CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Quick scan evaluatie sociaal domein Winterswijk

Politiek forum 6 juni 2024, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Uitkomsten evaluatie Sociaal Domein en toelichting startnotitie visietraject19.129 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

24 / 52

3.2.1. Ervaringen met maatschappelijke ondersteuning De doelgroep voor het cliëntervaringsonderzoek bestaat uit inwoners die in 2022 gebruik hebben gemaakt van een maatwerkvoorziening vanuit de Wmo. Respondenten wordt gevraagd naar hun ervaringen met het aanvragen van de ondersteuning, de zorgaanbieder en de ondersteuning die zij ontvangen. De meeste cliënten (44% van de 324) is bij de gemeente terechtgekomen doordat zij zelf naar de gemeente (De Post) zijn gegaan. Een kleiner deel is doorverwezen door de zorgaanbieder (11%), de huisarts (33%) of het ondersteuningsteam/consulent van de gemeente (7%). Over het algemeen zijn respondenten tevreden over het contact. 78% wist waar zij terechtkonden met hun hulpvraag en 80% van de respondenten geeft aan dat zij snel geholpen zijn. Slechts 44% van de respondenten wist dat zij een cliëntondersteuner konden inzetten in het gesprek met de gemeente. Ook over de kwaliteit van de ondersteuning zijn de meeste respondenten tevreden. Cliënten geven de ondersteuning gemiddeld een 8. Op het gebied van resultaten zijn ook de meeste respondenten positief. 87% geeft aan dat zij zich door de ondersteuning beter kunnen redden.

3.2.2. Ervaringen met jeugdhulp Het cliëntervaringsonderzoek is onder zowel de jongeren zelf (vanaf 12 jaar) en ouders van kinderen van 0 tot en met 15 jaar die in 2022 gebruik hebben gemaakt van jeugdhulp uitgezet. Aan de ouders is gevraagd hoe zij het contact rond de aanvraag hebben ervaren en wat zij van de zorgaanbieder en de hulp die hun kind krijgt, vinden. De meeste ouders hebben het eerste gesprek over de hulp die hun kind nodig had, gevoerd met de huisarts (31% van de 58 respondenten). Daarna volgt het Ondersteuningsteam (26%) en consulent van de gemeente (24%). Ouders zijn over het algemeen tevreden over het contact, alle respondenten geven aan dat de medewerker goed naar ze luisterde. Ook hier wist slechts een deel van de respondenten over de mogelijkheid om een cliëntondersteuner in te schakelen (20%). Ouders beoordelen de kwaliteit van de hulp positief, ze geven een gemiddeld rapportcijfer van 8. Over het resultaat van de hulp zijn de meningen meer verdeeld. Zo geeft slechts 33% van de respondenten aan dat hun kind weer zonder hulp verder kan als gevolg van de hulp. 40% van de ouders is het oneens met deze stelling. Hierbij dient wel de kanttekening geplaatst worden dat een deel van de hulpverleningstrajecten nog loopt. Ook het grootste deel van jongeren geeft aan dat zij via de huisarts (52% van de 31) een aanvraag hebben gedaan.

Net als de ouders zijn jongeren positief over het contact. Wel beoordelen jongeren de kwaliteit van de ondersteuning net iets lager dan ouders, namelijk met een rapportcijfer van 7,7 gemiddeld. 5% van de respondenten geeft aan dat de hulp niet past bij de afspraken en doelen, 23% oordeelt neutraal over deze stelling. Ook over het resultaat van de ondersteuning zijn jongeren iets minder positief dan de ouders. Waar 85% van de ouders aangeeft dat hun kind zich beter voelt door de hulp, is dat onder jongeren 67%. Een op de tien respondenten voelt zich niet beter door de hulp. 43% van de jongeren geeft aan dat zij alsnog niet zonder hulp verder kan.

3.3. Analyse Zoals in hoofdstuk 3 is genoemd, is het beleid rond sociaal domein in Winterswijk nog onvoldoende richtinggevend gezien de ontwikkelingen die zich op dit veld afspelen. De opgaven in het sociaal domein zijn groot en de verandering richting een sterke sociale basis met een preventieve werking en ondersteuning uit het voorliggend veld vergen een

25 / 52

grote omslag. Zo zet Winterswijk in haar doelstellingen onder andere in op het zorgen voor een sterke sociale basis met laagdrempelige voorzieningen en het streven naar het normaliseren van zorg om de instroom in geïndiceerde voorzieningen te beperken. Om de doelstellingen uit de programmabegroting meetbaar te maken, zijn indicatoren opgesteld. Zo is voor maatschappelijke ondersteuning het dalen van het aantal geïndiceerde uren Hulp bij huishouden een indicator. Maar hoe groot moet deze daling zijn? En gaat dit over het aantal uren per inwoner of het totale aantal voor de hele gemeente? Voor Jeugd is het stijgen van de gezondheid van jongeren, zowel psychisch als fysiek, een indicator. De gezondheid van jongeren speelt zeker een rol in de mate waarin zij gebruikmaken van jeugdhulp, maar deze indicator is breed en niet direct herleidbaar uit een van de gestelde doelstellingen. De indicatoren meten niet goed de mate waarin de doelstellingen behaald worden. Uit de cliëntervaringsonderzoeken blijkt dat inwoners over het algemeen tevreden zijn over het contact rond de aanvraag hebben ervaren. Ook in de verschillende interviews wordt aangegeven dat de laagdrempeligheid van de toegang wordt gewaardeerd. Op het gebied van Wmo geeft het grootste deel van de geraadpleegde inwoners aan dat zij geholpen zijn met de ondersteuning die zij ontvangen vanuit de gemeente.

De ervaren resultaten op het gebied van jeugdhulp zijn minder eenduidig positief. Zo voelt een klein deel van de jongeren zich niet beter door de hulp en kan bijna de helft van de geraadpleegde jongeren nog niet zonder hulp zelfstandig verder. Dit kan deels verklaard worden doordat een deel van de respondenten nog in een lopend traject zit. In hoofdstuk 3 is al beschreven hoe het beleid is ingericht en hoe dit in de praktijk verloopt. De knelpunten die hieruit blijken, hebben ook impact op de doeltreffendheid van het beleid en in hoeverre dit überhaupt meetbaar is. In de verschillende gesprekken is naar voren gekomen dat er in het sociaal domein grote opdrachten liggen voor de komende jaren maar dat het niet altijd even duidelijk is waar de gemeente precies naartoe gaat en wat daarbij goed genoeg is. Vanuit de uitvoering wordt er bijvoorbeeld van alles gedaan op het gebied van preventie, alleen is over het hoe en wat niks vastgelegd in beleid en doelstellingen. Ook over hoe keuzes gemaakt moeten worden en de voortgang van het beleid gemonitord moet worden, is geen beleid vastgesteld blijkt uit de gesprekken. Zo kunnen er met de laagdrempelige toegang bij De Post al veel vragen opgelost of voorkomen worden in het voorliggend veld, maar dit wordt niet meetbaar gemaakt.

Om effectief beleid te voeren in het sociaal domein, zeker gezien de komende veranderingen, is het essentieel om richting te geven door heldere doelstellingen vast te stellen en deze te koppelen aan meetbare indicatoren. Het meer aan de voorkant, in het voorliggende veld en preventief werken is aan de andere kant ook lastig door de doelgroep in Winterswijk. Er wordt in de interviews gesproken van ‘een dorp met stadse problematieken’. Dit vormt een extra uitdaging. Ook komt in de gesprekken het beeld naar voren dat onder inwoners in Winterswijk het gevoel leeft dat zij recht hebben op specifieke voorzieningen. In de omslag naar algemene voorzieningen en normalisering van problemen is dus niet alleen een omslag nodig in het denken. De gemeente heeft een aantal keer Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek (PMM) ingeschakeld. Dit is de landelijke hulpstructuur waarin de Rijksoverheid, landelijke uitvoeringsorganisaties en gemeenten samenwerken om professionals te helpen maatwerk te bieden bij vastgelopen multiproblematiek. Momenteel wordt in Winterswijk ook een gebiedsgerichte aanpak ontwikkeld met een wijkregisseur. Deze interventie richt zich nog grotendeels op het fysiek domein, de link naar en verbinding met het sociaal domein is nog niet optimaal.

Met een gebiedsgerichte aanpak en de focus op preventie kunnen de uitdagingen van een 'dorp met stadse problematieken' aangepakt worden en zo de inwoners van Winterswijk beter ondersteund worden.

26 / 52

4. Financiën In dit hoofdstuk staat de onderzoeksvraag centraal over wat blijkt uit de beschikbare informatie over de financiën rond de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet in Winterswijk. Daartoe wordt eerst in paragraaf 4.1 ingegaan op de ontwikkeling van de budgetten voor maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg, de ontwikkeling van de financiële positie van Winterswijk de komende jaren en in het verlengde daarvan wat de voorgenomen bezuinigingsplannen zijn. Vervolgens gaan we in paragraaf 4.2 en 4.3 voor respectievelijk Wmo en Jeugd in op de begrote en gerealiseerde lasten. In paragraaf 4.4 worden ten slotte de financiën verder geanalyseerd.

4.1. Ontwikkeling financiën In de afgelopen jaren zijn de budgetten van de gemeente Winterswijk voor het programma Sociaal Krachtig Winterswijk toegenomen. Naast maatschappelijke ondersteuning en jeugd is ook volksgezondheid onderdeel van dit programma. Als we dit verder uitsplitsen, zien we dat de begroting voor maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg is toegenomen de afgelopen jaren (zie onderstaande tabel). Ook de gerealiseerde lasten zijn gestegen. Lasten *€1.000 Totaal Sociaal Krachtig Winterswijk

2021

2022

2023

2024

Begroting

€31.703

€33.781

€35.533

€35.054

Jaarrekening

€30.429

€34.386

n.n.b.

n.n.b.

Begroting

€19.655

€20.752

€24.545

€24.446

Jaarrekening

€17.955

€21.174

n.n.b.

n.n.b.

Begroting

€8.130

€9.123

€9.302

€9.241

Jaarrekening

€8.615

€9.425

n.n.b.

n.n.b.

Maatschappelijke ondersteuning Jeugd Tabel 1. Bron: Winterswijkpc.begrotingsapp.nl

In de programmabegroting 2022 wordt een aantal maatregelen benoemd die zijn genomen om het sociaal domein betaalbaar te houden, zoals de inzet op inloopvoorzieningen en de nieuwe regionale inkoop. Uit de gerealiseerde lasten wordt duidelijk dat de voorgenomen besparing niet is gerealiseerd. In onderstaande tabel zijn de afwijkingen tussen de definitieve begroting en de jaarrekening van 2022 voor het programma Sociaal krachtig Winterswijk weergegeven. Uit de jaarstukken 2022 blijkt dat de begroting voor 2022 tussentijds is bijgesteld wegens een stijging van de uitgaven voor Jeugdhulp. Oorspronkelijk was voor Jeugdhulp in 2022 €7,1 miljoen begroot, dit is via twee prognoses bijgesteld naar €8,3 miljoen. Jaarrekening

2e financiële prognose 2022

Realisatie 2022

2022 *€1.000

Sociaal krachtig Winterswijk

Baten €11.109

Lasten -€33.781

Saldo -€22.672

Baten €11.678

Lasten -€34.386

Saldo -€22.708

Verschil -€36

Tabel 2. Bron: Jaarstukken 2022, Winterswijk

27 / 52

Over 2022 is het tekort op het programma Sociaal krachtig Winterswijk €36.000 groter dan het budget. Op het beleidsveld Jeugd is een overschrijding van €302.000 gerealiseerd. De overschrijding is veroorzaakt door de hogere uitgaven voor de Jeugdzorg, door de steeds intensievere en complexere zorgvraag stijgen de kosten voor jeugdhulp. Ook blijft de gemeente geconfronteerd met veel externe doorverwijzingen. Ontwikkeling financiële positie Winterswijk In de programmabegroting 2024 wordt de financiële positie van de gemeente Winterswijk in meerjarenperspectief geschetst. In de Kaderbrief 2024 ging het college er nog vanuit dat er pas vanaf 2026 ombuigingen nodig zouden zijn in de financiën. In de programmabegroting wordt het financiële meerjarenperspectief toch naar beneden bijgesteld. Dit komt enerzijds door een terugval in de uitkering uit het Gemeentefonds (het naderende “ravijnjaar” in 2026) en stijgende lasten door autonome ontwikkelingen (stijging lonen en prijzen). Maar ook gestegen zorgkosten zijn een oorzaak. Halverwege 2023 werd Winterswijk geconfronteerd met een behoorlijke stijging van de plekprijzen bij zorgaanbieders voor het leveren van zorg in het kader van Wmo en de Jeugdwet. De prijzen in de contracten die in SDA zijn afgesproken met zorgaanbieders zijn daarom per 1 juli 2023 bijgesteld. Gemiddeld bedraagt de stijging voor Winterswijk 24%.

Per 1 januari 2024 worden de prijzen opnieuw bijgesteld als gevolg van loon- en prijsstijgingen. Hier wordt op geanticipeerd door de budgetten voor 2024 en verder met 10% bij te stellen. Bij jeugdzorg is daarnaast een toename van complexe hulpvragen te zien die leidt tot oplopende kosten. De gemeente komt over de gehele begroting met een pakket met diverse bezuinigingsmaatregelen. Bezuinigingen in het sociaal domein De kosten in het sociaal domein zijn de afgelopen jaren snel opgelopen. In de begroting 2024 wordt beheersing van deze kostenstijging als noodzakelijk geacht. Er wordt een aantal maatregelen getroffen dat inzet op het zoveel mogelijk normaliseren van problemen, het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners en het versterken van de opdrachtgevende rol richting aanbieders en samenwerkingsverbanden. De opgave is om te formuleren wat de gemeente blijft doen: Wat is de minimale sociale basis die de gemeente wil vervullen? Daarbij zijn zorgplicht en een dekkend zorglandschap, naast financiële haalbaarheid, uitgangspunten. Daarnaast wordt het beperken van de instroom naar tweedelijnsvoorzieningen in zowel de Wmo als de Jeugdwet als doelstelling genoemd. Door het aantal ingezette uren hulp bij het huishouden te verlagen naar 2 uur zal naar verwachting minder uur hulp op jaarbasis ingezet hoeven worden.

Om de instroom in de jeugdhulp te verminderen door het verkorten van zorgtrajecten en snellere uitstroom waar dat verantwoord is, worden in de uitvoering twee maatregelen genomen. Ten eerste, wordt ingezet op het strakker indiceren door meer oplossingen in het voorliggend veld te zoeken zoals de inzet van POH en het Ondersteuningsteam. In het gesprek met consulenten geven zij aan dat zij wel proberen om strakker te indiceren maar dat dit in sommige gevallen niet mogelijk is. Ten tweede, is meer sturing op verwijzingen van externe verwijzers zoals huisartsen gewenst. Door een lokale regietafel in te stellen om samen zwaardere problematiek te bespreken wil Winterswijk de inzet van duurdere zorg beperken. Ook op het gebied van de regionale inkoop in SDA worden maatregelen genomen om de kosten beheersbaar te houden. Zo wordt gewerkt aan een monitoringssysteem voor Wmo- en jeugdhulp om beter inzicht te krijgen in de kosten van indicaties. En door in gesprek te gaan met gecontracteerde zorgpartijen zet Winterswijk in op zorgvernieuwing en de toepassing van innovatieve concepten.

28 / 52

Het programma Zorg voor de toekomst wordt in de begroting genoemd als lijn om nader uit te werken. In ieder geval wordt genoemd dat het van belang is om de instroom beheersbaar te houden om de kosten van het sociaal domein terug te brengen. Ook hier wordt de integrale samenwerking als middel genoemd; door de contacten met verwijzers te intensiveren en het OT-team te professionaliseren om tot een integrale samenwerking te komen, kan dit bereikt worden. De nieuwe visie op het sociaal domein zal de basis vormen voor de uitwerking van dit programma.

4.2. Wmo In onderstaande tabel worden de begrote lasten op het gebied van maatschappelijke ondersteuning uit de begroting van de gemeente Winterswijk weergegeven. Tot en met 2025 wordt een stijging van de lasten begroot, waarna de lasten in 2026 licht afnemen. Ook de begrote lasten voor 2027 zijn lager dan in 2025, terwijl de begrote baten wel toenemen. Een kanttekening die hierbij geplaatst moet worden, is dat de lasten voor de uitvoering van het doelgroepenverver dat Winterswijk uitvoert voor zeven gemeenten in de regio Achterhoek in ZOOV worden meegerekend in dit beleidsveld. Het begrote bedrag voor ZOOV is budgetneutraal. *€1.000 Lasten

Begroting 2023 €24.545

Begroting 2024 €26.159

Begroting 2025 €26.396

Begroting 2026 €26.007

Begroting 2027 €26.223

Tabel 3. Bron: Programmabegroting 2024, Winterswijk

Uit onderstaande grafiek wordt duidelijk dat de begrote en gerealiseerde lasten voor maatschappelijke ondersteuning stijgen. In 2021 vielen de gerealiseerde lasten nog lager uit dan begroot, in 2022 vond hierin een omslag plaats. De hogere lasten van €422.000 kunnen verklaard worden door een aantal factoren. De uitgaven voor woonvoorzieningen vielen hoger uit dan verwacht door één zeer dure woningaanpassing. Ook zijn de kosten voor integrale ondersteuning hoger uitgevallen dan begroot. De stijging van de lasten is ook mede door uitbreiding van de Jeugdwet te verklaren.

Begrote en gerealiseerde lasten Maatschappelijke ondersteuning €30.000.000 €24.545.000

€25.000.000 €20.000.000

€21.174.000

€20.752.000

€19.655.000

€17.955.000

€15.000.000 €10.000.000 €5.000.000 €2021

2022

Begroting

2023

Jaarrekening

Figuur 5. Bron: Jaarstukken 2022, Winterswijk

29 / 52

De begroting voor 2024 is naar boven aangepast. De structurele lasten zijn met €1,7 miljoen verhoogd van €24.446.000 naar €26.159.000. Verklaringen hiervoor zijn: • Hogere lasten ZOOV (vervoer). ZOOV is altijd budgetneutraal en deze toename gaat dus gepaard met hogere baten bij ZOOV. • De kosten voor de regionale samenwerking in het sociaal domein nemen toe, onder andere door caoontwikkelingen. • Als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen zijn de kosten voor Wmo- en leerlingenvervoer fors gestegen. • De nieuwe plekprijzen (voor geïndiceerde zorg) bij aanbieders Wmo ondersteuning vallen hoger uit. Dit leidt tot een forse toename van de lasten. • Verhoogde doorbelaste ambtelijke inzet. De lasten voor maatschappelijke ondersteuning zijn sinds 2021 dus steeds gestegen en zullen naar verwachting blijven toenemen. Om de kosten beheersbaar te houden, zet Winterswijk naast de eerdergenoemde bezuinigingen in 2024 op nog een aantal bezuinigingen in specifiek voor maatschappelijke ondersteuning. Winterswijk stopt met de opgave inclusie, waar mogelijk worden activiteiten op het gebied van inclusie in de lijn belegd. Daarnaast zullen de medewerkers van het Sociaal Team van De Post verhuisd worden naar het gemeentekantoor om zo te besparen op de huisvestingskosten. Ten slotte, wordt het individuele mantelzorgcompliment vervangen door een groepsactiviteit.

4.3. Jeugd In onderstaande tabel worden de begrote lasten in de komende jaren voor Jeugd uit de programmabegroting 2024 weergegeven. Tot en met 2024 wordt een toename van de lasten voor jeugdhulp begroot waarna de begrote lasten in 2025 afnemen. In 2026 en 2027 nemen de lasten naar verwachting toe, maar dit is een relatief lichte stijging in vergelijking met de toename tussen 2023 en 2024. *€1.000 Lasten

Begroting 2023 €9.302

Begroting 2024 €11.342

Begroting 2025 €11.152

Begroting 2026 €11.157

Begroting 2027 €11.194

Tabel 4. Bron: Programmabegroting 2024, Winterswijk

In onderstaande grafiek is te zien dat de begrote en gerealiseerde lasten van 2021 tot 2023 steeds toenemen. Zowel in 2021 als in 2022 is een overschrijding van de begrote lasten gerealiseerd. De overschrijding van €302.000 in 2022 is te verklaren door hogere uitgaven voor de Jeugdzorg. De kosten voor Jeugdhulp stijgen doordat de zorgvraag steeds intensiever en complexer wordt. Winterswijk heeft redelijk veel complexe, dure cases waarop onmogelijk te begroten is. Het afgelopen jaar zijn er minimaal 3 cases geweest van elk €150.000. Daarnaast blijft Winterswijk geconfronteerd met veel externe doorverwijzingen.

30 / 52

Begrote en gerealiseerde lasten Jeugd €10.000.000 €9.425.000

€9.500.000

€9.302.000

€9.123.000

€9.000.000 €8.615.000

€8.500.000 €8.130.000

€8.000.000 €7.500.000 €7.000.000 2021

2022

Begroting

2023

Jaarrekening

Figuur 6. Bron: Jaarstukken 2022, Winterswijk

De begrote lasten Jeugd voor 2024 zijn met €2,1 miljoen naar boven aangepast, van €9.241.000 naar €11.342.000. de verhoging kan verklaard worden door: • De nieuwe plekprijzen van aanbieders jeugdhulp per 1 juli 2023 vallen hoger uit waardoor de lasten fors toenemen. • De pilot inclusieve BSO wordt met één jaar verlengd. • Hogere doorbelasting ambtelijke kosten en kapitaallasten. Net als voor maatschappelijke ondersteuning zijn de lasten voor jeugdhulp de afgelopen jaren steeds verder toegenomen. Ook hier zullen de lasten naar verwachting vanaf 2025 afnemen en stabiliseren. De Hervormingsagenda Jeugd wordt gezien als kans voor besparing doordat de Jeugdwet wordt ingeperkt. Vooruitlopend hierop gaat Winterswijk de toegang tot ondersteuning, de voorliggende voorzieningen en preventie versterken. Om deze afname te realiseren, bezuinigt Winterswijk daarnaast door in 2024 te stoppen met de kinderopvang sociaal medische Indicatie (SMI). De kinderopvang SMI kan worden gezien als een preventief middel om te voorkomen dat kinderen in de jeugdzorg terechtkomen. SMI is bedoeld voor kinderen van 0 tot 12 jaar en heeft een tijdelijk karakter, omdat zodra ouders weer beter zijn, de sociaal medische indicatie komt te vervallen. In de programmabegroting 2024 erkent de gemeente het risico dat de kosten voor jeugdhulp verder zullen stijgen.

In de begroting staat dat deze kinderen bij het wegvallen van de kinderopvang SMI mogelijk een indicatie voor jeugdzorg krijgen, waar ze tot hun 18e recht op behouden. Dat is aanzienlijk langer dan de maximaal 6-12 maanden dat ze recht zouden hebben op kinderopvang sociaal medische indicatie. Omdat het een gemeentelijke taak is, blijft de gemeente verplicht om deze ouders te helpen. Ook in de interviews wordt dit risico onderkend.

4.4. Analyse Net als andere gemeenten heeft Winterswijk te maken met stijgende lasten op zowel Wmo als Jeugd. Het voorspellend vermogen van de begroting is beperkt gelet op de verschillen tussen begroting en realisatie. De stijgende lasten zijn enerzijds te verklaren door loon- en prijsstijgingen in tarieven waarvoor de gemeente niet geheel gecompenseerd

31 / 52

wordt door het Rijk. Zo werd Winterswijk in 2023 geconfronteerd met een flinke stijging in de plekprijzen bij zorgaanbieders die vanuit SDA zijn gecontracteerd voor het leveren van zorg in het kader van Wmo en de Jeugdwet. Anderzijds kan ook een toename van het volume – het aantal mensen dat gebruikmaakt van een voorziening – een verklaring bieden voor stijgende lasten. Dit geldt met name voor Jeugd. In het jaarverslag van 2022 wordt een forse toename van aanvragen voor jeugdhulp gesignaleerd. Winterswijk heeft haar pijlen gezet op de transformatie in het sociaal domein – de juiste (laagdrempelige) zorg op het juiste moment – om de kosten te beheersen. Als neveneffect verwacht Winterswijk betere kostenbeheersing door meer in zetten op algemene voorzieningen in plaats van duurdere individuele voorzieningen. Hierdoor zullen de lasten voor maatschappelijke ondersteuning en jeugd de komende jaren naar verwachting niet meer zo sterk stijgen als in 2023 en 2024. Uit de verschillende gesprekken blijkt dat de bezuinigingen in het sociaal domein nog in de startfase zitten. Onder de uitvoering leeft het idee dat dit wordt gedaan zonder dat daar een visie of plan achter zit. Als ergens op wordt bezuinigd, wordt gaandeweg gekeken hoe het wordt opgelost en opgepakt zonder dat er een plan is.

Bovendien lijken de bezuinigingen niet altijd te passen bij de richting die Winterswijk op wil met het sociaal domein. In het kader van de Hervormingsagenda wil de gemeente meer inzetten op preventie en voorliggende voorzieningen. Maar vervolgens wordt wel bezuinigd op een preventieve maatregel als SMI. Bij een dergelijke bezuiniging op een preventieve maatregel bestaat het risico dat de vraag naar intensievere zorg in de toekomst toeneemt. Dit kan resulteren in hogere kosten waardoor de beoogde bezuinigingen mogelijk teniet worden gedaan. In de verwachte financiële ontwikkelingen voor de toekomst moet rekening worden gehouden met de langetermijneffecten van ontwikkelingen. Het is belangrijk om de potentiële impact op de vraag naar intensievere zorg en ondersteuning en de uiteindelijke kosten voor het sociaal domein te evalueren. In het beteugelen van de stijgende lasten is een groter kostenbewustzijn in de eigen organisatie, zowel onder de toegang als bij consulenten, maar ook bij externe verwijzers nodig. Door bijvoorbeeld inzichtelijk te hebben voor de eigen consulenten maar ook voor externe doorverwijzers zoals huisartsen wat de financiële consequenties zijn van doorverwijzingen naar zorgaanbieders kan een kostenbewuste manier van werken gerealiseerd worden. Het is de vraag of het inzichtelijk maken van de kosten invloed heeft op de indicering door consulenten.

Vanuit de organisatie is aangegeven dat dit in het verleden niet heeft geleid tot het beperken van de inzet van dure maatwerkvoorzieningen. Dit betekent dat je niet alleen de kosten inzichtelijk moet maken, maar ook moet sturen op en het gesprek hebben over doorverwijzingen, de inzet van maatwerkarrangementen en voorzieningen. Zo wordt bij een indicatie zichtbaar wat de hoogte van het bedrag is dat ermee gemoeid is. Deze koppeling tussen beslissingen in de uitvoering aan financiële consequenties wordt nog niet gefaciliteerd. Uit de gesprekken blijkt bovendien dat er in Winterswijk nog niet met een verplichtingenadministratie wordt gewerkt wat de voorspelbaarheid beperkt. Door toekomstige verplichtingen uit contracten vast te leggen in een verplichtingenadministratie wordt inzicht verkregen in de mate waarin over delen van het budget al afspraken gemaakt zijn. Zo kan eenvoudiger tussentijds bijgestuurd worden.

32 / 52

5. Benchmark In dit hoofdstuk wordt een benchmarkanalyse uitgevoerd op de lasten van Wmo & Jeugd op basis van data uit waarstaatjegemeente.nl en financiengemeenten.nl. In de benchmark worden de cijfers van Winterswijk vergeleken met het gemiddelde van gemeenten in dezelfde grootteklasse (25.000-50.000 inwoners) en met een (gemiddelde van een) groep referentiegemeenten. De referentiegemeenten zijn Aalten, Oude IJsselstreek, Coevorden, Losser, Peel en Maas en Steenwijkerland. In dit hoofdstuk wordt eerst een overzicht gegeven van demografische indicatoren van de gemeenten en grootteklasse in de benchmark. Vervolgens wordt in paragraaf 5.1 ingegaan op de totale lasten voor MO & Jeugdzorg en de lasten per taakveld, gebaseerd op de gerealiseerde lasten uit de jaarstukken van 2022. Waarna we in de paragrafen daarna de verschillen verklaren aan de hand van cijfers uit waarstaatjegemeente.nl. In paragraaf 5.6 wordt ten slotte inzicht gegeven in de sociaaleconomische context in Winterswijk en worden de verklarende factoren hiervan toegelicht. Indicator

Winterswijk

25.000-

Aalten

50.000

Oude

Coevorden

Losser

IJsselstreek

Peel en

Steenwijker-

Maas

land

Aantal inwoners (2022)

29.185

n.v.t.

27.100

39.387

35.517

23.084

44.278

44.741

Leeftijdsopbouw

14%

15,2%

14,9%

13,3%

14%

14,8%

13,8%

15,1%

15-24 jaar

11,4%

11,4%

11,7%

10,8%

11%

11,3%

10,3%

10,9%

25-44 jaar

21,1%

22%

20,1%

20%

19,6%

20,8%

22,7%

21,5%

45-64 jaar

28,5%

28,3%

29,6%

29,9%

29,5%

28,1%

28,8%

28,6%

65-84 jaar

18,5%

12,4%

18,2%

19%

19,5%

19,2%

18%

17,7%

85 en ouder

6,2%

8,1%

5,7%

6,3%

6,2%

5,6%

5,7%

5,6%

Opleidingsniveau

Laag

23,1%

21,3%

22%

24,4%

22,7%

22%

22,3%

23,3%

(2021)

Middelbaar

44,5%

42,4%

47%

45,9%

46,2%

45,4%

43,9%

44,9%

Hoog

32,4%

36,3%

31%

29,7%

31,2%

32,5%

33,8%

31,8%

Arbeidsdeelname

Voortdurend

53%

54,4%

57,5%

54,1%

50,7%

52,7%

57,9%

53,7%

(afgelopen 4 jaar)

werkzaam

(2021)

Niet

8,4%

8,7%

6,3%

7,4%

8,2%

7,8%

6,9%

9,3%

Niet werkzaam

5,2%

4,4%

3,2%

4,6%

5,5%

3,8%

2,6%

4,2%

Gepensioneerd

33,4%

32,4%

33%

34%

35,6%

35,6%

32,5%

32,8%

0,026

0,091

0,102

0,024

0,012

0,066

0,149

0,036

Jonger dan 15 jaar

7

voortdurend werkzaam

SES-WOA-score (2021) 8

Tabel 5. Bron: Waarstaatjegemeente.nl

7

Met ‘voortdurend werkzaam’ wordt bedoeld dat een persoon de afgelopen vier jaar continu betaald werk heeft gehad. Hierbij heeft een persoon hoogstens

één maand geen betaald werk gehad. Het betaalde werk kan fulltime of parttime zijn. 8

De SES WOA-score geeft de sociaaleconomische positie weer van een Nederlandse gemeente/wijk. De score is gebaseerd op welvaart, arbeidsdeelname en

opleidingsniveau. De gemiddelde score in Nederland is 0. Hoe hoger de score, hoe welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger werkzaam inwoners van de wijk/gemeente zijn

33 / 52

5.1.1. Wat zien we? Winterswijk heeft meer inwoners in de leeftijdscategorie 65-84 jaar (18,5%) dan de benchmark (12,4%). Winterswijk heeft wat minder hoogopgeleide inwoners (32,4%) dan de benchmark. In vergelijking met de referentiegemeenten is dit verschil minder groot. Winterswijk heeft iets meer inwoners die niet werkzaam zijn geweest de afgelopen 4 jaar (5,2%) dan de benchmark en referentiegemeenten. Alleen in Coevorden (5,5%) is een groter deel van de inwoners de afgelopen 4 jaar niet werkzaam geweest. Winterswijk heeft een lagere SES-WOA-score (0,026) dan de benchmark (0,091) en een deel van de referentiegemeenten. Ten opzichte van Oude IJsselstreek en Coevorden scoort Winterswijk wel hoger.

• • •

•

5.2. Overzicht van lasten per taakveld | Jaarcijfers 2022 In onderstaande tabel worden de totale lasten voor het programma MO & Jeugdzorg in 2022 voor Winterswijk, het gemiddelde van referentiegemeenten en gemeenten van dezelfde grootteklasse weergegeven. Hieruit blijkt dat de lasten per inwoner in Winterswijk (€751) €26 hoger zijn dan in de referentiegemeenten en €13 lager zijn dan in gemeenten van dezelfde grootteklasse. De gegevens in deze tabel komen van waarstaatjegemeente.nl en zijn gecheckt tegen de cijfers uit de jaarrekening van de gemeente Winterswijk, gedeeld door het aantal inwoners in 2022 (29.185). Jaarrekeningen (€ per inwoner)

2022 Winterswijk

Lasten Jaarrekening MO & Jeugdzorg (gecorrigeerd op ZOOV)

€751

Gemiddelde referentiegemeenten €725

Gemiddelde gemeenten 25.000 – 50.000 inwoners €764

Tabel 6. Bron: Waarstaatjegemeente.nl

In onderstaande tabel worden de lasten per taakveld uit de jaarrekeningen 2022 weergegeven. Hiervoor is data gebruikt van financiengemeenten.nl die net als waarstaatjegemeente.nl gebaseerd is op gegevens van het CBS. Kanttekening die hierbij geplaatst moet worden, is dat in deze data andere grootteklassen gehanteerd worden dan op waarstaatjgemeente.nl. Daarom wordt in deze tabel de groep gemeenten met 25.000 – 35.000 inwoners als grootteklasse gebruikt in plaats van 25.000-50.000 inwoners. Het totale bedrag voor de taakvelden op het gebied van MO & Jeugd verschilt daarom. Legenda Meer lasten dan benchmark Minder lasten dan benchmark Taakveld

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000 – 35.000

Jaarrekening 2022 (€ per inwoner) Samenkracht en burgerparticipatie

€ 98

€139

€163

Wijkteams

€ 68

€26

€52

Maatwerkvoorziening (Wmo)

€ 92

€52

€38

Maatwerkdienstverlening 18+

€ 191

€205

€183

Maatwerkdienstverlening 18-

€ 275

€256

€229

€0

€3

€7

Geëscaleerde zorg 18+

34 / 52

Geëscaleerde zorg 18-

€ 27

€42

€38

Totaal

€751

€723

€710

Tabel 7. Bron: www.financiengemeenten.nl

Onder het taakveld samenkracht en burgerparticipatie zijn in de berekening van financiengemeenten.nl ook de lasten voor de uitvoering van het doelgroepenverver in ZOOV meegerekend. Daarmee komt Winterswijk uit op totale lasten van €455 voor dit taakveld en €1.108 op alle taakvelden samen. Vanuit ZOOV regelt Winterswijk voor zeven gemeenten in de regio Achterhoek het doelgroepenvervoer, waar een vergoeding tegenover staat. Het begrote bedrag voor ZOOV is budgetneutraal. Het meerekenen van de totale lasten van ZOOV (ca. €10,4 miljoen in 2022) tot dit taakveld zou voor Winterswijk een vertekend beeld geven. Daarom zijn deze lasten niet meegenomen in de berekening van het taakveld samenkracht en burgerparticipatie. De eigen lasten voor vervoer zijn wel in het taakveld meegerekend. De lasten voor dit taakveld komen daarmee uit op €98 per inwoner en €751 voor het totaal van alle taakvelden. De lasten op het gebied van MO & Jeugdzorg in 2022 per inwoner zijn met deze wijziging in Winterswijk respectievelijk €28 en €41 hoger dan referentiegemeenten en gemeenten in de grootteklasse 25.000-35.000 inwoners. Voor de taakvelden wijkteams, maatwerkvoorzieningen (Wmo) en maatwerkdienstverlening 18+ heeft Winterswijk hogere lasten per inwoner dan de referentiegemeenten en gemeenten van dezelfde grootteklasse. Op het taakveld maatwerkdienstverlening 18+ zit Winterswijk tussen de benchmark in.

Voor de samenkracht en burgerparticipatie en geëscaleerde zorg 18+ en 18- heeft Winterswijk juist lagere lasten dan de referentiegemeenten en de grootteklasse. In de volgende paragrafen wordt voor de verschillende taakvelden ingegaan op de verschillen en op mogelijke verklaringen hiervoor.

5.3. Samenkracht en burgerparticipatie & Wijkteams Legenda Meer lasten dan benchmark Minder lasten dan benchmark

Overzicht van lasten per taakveld 2022 in € per inwoner Taakveld

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000 – 35.000

Jaarrekening 2022 Samenkracht en burgerparticipatie

€ 98

€139

€163

Wijkteams

€ 68

€26

€52

Onder het taakveld samenkracht en burgerparticipatie (6.1) vallen onder andere het ondersteunen van

burgerinitiatieven, preventie, buurt- en clubhuizen, inclusie, kinderopvang, noodopvang vluchtelingen en sociaalcultureel werk. Op het vlak van deze aspecten zijn geen cijfers beschikbaar vanuit waarstaatjegemeente.nl. Verschillen op de lasten voor dit taakveld zijn dus vanuit cijfers niet te verklaren. Er is een verschil te zien. Winterswijk heeft – exclusief de kosten voor ZOOV - lasten van €98 per inwoner. Dat is respectievelijk €41 en €65 minder per inwoner dan de referentiegemeenten en gemeenten uit dezelfde grootteklasse. Tot het taakveld wijkteam(6.2), ook wel toegang en eerstelijnsvoorzieningen genoemd, behoren alle loketvoorzieningen gericht op het identificeren van eigen kracht en het geleiden naar de juiste vorm van individuele ondersteuning (maatwerkvoorzieningen en -dienstverlening). Dit zijn bijvoorbeeld voorlichting, advisering, ondersteuning, preventie en toegang tot 1e- en 2e-lijnsvoorzieningen. Het Ondersteuningsteam Oost Achterhoek valt

35 / 52

echter niet onder dit taakveld. Ook voor dit taakveld zijn op waarstaatjegemeente.nl geen gegevens beschikbaar om de verschillen op lasten van dit taakveld te verklaren. Voor dit taakveld is ook een verschil te zien. De lasten voor Winterswijk voor wijkteams liggen per inwoner respectievelijk €42 en €16 hoger dan de lasten voor referentiegemeenten en gemeenten van dezelfde grootteklasse. De ambtelijke organisatie geeft aan dat het wijkteam in Winterswijk (het Sociaal Team) een aantal taken uitvoert dat in andere gemeenten door welzijnsorganisaties wordt verzorgd. Zo zijn het maatschappelijk werk, jongerenwerk, begeleiding van statushouders en de vroegsignalering van schulden allemaal bij het Sociaal Team belegd.

5.4. Wmo Legenda Meer lasten dan benchmark Minder lasten dan benchmark

Overzicht van lasten per taakveld 2022 in € per inwoner Taakveld

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000 – 35.000

Jaarrekening 2022 Maatwerkvoorziening (Wmo)

€ 92

€52

€38

Maatwerkdienstverlening 18+

€ 191

€205

€183

€0

€3

€7

Geëscaleerde zorg 18+

Het taakveld Maatwerkvoorzieningen (Wmo) (6.6.) bevat materiële voorzieningen zoals woningaanpassingen en hulpmiddelen voor mensen met fysieke beperkingen om zelfstandig te kunnen functioneren die onder de Wmo worden beschikt. De lasten per inwoner liggen voor dit taakveld in Winterswijk een stuk hoger - namelijk op €92 - dan voor de referentiegemeenten en gemeenten uit dezelfde grootteklasse, respectievelijk €40 en €54 hoger. Onder het taakveld maatwerkdienstverlening 18+ vallen huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding en overige arrangementen. Het gaat om de dienstverlening aan cliënten die zelfstandig wonen en ondersteuning nodig hebben in de vorm van beschikbare uren. Onder geëscaleerde zorg 18+ vallen lasten voor onder andere beschermd wonen, (spoed)opvang, opvang in het kader van verslavingszorg en vrouwenopvang. Maatwerkvoorzieningen Om een beeld te krijgen van de mate waarin inwoners in Winterswijk en de andere (categorieën) gemeenten gebruikmaken van maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo wordt in onderstaande grafiek het aantal cliënten per categorie weergegeven. Een verklaring voor hogere lasten in de Wmo zou kunnen komen door de leeftijdsopbouw in een gemeente. Ouderen maken over het algemeen meer gebruik van hulpmiddelen zoals een rolstoel of scootmobiel dan jongere mensen.

Daarom wordt ook de leeftijdsopbouw van Winterswijk, de groep referentiegemeenten en gemeenten uit dezelfde grootteklasse weergegeven.

36 / 52

Unieke cliënten per Wmo-categorie, aantal per 1.000 inwoners 70 61

62

63

60 50 39

40

35 30

30 20

33

30

27

16 11

12

10 0

0

0

Winterswijk

6

5

3

0

Referentiegemeenten

25.000 - 50.000

Figuur 7. Bron: Waarstaatjegemeente.nl, eerste halfjaar 2023.

Leeftijdsopbouw 30% 25%

25% 20%

18% 18%

26%

27%

28% 26%

24%

19%

15% 11% 11% 11% 9%

10% 6%

6%

9%

8%

6% 4%

5%

4%

4%

0% Jonger dan 18 tot 23 jaar 23 tot 27 jaar 27 tot 50 jaar 50 tot 68 jaar 68 tot 75 jaar 18 jaar Winterswijk

Referentiegemeenten

75 jaar en ouder

25.000 - 50.000

Figuur 8. Bron: Waarstaatjegemeente.nl, 2023.

37 / 52

Maatwerkdienstverlening Onderstaande figuren geven parameters het gebruik van maatwerkdienstverlening voor volwassenen weer. Hieruit blijkt dat in Winterswijk een relatief groter deel van de inwoners gebruik maakt van dagbesteding of begeleiding dan in referentiegemeenten en gemeenten van dezelfde grootteklasse. Cliënten met dagbesteding per 1.000 inwoners doelgroep

6

4

5

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000 – 50.000 gemeenten Tweede halfjaar 2022

Figuur 9. Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Cliënten met begeleiding per 1.000 inwoners doelgroep

16

10

10

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000 – 50.000 gemeenten Eerste halfjaar 2023

Figuur 9. Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Geëscaleerde zorg 18+ Beschermd wonen is op dit moment een taak van de centrumgemeente, oftewel de grootste gemeente in een bepaalde regio. Elke gemeente ontvangt hier wel budget voor en dat wordt vervolgens betaald aan de centrumgemeente. Aangezien beschermd wonen wordt uitgevoerd door de centrumgemeente, zijn er geen gemeentespecifieke cijfers beschikbaar over het aantal cliënten. Wel zijn er cijfers bekend over het aantal cliënten - per 1.000 - inwoners met beschermd wonen in de centrumgemeenten. Winterswijk valt net als Aalten en Oude IJsselstreek onder de centrumgemeente Doetinchem. Coevorden valt onder centrumgemeente Emmen, Losser onder Enschede, Peel en Maas onder Venlo en Steenwijkerland onder Zwolle. Indicator

Doetinchem

Emmen

Enschede

Venlo

Zwolle

(Winterswijk,

(Coevorden)

(Losser)

(Peel en Maas)

(Steenwijkerland)

1,68

1,32

0,82

2,12

Aalten en Oude IJsselstreek) Inwoners met

2,10

beschermd wonen per 1.000 inwoners Tabel 8. Bron: Waarstaatjegemeente.nl, eerste halfjaar 2023.

In bovenstaande tabel is te zien dat er in de centrumgemeente Doetinchem, waar Winterswijk, Aalten en Oude IJsselstreek onder vallen, meer cliënten zijn met beschermd wonen dan in de andere centrumgemeenten. Alleen in Zwolle ligt het aantal inwoners met beschermd wonen net iets hoger dan in Doetinchem (2,12 ten opzichte van 2,10).

38 / 52

5.4.1. Wat zien we? Legenda Hogere aantallen dan benchmark Lagere aantallen dan benchmark Indicator (per 1.000 inwoners)

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000-50.000

Hulpmiddelen en diensten

27

33

39

Inwoners boven 68 jaar (%)

20%

20%

19%

Ondersteuning thuis

16

11

12

Hulp bij het huishouden

35

30

30

Begeleiding

16

10

10

Dagbesteding

6

4

5

5

6

62

63

Overig Maatwerkarrangementen

61

Uit de tabel wordt duidelijk dat Winterswijk wat betreft het aantal cliënten met hulpmiddelen en diensten lager scoort in dan de referentiegemeenten of grootteklasse. Ook heeft Winterswijk niet opvallend meer inwoners in de leeftijdscategorie 68+ die waarschijnlijk in hogere mate gebruikmaken van maatwerkdienstverlening uit de Wmo. Dit kan dus niet verklaren waarom de lasten op dit taakveld zoveel hoger liggen dan in de andere gemeenten. Daarnaast blijkt uit de tabel dat Winterswijk op de meeste aspecten van maatwerkdienstverlening 18+ meer cliënten heeft per 1.000 inwoners dan referentiegemeenten of de grootteklasse. Het gaat om de aspecten ondersteuning thuis, hulp bij het huishouden, begeleiding en dagbesteding. De categorie maatwerkarrangementen omvat alle vormen van specialistische ondersteuning die inwoners ontvangen binnen het kader van de Wmo. Winterswijk heeft juist relatief net iets minder inwoners die specialistische ondersteuning vanuit de Wmo ontvangen. Op basis van de gegevens over beschermd wonen is het lastig om een verklaring te bieden voor de lagere lasten die Winterswijk heeft op het taakveld geëscaleerde zorg 18+. Dit komt omdat dit in de centrumgemeente is geregeld en gemeenten die net als Winterswijk onder Doetinchem vallen (Aalten en Oude IJsselstreek) ook in de groep referentiegemeenten en in de grootteklassegroep vallen. Dit geeft een vertekend beeld.

5.5. Jeugd Legenda Meer lasten dan benchmark Minder lasten dan benchmark Taakveld

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000 – 35.000

Jaarrekening 2022 (€ per inwoner) Maatwerkdienstverlening 18-

€ 275

€256

€229

Geëscaleerde zorg 18-

€ 27

€42

€38

Tot het taakveld maatwerkdienstverlening 18- behoren vormen van jeugdhulp die door de gemeente als individuele voorziening worden aangemerkt, waaronder jeugd- en opvoedhulp, jeugd-GGZ, jeugdzorg aan verstandelijk beperkten

39 / 52

en gesloten jeugdhulp. Voor dit taakveld heeft Winterswijk hogere lasten dan referentiegemeenten en de grootteklasse, respectievelijk €19 en €46 per inwoner. Onder het taakveld geëscaleerde zorg 18- vallen maatregelen gericht op de opvang en het verbeteren van de veiligheid van kinderen en jongeren onder de 18. Het gaat onder andere over kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering, opvang, huiselijk geweld, beschermd wonen en programma’s rond verslaving voor minderjarigen. Op dit taakveld heeft Winterswijk lagere lasten dan referentiegemeenten en de groottegroep, namelijk respectievelijk €15 en €11 per inwoner. Maatwerkdienstverlening 18Om een verklaring te bieden voor de hogere lasten in Winterswijk op de maatwerkdienstverlening 18- worden in onderstaande figuur en grafiek het percentage jongeren met jeugdhulp en met jeugdhulp zonder verblijf uitgedrukt als aandeel van het totaal aantal jongeren tot 18 jaar weergegeven. Jongeren met jeugdhulp % van jongeren tot 18 jaar

13

10,6

11,1

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000 – 50.000 gemeenten Eerste halfjaar 2023

Figuur 10. Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Jongeren met jeugdhulp zonder verblijf, aandeel jongeren tot 18 jaar 16,0%

12,0%

12,0% 10,1%

9,5%

8,0%

4,0%

0,0% Jeugdhulp zonder verblijf

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000 - 50.000

Figuur 11. Bron: Waarstaatjegemeente.nl, eerste halfjaar 2023.

Geëscaleerde zorg 18Om een beeld te krijgen van waar de lagere lasten voor zwaardere vormen van jeugdhulp in Winterswijk vandaan komen, wordt allereerst in onderstaande grafiek het aandeel jongeren met jeugdhulp met verblijf in Winterswijk, de

40 / 52

referentiegemeenten en gemeenten van dezelfde grootteklasse weergegeven. In de volgende grafiek wordt voor deze drie groepen de verdeling van jeugdhulp naar soort weergegeven. Uit beide grafieken blijkt dat in Winterswijk onder jongeren relatief minder vaak gebruik wordt gemaakt van zwaardere (en duurdere) vormen van jeugdhulp dan in de referentiegemeenten of gemeenten in dezelfde grootteklasse.

Jongeren met jeugdhulp met verblijf, jeugdbescherming, aandeel jongeren tot 18 jaar 8,0%

4,0% 1,2%

1,0%

1,0%

1,2%

0,9%

1,0%

0,0% Jeugdhulp met verblijf

Winterswijk

Jeugdbescherming

Referentiegemeenten

25.000 - 50.000

Figuur 12. Waarstaatjegemeente.nl, eerste halfjaar 2023.

Jongeren met jeugdzorg naar soort

Winterswijk

87,5%

Referentiegemeenten

6,3%

83,3%

20.000-50.000

8,1%

85,4%

75%

80%

Jeugdhulp zonder verblijf

5,6%

7,6%

7,5%

85%

90%

Jeugdhulp met verblijf

6,3%

95%

100%

Jeugdbescherming

Figuur 13. Waarstaatjegemeente.nl, eerste halfjaar 2023.

41 / 52

5.5.1. Wat zien we? Legenda Hogere aantallen dan benchmark Lagere aantallen dan benchmark Indicator

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000-50.000

Jongeren met jeugdhulp

13%

10,6%

11,1%

Jeugdhulp zonder verblijf

12%

9,5%

10,1%

Jeugdhulp met verblijf

1%

1,2%

1%

Jeugdbescherming

0,9%

1,2%

1%

Het totaal aantal jongeren met een vorm van jeugdhulp, uitgedrukt in aandeel jongeren tot 18 jaar, ligt in het eerste halfjaar van 2023 hoger in Winterswijk (13%) dan in het gemiddelde van 25.000 – 50.000 gemeenten en in referentiegemeenten, respectievelijk 11,1% en 10,6%. Uit de gegevens blijkt dat het deel van de jongeren met jeugdhulp dat hulp zonder verblijf ontvangt, hoger is in Winterswijk dan in de referentiegemeenten en grootteklasse. Dit verklaart waarom de kosten voor het taakveld maatwerkdienstverlening 18- in Winterswijk hoger liggen dan in de referentiegemeenten en de grootteklasse, respectievelijk €19 en €46. Het aandeel jongeren in de jeugdhulp dat ook verblijft, is relatief hoger in de referentiegemeenten en in de grootteklasse. Deze vorm van jeugdhulp is doorgaans duurder dan lichtere vormen van jeugdhulp zonder verblijf. Ook valt een net iets kleiner percentage jongeren onder de jeugdbescherming in Winterswijk dan in de referentiegemeenten en 20.000-50.000 gemeenten. Dit kan de lagere kosten voor het taakveld geëscaleerde zorg 18in Winterswijk verklaren. De lasten in Winterswijk zijn respectievelijk €15 en €9 per inwoner lager dan in referentiegemeenten en gemeenten in dezelfde grootteklasse.

5.6. Sociaaleconomische positie Het CBS heeft een indicator ontwikkeld om de sociaaleconomische status van een wijk of gemeente te bepalen, de SES-WOA-score. De score is gebaseerd op welvaart (inkomen), opleiding (opleidingsniveau) en arbeid (arbeidsverleden). Die aspecten bepalen mede de maatschappelijke positie van verschillende huishoudens. De hoogte van de SES-WOA-score hangt in sterke mate samen met gezondheidsverschillen. De score is daarom een goede indicator van kwetsbaarheden binnen wijken. De score van de gemeente wordt vergeleken met de gemiddelde score in Nederland (0). Een score boven 0 (positief) geeft aan dat de sociaaleconomische status hoger ligt dan het landelijke gemiddelde. Een score onder 0 (negatief) geeft aan dat de sociaaleconomische status lager ligt dan het landelijke gemiddelde. In de volgende grafiek is ook de gemiddelde SES-WOA-score van de grootteklasse 25.000-50.000 inwoners en van de referentiegemeenten opgenomen.

42 / 52

Ontwikkeling SES-WOA score 2017-2021 0,11

0,05

0,073

0,069

0,066

0,07

0,046

0,041

0,039

0,026

0,02 0,004

0,01 -0,03

0,064

0,056

0,03 -0,01

0,091

0,085

0,09

-0,007

2017

-0,002

2018

2019

2020

2021

-0,05 Winterswijk

Referentiegemeenten

20.000-50.000 gemeenten

Figuur 14. Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Indicator 2021

Winterswijk

Referentiegemeenten

25.000-50.000

SES-WOA-score

0,026

0,064

0,091

Tabel 9. Bron: Waarstaartjegemeente.nl

5.6.1. Wat zien we? Winterswijk heeft een SES-WOA-score van 0,026 in 2021. Dit geeft aan dat inwoners van Winterswijk een net iets hogere sociaaleconomische positie hebben dan Nederland als geheel (0). Als we kijken naar vergelijkbare gemeenten zien we echter dat inwoners van Winterswijk een minder goede sociaaleconomische positie hebben dan gemiddeld. Winterswijk heeft een lagere SES-WOA-score dan gemiddeld in dezelfde grootteklasse (in 2021: 0,03 ten opzichte van 0,09) en dan in de referentiegemeenten (in 2021: 0,06). Inwoners van Winterswijk zijn dus gemiddeld minder welvarend en/of minder hoogopgeleid en/of minder langdurig aan het werk ten opzichte van inwoners in de referentiegemeenten en inwoners uit gemeenten van dezelfde grootteklasse. Dit kan verklaren waarom Winterswijk relatief hoge lasten voor MO & Jeugdzorg per inwoner heeft. De sociaaleconomische positie hangt namelijk samen met de gezondheid van inwoners en kan een verklaring bieden voor verschillen op het gebied van leefbaarheid, brede welvaart, participatie en welzijn. Inwoners met een slechtere sociaaleconomische positie maken over het algemeen meer gebruik van sociale voorzieningen en hebben een minder goede gezondheid. Daardoor worden er uiteindelijk meer lasten gemaakt op het sociaal domein.

Ook in de interviews met de ambtelijke en uitvoerende organisatie komt het beeld naar voren dat de gemiddelde sociaaleconomische status in Winterswijk relatief laag is. Volgens betrokkenen is de lagere sociaaleconomische status deels te verklaren door het textielverleden van de gemeente. Er wordt gesproken van ‘een dorp met stadse problematieken’. Zo geven betrokkenen aan dat zij merken dat Winterswijk aantrekkingskracht heeft op huishoudens uit grote steden die hier makkelijker een betaalbaar huis kunnen vinden dan in de Randstad. Vaak komen deze gezinnen aan met een rugzak gevuld met één of meerdere problematieken. Overigens geldt de aantrekkingskracht van Winterswijk ook voor nieuwe inwoners met een betere sociaaleconomische positie. Het aantal en type ondersteuningsvragen van inwoners wordt verder door verschillende factoren beïnvloed. Zo is er ook een groot AZC in Winterswijk en zijn er meerdere verzorgingstehuizen voor ouderen. Betrokkenen benoemen daarnaast

43 / 52

schuldenproblematiek, drugsproblemen, onderwijsachterstanden en laaggeletterdheid als verklarende factoren die zij in hun werk tegenkomen voor het relatief hoge aantal ondersteuningsvragen in Winterswijk. Bovendien merken zij de intergenerationaliteit van de problematieken op, problemen worden van generatie op generatie doorgegeven en deze cyclus is lastig te doorbreken. Gezien deze context is het belangrijk om problematieken meer naar de voorkant aan te pakken, door meer vragen in het voorliggende veld op te lossen en in te zetten op preventie. Ook in verband met de Hervormingsagenda Jeugd is het belangrijk voor Winterswijk om deze kant op te bewegen.

44 / 52

6. Reeds opgehaalde lessen In dit hoofdstuk staat de onderzoeksvraag centraal welke lessen reeds zijn opgehaald die meegenomen moeten worden in het nieuwe beleid. Om antwoord te geven op deze vraag, halen wij eerst de belangrijkste resultaten van een aantal evaluaties puntsgewijs terug dat in de afgelopen jaren is uitgevoerd. Het gaat om evaluaties die zijn uitgevoerd ten behoeve van intern gebruik en de doorontwikkeling van de teams.

6.1. Uitkomsten eerdere evaluaties Evaluatie Preventie Platform Jeugd Oost-Achterhoek (2023) In 2016 zijn de gemeenten Aalten, Winterswijk en Oost Gelre zijn gestart met een integrale aanpak rondom collectieve preventie bij jeugd. In 2017 is de gemeente Berkelland bij het initiatief, Preventie Platform Jeugd aangesloten. De doelen van het PPJ zijn: 1. Zorgen dat jongeren in de Oost-Achterhoek gezond, veilig en stabiel kunnen opgroeien; 2. Zorgen dat ouders voldoende handvatten hebben om te kunnen opvoeden; 3. Voorkomen dat kleine vragen, grote problemen worden; 4. Voorkomen dat duurdere zorg nodig is; 5. Minder versnippering in aanpak. In de evaluatie wordt geconcludeerd dat het PPJ een bijdrage levert aan het gezond, veilig en stabiel opgroeien van jongeren, voornamelijk door de activiteiten en bijeenkomsten die georganiseerd worden. Het PPJ biedt goede handvatten aan ouders om te kunnen opvoeden. Er wordt ingespeeld op wat er in de praktijk leeft. Doordat veel verschillende partijen binnen de vier gemeenten samenwerken, wordt het preventieve aanbod gebundeld. Uit de evaluatie komen enkele knelpunten naar voren. Zo wordt de samenwerking tussen partijen en gemeenten bemoeilijkt door verschillende belangen, waardoor er toch nog vaak versnippering ervaren wordt.

Professionals die betrokken zijn bij het PPJ zijn over het algemeen tevreden over het aanbod van het PPJ en wat tot stand is gebracht, maar ontevreden over de huidige structuur en samenwerking binnen het PPJ. Uit de evaluatie blijkt bovendien niet (voldoende) of grote problemen en duurdere zorg worden voorkomen door de inzet van het PPJ. Op basis van deze uitkomsten zijn de volgende lessen voor het PPJ geformuleerd. • Werk aan de zichtbaarheid en laagdrempeligheid door de juiste sleutelfiguren binnen de netwerkpartners in te zetten, zoals scholen. • Meer monitoring en evaluatie zodat het aanbod continu wordt verbeterd. • Leg vast waar het PPJ voor staat, waar je naartoe werkt en wie welke taken heeft. Zo kan de samenwerking aanzienlijk worden verbeterd. • Zorg ervoor dat aangesloten partijen eigenaarschap voelen, zodat zij het PPJ ook kunnen uitdragen en uitrollen binnen hun gemeente. • Vergroot de bestuurlijke betrokkenheid door bestuurders goed te informeren en met enige regelmaat te betrekken bij overleggen. • Werk nauwer samen met het onderwijs en met gezonde schooladviseurs van de GGD. • Denk na over het toepassen van ouder- en jongerenparticipatie binnen het PPJ.

45 / 52

Quick scan (2020) & verdiepend onderzoek sociaal domein (2021) Bureau HHM Winterswijk had eerder al te maken met stijgende uitgaven in het sociaal domein (Wmo en Jeugd) en liet daarom in 2020 onderzoek doen naar het beleid en de uitvoering ervan. Het onderzoek bestond uit twee fasen; een quick scan en vervolgens een meer uitgebreide evaluatie. Uit het onderzoek blijkt dat Winterswijk het ten opzichte van vergelijkbare gemeenten nog relatief goed doet wat betreft de stijgende begroting en uitgaven. Ook functioneert de organisatie van het sociaal domein in de basis goed. Uit de quick scan evaluatie komen de volgende lessen naar voren. • Verdiepend onderzoek is nodig naar patronen bij verwijzers, zorgaanbieders en zorgvormen, om na te gaan of specifieke maatregelen nodig en gewenst zijn om bepaalde patronen in het gebruik van Jeugdhulp en Wmo om te buigen. • Het is belangrijk dat duidelijk is welke ondersteuningsvragen Winterswijk kan en wil bedienen en welke ondersteuningsvragen elders ingevuld kunnen worden: bijvoorbeeld door inwoners zelf (eigen kracht/ sociaal netwerk), aanbieders van welzijn en zorg, etc. • Het Ondersteuningsteam, Sociaal Team en de Wmo- en Jeugdconsulenten krijgen te maken met mondige inwoners die heel gericht voorzieningen aanvragen of zelfs eisen. De dialoog over eigen kracht van inwoners speelt hier een belangrijke rol in.

Het is aan te bevelen om handvatten te ontwikkelen en gespreksvaardigheden van medewerkers te versterken, zodat zij dit gesprek met inwoners en ketenpartners op de juiste manier kunnen aangaan. • De verbinding tussen het Ondersteuningsteam en het Sociaal Team moet versterkt worden. In gezinnen kan zowel sprake zijn van ondersteuning vanuit Wmo als ondersteuning vanuit Jeugd. Het verder versterken van de verbinding tussen het Ondersteuningsteam en het Sociaal Team draagt bij aan het nog beter op elkaar afstemmen en meer integraal vormgeven van de hulpverlening in gezinnen • Ook de verbinding tussen de uitvoering (Ondersteuningsteam, Sociaal Team en consulenten) en beleidsmedewerkers moet versterkt worden. Beleidsmedewerkers kunnen de uitvoering ondersteunen door het toetsen van de inzet van tweedelijns ondersteuning (Wmo), door het uitvoeren van een klankbordfunctie bij complexe casuïstiek (Wmo), door het bijhouden en vertalen van jurisprudentie (Jeugd en Wmo) en tot slot door het monitoren van cijfermatige ontwikkelen en deze te vertalen naar beleids- en uitvoeringsconsequenties (Jeugd en Wmo). Vervolgens is verdiepend onderzoek uitgevoerd om meer zicht te krijgen op de oorzaken van stijgingen in het gebruik van bepaalde vormen van zorg en ondersteuning binnen het sociaal domein.

Winterswijk wordt gezien als een gemeente met ‘grootstedelijke problematiek’, zoals intergenerationele problematiek met als aandachtspunt verminderde weerbaarheid in de vrouwelijke lijn, armoede, problemen als gevolg van echtscheidingen, jeugdigen met verslavingsproblematiek en jeugdigen die (licht) crimineel gedrag vertonen. Geconcludeerd wordt dat de stijging van kosten logisch voortvloeit uit een stijging van nieuwe indicaties, lopende indicaties, tarieven of een combinatie daarvan. De stijging van het aantal indicaties kan verklaard worden door beter vindbare toegang, een verschuiving in het zorglandschap waarbij de inzet van intramurale voorzieningen afgebouwd wordt, beperkte doorstroom naar de Wlz en aanbieders zijn langdurig betrokken bij inwoners en/of gezinnen. Op onderdelen vraagt de samenwerking tussen gemeente en aanbieders, tussen aanbieders van maatwerkvoorzieningen en tussen aanbieders van maatwerkvoorzieningen en het voorveld om versterking gedurende het hulpverleningstraject zelf, maar ook ter voorkoming van (zwaardere) ondersteuning en tijdens het proces van indicatiestelling. De nieuwe inkoopwijze daagt aanbieders uit om na te denken over mogelijkheden voor de doorontwikkeling va hun dienstverlening, onder meer door het versterken van de relatie met het voorveld en het meer collectief aanbieden van ondersteuning.

46 / 52

Op basis van het verdiepend onderzoek zijn de volgende lessen geformuleerd. • Zowel de samenwerking, bijvoorbeeld tussen de 2e en 1e lijn, tussen POH’ers onderling en tussen POH’ers en het sociaal team en ondersteuningsteam als de verbinding tussen gecertificeerde instellingen en gemeente kan verder versterkt worden. • Zet in op samenwerking rondom opgaven. Voor de grootstedelijke problematiek is nog niet altijd een passende aanpak. Er moet een vertaling gemaakt worden van type problematiek naar opgaven en concreet meetbare doelstellingen. Hierin is het waardevol om samen met relevante partners op te trekken en hier in partnerschap uitvoering aan te geven waarbij de verbinding tussen gemeente, aanbieders 1e-lijn, aanbieders 2e-lijn en verwijzers versterkt wordt. • De gemeente Winterswijk is bezig met een ontwikkeling naar meer informatiegestuurd werken. Relevante partners kunnen bij deze ontwikkeling worden betrokken door het voeren van informatie gestuurde dialoog met als doel om bij partners bewustwording te vergroten en hen medeverantwoordelijk te maken voor opgaven.

Onderzoek ‘dure’ dossiers (2022) Bender Naar aanleiding van het verdiepend onderzoek van HHM heeft de gemeente Winterswijk door Bender een verdiepend onderzoek laten uitvoeren naar de ‘duurste’ Jeugd- en Wmo-dossiers. Dit om te kijken wat deze dossiers zo duur maakt en wat daarin mogelijk anders kan. Uit de analyse van Wmo-dossiers blijkt dat er weinig overleg of afstemming is met andere teams/wetten. De integraliteit met andere wetten wordt niet inzichtelijk gemaakt. Uit de analyse van Jeugddossiers blijkt dat het thema integraliteit hier meer leeft. Bij meervoudige problematiek zoeken jeugdconsulenten de samenwerking op met andere partijen, wel gaat dit meestal om samenwerking met partners binnen de eigen wet. Daarnaast wordt het principe zoveel als mogelijk onder één dak moeilijk uitvoerbaar door versnippering van het zorgaanbod. Hierdoor zijn er meer indicaties nodig bij meervoudige problematiek, dit werkt zorgstapeling in de hand, waardoor de kosten per client stijgen. De belangrijkste lessen uit het onderzoek naar dure dossiers zijn als volgt. • Er zou kritischer gekeken kunnen worden naar de wijze waarop afwegingen tot een besluit leiden. Met name op het gebied van Wmo zou een kostenbesparing gerealiseerd kunnen worden door in de besluitvorming onderzoek te doen naar het voorliggend veld, afschalen van zorg, minder grote doelen stellen en behandeling voor begeleiding.

• Werk vanuit één applicatiesysteem waarin alle professionals in het sociaal domein kunnen werken die vanuit de gemeente betrokken zijn bij een gezin. Dit bevordert het integraal werken en maakt administratieve processen efficiënter. • De toegang is op een versnipperde wijze georganiseerd, wat de eigen integraliteit bemoeilijkt. Toegang zit bij de Post, Ondersteuningsteam, Sociaal Team, Team Jeugd, Team WMO. Door een integraal Toegangsteam met taakdifferentiatie, bijvoorbeeld op leeftijd, problematiek of mandaat wordt integraliteit bevorderd en de kwaliteit van de dienstverlening verbeterd.

6.2. Analyse Op basis van de verzamelde informatie kunnen we de volgende lessen destilleren die van belang zijn om mee te nemen in het nieuwe beleid voor het sociaal domein in de gemeente Winterswijk: 1. Versterking van de samenwerking: Uit de verschillende evaluaties komt steeds het versterken van de verbinding tussen en binnen de gemeente en verschillende externe partijen naar voren als aandachtspunt. Het Preventie Platform Jeugd (PPJ) heeft laten zien hoe

47 / 52

samenwerking tussen gemeenten, scholen en andere netwerkpartners kan leiden tot effectievere preventieve maatregelen voor jongeren. Inzetten op het versterken van de samenwerking is dus van groot belang. Dit gaat enerzijds om het versterken van de samenwerking tussen de gemeente en externe partijen, zoals verwijzers, 1e- en 2elijns zorgaanbieders, POH, maar ook tussen deze partijen onderling. Het verdiepend onderzoek van HHM benadrukt anderzijds ook de noodzaak van versterking van de samenwerking tussen verschillende teams en afdelingen binnen de gemeente, zoals tussen het Ondersteuningsteam en Sociaal Team en tussen de uitvoerende en beleidsmedewerkers. Zo kan de integraliteit van de hulpverlening verbeterd en de dienstverlening beter op elkaar afgestemd worden. 2. Bevorder integraliteit in de toegang: Het onderzoek naar 'dure' dossiers benadrukt het belang van een integrale benadering bij het behandelen van complexe casussen in het sociaal domein. De toegang is nog te veel versnipperd en verspreid over verschillende teams, zoals het Sociaal Team en het Ondersteuningsteam bij de Post. Een integraal Toegangsteam met taakdifferentiatie kan helpen om de toegang tot ondersteuning te stroomlijnen en de eigen integraliteit te verbeteren, zoals ook voorgesteld in de evaluatie van het verdiepend onderzoek van HHM. 3.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=988401f6-3a27-40f2-a5ca-de47f5c4d358