CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 Winterswijk

Raadsvergadering 26 november 2026, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 Gemeente Winterswijk22.832 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 Gemeente Winterswijk 13 July 2026 Definitief concept Tivolilaan 205 6824 BV Arnhem Postbus 1174 6801 BD Arnhem www.companen.nl info@companen.nl 026 351 25 32 KvK-nummer: 09035291 BTW-nummer: NL001826517B01 DATUM 13 July 2026 TITEL Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 OPDRACHTGEVER Gemeente Winterswijk AUTEUR(S) Pim Tiggeloven PROJECTNUMMER 294.106 STATUS Definitief concept Voorwoord Wonen in Winterswijk is meer dan een huis alleen. Het gaat over je plek in de buurt, voorzieningen dichtbij en het gevoel dat je hier kunt blijven wonen, in elke fase van je leven. Maar in Winterswijk gaat het niet alleen om stenen en daken. Het draait om de mensen die hier wonen en die het verschil maken. Van jong tot oud, van gevestigde bewoners tot nieuwkomers: samen dragen zij bij aan de leefbaarheid van onze gemeente. Het naoberschap, dat zo diep geworteld is in de Achterhoek, speelt daarin een belangrijke rol. Omzien naar elkaar, een helpende hand bieden waar nodig. Dat is wat Winterswijk sterk maakt. Dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Jongeren die hier zijn opgegroeid en graag op eigen benen willen staan, maar al lang naar woonruimte zoeken. Gezinnen die toe zijn aan een volgende stap. Ouderen die prettig en zelfstandig willen blijven wonen, soms dichter bij familie of bekenden omdat zorg of mantelzorg belangrijker wordt.

Die verhalen horen we, en die nemen we serieus. Winterswijk is een levendig groot dorp met een hoog voorzieningenniveau. Winkels, horeca, cultuur, zorg en sport zijn er niet alleen voor onze eigen inwoners, maar ook voor mensen uit de omgeving. Dat willen we zo houden. Daarvoor is het nodig dat mensen hier kunnen blijven wonen en dat er voldoende en passende woningen zijn voor alle doelgroepen. Daarom bouwen we in Winterswijk de komende jaren meer woningen, en willen we dat ook sneller doen. In totaal voegen we tot en met 2040 zo’n 2.250 woningen toe aan onze woningvoorraad en waar mogelijk eerder. Dat doen we op verschillende plekken en voor verschillende doelgroepen. Zo werken we aan nieuwe uitbreidingslocaties, ontwikkelen we samen met partners woonzorgconcepten en zetten we in op woningbouw in onze buurtschappen. Tegelijkertijd kijken we verder dan alleen nieuwbouw. We benutten bestaande gebouwen beter door ze te transformeren naar woonruimte en onderzoeken mogelijkheden om woningen te splitsen, zodat er meer passende woonruimte ontstaat, ook in het buitengebied. Waar nodig bieden we daarnaast ruimte aan tijdelijke oplossingen, zoals flexwoningen: verplaatsbare woningen die sneller te realiseren zijn en kunnen helpen om de grootste druk op de woningmarkt te verlichten. Naast bouwen binnen de bestaande bebouwde kom richten we ons nadrukkelijker ook op uitbreidingslocaties.

Door slimmer samen te werken en procedures waar mogelijk parallel te laten verlopen, willen we woningbouwinitiatieven sneller realiseren. Met dit Volkshuisvestingsprogramma zetten we een volgende stap. Niet alles kan tegelijk, maar we blijven in beweging. In Winterswijk leunen we niet achterover. We werken samen aan een gemeente waarin wonen, werken en leven in balans zijn. Nu en in de toekomst. Zo bouwen we samen aan een Winterswijk waar ruimte is voor iedereen, en waar voorzieningen en leefbaarheid behouden blijven. Inhoud 1 | Inleiding | 5 | 8 | De uitvoering | 51 1.1 | Regiokern in de Achterhoek, met voor iedereen genoeg | 8.1 | Monitoring | 51 woonkansen | 5 | 8.2 | Evaluatie | 51 1.2 | Van Programma Wonen naar Volkshuisvestingsprogramma | 5 | 8.3 | Financiën | 52 1.3 | Gedeelde opgaven | 6 2 | De sturende kaders | 8 | Bijlage I: Woningbouwprogrammering | 53 2.1 | Landelijk | 8 | Bijlage II: Definitielijst | 54 2.2 | Regionaal | 8 | Bijlage III: Participatieverslag | 58 2.3 | Lokaal | 10 | Verslag woonzorgpanel | 58 3 | De woningbouwopgave | 12 | Verslag bijeenkomst belangenorganisaties buurtschappen | 60 3.1 | Welke opgaven zien we? | 12 | Verslag marktkennerspanel | 62 3.2 | Wat gaan we doen? | 21 | Verslag gesprek opgaven sociale huur | 63 4 | De bestaande woningvoorraad | 25 | Verslag gemeenteraad (Politiek Forum) | 64 4.1 | Welke opgaven zien we? | 25 | Verslag

gesprek Marga Klompé | 65 4.2 | Wat gaan we doen? | 30 | Verslag gesprek WiJZ | 66 5 | Wonen, welzijn en zorg voor ouderen | 32 5.1 | Welke opgaven zien we? | 32 5.2 | Wat gaan we doen? | 36 6 | Een thuis voor iedereen | 38 6.1 | Welke opgaven zien we? | 38 6.2 | Wat gaan we doen? | 44 7 | Leefbaarheid | 46 7.1 | Welke opgaven zien we? | 46 7.2 | Wat gaan we doen? | 50 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 5 1 Inleiding 1.1 Regiokern in de Achterhoek, met voor iedereen genoeg woonkansen De gemeente Winterswijk is een regionale kern met een belangrijke rol voor omliggende dorpen, gemeenten en het Duitse achterland. We beschikken over een uitgebreid voorzieningenniveau, zoals de winkels en horeca, maar ook het theater en het ziekenhuis. Wekelijks trekken we daardoor ook veel bezoekers. Toch blijven we met onze bescheiden omvang (ruim 29.300 inwoners) een groot dorp. Iets wat veel van onze inwoners ook waarderen. Maar de instandhouding voor voorzieningen, bedrijvigheid en verenigingen staat wel onder druk. Het aantal ouderen neemt de komende jaren fors toe, terwijl een deel van de jongeren en gezinnen onze gemeente verlaat (deels door werk of studie elders, deels door gebrek aan passend woningaanbod).

De komende jaren willen we daarom meer woningen bouwen voor alle doelgroepen op de woningmarkt, maar zeker voor jonge huishoudens en gezinnen om de gezonde balans in de bevolkingssamenstelling te houden. Voor uitbreiding van het woningaanbod houden we niet alleen rekening met de woningbehoefte van woningzoekenden, maar ook met de samenstelling van onze bestaande woningvoorraad. Van oudsher beschikken we over relatief veel betaalbare (koop)woningen, voortkomend uit ons industriële (textiel)verleden. Dit betekent wellicht dat we iets minder dan andere gemeenten inzetten op het toevoegen van meer betaalbare woningen, maar vooral toevoegen wat nu nog ontbreekt in onze woningvoorraad. Tegelijkertijd blijft het belangrijk om voldoende woningaanbod te bieden voor onze oudere inwoners. Hoewel er veel woningbouwplannen zijn voor deze doelgroep, ervaren veel ouderen dat er nu nog te weinig opties zijn om naar een meer geschikte woning te kunnen verhuizen. Door hier meer aanbod in te bieden ontstaat er ook meer doorstroming op de woningmarkt. Een andere belangrijke doelgroep zijn aandachtsgroepen. Dit zijn zeer verschillende doelgroepen die om uiteenlopende redenen (vaak een zorgvraag, soms een zeer specifieke woningbehoefte) moeite hebben met het vinden van passende woonruimte.

Denk bijvoorbeeld aan mensen die uitstromen vanuit een locatie voor Beschermd Wonen of Maatschappelijke Opvang, mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, maar ook arbeidsmigranten en woonwagenbewoners. Ook hier willen we aandacht voor hebben in ons woonbeleid. Maar met alleen het bieden van voldoende en passende woningen zijn we er niet. Daar hoort ook een aantrekkelijke woonomgeving bij, waar mensen graag willen blijven wonen of verblijven. Dat geldt niet alleen voor de kom, maar zeker ook voor ons buitengebied, de buurtschappen die daar zijn. Ook hier ligt een woningbehoefte, van mensen die er jarenlang wonen of er opgegroeid zijn. Ook voor deze behoefte hebben we aandacht in ons beleid. De woonvisie “Winterswijk Passend en duurzaam wonen 2020–2025” was gebaseerd op regionale uitgangspunten uit 2019. Sindsdien is het woonklimaat sterk veranderd. Demografische ontwikkelingen, economisch herstel, de gevolgen van COVID-19 en veranderende woonwensen hebben grote impact op de woningmarkt. Met het Volkshuisvestingsprogramma Winterswijk spelen we gericht in op de nieuwe realiteit. 1.2 Van Programma Wonen naar Volkshuisvestingsprogramma Tot op heden legden we onze ambities op het wonen vast in de Woonvisie. Dat gaat veranderen met het Volkshuisvestingsprogramma. Dit programma vloeit voort uit de Wet regie volkshuisvesting.

Uitgangspunt is dat de gemeentelijke | aangescherpt | in | samenspraak | met | diverse | partners. | Het | doel | van | deze Omgevingsvisie de basis vormt voor de visie op alle ruimtelijke ontwikkelingen | participatie was om het programma breed te laten landen, kennis en ervaring binnen de gemeente, zoals economie, mobiliteit, natuur, recreatie en ook | uit de praktijk te benutten en draagvlak te creëren voor de uitvoering. wonen. Op basis van de kaders in de Omgevingsvisies Kom en Buitengebied | • | Op 22 september 2025 vond het woonzorgpanel plaats. Samen met zorg- wordt het Volkshuisvestingsprogramma uitwerkt. Dit programma beschrijft | en welzijnsaanbieders, de seniorenraad, adviesraad Sociaal Domein en vooral op uitvoeringsgerichte beleidsvoornemens. | woningcorporatie De Woonplaats zijn de opgaven ten aanzien van wonen In de toekomst zullen Omgevingsvisie en onderliggende programma’s (zoals dit | met zorg besproken, zowel als het gaat om de huisvestingsopgave als Volkshuisvestingsprogramma) processen vormen die parallel aan elkaar lopen | aandachtspunten voor de woonomgeving. en continu op elkaar aangepast worden.

Het Volkshuisvestingsprogramma | • | Op 22 september 2025 vond een bijeenkomst plaats met vertegen- wordt daarmee een dynamisch uitvoeringsgericht programma dat het college | woordigers | vanuit | de | buurtschappen, | waarbij | de | belangrijkste jaarlijks herijkt en concretiseert voor het komende jaar. | woonopgaven voor het buitengebied zijn besproken. • | Op 30 september 2025 vond een gesprek plaats met De Woonplaats en de Dit Volkshuisvestingsprogramma is beleidsmatig tot stand gekomen op basis | huurdersvereniging, waarbij we specifiek in zijn gegaan op de opgaven van input uit meerdere domein specifieke beleidskaders, waaronder het sociaal | voor de sociale huursector in Winterswijk. domein, | ruimtelijke | ordening | en | duurzaamheid. | Het | programma | heeft | • | Op 30 september gingen we in gesprek met het marktkennerspanel, daarmee een integraal en verbindend karakter, maar is niet in alle onderdelen | bestaande | uit | diverse | lokale | makelaars, | ontwikkelaars, | hypotheek- zelfstandig normstellend. | verstrekkers waarbij we nader in zijn gegaan op de nieuwbouwopgave en de mogelijkheden in de bestaande woningvoorraad. Voor de beleidsmatige actualiteit en geldigheid geldt dat onderliggende, | • | Op 2 oktober 2025 was er een Politiek Forum waarbij raadsleden input domein specifieke beleidsstukken leidend zijn.

Specifiek beleid gaat vóór | hebben gegeven voor het Volkshuisvestingsprogramma. algemeen beleid. Dit betekent dat wanneer zich beleidswijzigingen voordoen | • | Op 3 december 2025 heeft een gesprek plaatsgevonden met jongeren- binnen een afzonderlijk domein (bijvoorbeeld het sociaal domein), deze | organisatie | WiJZ, | waarin | de | woningbehoefte | onder | jongeren | in | de wijzigingen | voorrang | hebben | boven | de | inhoud | van | dit | gemeente Winterswijk is besproken. Volkshuisvestingsprogramma. | • | Op 20 januari 2026 is het concept Volkshuisvestingsprogramma toegelicht aan de stakeholders die we in het proces hebben gesproken. Tijdens deze bijeenkomst hebben zij aan kunnen geven welke onderwerpen of acties 1.3 | Gedeelde opgaven | volgens hen nog toegevoegd of aangepast moesten worden. Door deze participatieve aanpak sluit het volkshuisvestingsprogramma niet Het | volkshuisvestingsprogramma | is | gebaseerd | op | de | gemeentelijke | alleen aan bij gemeentelijke beleidskaders, maar ook bij de kennis, belangen Omgevingsvisies | Kom | en | Buitengebied, | maar | is | verder | getoetst | en 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 6 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 7 en ambities van de partners die een rol spelen in de uitvoering van de volkshuisvestingsopgave.

2 | De sturende kaders | 2.2 | Regionaal Woondeal Achterhoek 2.1 | Landelijk | In de regionale woondeal hebben de regiogemeenten (inclusief Winterswijk) gezamenlijk | afspraken | gemaakt | over | de | aanpak | van | de | belangrijkste Wet regie op de volkshuisvesting | woonopgaven. Afgesproken is dat in de periode 2025 t/m 2034 15.110 Na jaren van beperkte sturing vanuit de Rijksoverheid op de woningmarkt, | woningen worden toegevoegd. worden nu weer meer kaders aangegeven waarbinnen het gemeentelijke | • | De regio bouwt daarmee ruim meer dan op basis van de prognoses qua beleid zich moet bewegen. Dit heeft geleid tot de Wet regie volkshuisvesting. | behoefte verwacht wordt. Dit vraagt om een adaptieve sturing op de De wet gaat bovendien uit van gezamenlijke verantwoordelijkheid van regio’s | woningbouwprogrammering. | Gemeenten | werken | deze en gemeenten. Iedere gemeente zal een steentje bij moeten dragen aan het | sturingssystematiek nader uit. oplossen van de knelpunten op de woningmarkt. Daarbij gaat het onder andere | • | Elk gemeentelijk woningbouwprogramma bestaat voor 2/3e uit betaalbare om het aanpakken van het grote landelijke woningtekort (100.000 woningen | woningen, inclusief 30% sociale huur. Vanaf 2030 wordt dat percentage per jaar toevoegen). Andere belangrijke uitgangspunten zijn: | verlaagd | naar | een | minimum | van | 23% | sociale | huur.

| Deze • | In iedere gemeente moet minimaal 2/3e van het woningbouwprogramma | uitzonderingspositie voor de regio is gebaseerd op recent regionaal uit betaalbare woningen bestaan (sociale huur, middenhuur < €1.228,07 | woningbehoeftenonderzoek. | In | 2027 | / | 2028 | wordt | via | een | nieuw en betaalbare koop < €420.0001). | behoeftenonderzoek nogmaals bekeken of de verlaging van het aandeel • | Hierbij | moet | in | ieder | geval | op | regioniveau | 30% | van | het | sociale huur vanaf 2030 door kan gaan. woningbouwprogramma uit sociale huur bestaan. | • | De regio kiest ervoor om te sturen op de realisatie van koopwoningen met • | Gemeenten | benoemen | in | hun | volkshuisvestingsprogramma | de | de volgende twee betaalbaarheidsgrenzen: huisvestingsopgave voor de aandachtsgroepen. Daarnaast stelt iedere | o | De Achterhoekse betaalbare koopwoningen met een prijs tot € gemeente, | samen | met | regiogemeenten | een | urgentieverordening | op, | 384.000 (prijspeil 2026). waarbij in iedere geval de landelijk verplichte urgentiecategorieën worden | o | En als onderdeel van deze Achterhoekse koopwoningen streven opgenomen. | we | naar | een | aandeel | van | 10% | Achterhoekse | sociale koopwoningen, met een aankoopprijs tot € 269.000 (prijspeil 2026). 1 Deze prijsgrenzen (prijspeil 2026) gelden landelijk en worden jaarlijks geïndexeerd.

294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 8 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 9 Ruimtelijk Perspectief Achterhoek In de Achterhoek vinden we het belangrijk om vanuit onze eigen kracht richting te geven aan de toekomst van de regio Achterhoek. De Achterhoekse gemeenten en Waterschap Rijn en IJssel hebben daarom in 2025 gewerkt aan het Ruimtelijk Perspectief Achterhoek (RPA). Het RPA geeft ons handvatten om vanuit gezamenlijkheid antwoorden te geven op actuele ruimtelijke opgaven nu en in de toekomst. Het RPA biedt daarnaast ook inspiratie en richting hoe in de regio om te gaan met vraagstukken in het gebied en kan daarmee een bouwsteen zijn voor gemeentelijke omgevingsvisies en andere ruimtelijke plannen zoals bijvoorbeeld het Volkshuisvestingsprogramma. Ruimtelijke uitgangspunten van het RPA die ook terugkomen in dit programma zijn onder andere het benutten van de ondergrond met de overgang van nat naar droog; en wat in het RPA geformuleerd is als de Achterhoek Stijl. Dit sluit aan bij de Omgevingsvisie Kom Winterswijk waarin is opgenomen dat water en bodem richting geven aan het ruimtegebruik en ontwikkelingen voortbouwen op de Winterswijkse identiteit.

Ook het belang van wonen als onderdeel van een strategie gericht op dubbele verjonging zoals is opgenomen in het RPA wordt in de omgevingsvisie benadrukt door in te zetten op een demografische balans ten behoeve van het instandhouden van het voorzieningenniveau. Meerjarige regionale prestatieafspraken Achterhoek De gemeenten, woningcorporaties en huurdersverenigingen in de Achterhoek hebben afgesproken de meerjarige prestatieafspraken voor het realiseren van volkshuisvestelijke doelstellingen voor de periode 2026 t/m 2029 gezamenlijk op te pakken. We willen met deze afspraken gezamenlijk invulling geven aan de realisatie van goede en betaalbare woningen in vitale gemeenschappen binnen de regio Achterhoek, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid. De regionale meerjarige prestatieafspraken zijn op lokaal niveau vertaald naar een concrete Uitvoeringsagenda. Naast afspraken over de inhoudelijke doelstellingen en de bijdragen van de verschillende partijen, hebben we ook afspraken over de wijze van samenwerking gemaakt. We hebben vertrouwen in de manier waarop we deze samenwerking aangaan en zullen elkaar in de komende jaren scherp houden, zodat ieders rol en inzet optimaal wordt benut ten behoeve van de sociale doelgroepen. De uitvoeringsagenda bevat afspraken voor een periode van twee jaar.

Elke twee jaar wordt de agenda herzien en opnieuw vastgesteld, waarbij de voortgang wordt beoordeeld en waar nodig wordt bijgestuurd om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en inzichten. Er vindt regelmatig ambtelijk en bestuurlijk overleg plaats over de voortgang van de projecten en acties binnen deze tweejarige agenda. Als tijdens de uitvoering blijkt dat omstandigheden zo veranderen dat de gemaakte afspraken niet meer haalbaar zijn of dat er andere afspraken nodig zijn, dan wordt gezamenlijk besloten om de uitvoeringsagenda aan te passen. Achterhoeks Plan van Aanpak Wonen, Welzijn en Zorg De ambitie van dit Plan van Aanpak is dat de Achterhoek een regio is waar iedereen goed en gezond kan wonen, in vitale en zorgzame gemeenschappen. Deze ambitie is uitgewerkt in drie pijlers: 1. We zetten in op regie en zeggenschap voor onze inwoners, vanuit de gedachte van positieve gezondheid. Bijvoorbeeld door het ondersteunen van ‘buurtverbinders’, stimuleren dat inwoners eerder denken over later en de toepassing van technologie in de woning, zodat ouderen langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen 2. We zetten in op het vergroten van de woningvoorraad voor ouderen (via nieuwbouw en aanpassing bestaande voorraad). Voor de verdeling van huisvesting van de aandachtsgroepen maken we regionale afspraken. 3. | We kiezen voor de juiste woning op de juiste plek.

Liefst in de buurt van | • | We willen een inclusieve samenleving zijn. Daarvoor is een breed scala aan voorzieningen en binnen het eigen (potentiële) sociale netwerk. Daarom | woonmogelijkheden nodig, zoals eengezinswoningen, appartementen, faciliteren | we | het | lokale | gesprek | over | de | mogelijke | invulling | van | zorgwoningen en levensloopgeschikte woningen. woonzorgzones en om samen een aanpak te maken voor de toekomstige | • | We hebben aandacht voor de herstructurering van bestaande woningen (wonen en) zorg in het buitengebied. | en | hergebruik | van | leegstaande | gebouwen, | zoals | scholen, De opgave voor vergroting van de woningvoorraad voor ouderen is nader | bedrijfsgebouwen, gymzalen tot woonruimte. uitgewerkt in het afsprakenkader ouderenhuisvesting Achterhoek. Voor de | • | Woningen in Winterswijk moeten bestand zijn tegen de gevolgen van gemeente Winterswijk is daar de volgende opgave voor de periode 2022-2031 | klimaatverandering, zoals wateroverlast, hitte en droogte. genoemd: | • | Water | en | bodem | geven | richting | aan | ruimtegebruik. | Bij | nieuwe • | 90 zorggeschikte woningen | ontwikkelingen en keuzes houden we rekening met de onderliggende • | 270 geclusterde woningen | landschapsvormen (zoals beekdalen, leemzones en dekzandruggen) en • | 210 nultredenwoningen | hun betekenis voor wateropvang, infiltratie en bouwmogelijkheden.

• | Hogere bouwvormen (drie tot vijf lagen meer dan de directe omgeving) 2.3 | Lokaal | zijn op specifieke locaties in Winterswijk bespreekbaar als daardoor ruimtelijke meerwaarde ontstaat. Omgevingsvisie | • | De | woningbouwopgave | gaan | we | waar | mogelijk | realiseren | op De | Omgevingsvisies | Kom | en | Buitengebied | vormen | de | basis | voor | de | inbreidingslocaties. Maar gezien de omvang van de kwantitatieve opgave beleidsmatige keuzes die we maken op het vlak van het ruimtelijke domein: | (en de kwalitatieve ambities) zullen ook uitbreidingslocaties nodig zijn. zoals wonen, leefbaarheid, veiligheid, natuur, economie en recreatie. Binnen de gemeente beschikken we over twee Omgevingsvisies: een voor de kom en | Omgevingsvisie Buitengebied een voor het buitengebied. | • | In het landelijke gebied, zijn andere vormen van groei denkbaar. Geen grote uitbreidingen, maar kleinschalige ontwikkelingen die passen bij het Omgevingsvisie Kom | landschap en de structuur van buurtschappen of erven. • | Het toevoegen van 2.250 woningen tot en met 2040 (maar liefst al eerder) | • | De eigenschappen van de ondergrond zijn hierbij richtinggevend.

Daarbij om jonge huishoudens en gezinnen aan onze gemeente te binden | kan worden gekeken naar de draagkracht, vitaliteit en ontwikkelbehoefte • | We | streven | naar | gevarieerde | wijken, | qua | woningvoorraad | (type, | van buurtschappen zelf. eigendom, | prijs), | nabijheid | van | voorzieningen | en | ontmoetings- | • | Bij woningsplitsing gaan we flexibel om met de bestaande bebouwing (qua mogelijkheden. | grootte van de woning en aantal eenheden), zodat we snel kunnen inspelen op specifieke wensen in de samenleving. 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 10 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 11 • Nieuwbouw buiten bestaande erven is mogelijk als het gaat om locaties in en direct grenzend aan de kernen. • Aan bijzondere initiatieven of doelgroepen, zoals woongroepen of tiny houses, werken we mee als er een lange termijnoplossing aan de locatie is gekoppeld, die niet leidt tot leegstand. De bedoeling is dat beide omgevingsvisies op termijn tot één visie worden geïntegreerd. 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 12 3 De woningbouwopgave Op 1 januari 2025 bestond de woningvoorraad in de gemeente uit 13.515 woningen. Een toename van zo’n 375 woningen in de afgelopen vijf jaar (gemiddeld 75 per jaar). De gemeente streeft ernaar de woningbouw de komende jaren flink te intensiveren, met een productie van minimaal 100 tot 150 woningen per jaar.

Niet alleen om invulling te geven aan de lokale vraag aan woningen, maar ook om jonge huishoudens en gezinnen aan te trekken om draagvlak te houden voor onze voorzieningen en om tot een betere balans in onze bevolkingsopbouw te komen. 3.1 Welke opgaven zien we? Zonder regie: sterke vergrijzing en beperkte woningbouwopgave Op dit moment vormen oudere 1+2 persoonshuishoudens al een groot deel van onze totale inwonerspopulatie. Door de vergrijzing zal hun aandeel de komende jaren verder toenemen. Het aandeel jongeren en gezinnen neemt juist af. De afgelopen jaren was er een vertrekoverschot onder jonge huishoudens uit Winterswijk. De redenen hiervoor zijn divers. Deels is dit ingegeven vanwege werk of studie elders, maar een beperkt aanbod van passende woningen speelt ook mee. Zonder verdere regie van de overheid zal het vertrekoverschot van jonge huishoudens aanhouden en de grijze druk op onze totale bevolking verder toenemen. In dat geval hebben we nog wel behoefte aan extra woningen, maar dat komt vooral door gezinsverdunning (we beschikken over kleinere huishoudens dan in het verleden; minder gezinnen, meer 1+2 persoonshuishoudens).

In dit scenario zou onze gemeentelijke woningbouwopgave op zo’n 1.400 woningen in de periode t/m Figuur 3.1: Huidige huishoudenssamenstelling Gemeente Winterswijk (2024) Bron: CBS (2025) Figuur 3.2: Bevolkingssamenstelling Gemeente Winterswijk in 2024 en 2039 (zonder en met regie op woningbouw) Bron: Invisor (2025)

294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 13 2035 liggen2. Deze opgave voor de gemeente Winterswijk is ook vastgelegd in de Woondeal Achterhoek. Een groot deel van die bouwopgave zou bestaan uit levensloopgeschikte woningen voor ouderen. Als we met onze woningbouw deze demografische trends zouden volgen, spelen we wel in op de lokale vraag, maar zal disbalans 2 De woondeal bevat voor de periode 2025-2034 een bestuurlijk vastgestelde opgave van 1.332 woningen en vormt daarmee het gezamenlijke kader van Rijk, provincie en Achterhoekse gemeenten. De circa 1.400 woningen tot en met 2035 bevatten ook woningen afkomstig uit de flexibele schil. in onze bevolkingsopbouw (minder jonge huishoudens, meer ouderen) verder | Figuur 3.3: Toekomstige woningbouwopgave Gemeente Winterswijk (2025 t/m toenemen. Daarmee komt de leefbaarheid en het voorzieningenniveau (juist | 2040) in vergelijking met ontwikkelingen afgelopen jaren (2014 t/m 2024) een van onze specifieke kwaliteiten) en onze economische vitaliteit (vanwege | 16,000 een tekort aan ondernemers en werknemers) onder druk te staan.

| 15,500 15,000 Meer regie: meer en andere woningen voor instandhouding | 14,500 voorzieningen | 14,000 Willen we tot een evenwichtige bevolkingsopbouw komen (met een goede | 13,500 balans tussen en jonge en oudere huishoudens) en daarmee ons huidige hoge | 13,000 voorzieningenniveau in stand houden en voldoende personeel voor regionale | 12,500 werkgevers, dan zouden 400 extra woningen nodig zijn. Tenminste, als al deze | 12,000 2014 2016 2018 2020 2022 2024 2026 2028 2030 2032 2034 2036 2038 2040 woningen ook terechtkomen bij de doelgroepen die we meer aan ons willen | Feitelijke woningvoorraadontwikkeling binden; jonge tweeverdieners en gezinnen. In de praktijk is dat niet het geval. | Ambitie Woondeal Ambitie Omgevingsvisie (2035) Daarom houden we als richting 25% meer aan. Daarmee komt de totale | Ambitie Omgevingsvisie (2040) woningbouwopgave uit op 2.250 woningen. De vraag is of het reëel is om deze | Bron: CBS (2025), Woondeal, Omgevingsvisie grote woningbouwopgave in de komende tien jaar te realiseren. Maar het belang om met woningbouw ons voorzieningenniveau en bedrijfsleven in stand | Figuur 3.4: Kwalitatieve woningbehoefte (o.b.v. scenario +2.250 woningen) versus te houden is hoog. Als voorzieningen eenmaal verloren gaan, is het zeer lastig | plannen 2025 t/m 2034 Gemeente Winterswijk om | dit | weer | te | herstellen.

| Daarom | is | onze | ambitie | om | deze woningbouwopgave in ieder geval in 2040 te realiseren, maar liefst al eerder. | Huur Sociale huur Daarnaast zullen we in dit scenario ook andere woningen moeten bouwen dan wanneer we de bestaande demografische trends zouden volgen. Nog steeds | (middel)dure huur moeten we woningen bouwen voor onze lokale ouderen, maar daarnaast moeten er vooral meer betaalbare en middeldure koopwoningen gebouwd | Koop < €392.500 worden, gericht op jonge tweeverdieners en gezinnen. | > €392.500 Realisatietempo moet omhoog | 0 | 100 | 200 | 300 | 400 | 500 | 600 | 700 | 800 Of we de kwantitatieve ambitie willen realiseren in 2035 of 2040, in beide | Behoefte | Plannen gevallen zou het om een aanzienlijke verhoging van de gemiddelde jaarlijkse realisatie gaan ten opzichte van de feitelijke ontwikkeling van de afgelopen | Bron: Invisor (2025), Gemeente Winterswijk (2025) 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 14 jaren. Op dit moment zijn er plannen voor ongeveer 1.320 woningen, waarvan | Kritische randvoorwaarden om de woningbouwambitie te halen ongeveer 555 woningen in harde plannen zijn vastgelegd.

Er zal dus gekeken | Als | gemeente | zetten | we | de | komende | jaren | samen | met | onze | partners moeten worden hoe we (a) de planvoorraad kunnen vergroten voor de periode | (ontwikkelaars, woningcorporatie) in om het woningaanbod uit te breiden. Maar 2025 t/m 2035 en (b) het realisatietempo kunnen verhogen. | zekerheid dat we deze ambitie gaan halen, ligt niet alleen in de handen van We zetten daarbij onze strategie van uitnodigingsplanologie voort. Dit is een | gemeente en ontwikkelende partijen. Er zijn enkele factoren waar we als gemeente algemene uitnodiging aan de samenleving om projecten te initiëren en uit te | weinig sturing op hebben, maar die wel bepalend kunnen zijn in de mate waarin we voeren. De gemeente stelt zich daarbij faciliterend op. We denken in een vroeg | kunnen bouwen de komende jaren. stadium mee met initiatiefnemers daar waar het om plannen gaat die bijdragen | • | Voor een groei van het aantal inwoners zijn voldoende en kwalitatief goede aan onze doelen en tot een kwalitatieve verbetering van de omgeving leiden. | woningen alleen niet voldoende. Ook op andere vlakken zijn investeringen nodig. Een belangrijke factor hierin is de bereikbaarheid van Winterswijk.

Via de intaketafel willen we ontwikkelaars in een vroeg stadium van hun | Hoewel thuiswerken sinds de Corona-periode steeds meer is ingeburgerd, zal initiatief inzicht geven of hun woningbouwplan kansrijk is of niet. Dit doen we | enige nabijheid van werkgelegenheid en werknemers (zeker in bepaalde op basis van een stoplichtmodel3. Plannen worden hierbij onder andere | sectoren zoals het Streekziekenhuis) nog steeds belangrijk blijven. getoetst | aan | de | kaders | van | de | Omgevingsvisies. | Deze | kaders | zijn | • | Het | huidige | elektriciteitsnetwerk | biedt | te | weinig | ruimte | om | de richtinggevend, maar zijn op zo’n wijze geformuleerd dat er ruimte blijft om | woningbouwopgave te realiseren. De rol van de gemeente is beperkt. Voor de enig maatwerk te kunnen bieden, afhankelijk van de lokale situatie. Het is | aanleg | van | hoofd- | en | middenstations | zijn | we | afhankelijk | van | de belangrijk | dat | bij | de | toetsing | van | nieuwe | initiatieven | de | kaders | uit | de | energieleveranciers. Als gemeente kunnen we wel locaties aanwijzen voor Omgevingsvisies Kom en Buitengebied ook als zodanig toegepast worden. | onderstations.

| Daarnaast | vinden | we | het | belangrijk | dat | ontwikkelaars Bij de tussentijdse evaluatie van het Volkshuisvestingsprogramma (2030-2031) | nadenken | over | netbewust | bouwen, | zodat | we | zuinig | omgaan | met | de beschikbare elektriciteit. kijken we of deze strategie voldoende bijdraagt aan de realisatie van onze | • | Op termijn (2030) komt de leveringszekerheid van drinkwater in het geding woningbouwopgave. | Mocht | planvorming | en | realisatie | onverhoopt | (RIVM, 2025) Het is aan Rijkswaterstaat en de waterschappen om tot een achterblijven, dan overwegen we een specifiek programma op te stellen met | aanpak te komen om elke nieuwe woning aan te kunnen sluiten op het aanvullende | maatregelen | om | de | versnelling | in | de | woningbouw | te | drinkwatersysteem. verwezenlijken. | • | Beperkte | stikstofruimte | en | de | barrières | die | het | opwerpt | voor bedrijfsverplaatsingen- leiden tot vertraging van woningbouwontwikkelingen. Het is randvoorwaardelijk dat er op korte termijn duidelijkheid komt over de aanpak van stikstofproblematiek. Voldoende kansen voor mensen met binding aan Winterswijk Meer woningbouw helpt ons op termijn om jonge huishoudens beter aan 3 Groen = wenselijk, oranje = wenselijk, mits diverse verbeterpunten worden aangepast, rood = niet | Winterswijk te binden. Maar op korte termijn is de kans nog steeds groot dat wenselijk.

| jonge huishoudens de gemeente verlaten vanwege het tekort aan passende 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 15 woningen. Daarom zijn extra acties nodig. Naar aanleiding van een motie van | maximale | hypotheekbedrag | beter | aansluit | op | de | regionale de | gemeenteraad | willen | we | de | haalbaarheid | en | wenselijkheid | van | een | betaalbaarheidsgrens. voorrangsregeling voor woningzoekenden met binding aan de gemeente onderzoeken. Het gaat daarbij om woningzoekenden die al jaren woonachtig | Woningbehoefte onder jongeren zijn in de gemeente, maar ook om woningzoekenden die vanwege de nabijheid | In het proces om tot het Volkshuisvestingsprogramma te komen, is ook gesproken van hun werk in de gemeente een woning zoeken. Hierdoor kan tot maximaal | met | een | afvaardiging | van | jongeren | uit | Winterswijk. | Door | de | krapte | op | de 50% van de jaarlijks toe te wijzen sociale huurwoningen en/of betaalbare | woningmarkt zijn jongeren minder kritisch geworden. nieuwbouw | koopwoningen | met | voorrang | toegewezen | worden | aan | • | Een kleine woning is prima als start (50 à 70 m²) voor een goedkope koopwoning (< €260.000), in de huur is een studio van 30 m² ook een optie. woningzoekenden met binding aan de gemeente.

| • | Jongeren | staan | positief | tegenover | een | woonvorm | met | een | mix | van Een | dergelijke | voorrangsregel | kan | via | het | opstellen | van | een | doelgroepen (jong en oud, combinatie met kwetsbare doelgroepen). huisvestingsverordening | van | kracht | worden, | mits | dit | ook | op | basis | van | • | Jongeren | staan | open | voor | een | appartement | (als | daardoor | betaalbare woningen gerealiseerd worden), waarbij hoogbouw (meer lagen dan nu woningschaarste en verdringing onderbouwd kan worden. | aanwezig is in Winterswijk) ook mogelijk is. • | Realisatie van een collectieve parkeerlocatie in plaats van parkeren op eigen Aandacht voor betaalbare, maar ook (middel)dure woningen | erf is zeker een optie, als daardoor woningen betaalbaarder worden. Over Voldoende betaalbare huur- en koopwoningen zijn van belang voor onder | deelauto’s zijn jongeren minder positief. • | Een deel van de jongeren is geïnteresseerd in woonruimte die gerealiseerd andere starters die de woningmarkt betreden. In de Woondeal Achterhoek is | wordt in een pand dat voorheen voor een andere functie werd gebruikt daarom | afgesproken | dat | minimaal | 40% | van | de | gemeentelijke | (transformatielocatie). nieuwbouwproductie uit goedkope (< €269.000, prijspeil 2026) en betaalbare koopwoningen | (< | €384.000, | prijspeil | 2026) | moet | bestaan.

| Voor | Onze bestaande woningvoorraad bestaat daarnaast voor een aanzienlijk deel woningzoekenden in dit segment gaat de betaalbaarheid voor op andere | uit betaalbare koopwoningen (zie pararaaf 4.1). Een gevolg van de industriële kwalitatieve wensen. Maar een grondgebonden woning heeft wel de voorkeur. | bloeiperiode uit het verleden van Winterswijk. Om tot een meer gevarieerde In gesprekken met ontwikkelaars willen we bij het goedkope koopsegment (< | woningvoorraad te komen is er vooral ook behoefte aan koopwoningen in het €269.000) streven naar kleine, niet uit te bouwen woningen, zodat deze | middeldure en dure segment. Deze vraag is afkomstig van gezinnen die op zoek woningen | langdurig | voor | het | goedkope | koopsegment | behouden | blijven. | zijn naar meer woonruimte. Het gaat daarbij vooral om 2-onder-1 kap en Jongeren in Winterswijk zijn op dit vlak ook minder kritisch geworden door de | vrijstaande woningen met een woonoppervlak van meer dan 125 m², met krappe woningmarkt. Zij zijn bereid om met minder vierkante meters genoegen | name in het segment tot ongeveer €600.000. te nemen als daardoor een betaalbare woning haalbaar wordt.

Naast de bouw van voldoende betaalbare woningen, willen we tevens kijken of de voorwaarden voor de starterslening verruimd kunnen worden, zodat het 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 16 Meer vraag kleine, levensloopgeschikte sociale huurwoningen | Figuur 3.5: Kwalitatieve woningbehoefte naar eigendom en woningtype (lokale Woningcorporatie De Woonplaats zag de druk op de sociale huursector de | behoefte) Gemeente Winterswijk 2025 t/m 2034 afgelopen jaren toenemen. Voor de komende jaren ligt er daarom ook een opgave om sociale huur toe te voegen. Die behoefte komt vooral van mensen Sociale huur Eengezinswoning die nu al in de gemeente wonen. Er is daarbij vooral behoefte aan kleine | Appartement woningen voor 1+2 persoonshuishoudens, deels starters, deels ouderen. Het (Middel)dure huur Rij- hoekwoning zal daarom in de nieuwbouw vooral gaan om kleine (levensloopgeschikte) | 2-onder-1 kap appartementen en grondgebonden woningen. | Vrijstaand Op basis van de afspraken uit de Woondeal heeft De Woonplaats haar | Appartement uitbreidingsopgave voor Winterswijk bepaald; circa 400 sociale huurwoningen. | Koop Rij- hoekwoning De woningbouwambitie van de gemeente reikt echter verder.

Doordat we op | 2-onder-1 kap totaalniveau een groter aantal nieuwbouwwoningen nastreven, zal ook de | Vrijstaand opgave voor sociale huur toenemen (600 woningen) zodat we blijven voldoen | Appartement aan de Woondealafspraken over de realisatie van voldoende sociale huur. Het | 0% | 2% | 4% | 6% | 8% | 10% | 12% | 14% | 16% | 18% heeft onze voorkeur dat deze extra opgave ook door De Woonplaats en Woonzorg | Nederland | wordt | gerealiseerd. | Door | hun | maatschappelijke | Bron: Sweco (2024) betrokkenheid | en | hun | lange | binding | aan | Winterswijk | zien | we | hen | als | Figuur 3.6: Kwalitatieve woningbehoefte naar type en woonoppervlak (lokale preferente partner bij het realiseren van de opgaven in de sociale huur. Mocht | behoefte) Gemeente Winterswijk 2025 t/m 2034 echter blijken dat de investeringscapaciteit van De Woonplaats niet toereikend is om deze extra opgave te realiseren, dan kan overwogen worden om met een | > 155 m2 andere corporatie en/of particuliere investeerders het gesprek te voeren om | 125-155 m2 deze opgave te realiseren om te voldoen aan de woondealafspraken. | 105-125 m2 Voor | de | doelgroep | van | de | woningcorporatie | is | bereikbaarheid | van | 85-105 m2 voorzieningen (winkels, zorg, OV) belangrijk.

Nieuwe sociale huurwoningen | 55-85 m2 worden | met | name | in | de | directe | omgeving | van | voorzieningenclusters | < 55 m2 gerealiseerd. | 0% | 5% | 10% | 15% | 20% | 25% | 30% | 35% Bescheiden vraag naar (middel)dure huur | Rij-/hoek | 2^1 kap | Vrijstaand | Appartement Uit recente onderzoeken komt naar voren dat de vraag naar vrije sector huur | Bron: Sweco (2024) (> €900) de komende jaren wel eens fors hoger kan komen te liggen dan in het 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 17 verleden het geval was (20% tot 30% van de totale vraag). Reden hiervoor zou | waarbij nu (of op niet al te lange termijn) een zorgvraag ontstaat, waardoor zijn dat starters vrije sector huur als alternatief gaan zien voor de koopmarkt | men vlakbij familie of kennissen wil wonen, zodat mantelzorg geleverd kan (die voor hen niet meer te betalen is). De vraag in dit segment gaat met name | worden. uit naar appartementen en rijwoningen. | We willen als gemeente meer ruimte bieden om dergelijke flexwoningen toe te Een | grote | woningbouwopgave | voor | middeldure | huur | zou | echter | een | staan. Onze Omgevingsvisie Kom geeft voor de Kom al de mogelijkheid om behoorlijke verandering zijn ten opzichte van het verleden. Op dit moment | flexwoningen toe te staan. Wel zullen nadere voorwaarden nog moeten bestaat slechts 12% van onze woningvoorraad uit vrije sector huur.

Dit aandeel | worden uitgewerkt. Hiervoor zullen ook de voor- en nadelen van flexwoningen staat | wel | onder | druk | doordat | particuliere | verhuurders | vanwege | fiscale | in beeld worden gebracht. Hiervoor zal nog een aanpassing in de beleidsregels regelgeving hun bezit afstoten. | gemaakt moeten worden. Makelaars en ontwikkelaars zien dat jongeren en starters in Winterswijk nog steeds vooral op zoek zijn naar een koopwoning (deels via zelfbouw). Als het | Flexwoningen: definities, voor- en nadelen lukt om meer betaalbare koopwoningen te bouwen en via doorstroming meer | Flexwoningen zijn verplaatsbare woonunits waarvan de gebruiksduur op één betaalbare koopwoningen vrij te spelen, dan zal de opgave voor vrije sector | locatie maximaal 15 jaar is. huur minder groot zijn dan nu uit onderzoeken naar voren komt. Vrije sector | Flexwoningen zijn vaak zeer geschikt voor doelgroepen die op korte termijn (en vaak voor een tijdelijke periode) behoefte hebben aan woonruimte. Flexwoningen huur | kan | -naast | sociale | huur- | wel | een | mogelijkheid | zijn | om | meer | vormen | een | kans | om | een | andere | manier | van | samenleven | te | faciliteren, keuzemogelijkheden voor alleenstaande starters op de woningmarkt te bieden.

| bijvoorbeeld door meerdere leeftijdsgeneraties bij elkaar te laten wonen (kinderen Vooralsnog stellen we geen concrete ambitie voor uitbreiding van de voorraad | bij ouders of grootouders), waarbij jong en oud elkaar kan ondersteunen waar middenhuurwoningen (anders dan dat dit segment onderdeel uitmaakt van de | nodig (omzien naar elkaar), bijvoorbeeld als mantelzorg aan de orde komt. Door de fabrieksmatige bouw en eenvoudige plaatsing zijn ze snel te realiseren en opgave voor 40% betaalbare woningbouw). De komende jaren willen we in | doorgaans zeer betaalbaar. Door de vele bouwtechnische ontwikkelingen zijn concrete projecten monitoren hoe groot de afzetmarkt voor middenhuur in de | nieuwe flexwoningen energiezuinig en nauwelijks meer van reguliere woningen te gemeente | is. | Bij | de | eerstvolgende | evaluatie | van | het | Volkshuisvestings- | onderscheiden. Door | de | eenvoudige | plaatsing | kan | een | ruimhartig | beleid | ten | aanzien | van programma bekijken we of een minimumpercentage middenhuur in het | flexwoningen | tot | verrommeling | van | het | landschap | leiden. | Daarnaast | vraagt resterende nieuwbouwprogramma alsnog wenselijk is. | flexwonen om intensieve handhaving en toezicht. Wordt dit niet gedaan dan bestaat het risico dat een tijdelijke situatie kan veranderen in een permanente staat.

Daarnaast geldt dat in de Omgevingsvisie Kom is beschreven dat permanente Mogelijkheden voor flexwoningen | woningbouw onze voorkeur heeft, omdat dit de meest duurzame manier is om in Voor sommige doelgroepen is de nood voor woonruimte zo hoog, dat zij | de woningbehoefte te voorzien. eigenlijk | niet | langer | kunnen | wachten | op | de | realisatie | van | permanente woningen en daarom ook genoegen nemen met een tijdelijke woning. Het gaat | Grootste behoefte ligt in de kom bijvoorbeeld om jongeren die al lang naar woonruimte zoeken, zodat ze op | Op dit moment bevindt 81% van onze woningvoorraad zich in de kom en 19% eigen benen kunnen staan. Een andere doelgroep hiervoor zijn ouderen, | in de buurtschappen (inclusief het buitengebied). Het overgrote deel van de 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 18 toekomstige woningbehoefte zal landen in de kom. De opgave voor de | (bijna 250 woningen). Als we de restopgave vergelijken met de kaders vanuit buurtschappen | is | weliswaar | aanzienlijk | kleiner, | maar | is | wel | aanwezig. | de regionale Woondeal, dan blijven we met deze restopgave voldoen aan de Kleinschalige woningbouwontwikkelingen kunnen op deze plekken bovendien | opgave voor betaalbare huur- en koopwoningen, maar het aandeel sociale een bijdrage leveren om buurtschappen leefbaar en vitaal te houden.

Als | huur zal lager liggen (20% in plaats van 30%). gemeente vinden we het belangrijk dat er voldoende kansen zijn voor lokale jongeren om in hun buurtschap een woning te kunnen vinden. Door meer | Tabel 3.1 Gemeente Winterswijk. Overzicht huidige plancapaciteit naar kern en marktsegment betaalbare woningen in de buurtschappen te bieden, wordt het ook mogelijk | (2025 t/m 2035). Sociale | Middel- | Dure huur | Betaal- | Dure | Totaal om tot een gevarieerde bevolkingsopbouw te komen, waar jong en oud kan | huur | dure huur | bare koop | koop wonen en elkaar kan helpen als dat nodig is. | Winterswijk | 394 | 86 | 16 | 306 | 404 | 1.206 Brinkheurne | 2 | 4 | 6 Henxel | 5 | 5 Huidige kaders voor woningbouw buitengebied | Kotten | 6 | 4 | 10 Woningbouw op bestaande erven | Meddo | 25 | 27 | 52 • | Initiatiefnemers moeten onderbouwen dat hun plan past op de beoogde plek | Miste | 15 | 15 • | Indien het initiatief gaat om > 2 woningen moet de behoefte onderbouwd worden | Ratum | 6 | 6 Woold | 4 | 8 | 10 | 22 Woningbouw op nieuwe erven | Totaal | 394 | 92 | 16 | 364 | 456 | 1.322 • | Alleen mogelijk in- of direct aansluitend aan bestaande kernen | Totaal % | 30% | 7% | 1% | 28% | 34% | 100% • | Het initiatief moet stedenbouwkundig en landschappelijk passend zijn | Bron: Gemeente Winterswijk (2025).

• | Het plan moet voldoen aan de eisen van het Afwegingskader woningbouw Winterswijk 2023-2026 | De huidige plancapaciteit ligt onder de gewenste 130% van de resterende woningbouwopgave. Om de woningbouwopgave daadwerkelijk te kunnen Huidige plancapaciteit en restopgave t/m 2035 | realiseren, zetten we daarom actief in op het opkrikken van de plancapaciteit Op dit moment zijn er plannen voor 1.322 woningen (planningslijst 2025). De | naar minimaal 130%. Dit doen we door bestaande plannen te versnellen en op netto realisatie (nieuwbouw minus sloop) is overigens nog iets lager; 1.188 | te harden, belemmeringen weg te nemen en nieuwe woningbouwlocaties en woningen. De kwalitatieve verdeling komt tot nu toe redelijk overeen met de | initiatieven actief toe te voegen. Woondeal-afspraken; 30% van de nieuwbouw bestaat uit sociale huur en bijna | De benodigde acties zijn verweven in het programma en worden vanuit de 35% bevindt zich in het betaalbare huur- of koopsegment (waar 40% de | verschillende | programmalijnen | opgepakt. | De | voortgang | wordt | periodiek afspraak | is). | Verder | bevindt | 91% | van | alle | geplande | woningen | zich | in | gemonitord, | zodat | tijdig | kan | worden | bijgestuurd | en | de | plancapaciteit Winterswijk Kom. | structureel op peil wordt gebracht en gehouden.

Als we de plannen vergelijken met de behoefte (zie figuur 3.4), dan ligt er nog een restopgave in alle segmenten. De restopgave voor de betaalbare koop is het grootst (ruim 300 woningen), gevolgd door de restopgave voor dure koop 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 19 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 20 Wat zeggen de Omgevingsvisies Kom en/of Buitengebied? • We voegen 2.250 woningen aan onze voorraad toe om te voorzien in de woningbehoefte, draagvlak te houden voor het huidige voorzieningenniveau en om de leefbaarheid te versterken. Deze woningen voegen we in ieder geval in de periode tot en met 2040 toe, maar liefst al eerder. • We streven naar een goede mix van woningtypen (appartementen, eengezinswoningen, zorgwoningen en levensloopbestendige woningen), waarbij de focus ligt op woningbouw voor jonge gezinnen en gezinnen met kinderen • We streven naar een goede mix van prijsklassen: sociale- en middenhuur, sociale/goedkope koop, betaalbare koop (Achterhoekse betaalbare koop) • We kijken eerst naar de mogelijkheden van inbreiding, daarna naar de mogelijkheden van uitbreiding.

• Bij inbreiding moet de nieuwe bebouwing op natuurlijke wijze integreren in de wijk (op basis van ontstaansgeschiedenis, verkaveling, routes en bestaande ruimtelijke opbouw) • Bij uitbreiding gaan we uit van het principe water- en bodemsturend ontwerpen en nemen we ruimtelijke karakteristiek van landschap en dorpsstructuur als basis. • Buiten de kom bestaat woningbouw uit kleinschalige ontwikkelingen die passen bij het landschap en de structuur van buurtschappen of erven. • We geven bij ontwikkelingen de voorkeur aan permanente woningbouw. Flexwoningen zijn bespreekbaar binnen sommige maatschappelijke situaties, mits ze goed zijn ingepast in de bestaande omgeving en geen permanent karakter hebben. 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 21 3.2 Wat gaan we doen? Maatregelen (Dikgedrukt = prioriteit, lichtgrijs = vervolgacties later in de planning) Korte termijn: 2026 t/m 2029 Middellange termijn: na tussentijdse evaluatie VHP (vanaf medio 2029) Lange termijn: eind termijn VHP (vanaf 2032) Omgevingsvisie Acties Planning Wie betrokken? Extra budget nodig? (€/€€/€€€) Toevoegen 2.250 woningen We versnellen het besluitvormingsproces door planvorming, onderzoeken, interne afstemming en participatie niet na elkaar maar gelijktijdig te organiseren, met vaste integrale overlegmomenten en vroege bestuurlijke keuzes om herontwerp en vertraging te voorkomen (parallel plannen).

Korte termijn Gemeente, ontwikkelaars € Bij grotere woningbouwinitiatieven (> 20 woningen) gaan we als gemeente elk kwartaal met de ontwikkelaar in gesprek om te kijken of er knelpunten in de voortgang zijn en zo ja, hoe we die weg kunnen nemen. Korte termijn Gemeente, ontwikkelaars € De gemeente gaat lokaal kijken waar minder regels gehanteerd kunnen worden, zodat het bouwen van woningen versneld kan worden. Korte termijn Gemeente - We overwegen in te zetten op actief grondbeleid, waarbij we per locatie die zich voordoet, de afweging gaan maken of we tot aankoop en ontwikkeling over willen gaan. Korte termijn Gemeente €€€ Bij de tussentijdse evaluatie van het Volkshuisvestingsprogramma (2030) kijken we voorgenoemde acties voldoende bijdragen aan de realisatie van onze woningbouwopgave. Mocht planvorming en realisatie onverhoopt achterblijven, dan overwegen we een specifiek programma op te stellen met aanvullende maatregelen om de versnelling in de woningbouw te verwezenlijken. Middellange termijn Gemeente, ontwikkelaars €€ We stellen een huisvestingsverordening op (met daarin een voorrangsregeling voor woningzoekenden met maatschappelijke of economische binding aan de gemeente Winterswijk) mits de noodzaak tot deze voorrang te onderbouwen is. Extra onderzoek zal hiervoor plaatsvinden.

Korte termijn Gemeente, woningcorporatie €€ We gaan in gesprek met woningcorporatie De Woonplaats over de mogelijkheid om het aandeel sociale huur in de nieuwbouwopgave tot 2035 te verhogen naar minimaal 30%. De raad wordt over de uitkomsten van deze gesprekken geïnformeerd. Korte termijn Gemeente, woningcorporatie € Bouw van een mix van woningtypen Het afwegingskader voor woningbouwinitiatieven en wonen met zorg wordt als één document geactualiseerd. We passen de huidige criteria aan, zodat ze (1) aansluiten op de nieuwe inzichten over de kwalitatieve woningbehoefte en (2) meer flexibiliteit bieden voor ontwikkelaars om met hun plannen aan de kaders van de Omgevingsvisies Kom en Buitengebied te voldoen. Korte termijn Gemeente € Goede mix van prijsklassen Tot en met 2030 realiseren we plannen volgens de procentuele verdeling van de verschillende eigendoms- en prijssegmenten, zoals afgesproken in de Woondeal (zie programmatische uitgangspunten).

Korte termijn Gemeente, ontwikkelaars, woningcorporatie - 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 22 De middelen van de realisatiestimulans worden ingezet om: • woningbouwprojecten snel te initiëren; • woningbouwprojecten efficiënt te managen zodat ze binnen de afgesproken tijdsbestekken worden voltooid; • boven- en binnenplanse voorzieningen, zoals infrastructuur, ten behoeve van woningbouwprojecten mede te financieren; • onrendabele toppen bij woningbouwprojecten af te dekken. De specifieke voorwaarden waaraan een project moet voldoen, worden verder uitgewerkt. Korte termijn Gemeente € Na 2030 herijken we de richtlijnen per segment, op basis van de lokale en regionale woningbehoefte. Middellange termijn Gemeente, regio - We verruimen onze voorwaarden van de starterslening, zodat het maximale hypotheekbedrag aansluit op de lokale woningmarkt. Korte termijn Gemeente €€ Met De Woonplaats maken we prestatieafspraken om de netto woningbouwopgave te bepalen, waarbij we rechtdoen aan de Woondeal-afspraken (400 woningen). Korte termijn Gemeente, woningcorporatie - Naar aanleiding van een motie van de gemeenteraad gaan we met De Woonplaats in gesprek over realisatie van de extra opgave (ten opzichte van de Woondealafspraken) voor sociale huur (200 woningen).

Indien de investeringscapaciteit van De Woonplaats hiervoor ontoereikend is, gaan we hier het gesprek over aan, met een andere corporatie. Middellange termijn Gemeente, woningcorporatie - Omgevingsvisie Acties Planning Wie betrokken? Extra budget nodig? (€/€€/€€€) Eerst inbreiding, dan uitbreiding We brengen de potentiële inbreidingslocaties voor de komende tien jaar in beeld door middel van een gemeentebrede scan. Op basis daarvan bepalen we in hoeverre extra uitbreidingslocaties nodig zijn om onze volkshuisvestelijke doelen te behalen. Hierbij richten we ons primair op uitbreidingslocaties voor Winterswijk kern Korte termijn Gemeente € Vooruitlopend zetten we in op minimaal één extra uitbreidingslocatie voor Winterswijk Kom, om zo op korte termijn meer grip te krijgen op onze kwantitatieve en kwalitatieve doelen tot en met 2035. Indien nodig, passen we de omgevingsvisie hierop aan. Korte termijn Gemeente € Aanvullend inventariseren we of er voldoende potentiële inbreidingslocaties voor de buurtschappen aanwezig zijn of dat ook hier extra ruimte voor woningbouw aan de randen van de buurtschappen wenselijk is. Middellange termijn Gemeente € We wijzen gebieden aan waar geen uitbreidingsmogelijkheden zijn. Dit werken we uit als de beide omgevingsvisies worden samengevoegd.

Middellange termijn Gemeente € Kleinschalige ontwikkelingen buiten de kom We zetten het spreekuur voor ruimtelijke initiatieven voort. Hier kunnen initiatiefnemers terecht voor allerlei vragen over woningbouw. Korte termijn Gemeente € We organiseren voor elke buurtschap een informatiebijeenkomst waarin we een toelichting geven over het proces en planning van initiatief (aan welke voorwaarden moet het initiatief voldoen?) tot realisatie van woningbouwplannen. Korte termijn Gemeente, buurtschappen € Als de twee voorgenoemde acties niet leiden tot realisatie van meer woningen, dan zetten we in op extra maatregelen, zoals: • Het aanwijzen van minimaal één ontwikkellocatie voor Collectief Particulier Opdrachtgeversschap (CPO) per buurtschap, gericht op lokale jongeren en/of ouderen. Middellange termijn Gemeente, buurtschappen €€ 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 23 • Actieve begeleiding door de gemeente van bewonersinitiatieven voor een innovatieve of collectieve woonvorm bij de uitwerking van hun plan. Lange termijn Gemeente, buurtschappen €€€ Mogelijkheden flexwoningen We maken een inventarisatie van de voor- en nadelen van flexwoningen. Op basis daarvan werken we de voorwaarden om flexwoningen in de Kom te realiseren nader uit.

Korte termijn Gemeente €€ We passen de Omgevingsvisie Buitengebied aan, zodanig dat de mogelijkheid ontstaat om flexwoningen in het buitengebied te realiseren, mits het gaat om locaties waar permanente woningbouw toegestaan is. Korte termijn Gemeente € Programmatische uitgangspunten Omgevingsvisie | Uitgangspunt Bouw van een mix van | Minimaal 30% van ons nieuwbouwprogramma moet bestaan uit nultredenwoningen, gericht op de doelgroep ouderen. Dit doen we niet door nultredenwoningen woningtypen | specifiek voor deze doelgroep te labelen, maar door deze nieuwbouwopgave vooral op de juiste locaties voor senioren te realiseren (vooral dichtbij zorg- en andere voorzieningen). Goede mix van prijsklassen | Tot en met 2030 gaan we uit van de volgende verdeling: • | 28% van de nieuwbouw is sociale huur • | 40% van de nieuwbouw is middenhuur of betaalbare koop (< €384.000), waarvan 2% bestaat uit goedkope koop (< €269.000) • | 32% van de nieuwbouw is koop > €384.000 of huur > €1.228 Goede mix van prijsklassen | • | We stellen geen concrete ambitie voor uitbreiding van de voorraad middenhuurwoningen (anders dan dat dit segment onderdeel uitmaakt van de opgave voor 40% betaalbare woningbouw). De komende jaren willen we in concrete projecten monitoren hoe groot de afzetmarkt voor middenhuur in de gemeente is.

Bij de eerstvolgende evaluatie van het Volkshuisvestingsprogramma bekijken we of een minimumpercentage middenhuur in het resterende nieuwbouwprogramma wenselijk is. 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 24 4 | De bestaande woningvoorraad | Huidige woningvoorraad naar woz-waarde Gemeente Winterswijk (2025) Onze woningbouwopgave is groot. Niettemin staat het grootste deel van onze woningvoorraad van 2035 er nu al (zo’n 85%). We vinden het belangrijk dat deze bestaande voorraad toekomstbestendig is en blijft. Daarbij gaat het niet alleen over de kwaliteit (bijvoorbeeld op het vlak van verduurzaming en levensloopgeschiktheid), | maar | ook | of | de | huidige | woontypologieën | nog aansluiten bij de demografische trends die we zien. 4.1 | Welke opgaven zien we? Ruim, betaalbaar en groot aandeel koopwoningen Onze woningvoorraad bestaat uit 70% koopwoningen, 17% huurwoningen in bezit van woningcorporaties (De Woonplaats) en 13% particuliere huur. De sociale huur bevindt zich vrijwel uitsluitend in Winterswijk Kom, terwijl in de buurtschappen het aandeel koop en particuliere huur iets hoger is. | Bron: CBS (2025) Daarbij beschikken we over relatief veel betaalbare koopwoningen. Een relatief groot deel van onze woningvoorraad heeft een woz-waarde tot €300.000.

De | Huidige woningvoorraad Gemeente Winterswijk naar eigendom (2025) gemiddelde transactieprijs voor koopwoningen lag in 2024 op €346.000; het | 100% laagste van alle Achterhoekse gemeenten. | 80% Onze woningen zijn ook relatief ruim. Het gemiddelde woonoppervlak ligt in | 60% onze gemeente op 156 m². Dat is aanzienlijk meer dan het provinciale (129 m²) | 40% en het landelijke beeld (120 m²). Deze voorraad sloot altijd goed aan op de | 20% huishoudenssamenstelling in de gemeente, gezien het grote aandeel gezinnen | 0% met kinderen. Deze doelgroep willen we de komende jaren ook weer meer | Koop | Huur corporatie | Huur overig aantrekken, maar tegelijkertijd zal de gemiddelde huishoudensgrootte van | Stad Winterswijk | Kernen / buurtschappen | Gemeente onze huidige inwoners (als gevolg van de vergrijzing) verder afnemen. Er zijn Bron: CBS (2025) 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 | 25 294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 26 mogelijkheden om de bestaande voorraad beter te benutten, bijvoorbeeld via woningsplitsing (kadastrale splitsing van één zelfstandige woning in meerdere zelfstandige wooneenheden) of woningdelen (een zelfstandige woning wordt door meerdere huishoudens bewoond). Om de kansen voor woningdelen te vergroten, willen we kijken of we één van de belemmeringen (de kostendelersnorm, zie kader) kunnen verminderen.

Bijvoorbeeld door de beperking van de toeslagen pas na een half jaar toe te passen. Zo kunnen huishoudens het eerste half jaar ondervinden of het samenwonen wel of niet werkt. In het buitengebied hanteren we nu al een ruimhartig woningsplitsingsbeleid. Vaak gaat het dan om grote boerderijen. Maar veel woningeigenaren die splitsing overwegen, lopen nu tegen procesmatige belemmeringen aan. Vooral het onderzoek om de meerwaarde voor de landschappelijke inpassing te Woningsplitsen en woningdelen: definities, voor- en nadelen Bij woningsplitsing wordt één zelfstandige woning kadastraal gesplitst in meerdere zelfstandige wooneenheden. In de praktijk gaat het vaak om een grondgebonden woning die gesplitst wordt in meerdere appartementen. Voordeel is dat splitsing kan leiden tot een groter aanbod van betaalbare woningen (door woningen te splitsen worden ze kleiner en dus betaalbaarder). Het nadeel is dat splitsing doorgaans vraagt om ingrijpende bouwtechnische aanpassingen, waardoor het voor veel woningeigenaren een te grote investering vergt. Bij woningdelen wordt één zelfstandige woning door meerdere huishoudens bewoond. Het lijkt daarmee erg op verkamering, zij het dat bij woningdelen de oorspronkelijke woning meer intact wordt gelaten. Het voordeel is dat met relatief kleine aanpassingen een ruime woning al beter benut kan worden.

Het nadeel is dat door samenwonen de verschillende huishoudens (als men 27 jaar of ouder is) kunnen worden gekort op hun toeslagen (kostendelersnorm). Voor beide situaties is het belangrijk om goed de eventuele nadelen voor de directe omgeving in ogenschouw te nemen (grotere parkeerdruk, hogere woonintensiteit). Huidige woningvoorraad naar energielabel Gemeente Winterswijk (2025) Bron: CBS (2025) Aandeel aanpasbare woningen op totale woningvoorraad per buurt (2023) Bron: Achterhoek Monitor (2025) A t/m A++ B C D E F G 0% 10% 20% 30% 40% 50% Particulier Sociale huur

294.106 | Volkshuisvestingsprogramma 2026-2036 27 onderbouwen vormt een belemmering. Voor initiatiefnemers is het nu onduidelijk wat er nodig is om een initiatief landschappelijk inpasbaar te maken. Binnen de kom is woningsplitsing beperkt toegestaan. De verwachting is ook niet dat splitsing een grote vlucht gaat nemen als dat wel het geval is, gelet op de kosten voor het aanpassen van de woning. Toch kan ook splitsing op beperkte schaal helpen om extra woningen toe te voegen en ruimtebeslag van woningen te beperken. Verder liggen er mogelijkheden om samen met De Woonplaats te kijken of tijdelijke splitsing of woningdeling voor specifieke doelgroepen (bijvoorbeeld jongeren) kansrijk kan zijn. Optoppen van woningen en ander vastgoed Verspreid over de gemeente liggen kansen voor het optoppen van bestaande woningen of ander vastgoed. Dit houdt in dat er een extra bouwlaag wordt toegevoegd aan een bestaand pand. Op basis van de provinciale ‘optopkansenkaart’ bestaat de optoppotentie in Winterswijk uit ongeveer 400 woningen. Als gemeente willen we ontwikkelaars faciliteren in het optoppen van woningen en ander vastgoed. Door onduidelijkheden of belemmeringen in de regelgeving weg te nemen en door kennisuitwisseling via het delen van goede praktijkvoorbeelden en door samenwerking met het optopteam van de Provincie Gelderland.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://winterswijk.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1bb42349-3c25-46ba-8957-899e5dca13c4?agendaItemId=a65e7a32-1a61-4ef5-b44a-967ce35b781f