbouw en industrie zowel de menselijke leefomgeving als die voor flora en fauna verbeterd is. Dit leidt tot een goed welbevinden en een grote soortenrijkdom. In 2050 functioneert het robuuste natuurnetwerk uitstekend. Grote opgaven, zoals klimaatadaptatie en energietransitie hebben natuurlijk impact gehad op het landschap, maar door een ontwerpende aanpak hebben die een nieuwe identiteit toegevoegd aan het Brabantse landschap. Brabant behoort daardoor – ook qua biodiversiteit, natuur- en landschapsbeleving tot de Top van Europa. Kortom: milieu, water, bodem, natuur en landschap zijn op orde. De Brabantse leefomgeving gaat daarnaast goed om met de effecten van klimaatverandering. Gezond en klimaatbestendig bouwen is de standaard.

In steden en dorpen is er voldoende ruimte om water op te vangen en vast te houden voor tijden van hitte en droogte. Brabantse Bossenstrategie De Brabantse Bossenstrategie is de provinciale vertaling van landelijke bossenstrategie, waarbij Brabant de ambitie heeft om in de komende 10 jaar tijd circa 40 miljoen bomen planten in Brabant. Dit pagina 12

Gemeente Woensdrecht

komt overeen met 13.000 hectare, waarvan 8.000 hectare binnen bestaande natuurgebieden gevonden moet worden en 5.000 hectare daarbuiten. Binnen dat laatste onderdeel wordt nadrukkelijk gezocht naar functioneel bos (bijvoorbeeld voedselbos, productiebos of recreatiebos) en samenwerking met ondernemers. De nadruk bij de nieuwe bossen, maar ook bij de omvorming van bestaande bossen ligt op inheems, divers en klimaatbestendig bos. 2.1.4 Gemeente Duurzaamheidsvisie De gemeentelijke duurzaamheidsvisie 2017-2035 richt zich onder andere op ‘De bloeiende Brabantse Wal’ als een van de vijf thema’s. Binnen dit thema wordt onderstreept dat natuur en groen hoog in het vaandel staan en dat het unieke landschap behouden en bewaakt moet worden, inclusief de biodiversiteit. De bloeiende Brabantse Wal richt zich op natuurontwikkeling, het bevorderen van de biodiversiteit en de waterhuishouding op de lange termijn. Het buitengebied kan werken als buffer tegen de effecten van klimaatverandering, maar ook in stedelijk gebied moet er groen worden aangebracht volgens de visie, om zo extreme hitte en overmatige neerslag aan te kunnen. De visie haalt hierbij het advies van het RIVM uit 2016 aan dat gemeenten: ‘met maatregelen voor meer openbaar groen en waterbergend vermogen moeten aanhaken bij beleidsterreinen als infrastructuur, volksgezondheid, veiligheid en duurzaamheid’.

Omgevingsvisie Vanaf 2022 moeten alle overheden gaan werken volgens de Omgevingswet, hun kader hiervoor is de gemeentelijke Omgevingsvisie. De nieuwe Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving.

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

Integraliteit vormt de basis van de wetgeving. Deze Groene Agenda sorteert hier op voor door verschillende gemeentelijke opgaven aan elkaar te koppelen. Daarnaast is het plan gestoeld op uitgangspunten die moeiteloos overgaan in de gemeentelijke omgevingsvisie. Cultuurhistorie en erfgoed In 2018 is de nieuwe erfgoedverordening van de gemeente Woensdrecht vastgesteld. Binnen deze verordening wordt het behoud en beheer van ons cultureel erfgoed geregeld. De verordening is nu ook voorzien van een archeologische en cultuurhistorische waardekaart. Deze laatste kaart biedt een overzicht van het bovengronds cultuurhistorisch erfgoed van de gemeente. De kaart bevat onder andere groene structuren, zichtrelaties, landschapselementen en landschappelijke gebieden met cultuurhistorische waarde. De kaart vormt tevens een kader voor deze Groene Agenda en is als bijlage 1 toegevoegd. Landschappen van Allure Het provinciale investeringsprogramma ‘Landschappen van Allure’ is in 2019 afgerond. Het bidbook van de gemeente Woensdrecht en haar partners kwam in 2014 niet in aanmerking voor financiering vanuit dit programma, echter heeft de gemeente, zich steeds met haar partners ingezet om onderdelen op andere wijze alsnog uit te kunnen voeren.

Ook nu na afronding van het programma zal de gemeente verkennen welke mogelijkheden er zijn om de resterende planonderdelen op te pakken voor zover deze nog relevant zijn. 2.1.5 Regionale samenwerking Een groot deel van het Woensdrechtse grondgebied ligt binnen de contouren van grenspark de Kalmthoutse Heide. Het grenspark zelf maakt onderdeel uit van Natura-2000 gebied de Brabantse Wal. pagina 13

Gemeente Woensdrecht

Zowel het grenspark als het bredere gebied van de Brabantse Wal zijn enorm bepalend voor zowel het Woensdrechts toeristischrecreatief product als het vestigingsklimaat. Voor deze gebieden bestaan verschillende samenwerkingsverbanden waarin partners gezamenlijk zorg dragen voor behoud en versterking van de kwaliteiten en identiteit van het gebied. Dat betekent ook dat er gezamenlijk met deze partners op opgaven voor de toekomst geanticipeerd kan worden waarbij biodiversiteit en klimaat de twee voornaamste thema’s vormen.

2.2

Pijlers voor de toekomst

Onder het gemeentelijke groenbeleid valt een verscheidenheid aan elementen. Van onze groenstructuur tot ons kapbeleid, van onkruidbestrijding tot landschapselementen. Deze elementen staan in feite op zichzelf maar er is voor deze Groene Agenda gezocht naar een uniforme benadering vanuit gemene delers, of pijlers. De pijlers zijn geselecteerd op basis van de actualiteit, op basis van relevante beleidsstukken en ontwikkelingen vanuit de gemeente zelf, vanuit andere overheden (zie paragraaf 2.1), en op basis van input van belanghebbenden. De pijlers zijn daarnaast geselecteerd op basis van raakvlakken met facetten buiten het groen. Ze zijn daarom goed toepasbaar in een integrale gebiedsbenadering. De onderstaande pijlers zijn gedefinieerd en vormen een belangrijke basis voor dit beleidsplan. Er zit geen specifieke hiërarchie binnen de toepassing van de pijlers en onderling zijn ze sterk met elkaar verweven. 2.2.1 Biodiversiteit Wereldwijd neemt de biodiversiteit (verscheidenheid aan levensvormen binnen een ecosysteem) af. Ook binnen Nederland neemt de rijkdom aan soorten door intensief en eenzijdig

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

grondgebruik in hoog tempo af. Hierdoor verdwijnen uiteindelijk veel soorten, maar dat niet alleen: door deze afname ontstaat een verschraling van de natuur en wordt groen kwetsbaarder voor plagen en ziekten. Binnen alle verschillende facetten van groen valt dit proces voor zover het onze gemeente betreft aan te pakken. Een (te) eenzijdige inrichting van de openbare ruimte zal in toenemende mate kwetsbaar worden. Denk aan monoculturen met eiken die een ideale voedingsbron voor eikenprocessierups vormen of aan dennen die ten prooi vallen aan de dennenprocessierups. Maar ook aan dennen die aangetast worden door insecten als houtparasitaire kevers, zoals de letterzetter. Het versterken van de biodiversiteit is de meest duurzame wijze om te anticiperen op deze ontwikkelingen. Buiten dat is de bestuiving van de gewassen in het landelijke gebied voor een groot deel afhankelijk van de insectenwereld. Ook binnen Woensdrecht zijn verschillende mogelijkheden te definiëren die de biodiversiteit versterken. 2.2.2 Duurzaamheid Binnen deze pijler wordt zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de duurzaamheidsvisie van de gemeente (zie Duurzaamheidsvisie 20172035) waarin wordt ingezet op de rol van natuur c.q. groen als het gaat om het verduurzamen van de gemeente. Het begrip duurzaamheid is onlosmakelijk verbonden met biodiversiteit.

Enerzijds kan een verduurzaming van de openbare ruimte c.q. groen de biodiversiteit versterken. Anderzijds zorgt een sterke biodiversiteit voor weerbaar groen. Uitval of overlast door ziekten en plagen worden hierdoor beperkt en de onderhouds- en renovatiekosten worden beperkt. In relatie tot duurzaamheid heeft groen in de openbare ruimte tevens een rol als het gaat om waterberging. Duurzaamheid binnen het facet groen betekent; groen voor de lange termijn. Een invulling van groen waarbij geanticipeerd pagina 14

Gemeente Woensdrecht

wordt op de gevolgen van de klimaatverandering. De soort beplanting, bodem en de locatie van de beplanting worden daarbij steeds belangrijker. Bij de inrichting maar ook bij het beheer van ons groen is duurzaamheid daarom een bepalende factor. 2.2.3 Klimaatbestendigheid Het klimaat verandert, de afgelopen jaren hebben laten zien welke gevolgen dit kan hebben. Niet alleen extremen als langdurige droogte en piekbuien bepalen het karakter van het weer, ook gemiddeld genomen ‘verzacht’ het klimaat voor zover we nu kunnen zien. Het klimaat is bepalend voor groen. Weerbaarheid tegen extremen wordt daarmee steeds meer een bepalende factor, of het nu gaat om plantsoenen, gazon, bomen of bos. Klimaatbestendigheid hangt nauw samen met duurzaamheid, door het groen klimaatbestendig in te richten heeft het immers een langere levensduur. Groen kan tegelijkertijd oplossing bieden voor de gevolgen van klimatologische extremen zoals hittestress en extreme neerslag. Bomen zorgen bijvoorbeeld voor een lagere temperatuur door hun schaduw. Groenstroken en grasland bieden ruimte aan onder andere beplanting en wadi’s die belangrijk zijn om water tijdelijk vast te kunnen houden bij piekbuien.

Binnen de pijler klimaatbestendigheid wordt zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de uitkomsten van de klimaatstresstest, de klimaatdialoog, de facetten water en rioolbeheer en de gemeentelijke duurzaamheidsvisie. Zo verbindt groen meerdere doelen in één.

2.3

Natuurinclusiviteit

Het geven van een meer vooraanstaande rol voor natuur c.q. groen binnen ruimtelijke ontwikkelingen noemen we natuurinclusiviteit. Natuurinclusiviteit vormt geen pijler omdat dit thema niet voor alle

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

facetten van de Groene Agenda relevant is, echter brengt het de verschillende pijlers wel bij elkaar. Vooral in de bouw is het natuurinclusief bouwen in opkomst, denk hierbij aan groene gevels, groene daken en gevels met nestgelegenheden. Zo neemt de bebouwde omgeving een rol op zich als het gaat om het ondersteunen van de biodiversiteit. Tegelijkertijd maakt het de bebouwde omgeving klimaatbestendiger en duurzamer. Door op een dergelijke manier te bouwen worden problemen op de langere termijn (zoals hittestress en wateroverlast) zoveel mogelijk voorkomen. Buiten dat komt natuur binnen dit principe vóóraan in het planproces te staan en wordt voorkomen dat ‘groen’ en ‘rood’ twee losse elementen binnen plantontwikkeling zijn die op termijn elkaar verstoren. Natuurinclusiviteit is niet enkel een toepassingsvorm binnen de manier van bouwen. Ook in het planologische proces voorafgaande aan ruimtelijke ontwikkelingen kan natuurinclusief te werk gegaan worden. Hierbij wordt niet ‘in plaats van’ natuur gepland en ontwikkelt maar in symbiose c.q. samenhang mét de natuur. Ook hierbij geldt dat tegelijkertijd een groener, duurzamer en klimaatbestendiger en daarmee fijner leefklimaat gerealiseerd kan worden. Ook natuurinclusief ondernemen is in opkomst, hierbij ontwikkelt een ondernemer een verdienmodel mét en of ín de natuur in plaats van dat het ondernemen ten koste gaat van natuur.

Dit is lang niet alleen relevant voor de recreatiesector ook agrarische vormen als voedselbossen en agroforestry zijn hier goede voorbeelden van. Natuurinclusief plannen en bouwen past in de afspraken van het Klimaatakkoord van het Rijk uit 2019 waarin provincies en pagina 15

Gemeente Woensdrecht

gemeenten regelen dat bij de herziening van hun omgevingsvisies in hun ruimtelijke beleid bij de realisatie van nieuwe wijken bijvoorbeeld direct ook bos wordt gerealiseerd.

2.4

Burgerparticipatie

De gemeente Woensdrecht denkt graag mee met haar inwoners en dat doen zij andersom ook. Zo ook op vlak van groen. In de afgelopen beleidsperiode is er dan ook veel gebeurd door de inzet van talloze inwoners van onze kernen, soms door de adoptie van een plantsoen of boomspiegel en soms door een groter project te initiëren zoals een groenplan voor een hele wijk of het inrichten van bijenlandschap. Groeninitiatieven In de vorige beleidsplanperiode is actief ingezet op groeninitiatieven. Het restantbudget zal worden aangewend om ook in de nieuwe beleidsplanperiode ruimte te bieden aan groene initiatieven. De initiatieven worden voorgedragen bij het gemeentelijk initiatieventeam. Deze bekijken of initiatieven in aanmerking komen voor een financiële ondersteuning. Niet alleen inwoners kunnen initiatieven ontplooien, ook bijvoorbeeld verenigingen en ondernemers kunnen groene ideeën aandragen. Initiatieven die vanuit inwoners ontstaan zorgen voor betrokkenheid en bewustwording bíj en ván het groen en de daaraan gerelateerde opgaven zoals anticiperen op het veranderende klimaat. Soms kunnen dergelijke projecten ook een educatief karakter hebben. Ook in de toekomst wil de gemeente daarom door actieve ondersteuning ruimte bieden aan groene burgerinitiatieven. Soms zullen deze zich

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

toespitsen op biodiversiteit, soms op een aantrekkelijke uitstraling. Daar waar mogelijk wordt gezocht naar meekoppelkansen op basis van andere opgaven en samenwerking met bijvoorbeeld de dorpsplatforms. De gemeente hanteert bij advies en toetsing steeds de pijlers zoals die in dit plan zijn benoemd zodat de algehele doelstellingen versterkt worden.

2.5

Educatie en bewustwording

Om draagvlak te creëren voor de uitdagingen en oplossingen waar onze gemeente en ook andere overheden aan werken is communicatie van groot belang. Klimaatbestendigheid en biodiversiteit zijn voor de gemiddelde inwoner geen alledaagse termen. Toch is het van groot belang dat inwoners samen met de gemeente bijdragen aan uitdagingen binnen deze thema’s, het overgrote merendeel van de grondoppervlakte is immers particulier terrein. De gemeente ziet bewustwording en begrip kweken daarom als essentiële elementen om burgers zélf aan te zetten tot veranderingen. Heldere en transparante communicatie over hetgeen wat de gemeente doet maar ook over wat inwoners zelf kunnen is daarom erg belangrijk. Het voordeel hiervan is, naast begrip voor wat de gemeente doet op dit vlak, dat inwoners er makkelijker toe bewogen kunnen worden om actief bij te dragen door het realiseren van groene daken, het planten van extra bomen of bijvoorbeeld het inzaaien van bloemenmengsels. Het vergroenen van particuliere grond heeft als bijkomend voordeel dat water langer wordt vastgehouden en afvoersystemen ontlast worden. Door daarnaast actief in te zetten op educatie via bijvoorbeeld het Natuurpodium en via basisscholen zorgen we ervoor dat onze jongste inwoners meer oog en interesse krijgen voor hun omgeving om daar op latere leeftijd actief hun steentje aan bij te kunnen dragen. pagina 16

Gemeente Woensdrecht

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

pagina 17

Gemeente Woensdrecht

3

Groenbeleid

De uitgangspunten en de visie uit hoofdstuk twee zijn bepalend voor de inrichting van de groenwerkzaamheden zowel in het dagelijks beheer als bij projecten en renovaties. Er komt meer aandacht voor het ‘nieuwe’ groen waarmee geanticipeerd wordt op veranderende weersomstandigheden en de meerwaarde van groen voor het leefklimaat. Binnen maar ook buiten de kernen wordt ingezet op het borgen en stimuleren van biodiversiteit en andere natuurwaarden.

3.1

Groenstructuur

Deze paragraaf geeft weer wat de status is van onze huidige groenstructuur, waar de toekomstige groenstructuur aan zou moeten voldoen en voor welke uitdagingen deze komt te staan. 3.1.1 Huidige groenstructuur De gemeente kent een hoog aandeel van groen in haar kernen. In 2017 resulteerde dit in de verkiezing tot de meest groene gemeente in West-Brabant. De groenstructuur is per kern vastgelegd op kaart (zie bijlage 2) die dient als leidraad bij het dagelijks beheer en onderhoud zowel als bij nieuwe ontwikkelingen. 3.1.2 Groenstructuur van de toekomst De gemeente wil de kwaliteit en omvang van haar groenstructuur behouden. Interen op kwaliteit en omvang gaat immers ten koste van leefomgeving en leidt tot kapitaalsvernietiging. Het vergt immers vaak meer middelen om het kwaliteitsniveau weer op peil te brengen. De meerwaarde van groen stijgt, van onze laanbeplanting langs wijkontsluitingswegen tot smalle gras en groenstroken die als levensaders door wijken, buurten en kernen lopen. Door tijdig te

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

anticiperen op de klimatologische ontwikkelingen ondervangen we zoveel mogelijk uitval en beheerskosten in de toekomst. Er kan echter niet voorkomen worden dat het bestaande groen te lijden zal krijgen onder de weersextremen. Weersextremen zijn nu nog incidenteel maar lijken een meer structurele vorm aan te nemen. Om de kwaliteit en omvang van het groen op peil te houden zijn zodoende voldoende structurele middelen nodig voor duurzame aanplant, vervanging en renovatie. Door het instellen van een (structureel) renovatiebudget kan de kwaliteit van de groenstructuur in stand worden gehouden en tegelijkertijd worden overgeschakeld naar het ‘nieuwe groen’. Het nieuwe groen is klimaatbestendig, plaag en ziekte-bestendig, versterkt de biodiversiteit en eist weinig onderhoud. Wadi’s en andere groene toepassingsvormen van bergen, vasthouden en infiltreren zullen in toenemende mate onderdeel gaan uitmaken van onze groenstructuur. De groenstructuur verbindt de verschillende type groenelementen van onze kernen met het buitengebied. 3.1.3 Plagen, ziektes en exoten De laatste jaren zijn bepaalde beplantingsvormen in toenemende mate kwetsbaar gebleken voor plagen. Vaak is dit te wijten aan monoculturen (beplanting van één enkele soort). Monoculturen kennen geen uitgebalanceerd ecosysteem waarbinnen natuurlijke bestrijding wordt gestimuleerd.

Buiten dat zijn monoculturen extra kwetsbaar wanneer er een ziekte optreedt. De meest bekende monoculturen binnen de gemeente zijn die van eiken (hoofdzakelijk in laanbeplantingen) en die van dennen (hoofdzakelijk in bossen en bosplantsoen). Eiken zijn zeer gevoelig voor de eikenprocessierups die zich door het ontbreken van natuurlijke bestrijding intensief kunnen vermenigvuldigen en verspreiden. Dennen kennen door de weersextremen een lage weerstand (verminderde aanmaak van hars) pagina 18

Gemeente Woensdrecht

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

wat ze extra kwetsbaar maakt voor houtparasitaire kevers zoals de letterzetter.

zeer uitzaaien zijn aanvullende bestrijdingsmaatregelen noodzakelijk en zullen hiertoe middelen beschikbaar moeten worden gesteld.

Het is van groot belang om diverse beplanting toe te passen waarmee ook de biodiversiteit en het natuurlijke afweersysteem versterkt wordt. Dit zijn ingrepen die in veel bestaande situaties pas op de lange termijn effect sorteren, tussentijds zal door middel van alternatieven de plaag (of plagen) beheersbaar gehouden moeten worden. Bestaande monoculturen zullen langzamerhand getransformeerd worden naar een meer diverse beplanting. Bij de aanplant van bomen zijn ziektegevoeligheid en resistentie belangrijke keuze-factoren. Het valt niet uit te sluiten dat, zeker gezien het veranderende klimaat, de gemeente in de toekomst voor nieuwe plagen en ziekten in het groen komt te staan. De Dennenprocessierups lijkt bijvoorbeeld de komende decennia naar Nederland op te rukken.

3.1.4 Verkoop snippergroen De gemeente Woensdrecht voert het beleid om snippergroen te koop aan te bieden aan inwoners. Welk groen hiervoor in eerste instantie in aanmerking komt is op kaart vastgelegd. Er kunnen beperkingen op gronden liggen zoals de aanwezigheid van kabels en leiding. Het is buiten dat van belang om bij het te verkopen areaal rekening te houden met de meerwaarde van groene elementen en hun functie in het bestrijden van enerzijds hittestress en droogte en anderzijds wateroverlast.

Eikenprocessierups Los van investeren in de biodiversiteit voor natuurlijke bestrijding (bijvoorbeeld door kruidenmengsels en vogelhuisjes) zullen de komende jaren extra beheersmaatregelen moeten worden toegepast. Alleen dan kan de plaagdruk en de overlast tot een acceptabel niveau worden teruggedrongen. Een structurele aanpak is hierbij een vereiste. Exoten Buiten plagen en aantastingen hebben ook exoten hun weg gevonden naar de gemeente, in beperkte mate zijn bijvoorbeeld Japanse Duizendknoop en Reuzenbalsemien aanwezig. Wanneer exoten te

Snippergroen Het aanbod snippergroen is bij aanvang van het afstoot/verkoopbeleid gebaseerd op groenelementen die hoofdzakelijk buiten de groenstructuur vielen. Verkoop van snippergroen mag immers niet ten koste gaan van de algehele groene structuur van de kernen. Secundair doel was een besparing op onderhoud. Die benadering hield destijds in principe geen rekening met het feit dat ieder groenelement in het kader van biodiversiteit en klimaatbestendigheid een rol speelt of kan spelen. Hierdoor kunnen inkomsten op de korte termijn op de lange termijn worden ingehaald door hogere kosten als het bijvoorbeeld gaat om waterafvoer. Door de nieuwe benadering kunnen deze thema’s worden meegenomen in de overweging. De klimaatstresstest toont aan dat bepaalde plekken in de kernen in toenemende mate gevoelig zullen zijn voor deze aspecten. Het is op die plekken onwenselijk om extra verharding toe te staan. Verkoop pagina 19

Gemeente Woensdrecht

van grond vindt in eerste instantie in aaneengesloten blokken plaats waardoor nieuwe hoeken e.d. (en daarmee arbeidsintensiever onderhoud en onaantrekkelijke openbare ruimte) voorkomen wordt. De gemeente behoudt zich het recht voor om op basis van deze thema’s te besluiten af te zien van de verkoop van aangewezen snippergroen. Verder worden potentiele kopers geadviseerd om hun aangekochte grond groen en klimaatbestendig in te richten. Welke gronden in aanmerking komen voor verkoop dan wel verhuur is vastgelegd op kaart (zie bijlage 3).

3.2

Planmatig Groenbeheer

Het planmatige groenbeheer berust op beeldkwaliteitsniveaus conform de bepalingen vanuit het kennisplatform Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek (CROW). De CROW voorziet in standaardbepalingen voor alle onderdelen van het groenbeheer (hoofdstuk 51, Groenvoorzieningen). De vastgestelde beeldkwaliteitsniveaus zijn bepalend voor zowel de reguliere werkzaamheden van de eigen buitendienst als voor werken die worden uitbesteed. Afhankelijk van locatie binnen de gemeente wordt een beeldkwaliteitsniveau vastgesteld. De beschrijving van de beeldkwaliteitsniveaus alsmede de financiële onderbouwing worden opgenomen in het Beheerplan Openbare Ruimte (BOR). Om te toetsen of de niveaus gehaald worden wordt er geschouwd. Hierdoor wordt snel inzichtelijk of niveaus worden gehaald en of er eventueel moet worden bijgestuurd. In het totaaloverzicht in bijlage 4 is weergegeven welk kapitaal het totale openbaar groen vertegenwoordigt.

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

3.2.1 Bomen De gemeente beschikt over circa 11.000 individueel geregistreerde bomen. De bomen worden op basis van hun paspoort in het digitale beheersysteem beheerd. Regelmatig en structureel onderhoud is nodig om de kwaliteit van de boom te kunnen waarborgen. Zo wordt tevens voldaan aan de gemeentelijke zorgplicht en wordt zo veel mogelijk voorkomen dat er gevaarlijke situaties ontstaan. De bomen worden beheerd op basis van de RAW-bepalingen (Rationalisatie en Automatisering Grond-, Water- en Wegenbouw). Gemiddeld genomen vindt iedere drie jaar een Visual Tree Assessment (VTA) plaats, voor attentielocaties en bomen geldt een hogere controlefrequentie van eenmaal per jaar. Verschillende boomsoorten, op met name de hogere zandgronden, kunnen slecht tegen het veranderende klimaat. Summer-branch-drop Bij dit fenomeen, ook wel plotselinge-zomer-takbreuk genoemd, werpen bepaalde bomen ogenschijnlijk spontaan takken af. Op het eerste gezicht bestaat geen aanleiding om te vermoeden dat een boom dit gedrag zal gaan vertonen, oudere en grotere bomen lijken echter kwetsbaarder dan jonge en kleine bomen. Ondanks dat een compleet beeld van oorzaak en aanleiding nog steeds niet wetenschappelijk is vastgesteld, lijkt het fenomeen verder sterk samen te hangen met weersextremen.

Anders dan andere vormen van takbreuk is er bij deze vorm geen storm nodig, het fenomeen lijkt eerder verband te houden met extreme droogte en hitte. Een verslechterde weerbaarheid van bomen doet hun kwetsbaarheid voor ziektes en andere aantastingen toenemen. De komende decennia zal de gemeente daarom een verhoogde mate van uitval kennen.

pagina 20

Gemeente Woensdrecht

De verhoogde kwetsbaarheid van onze bomen door de weersextremen vraagt om extra inzet op controle en in toenemende mate nader onderzoek. Met nieuwe aanplant wordt zoveel mogelijk geanticipeerd op de nieuwe omstandigheden, zie hiervoor het hoofdstuk 4 Boombeleid. Binnen de Groene Agenda wordt gestreefd naar een behoud van het huidige areaal aan bomen en bos met mogelijkheden om uit te breiden. 3.2.2 Plantsoen en hagen De gemeente Woensdrecht beschikt over circa 112.000m2 aan plantsoenen en hagen. Ook voor de plantsoenen en hagen geldt een hogere mate van kwetsbaarheid gezien de weersextremen. Ook binnen de plantsoenen moet rekening worden gehouden met een grotere mate van uitval en daarmee extra inboet. Voor duurzame plantsoenvakken is een goede bodemstructuur cruciaal, de grond moet immers zowel water door kunnen laten als vast kunnen houden. Het toepassen van snippers is een van de mogelijkheden om te anticiperen op langere periode van droogte. De plantkeuze richt zich, afhankelijk van beeldkwaliteitsniveau en standplaats, op een hoge droogtetolerantie, eenvoudig onderhoud en een aantrekkelijk straatbeeld. Buiten dat is het voornaam om bij de plantkeuze, daar waar mogelijk te kiezen voor insectvriendelijke beplanting in het kader van biodiversiteit.

Door plantsoenvakken goed dicht te planten of te kiezen voor beplanting die snel massa ontwikkelt ontstaat minder kans op verdamping via braakliggend bodemoppervlakte. Door dichte plantvakken wordt de kans op onkruid sterk gereduceerd, daardoor is minder beheer nodig. De periode van aanplant richt zich op minder afhankelijkheid van extra water geven, zo wordt op arbeid en kosten bespaard. Door binnen

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

plantsoenvakken vaker verschillende soorten toe te passen wordt kwetsbaarheid en uitval beperkt. 3.2.3 Bermen en gazon De gemeente heeft circa 300.000m2 aan gazon in eigendom en beheer. De gezamenlijke bermen hebben een oppervlakte van circa 600.000m2. Afhankelijk van het beeldkwaliteitsniveau en verkeerskundige eisen worden zij beheert. De groene agenda zet in op het versterken van de biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatbestendigheid. Daarom zal gekeken worden waar (nader) ecologisch beheer kan worden toegepast. Ecologisch beheer houdt in dat er minder vaak gemaaid zal worden om kruidenrijkdom te stimuleren. Ook wordt zo min mogelijk geklepeld om zo de ondergrond te verschralen. Het is van groot belang om burgers goed en regelmatig te informeren over waarom er meer ecologisch beheerd zou moeten worden. Bermen vormen bij uitstek een groen geraamte waarlangs insecten zoals wilde bijen kunnen migreren van de ene habitat naar de andere. Een kruidenrijke berm of gazon beschikt over talloze natuurlijke bestrijders van plagen zoals die van de eikenprocessierups. 3.2.4 Onkruidbestrijding De gemeente bestrijdt sinds 2020 het onkruid op verhardingen zélf waarbij onder andere gebruik wordt gemaakt van hete lucht. De druk op onkruidbestrijding zal hierdoor toenemen. Door gewijzigde weersomstandigheden neemt de ontwikkeling van onkruid en snelheid toe.

De komende jaren zullen moeten uitwijzen of en hoe deze trend zich doorzet en hoe hierop geschakeld dient te worden. De gemeente streeft naar een behoud van de huidige vastgestelde beeldkwaliteitsniveaus (zie bijlage 4).

pagina 21

Gemeente Woensdrecht

3.2.5 Bossen en bosplantsoen De gemeente beschikt over verschillende bosplantsoenen verspreid over de kernen. Dit zijn meestal plantsoenvakken in bosrijke omgevingen. De waarde van bosplantsoenen neemt toe gezien hun functie op gebied van water vasthouden en de biodiversiteit. Het onderhoud van de bosplantsoenen richt zich op het vasthouden uitbouwen van natuurwaarden. Naast bosplantsoen is de gemeente ook eigenaar van verschillende bospercelen, zoals onder andere binnen het grenspark. Binnen de beplantingstype ligt de nadruk op diverse en inheemse beplanting. Monoculturen, zoals die met dennen, worden omgevormd naar klimaatbestendig bos met meer loofbomen. Door de toepassing van zogenaamde rijkstrooiselsoorten ontstaat een structuurrijke bodem die meer water kan vasthouden.

3.3

Inzet op natuur en landschap

Naast dat we als gemeente een taak hebben in het groen binnen de kernen, dragen we ook zorg voor onze bredere groene omgeving. Ook het buitengebied kent uitdagingen die we gezamenlijk met gebiedspartners willen op pakken. Enerzijds doen we dit door elementen te beschermen, via het kapbeleid of de cultuurhistorischewaardekaart bijvoorbeeld. Anderzijds neemt de gemeente actief deel aan samenwerkingsverbanden en regelingen zoals het bijenlandschap West-Brabant en de Stimuleringsregeling Landschap. Ook is de gemeente deelnemer van verschillende overlegorganen zoals bijvoorbeeld dat van het Grenspark. Bij groene opgaven in het buitengebied zoeken we nadrukkelijk naar meekoppelkansen, dat wil zeggen dat vanuit integrale opgaven kijken hoe er op vlak van doelstellingen op meerdere thema’s (bijvoorbeeld vanuit zowel klimaat als groen) een koppeling gemaakt kan worden. De gemeente kan haar Groenfonds inzetten om groene ontwikkelingen mede

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

mogelijk te maken en zoekt actief naar de beschikbaarheid van subsidies. 3.3.1 Natuurnetwerk Brabant en EVZ’s Het Natuurnetwerk Brabant is de provinciale invulling van het landelijke netwerk van aaneengekoppelde natuurgebieden (voorheen de Ecologische Hoofdstructuur of EHS). Er ontbreken nog gebieden en (onderdelen van) ecologische verbindingszones (EVZ’s) die belangrijk zijn om het netwerk compleet te maken. Enkele voorbeelden van EVZ’s die uitwerking vragen zijn de Calfvensche Bosloop, ’t Spanjooltje, Bleekloop, Overberg en Agger. Vanwege de klimaatverandering veranderen leefomstandigheden van planten en dieren en wordt het compleet maken van dit netwerk nóg urgenter. Zij moeten zich kunnen verplaatsen om genoeg voedsel te kunnen blijven vinden en zich voort te planten. Het Natuurnetwerk is er niet alleen voor planten en dieren, ook voor mensen is het van groot belang. Mensen genieten, recreëren en ontspannen in de natuur. Daarbij schept de natuur kansen voor ondernemers die natuur en hun bedrijf (natuur-inclusieve landbouw zoals voedselbossen en agroforestry) willen combineren en helpt duurzaam groen tegen de gevolgen van klimaatverandering. De groene omgeving met hoge natuurwaarden is een van de grootste aantrekkingskrachten van de gemeente. Ze is daarom gebaat bij een robuuste, aantrekkelijke en toekomstbestendige natuur.

De gemeente Woensdrecht maakt zich daarom samen met haar gebiedspartners hard voor het invullen van de laatste ontbrekende schakels van het Natuurnetwerk binnen haar gemeentegrenzen. Dit betreft het realiseren van verschillende (delen van) ecologische verbindingszones en de inrichting van nog om te vormen percelen binnen het netwerk. De gemeente hanteert in eerste instantie een pagina 22

Gemeente Woensdrecht

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

faciliterende rol waarbij actuele meekoppelkansen en potentiële partners worden verkend en bij elkaar gebracht.

De kansenkaart die in 2020 is opgeleverd vanuit het netwerk vormt hierbij één van de leidraden.

3.3.2 Bijenlandschap West-Brabant Bijen zijn essentieel voor het behoud van onze flora en fauna. Daarnaast is circa 70% van de voedselgewassen afhankelijk van bestuiving waarvan bijen een groot deel voor hun rekening nemen. Echter gaat het, net als met zoveel insecten, niet goed met de bij. De helft van de 360 soorten wilde bijen wordt bedreigd in hun voortbestaan. Reden voor een groep betrokken organisaties uit Brabant om het ‘Bijenlandschap West-Brabant’ te vormen. Ook de gemeente Woensdrecht is aangesloten bij dit netwerk en zet zich daarmee actief in om het leefgebied van honing- en wilde bijen en andere bestuivers te verbeteren. Eerder al realiseerde de gemeente bij- en insectvriendelijke bermen en ook met haar ecologische bermbeheer draagt de gemeente actief bij aan een insectvriendelijke omgeving. Buiten dat stimuleert en ondersteunt de gemeente partners bij initiatieven die de biodiversiteit versterken. Projecten gericht op meer en beter leefgebied voor de bijen is in de regel ook goed voor het overige insectenleven maar ook voor bijvoorbeeld vogels en klein wild.

3.3.3 Stimuleringsregeling landschap Niet alleen binnen het Natuurnetwerk zijn meer en hogere natuurwaarden te behalen, ook daar buiten bestaan volop kansen. Een groot gedeelte van ons buitengebied dat is ingericht op de landbouw kent vrij weinig natuurwaarden en een beperkte biodiversiteit. Hiertoe heeft de provincie Brabant de Stimuleringsregeling Landschap in het leven geroepen waarbij grondeigenaren een vergoeding krijgen voor bijvoorbeeld de aanleg en het beheer van landschapselementen, zoals bloemrijke akkerlanden, en wandelpaden over boerenland. Daarbij horen ook vergoedingen als tegemoetkoming voor de inbreng van landbouwgrond bij de aanleg van nieuwe landschapselementen. Dit kan bijvoorbeeld het in stand houden van groen erfgoed, het bergen van water of het versterken van biodiversiteit ten behoeve van boerenlandvogels en insecten inhouden. Iedere euro die wordt ingelegd door een deelnemende gemeente wordt verdubbeld door de provincie.

De gemeente wil haar deelname aan het netwerk actief gevolg geven. Ook de komende jaren zal de gemeente biodiversiteitsinitiatieven, waaronder ingrepen voor de bij, actief ondersteunen. Los daarvan verkent de gemeente in samenwerking met het netwerk en andere gebiedspartijen op welke andere vlakken het bijenlandschap versterkt kan worden. Ook hier geldt dat binnen bestaande projecten (zoals bijvoorbeeld zonneparken) en toekomstige projecten zal worden gezocht naar meekoppelkansen.

Deze regeling is de opvolger van de zogenaamde STIKA-regeling (Subsidieregeling Groen Blauw Stimuleringskader) waaraan de gemeente Woensdrecht met succes heeft deel genomen. Tijdens de afronding van deze regeling is gebleken dat de lokale animo voor de regeling het budget overschreed. Buiten dat is het poldergebied zeer arm als het gaat om ecologische waarde en staan de landschapselement in ons buitengebied onder druk. De gemeente Woensdrecht zal daarom ook aan de nieuwe regeling deelnemen waarmee ze terreineigenaren een alternatieve inkomstenbron biedt en tegelijkertijd natuurontwikkeling, het behoud van pagina 23

Gemeente Woensdrecht

Concept Groene Agenda 2021 - 2025

landschapselementen en biodiversiteitsprojecten ondersteunt. Ontwikkelingen op vlak van bijen, vormen een apart thema binnen de regeling waarmee dit streven aansluit en invulling biedt aan het streven om actief vervolg te geven aan deelname aan het WestBrabantse bijennetwerk. 3.3.4 Landschapsvisie Voor de bredere visie op het landschap zal o.a. het bidbook ‘Van A naar B’ in het kader van ‘Landschappen van Allure’ worden aangehouden (zie bijlage 5). Hoewel het investeringsprogramma ‘Landschappen van Allure’ vanuit de provincie Noord-Brabant inmiddels is afgerond geldt van ‘A naar B’ nog steeds als toepasbare gebiedsvisie. Met partners wordt afgewogen of projecten haalbaar en wenselijk zijn. In het kader van de gewijzigde doelstellingen vanuit deze Groene Agenda én de implementatie van de Omgevingswet is het noodzakelijk om deze landschaps- of gebiedsvisie in de komende jaren te herzien.