CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Quick scan evaluatie sociaal domein Winterswijk

Politiek forum 6 juni 2024, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Uitkomsten evaluatie Sociaal Domein en toelichting startnotitie visietraject19.129 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

RAPPORT

Quick scan evaluatie sociaal domein Winterswijk In opdracht van de Gemeente Winterswijk

Roel Lauwerier, Anneke de Hamer

15 mei 2024

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

2

Conclusie en aandachtspunten visie

4

Conclusie Aandachtspunten voor de nieuwe visie

4 5

1. Inleiding 1.1. Aanleiding en onderzoeksdoel 1.2. Onderzoeksvragen 1.3. Aanpak

2. Beleid en organisatie 2.1. Inhoud en beleidsdoelstellingen 2.1.1. Beleidskader 2.1.2. Doelstellingen 2.2. Organisatie en samenwerking 2.2.1. Opbouw sociaal domein in Winterswijk 2.2.2. Organisatie 2.2.3. Samenwerking 2.3. Toegang 2.3.1. Inrichting toegang 2.3.2. Behandeling hulpvragen 2.4. Randvoorwaarden 2.5. Analyse

3. Doeltreffendheid 3.1. Doeltreffendheid van het beleid 3.1.1. Doelstellingen Wmo 3.1.2. Doelstellingen Jeugd 3.2. Ervaringen van cliënten 3.2.1. Ervaringen met maatschappelijke ondersteuning 3.2.2. Ervaringen met jeugdhulp 3.3. Analyse

4. Financiën

6 6 6 6

7 7 7 9 12 12 13 14 17 17 18 19 20

23 23 23 24 24 25 25 25

27

2 / 52

4.1. Ontwikkeling financiën 4.2. Wmo 4.3. Jeugd 4.4. Analyse

5. Benchmark 5.1.1. Wat zien we? 5.2. Overzicht van lasten per taakveld | Jaarcijfers 2022 5.3. Samenkracht en burgerparticipatie & Wijkteams 5.4. Wmo 5.4.1. Wat zien we? 5.5. Jeugd 5.5.1. Wat zien we? 5.6. Sociaaleconomische positie 5.6.1. Wat zien we?

27 29 30 31

33 34 34 35 36 39 39 42 42 43

6. Reeds opgehaalde lessen

45

6.1. Uitkomsten eerdere evaluaties 6.2. Analyse

45 47

3 / 52

Conclusie en aandachtspunten visie In dit deel van het rapport geven we de conclusies die voortvloeien uit de onderliggende analyses. De onderliggende analyses zijn te vinden in de hiernavolgende hoofdstukken. Uit de analyses en conclusies vloeien aandachtspunten voort voor de actualisatie van de visie sociaal domein (zorg & jeugd).

Conclusie Huidig beleid voor Wmo en Jeugd is weinig richtinggevend Het eerder vastgestelde beleid is voor nu te weinig richtinggevend om invulling te kunnen geven aan de opgaven in het sociaal domein en de veranderingen die daarbinnen spelen. Zo moet vanuit de Hervormingsagenda Jeugd een (versterkte) omslag worden gemaakt naar de inzet op preventie en normalisatie, lichte vormen van begeleiding en ondersteuning, meer samenwerking met scholen en huisartsen en een sterke(re) sociale basis. Om de doorontwikkeling van het sociaal domein mogelijk te maken, zijn meer kaderstellende beleidsuitspraken nodig op deze aspecten. Dit wordt in de uitvoering ook zo ervaren. Er wordt weinig rugdekking gevonden in de beleidsopzet. Bij het ontbreken van duidelijke kaders wordt in de uitvoering zelf naar een oplossing gezocht. Dat het huidige beleid weinig richtinggevend is, wordt door de organisatie erkend en op basis hiervan is dit traject gestart om tot een nieuwe visie voor het sociaal domein te komen. De kennisdeling en informatievoorziening zijn beperkt Gezien de grootte en breedte van het sociaal domein is het cruciaal om elkaar te kennen en kennis te delen. Dit gebeurt nog te beperkt. Dit slaat ook op de wisselwerking tussen beleid en uitvoering.

Door beleid te betrekken bij keuzes en ontwikkelingen in de uitvoering en, vice versa, door uitvoering aan de voorkant bij beleidsprocessen te betrekken en terug te koppelen wat er in besluitvormingstrajecten gebeurt, ontstaat een leerloop van kennis delen, kennis uitwisselen en reflecteren op wat er gedaan wordt. De informatievoorziening om te weten hoe het sociaal domein in Winterswijk zich ontwikkelt, behoeft versterking. Zo is er beperkt inzicht in de (aard van de) doorverwijzingen en de koppeling tussen beslissingen in de uitvoering aan financiële consequenties wordt niet gefaciliteerd. Er is ingezet op de samenwerking met de huisartsen. Deze moet verder worden geladen met informatie en kennisdeling. Er is gewerkt aan het op orde krijgen van de basis en dat het nu zaak is deze van nut te laten te laten zijn aan de beleidsontwikkeling en -uitvoering. Inrichting toegang bemoeilijkt samenspel tussen verschillende onderdelen Ook over de inrichting van de toegang worden richtinggevende beleidsuitspraken gemist. Het onderscheid in de toegang tussen het Sociaal Team bij De Post en het Ondersteuningsteam maakt specialisatie mogelijk, maar bemoeilijkt een stuk samenspel en samenwerking. In het kader van de Hervormingsagenda zal de preventieve werking bij de toegang versterkt moeten worden om het beroep op maatwerk te verminderen.

Door een verschuiving naar algemene voorzieningen en lichte vormen van hulp en ondersteuning kan het effectiever zijn om de verschillende onderdelen van de toegang in Winterswijk – De Post en het Ondersteuningsteam – meer samen te brengen. Dan kan ook integraal gehandeld worden vanuit gezinssituaties, in lijn met het uitgangspunt ‘één gezin, één plan’. Hierbij geldt dat op dit moment beleidsmatig geen uitspraken zijn gedaan over de regievoering op (complexe) dossiers.

4 / 52

Hoger beroep op het sociaal domein (Wmo en Jeugd) in Winterswijk dan vergelijkbare gemeenten Waar Winterswijk voorheen nog uitkwam met de budgetten voor Wmo en Jeugd is dat nu niet meer het geval. Wat we zien uit de vergelijking met vergelijkbare gemeenten is dat er in Winterswijk een relatief groter beroep wordt gedaan op het sociaal domein, waar het gaat om Wmo en Jeugd. Er worden verschillende verklaringen gegeven. Zo is de sociaaleconomische status van inwoners in Winterswijk relatief laag en is er sprake van intergenerationele problematiek. Daarnaast wordt een trek van mensen uit grote steden in de Randstad naar Winterswijk gesignaleerd door verschillende betrokkenen. Deze nieuwe inwoners hebben vaak al met (multi)problematiek te maken en komen naar Winterswijk omdat ze hier relatief makkelijk aan een betaalbare woning kunnen komen. Gerichte aanpak van complexe dossiers met multiproblematiek is recent gestart Winterswijk heeft te maken met een aantal complexe en dure dossiers waarin multiproblematiek speelt. De kosten voor Jeugdhulp stijgen doordat de zorgvraag steeds intensiever en complexer wordt. Uit een eerder onderzoek naar deze dure dossiers blijkt dat er te weinig wordt samengewerkt tussen de verschillende wetten, maar ook tussen het Sociaal Team, Ondersteuningsteam en zorgaanbieders.

Voor dossiers waarin complexe multiproblematiek speelt, is Winterswijk begonnen met het inschakelen van Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek (PMM). Daarnaast zit Winterswijk nu in de startfase van een interventie die kan helpen bij de aanpak van zwaardere, complexe problematiek: de gebiedsgerichte benadering. De focus van deze aanpak ligt momenteel nog op het fysiek domein, maar moet ook duidelijk ingebed worden in het sociaal domein en de verschillende spelers daarbinnen.

Aandachtspunten voor de nieuwe visie Voortvloeiend uit de conclusies en onderliggende analyses komen we tot de volgende aandachtspunten waarover in de nieuwe visie richtinggevende uitspraken moeten worden gedaan: • Het versterken van preventie en normalisatie met inzet van de sociale basis en algemene voorzieningen alsook de vroegtijdige inzet van lichte (ambulante) vormen van begeleiding en ondersteuning. • Het daartoe versterken van de samenhang in en integraliteit van de toegang en de eerste (ambulante) hulp die daarbij geboden kan worden. Dit met toepassing van het principe wat dichtbij kan, dichtbij doen. • Het borgen van de benodigde capaciteit en expertise om de ontwikkelingen in het sociaal domein tot uitvoering te brengen. • Tevens het bieden van politiek-bestuurlijke en beleidsmatige ‘rugdekking’ voor het normaliseren van hulpvragen. • Het verder doorontwikkelen van de samenwerking met huisartsen, scholen en andere partners zodat het sociaalmaatschappelijk netwerk optimaal functioneert ten behoeve van de inwoners. Waaronder ook de positionering van en samenwerking met het PPJ is begrepen. • Het verbeteren van de kennisdeling en informatievoorziening zodat op basis van actuele inzichten het gesprek kan worden gevoerd en zo nodig kan worden bijgestuurd.

• Het versterkt inzetten op (intergenerationele) multiproblematiek zodat inwoners gerichter en meer in samenhang worden geholpen en hun problemen zoveel als mogelijk worden beperkt.

5 / 52

1. Inleiding 1.1. Aanleiding en onderzoeksdoel In de Programmabegroting 2024 van de gemeente Winterswijk is het actualiseren van de visie op het sociaal domein als doel opgenomen. Deze is gericht op de Jeugdwet en Wmo 2015. Winterswijk heeft in 2014 ter voorbereiding op de transitie in het sociaal domein een visie en beleidskader genaamd ‘De Kracht van Winterswijk’ vastgesteld. In 2018 is met het beleidskader ‘Meedoen in Winterswijk’ de slag gemaakt naar de transformatie van het sociaal domein. Op basis van uitkomsten van een evaluatie die in 2017 is uitgevoerd, is bepaald dat de visie uit Kracht van Winterswijk niet aangepast hoefde te worden. Inmiddels bestaat er wel behoefte aan actualisatie van de visie op het sociaal domein in Winterswijk. Dit vraagt om een fasegewijze aanpak. De eerste stap in het traject om tot een nieuwe visie te komen, is een evaluatie naar de werking van het sociaal domein in Winterswijk. Aan de hand van de resultaten van de evaluatie wordt vervolgens gestart met het ontwikkelen van de visie. Deze visie moet tot stand komen in interactie met de verschillende stakeholders. Daarbij gaat het om bijvoorbeeld de raad, het college, de ambtelijke organisatie, de toegang alsook samenwerkingspartners en maatschappelijke organisaties, zoals vrijwilligersorganisaties, welzijnswerk/voorliggend veld, zorgaanbieders, onderwijs en huisartsen.

1.2. Onderzoeksvragen De evaluatie is een quick scan op basis van reeds uitgevoerde onderzoeken en beschikbare informatie, gecombineerd met een paar verifiërende gesprekken. In de evaluatie staan de volgende vragen centraal: • Hoe is het beleid opgezet? • Wat blijkt uit de beschikbare informatie over de doeltreffendheid van het beleid? • Wat blijkt uit de beschikbare informatie over de financiën rond de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet in Winterswijk? • Welke lessen zijn reeds opgehaald die meegenomen moeten worden in het nieuwe beleid?

1.3. Aanpak De aanpak van de evaluatie bestaat grofweg uit de volgende drie fasen. 1. Informatie-uitvraag bij de organisatie en documentenonderzoek. In deze fase zijn documenten, gerelateerd aan de uitvoering van de Jeugdwet en Wmo 2015, geanalyseerd. Dit zijn onder andere documenten die inzicht bieden in het vastgestelde beleid en de uitvoering ervan en jaarstukken van de gemeente. 2. Verificatiegesprekken. In deze fase zijn interviews afgenomen onder ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen bij de uitvoering van het sociaal domein in Winterswijk en met medewerkers die betrokken zijn bij de toegang tot de Jeugdwet en Wmo. 3. Rapportage. In deze fase is het rapport opgesteld waarin de onderzoeksvragen worden beantwoord.

6 / 52

2. Beleid en organisatie In dit hoofdstuk staat de onderzoeksvraag over de opzet van het beleid centraal. Om antwoord te geven op deze vraag gaan we eerst in paragraaf 2.1 in op de inhoud van het beleid, de bijbehorende doelstellingen en de opbouw van het sociaal domein in Winterswijk. Vervolgens worden in paragraaf 2.2 de processen rond en inrichting van de toegang tot het sociaal domein toegelicht. In paragraaf 2.3 staan de organisatie en samenwerking met andere partijen centraal. In paragraaf 2.4 worden de randvoorwaarden benoemd, waarna in paragraaf 2.5 de opzet en inhoud van het beleid in Winterswijk worden geanalyseerd.

2.1. Inhoud en beleidsdoelstellingen 2.1.1. Beleidskader In 2014 heeft Winterswijk ter voorbereiding op de transitie in het sociaal domein een beleidskader vastgesteld, ‘De Kracht van Winterswijk’. De gemeenteraad heeft tijdens de behandeling van het beleidskader aangegeven vanaf de start betrokken te willen zijn bij de totstandkoming van het beleidsplan Wmo en Jeugd. Er is een projectgroep opgericht van raads- en commissieleden en ambtenaren om nadere invulling te geven aan het beleidsplan. Om burgers te betrekken in het beleid heeft de projectgroep interviews gehouden met inwoners en organisaties. In 2018 is een nieuw beleidsplan vastgesteld voor Wmo en Jeugd genaamd ‘Meedoen in Winterswijk’. In het beleidskader worden acht speerpunten genoemd: 1. Samenwerken Toekomstbestendige zorg moet dichtbij de inwoner worden georganiseerd en gaat uit van de (hulp)vragen van de inwoner. Professionals vanuit verschillende domeinen werken in de lokale context samen met inwoners en vrijwilligers aan een passend aanbod om de hulpvraag te beantwoorden. Bij de decentralisatie is nadrukkelijk de wens genoemd om te komen tot één gezin, één plan. Hiervoor is samenwerking tussen de gemeente, zorgaanbieders, onderwijs en andere betrokken organisaties nodig. Ook zijn betere afspraken in de regievoering een randvoorwaarde.

Door een integrale intake en verordening voor het hele sociaal domein – dus naast Wmo en de Jeugdwet ook voor de Participatiewet en leerlingenvervoer – wil Winterswijk meer maatwerk en samenhang bieden en dichter bij één gezin, één plan komen. Met dit speerpunt wil de gemeente de laagdrempeligheid en herkenbaarheid van De Post, Ondersteuningsteam en Preventie Platform Jeugd verbeteren.Daarnaast werkt de gemeente om de integrale aanpak te bevorderen aan een pilot waarin een medewerker van Sociale dienst Oost Achterhoek (SDOA) een aantal dagdelen in De Post werkt. Om afspraken te maken in de regievoering organiseert de gemeente periodiek een multidisciplinair overleg. 2. Armoedebestrijding Winterswijk is in 2018 met een brede en langjarige aanpak van armoede gestart met als doel een armoedevrij Winterswijk in 2040 en het doorbreken van generatiearmoede. In 2023 is besloten om met ingang van 2024 te stoppen met de opgave armoede.

3. Gezondheid

7 / 52

De regionale visie sociaal domein Achterhoek en het regionaal preventieprogramma sociaal domein/volksgezondheid vormen de basis voor een lokale integrale aanpak om fysieke en mentale gezondheid te bevorderen. De gemeente zet in op het koppelen van gezondheid met andere beleidsterreinen om een integrale aanpak te bewerkstelligen. Ook wil de gemeente de samenhang tussen gezondheid, milieu, veiligheid, ruimtelijke ordening en de leefomgeving vergroten en dit verder uitwerken in de Omgevingsvisie. 4. Werken Werk, en het hebben van een stabiel inkomen is een belangrijke pijler onder één gezin, één plan. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt hebben te maken met veel verschillende regelingen (Wajong, Participatiewet, Wsw, Wmodagbesteding). Dit heeft als effect dat de ondersteuning vanuit de verschillende regelingen onvoldoende op elkaar aansluit. Winterswijk wil een doorgaande ontwikkellijn realiseren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (Wajong, Participatiewet, Wsw en Wmo-dagbesteding). Voor de doorgaande ontwikkellijn ontwikkelt de gemeente samen met SDOA een visie waarmee aansluiting wordt gezocht bij de belevingswereld van inwoners en, waar het meerwaarde heeft, ruimte is voor lokale initiatieven. 5. Participeren en eenzaamheid Winterswijk wil naar een inclusieve samenleving. Dit wordt verder uitgewerkt in de opgave inclusie.

Daarnaast wil de gemeente dat voorzieningen toegankelijk en laagdrempelig zijn. 6. Preventie Door in te zetten op preventie verwacht de gemeente dat mensen eerder hulp krijgen en dat de aanspraak op gespecialiseerde, tweedelijnszorg structureel afneemt. Een belangrijk onderdeel van preventie is voorlichting en ontwikkeling van vaardigheden op scholen. Winterswijk wil samen met het onderwijs een breed en passend voorlichtingsaanbod organiseren. Ook vindt de gemeente het belangrijk om te normaliseren. Veel problemen van inwoners zijn problemen die bij het leven of een levensfase horen. Hiervoor is zorg van een arts of gemeente niet nodig. Daarnaast wil de gemeente kleine problemen klein houden door de eigen kracht van inwoners te versterken en zo nodig vroegtijdig bij te springen. Zo is er de website WijWinterswijk.nl waar inwoners op een laagdrempelige manier antwoord op veel vragen kunnen vinden. Op deze site krijgt het Sociaal Team een prominente plaats om de drempel te verlagen en de bekendheid van het team te vergroten. De gemeente zet verder in op het doorontwikkelen van het Ondersteuningsteam om zoveel mogelijk tweedelijns hulpverlening te voorkomen. Daarnaast ondersteunt Winterswijk het Preventie Platform Jeugd. 7. Bestrijden laaggeletterdheid Er zijn in Winterswijk voldoende organisaties die mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, kunnen opvangen.

Inwoners worden in de praktijk wel geattendeerd op de mogelijkheden maar toch is voor veel mensen de drempel om daar op af te stappen te hoog. De gemeente zet in op het scholen van de medewerkers van het Sociale Team in het herkennen en bespreekbaar maken van laaggeletterdheid. Ook ondersteunt de gemeente het TaalTeam Achterhoek in het zorgen voor een warme overdracht naar bestaande initiatieven. 8. Wonen Winterswijk wil dat inwoners zo lang mogelijk, veilig en gezond, thuis kunnen wonen in hun eigen omgeving. Het is voor jongeren lastig om aan een zelfstandige woonruimte te komen. Ze komen over het algemeen in minder gewilde woningen terecht. Met name voor kwetsbare jongeren die uit een residentiële instelling komen of jongeren die niet meer bij hun ouders kunnen wonen, vormt dit een risico. Doetinchem is vanuit het Rijk gekozen om als centrumgemeente maatschappelijke opvang en het beschermd wonen uit te voeren. Winterswijk voert het beschut wonen zelf uit, omdat deze doelgroep ook daadwerkelijk in de lokale

8 / 52

gemeente woont. Vanaf 2022 zijn alle gemeenten zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van beschermd wonen. In de Regionale uitvoeringsagenda opvang en bescherming met aanbieders van beschermd wonen heeft de gemeente invulling gegeven aan het onderdeel (beschermd) wonen. Daarnaast speelt nog dat een deel van de inwoners die nu een indicatie hebben voor beschermd wonen, richting Wet langdurige zorg (Wlz) gaan. Aan de uitvoering van de wettelijke taken in het sociaal domein ligt de Verordening sociaal domein Winterswijk 2024 ten grondslag. Bij het toepassen van de regels uit de verordening houdt de gemeente rekening met de doelen vanuit het wettelijk kader en gaat ook uit van een aantal kernwaarden. Deze kernwaarden zijn in bijlage I opgenomen.

2.1.2. Doelstellingen Het beleidskader is in begrotingen uitgewerkt en geconcretiseerd. De beleidsvelden Maatschappelijke ondersteuning en Jeugd worden in de jaarstukken toegelicht in het programma Sociaal krachtig Winterswijk. De overkoepelende ambitie is ‘Iedereen doet mee!’ en deze ambitie wordt vertaald naar het realiseren van vitaliteit en gezondheid. In deze paragraaf wordt toegelicht hoe de doelstellingen in de jaarstukken zijn uitgewerkt. De ambitie van de gemeente Winterswijk op het beleidsveld maatschappelijke ondersteuning is als volgt: “We zetten in op een goede fysieke en sociale infrastructuur waarbij zorgplicht, een dekkend zorglandschap en een minimale sociale basis uitgangspunt zijn. Daarnaast hebben we zorg ingekocht die kwalitatief goed en betaalbaar is en die stimuleert tot zorginnovatie en samenwerking.1” Daaruit vloeien twee doelstellingen voort, namelijk het zorgen voor een sterke sociale basis en het beheersbaar houden van de zorgkosten. In figuur 1 worden deze doelstellingen en de bijbehorende activiteiten schematisch weergegeven.

1

Gemeente Winterswijk (2024). Programmabegroting 2024.

9 / 52

Figuur 1. Programmabegroting 2024 Gemeente Winterswijk.

Op het beleidsveld Jeugd heeft de gemeente Winterswijk de volgende ambitie gesteld: “Gelijke kansen voor ieder kind. Alle kinderen moeten veilig, gezond en kansrijk in Winterswijk kunnen opgroeien. 2”

2 2

Gemeente Winterswijk (2024). Programmabegroting 2024.

10 / 52

Figuur 2. Programmabegroting 2024 Gemeente Winterswijk.

De gemeente wil op dit gebied drie doelstellingen bereiken, namelijk het normaliseren van de zorg om de instroom in geïndiceerde voorzieningen te beperken, het beheersen van de zorgkosten door met de inkoop te sturen op zorgvernieuwing en ervoor zorgen dat ouders goed voor hun kinderen kunnen zorgen. In figuur 2 worden de activiteiten horend bij deze doelstellingen weergegeven. De doelstellingen zoals beschreven in de begroting functioneren niet richtinggevend genoeg. Uit de gesprekken blijkt dat zij met de doelstellingen niet uit de voeten kunnen in het dagelijkse beleid en de uitvoering. De huidige visie waar de doelstellingen op gebaseerd zijn, wordt als hoog over ervaren. In de visie is ruimte voor de raad om uitwerking te geven aan haar kaderstellende rol. Hierin kan richting worden gegeven aan wat de gemeente Winterswijk belangrijk vindt en wil bereiken in het sociaal domein. In een nieuwe visie moet dit meer uitgewerkt worden.

11 / 52

2.2. Organisatie en samenwerking 2.2.1. Opbouw sociaal domein in Winterswijk In onderstaande figuur wordt de opbouw van het sociaal domein en de organisaties die hierin actief zijn, weergegeven.

Figuur 3. Opbouw sociaal domein in de gemeente Winterswijk

In het midden van de figuur staat de inwoner en zijn eigen netwerk. In de Verordening sociaal domein 2024 is vastgelegd dat de inwoner in de eerste plaats zelf verantwoordelijk is voor het oplossen van zijn probleem. Indien nodig, vult de gemeente de mogelijkheden van de inwoner en zijn sociale netwerk aan. Direct om de cirkel van de inwoner en zijn sociale netwerk heen bevinden zich algemene voorzieningen. Deze zijn niet specifiek op het sociaal domein gericht maar kunnen wel een bijdrage leveren aan het realiseren van zelfredzaamheid. Het gaat voor de Wmo bijvoorbeeld over de hulp aan buurthuizen en verenigingen of het beiden van een ontmoetingsruimte voor mensen die eenzaam zijn. Vanuit de Jeugdwet kan het gaan over vroegsignalering bij het consultatiebureau of op de kinderopvang. Een stap verder liggen de vrij toegankelijke voorzieningen waaruit lichte ondersteuning geboden wordt. Voor deze voorzieningen is geen besluit van de gemeente nodig en ook geen verwijzing door een huisarts, medisch specialist of jeugdarts. Lichte vormen van ondersteuning worden, waar nodig, geboden door het Sociaal Team bij De Post en het Ondersteuningsteam. Deze onderdelen van de gemeentelijke organisatie vormen ook de toegang tot Wmo en Jeugdhulp, in paragraaf 3.3 wordt dit verder toegelicht. Een voorbeeld hiervan is het inloopspreekuur van De Post, waar

12 / 52

inwoners terecht kunnen met vragen over onder andere wonen, ziekte van zichzelf of een naaste of het maken van vrienden. Vanuit de Jeugdwet zijn de volgende vormen van hulp vrij toegankelijk 3: • opvoed- en opgroeiondersteuning; • informatie, advies en trainingen; • jeugdgezondheidszorg; • jongerenwerk; • ondersteuning bij opleidings- en loopbaankeuzes; • een vertrouwenspersoon via het Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ); • cliëntondersteuning. • het Ondersteuningsteam van de gemeente • een praktijkondersteuner jeugd (POH) op een aantal huisartsenpraktijken binnen de gemeente. In de laatste cirkel liggen de voorzieningen die alleen toegankelijk zijn nadat de inwoner een indicatie of beschikking van de gemeente heeft gekregen. Deze hulp-op-maat wordt op de inwoner afgestemd. Voor de hulp-op-maat gelden voorwaarden die zijn vastgelegd in de Beleidsregels handhaving en naleving kwaliteit Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en Jeugdwet en het Kwaliteitskader Wmo 2015 en Jeugdwet van SDA. Hieromheen liggen instellingen als de huisarts, politie of het onderwijs die een signalerende functie kunnen hebben.

2.2.2. Organisatie In het beleidsplan is opgenomen dat de gemeente Winterswijk meer maatwerk en samenhang wil bieden door een integrale intake en verordening voor het hele sociaal domein.4 In het kader van één gezin, één plan streefde de gemeente naar één integrale verordening voor het sociaal domein. De Participatiewet, Wmo, Jeugdwet en het leerlingenvervoer kenden namelijk allemaal een eigen intake en verordening. In de nieuwe Verordening sociaal domein Winterswijk 2024 zijn bovengenoemde wetten en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), Wet inburgering 2021 (Wib), Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW), Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ), Wet kinderopvang (Wko) en de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) verenigd. Het sociaal domein is breed. Dit kan een uitdaging vormen voor de mate waarin integraal gewerkt wordt. Om de verbinding tussen beleid en uitvoering te versterken, is er de afgelopen jaren op een aantal punten ingezet. Zo is er tussen consulenten en beleidsmedewerkers binnen de gemeente regelmatig contact en overleg. Ook is enige tijd geleden gestart met een overleg tussen het Sociaal Team en beleidsmedewerkers. Wmo-consulenten zitten één dag per week op de Post om de verbinding kort te houden.

Sinds januari werken de gemeente en het Sociaal Team ook vanuit eenzelfde systeem. Ook het Ondersteuningsteam werkt in ditzelfde systeem. Echter, verschilt de werkwijze die hier gehanteerd wordt nog van die van de gemeente en het Sociaal Team. Ook de afspraken over de regievoering vormen nog een knelpunt voor het komen tot een integrale werkwijze. De regie bij Jeugd lijkt duidelijker afgebakend. Hierin is onderscheid gemaakt tussen casusregie en procesregie. De casusregie ligt bij het Ondersteuningsteam, terwijl de procesregie ligt bij de consulent van de gemeente. Op het gebied van Wmo is er nog geen duidelijke richting gegeven in de regievoering. Bij veiligheidscasussen ligt de regie sowieso bij de consulent. Ook over casussen waar een samenloop van voorzieningen is, zijn geen uitgangspunten vastgelegd in

3

Gemeente Winterswijk (21 december 2023). Verordening sociaal domein Winterswijk 2024.

4

Gemeente Winterswijk (2018). Meedoen in Winterswijk. Beleidsplan Wmo & Jeugd.

13 / 52

beleidskaders. Uit de gesprekken blijkt dat het vaak nog consulentafhankelijk is waar de verantwoordelijkheid voor de regie is belegd.

2.2.3. Samenwerking De inrichting en organisatie van het sociaal domein na de decentralisaties is niet alleen lokaal, maar ook regionaal ontwikkeld. Vooruitlopend op de decentralisaties hebben de Achterhoekse gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oude IJsselstreek, Oost Gelre en Winterswijk besloten om samen te werken in het Sociaal Domein Achterhoek. De belangrijkste reden was om samen efficiënter en effectiever de transitie aan te kunnen pakken. Met Aalten en Oost Gelre werkt Winterswijk bovendien samen in het Ondersteuningsteam Oost Achterhoek voor jongeren tot 23 jaar. In paragraaf 2.3 wordt hier verder op ingegaan. Daarnaast neemt Winterswijk deel aan het Preventie Platform Jeugd Oost Achterhoek (PPJ) samen met de gemeenten Aalten, Berkelland en Oost Gelre. In de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet spelen bovendien ook huisartsen en het onderwijs een rol. De gemeente is uiteindelijk verantwoordelijk voor de regievoering en daarmee de samenwerking met zorgaanbieders, onderwijs en andere betrokken organisaties. Sociaal Domein Achterhoek De samenwerking in Sociaal Domein Achterhoek richt zich met name op de Wmo en Jeugdhulp. Aanvankelijk stond de samenwerking in het teken van de transitie, de overdracht van taken en verantwoordelijkheden van Rijksoverheid naar gemeenten.

Het was vooral gericht op de inkoop van ondersteuning en zorg voor Wmo en Jeugdwet en de uitvoering daarvan. Begin 2017 is besloten om de samenwerking meer gestructureerd op te pakken in de overtuiging dat samen meer bereikt kan worden dan afzonderlijk. Na het afronden van de transitie zijn de gemeenten het vervolgproces aangegaan waarin de transformatie centraal staat. In deze fase hebben de Achterhoekse gemeenten een visie op het sociaal domein opgesteld: ‘Samenwerken om elkaar te versterken’. Doel van de visie is om kwalitatief betere en kosten effectievere resultaten te realiseren. in onderstaande figuur wordt de visie op het sociaal domein in de Achterhoek weergegeven.

14 / 52

Figuur 4. Missie en doelen. Sociaal domein Achterhoek (2017). Samenwerken om elkaar te versterken.

De acht kernwaarden – optimaal ontwikkelen, gezond, veilig, zelfredzaam en samenredzaam, participeren, financieel in balans, veerkracht, sociaal verbonden – vormen de pijlers van het jaarlijkse uitvoeringsprogramma van SDA. Over het algemeen strookt het beleidskader van de gemeente Winterswijk met de visie van het SDA. De speerpunten van de gemeente Winterswijk sluiten goed aan bij de maatschappelijke doelen en kernwaarden van SDA. Op het gebied van Jeugd benadrukken beide organisaties het belang van een veilige en vertrouwde omgeving voor jeugdigen. De gemeente Winterswijk richt zich op het creëren van een omgeving waarin jeugdigen veilig en gezond kunnen opgroeien en zich maximaal kunnen ontwikkelen, zoals blijkt uit de ambities in de programmabegroting. Dit sluit aan bij de eerste maatschappelijke doelstelling van SDA, waarin het streven naar zelfredzaamheid en maximale ontwikkeling van jeugdigen centraal staat. Wat betreft maatschappelijke ondersteuning, ondersteunen de kernwaarden van SDA – zoals zelfredzaam en samenredzaam, participeren en financieel in balans – het streven van de gemeente Winterswijk naar een inclusieve samenleving waarin mensen naar vermogen deelnemen en ondersteund worden waar nodig.

Wel opvallend, is dat in de visie van het SDA wordt gesproken over regievoering in het kader van één gezin, één plan, één regisseur terwijl Winterswijk alleen spreekt over één gezin, één plan. De regievoering en waar de verantwoordelijkheid voor casussen ligt, wordt niet direct duidelijk in het Winterswijkse beleidskader. Ook is in Sociaal Domein Achterhoek het gezamenlijk contract- en leveranciersmanagement (CLM) voor Wmo- en jeugdhulp vormgegeven. Het regionale team CLM is verantwoordelijk voor het contract- en leveranciersmanagement voor de (gedefinieerde) regionale aanbieders en voor het informatiebeheer en –management. Ook is het

15 / 52

kwaliteitsbeleid en het daarbij horende toezicht ondergebracht bij het CLM-team. De lokale contractmanager zorgt voor het contract- en leveranciersmanagement voor lokale zorgaanbieders en sluit ook aan bij een deel van de contractgesprekken op regionaal niveau. De lokale contractmanager is daarnaast de linking pin tussen de uitvoering in Winterswijk en het CLM en haalt signalen richting aanbieders op vanuit de uitvoering. In 2022 sloten de gemeenten in het SDA nieuwe contracten af voor het leveren van zorg en ondersteuning in het kader van de Wmo en Jeugdwet. In bijlage II is een overzicht te vinden van de segmenten die door SDA worden ingekocht. Hieruit blijkt dat Winterswijk alle segmenten via SDA inkoopt, ook lichte ambulante vormen van hulp. Per 1 juli zijn 59 (consortia van) zorgaanbieders gecontracteerd. Er is gekozen voor een nieuwe werkwijze waarbij een grotere rol voor de zorgaanbieder is weggelegd. De zorgaanbieder draagt meer verantwoordelijkheid dan voorheen voor hoe de gewenste zorg en ondersteuning wordt uitgevoerd, uitgaande van de wensen van de inwoner. De bekostiging van de zorg was voorheen PxQ-bekostiging, maar vindt nu plaats op basis van een lumpsumconstructie. De contracten hebben een looptijd van drie jaren en lopen dus tot 1 juli 2025 door, met een optie om deze twee keer met twee jaar te verlengen.

Om een besluit te kunnen nemen over de contractverlenging per 1 juli 2025 is eind 2023 een evaluatie uitgevoerd naar de zorginkoop en nieuwe werkwijze van SDA. Uit de evaluatie blijkt dat er wel draagvlak is voor de nieuwe werkwijze, mits kanttekeningen (vanuit alle partijen dus gemeenten, consulenten en zorgaanbieders) worden aangepakt. Zo bestaan er interpretatieverschillen tussen de verschillende stakeholders over de vertaling van de visie naar de praktijk. Ook vindt er nauwelijks sturing en monitoring plaats vanuit de gemeente. Voor zorgaanbieders is het niet duidelijk op basis van welke kpi’s de doelrealisatie wordt bepaald. Bovendien staat de samenwerking op management- en bestuurlijk niveau onder druk vanwege onderhandelingen over financiën en een gebrek aan vertrouwen aan beide kanten.5 Op basis van de uitkomsten van de evaluatie hebben de colleges van de Achterhoekse gemeenten besloten om te stoppen met de huidige aanbesteding en een nieuw aanbestedingstraject op te starten. verwachting zal in oktober 2024 een go/no go moment plaatsvinden rond de inkoopstrategie. Preventie Platform Jeugd Het PPJ is een samenwerking tussen de gemeenten Aalten, Berkelland, Oost Gelre en Winterswijk en (zorg)organisaties gericht op het gezond, stabiel en veilig opgroeien van kinderen en jongeren tot en met 23 jaar in de gemeenten.

De deskundigheid van de verschillende organisaties die werken met kinderen, jongeren en/of opvoeders wordt in het PPJ gebundeld. De betrokken partijen bespreken signalen en vragen die vaak voorkomen. Afhankelijk van de vraag biedt het PPJ een preventief aanbod rondom verschillende thema’s zoals echtscheiding, armoede, opvoeden, alcohol- en drugspreventie en weerbaarheid. In een interview met het Ondersteuningsteam wordt aangegeven dat zij regelmatig inwoners wijzen op het aanbod van het PPJ. Onlangs is een evaluatie uitgevoerd naar het PPJ. Hierin wordt geconcludeerd dat PPJ goede handvatten biedt aan ouders om te kunnen opvoeden. Toch bestaat er ontevredenheid over de huidige structuur en samenwerking binnen het PPJ. Bovendien blijkt dat grote problemen en duurdere zorg niet (voldoende) worden voorkomen door de inzet van het PPJ. Naar aanleiding van deze evaluatie is de structuur van het PPJ aangepast. In paragraaf 6.1 gaan we verder in op de evaluatie van het PPJ. Huisartsen Huisartsen vormen een belangrijk toeleidingskanaal naar Jeugdhulp. In de Jeugdwet is opgenomen dat jeugdhulp toegankelijk is na verwijzing door de huisarts en dat gemeenten en huisartsen samen in gesprek gaan over de nadere

5

I&O Research (29 november 2023). Evaluatie zorginkoop en nieuwe werkwijze SDA.

16 / 52

invulling van de werkwijze en hier samen afspraken over maken. In 2022 kwam 55% van de aanvragen voor tweedelijnszorg op het gebied van Jeugd van externe doorverwijzers zoals huisartsen. Dit beperkt het inzicht van de gemeente in (de aard van) doorverwijzingen. Uit de gesprekken met betrokkenen in de uitvoering en het beleid blijkt dat de samenwerking met huisartsen wisselend is. In Winterswijk is de afgelopen tijd ingezet op het plaatsen van praktijkondersteuners voor huisartsen (POH), zowel voor de jeugd als volwassenen. Het Sociaal Team heeft met een aantal huisartsenpraktijken overleggen en werkt samen met de POH voor volwassenen. Met de overige huisartsenpraktijken ervaren beleidsmedewerkers de samenwerking als moeizamer. In 3 van de 6 huisartsenpraktijken in Winterswijk is een POH jeugd vanuit het OT aanwezig. De samenwerking met huisartsen wordt vanuit het OT positiever ervaren, er zijn korte lijnen tussen het Ondersteuningsteam en de huisartsen. Onderwijs Gemeenten hebben een regierol waar het gaat om de verbinding tussen diverse domeinen, waaronder ook het onderwijs. Het onderwijs is allereerst een belangrijke vindplaats. Daarnaast wordt in Winterswijk de school betrokken bij het hulpverleningsplan. Het Jongerenwerk bij De Post stemt ook af met het onderwijs. Aan iedere school in Winterswijk is een medewerker van het Ondersteuningsteam gekoppeld.

Als er intensievere vragen aan bod komen in de zorgteams op school sluit een medewerker van het Ondersteuningsteam aan. Ook hier geven betrokkenen aan dat de samenwerking met scholen wisselend is.

2.3. Toegang 2.3.1. Inrichting toegang De toegang tot hulp op het gebied van Wmo en Jeugd is in Winterswijk bij De Post en het Ondersteuningsteam Oost Achterhoek belegd. Bij De Post werkt het Sociaal Team. Het Sociaal Team Winterswijk is een generalistisch team dat bestaat uit hulpverleners en welzijnswerkers en als voorpost fungeert voor de jeugd- en Wmo-consulenten. Het Sociaal Team heeft elke werkdag een inloopspreekuur waar inwoners terecht kunnen met vragen. Het Sociaal Team vormt een belangrijke loket en inloopfunctie aan de voorkant van de toegang en biedt naast informatie ook lichte vormen van begeleiding en ondersteuning. De taken van het Sociaal Team zijn de afgelopen jaren steeds verder uitgebreid. De externe welzijnsorganisaties in Winterswijk zijn stopgezet en het welzijnswerk is bij het Sociaal Team ondergebracht. Ook is het maatschappelijk werk en de sociaaljuridische dienstverlening hier belegd. Het Ondersteuningsteam is voor de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk het team voor vragen rondom opgroeien en opvoeden. Het OT begeleidt kinderen/jongeren van 0-23 jaar en hun gezin in nauwe samenwerking met de organisaties voor jeugdhulp. Het OT biedt korte ambulante hulpverlening, doet de intake en kan doorverwijzen naar 2e-lijnsvoorzieningen. De medewerkers van het OT zijn ambtenaren die in dienst zijn bij één van de drie gemeenten.

Het OT heeft één begroting waaraan iedere gemeente een deel aanlevert. Het OT schat in dat zij grofweg 60% van de vragen die bij het OT binnenkomt, hier ook kan oplossen. De overige hulpvragen worden doorgezet naar 2e-lijnszorg. Zoals in paragraaf 2.2 is genoemd, wilde de gemeente Winterswijk meer maatwerk en samenhang bieden door een integrale intake voor het hele sociaal domein in te voeren. In samenwerking met de gemeenten Berkelland en Oost Gelre is ‘Samen aan het stuur’ ingericht om een brede intake in te voeren bij klanten met een vraag op het gebied van inkomensondersteuning. Samen aan het stuur is dus eigenlijk bedoeld voor de uitvoering van de Participatiewet en de Wsw. Maar onderdeel van Samen aan het stuur was ook de aanpassing van de gemeentelijke organisaties voor de integratie van de integrale toegang voor het brede sociaal domein in de gemeenten. De integrale toegang geldt dus ook voor Wmo en de Jeugdwet. Op de website van de gemeente is de informatie rond Wmo, Jeugd, Participatiewet en

17 / 52

schuldhulpverlening aangevuld. In de nieuwe situatie kunnen inwoners die een hulpvraag hebben binnen het gehele sociaal domein terecht bij hun eigen gemeente. Screeningsmedewerkers vanuit de sociale teams en het werkleerbedrijf vragen breed uit, bepalen op basis van het gesprek waar de vraag het beste opgelost kan worden en wijst de inwoner op voorliggende voorzieningen. Uit de gesprekken met betrokkenen in het beleid en de uitvoering blijkt dat de inrichting en uitvoering van één integrale intake in de praktijk niet loopt zoals beoogd in Samen aan het Stuur. Dit is ook te zien aan de versnipperde wijze waarop de toegang is georganiseerd. Voor vragen omtrent Jeugdhulp kunnen inwoners bij de Post en het Ondersteuningsteam terecht, voor Wmo bij de Post. Tussen het Sociaal Team en Ondersteuningsteam wordt onderscheid gemaakt in de ondersteuning aan respectievelijk 18+ en 18- inwoners. Inwoners kunnen ook aan de POH vragen stellen, hiervoor zijn overigens geen duidelijke werkafspraken vastgesteld. De verantwoordelijkheid voor de intake en beoordeling van aanvragen voor 2e-lijnszorg ligt vervolgens bij consulenten van de gemeente. Inwoners hebben hierdoor te maken met twee verschillende gezichten die sommige vragen opnieuw stellen. Dit kan het voor de inwoner bovendien bemoeilijken om te weten bij wie hij of zij terechtkan met welke vraag.

2.3.2. Behandeling hulpvragen Als het inwoners niet lukt om hun hulpvraag zelf of in hun eigen netwerk op te lossen, kunnen zij hulp vragen aan de gemeente. In de verordening sociaal domein 2024 staat beschreven hoe inwoners een hulpvraag kunnen melden en hoe de gemeente deze vraag vervolgens behandelt en tot een besluit komt. Hulpvragen Wmo Voor vragen over de Wmo kunnen inwoners van Winterswijk bij De Post terecht. Inwoners die Wmo wonen of maatschappelijke opvang nodig hebben, kunnen zich ook melden bij de gemeente Doetinchem. Bij De Post werkt het Sociaal Team. Als een inwoner bij De Post met een vraag of probleem aankomt, wordt eerst gekeken wat de inwoner zelf of met hulp van het eigen netwerk kan oplossen. Als blijkt dat een inwoner verdere hulp nodig heeft, voert de inwoner een gesprek met een Wmo-consulent van de gemeente. Hulpvragen Jeugd Voor jeugdhulp kan de inwoner ook bij De Post terecht. Als blijkt dat de hulpvraag een jongere tot 23 jaar betreft, waarbij wordt ingeschat dat een integrale intake noodzakelijk is, wordt deze vraag doorgezet naar het Ondersteuningsteam Oost Achterhoek. Inwoners kunnen ook zelf direct terecht bij het Ondersteuningsteam voor vragen. In de intake wordt gekeken naar de vragen. Soms kunnen hulpvragers met advies, informatie of lichte opvoedondersteuning zelf verder.

Zo nodig, onderzoekt het Ondersteuningsteam of er mensen in het eigen netwerk zijn die hulp kunnen bieden. Als dit niet voldoende blijkt, maakt het Ondersteuningsteam samen met de inwoner een plan van aanpak waarin ze kijken welke organisatie passende ondersteuning kan bieden. Als specialistische jeugdzorg nodig is, kijkt een jeugdconsulent van de gemeente mee. Waar nodig wordt ook de expertise van de gedragswetenschapper van het OT ingezet. Behandeling hulpvragen Na de melding van de hulpvraag wordt een gesprek gevoerd met de inwoner. Het doel van dit gesprek is om een goed beeld te krijgen van de hulpvraag, het effect dat de inwoner met de hulpvraag wil bereiken en de persoonlijke situatie. Na het gesprek rondt de medewerker van het sociaal team of het OT het onderzoek af. De uitkomsten van het onderzoek worden verwerkt in het ondersteuningsplan. Als duidelijk is geworden dat het eigen netwerk of voorliggende voorzieningen niet toereikend zijn om te voorzien in de hulpvraag van de klant, kan de inwoner vervolgens een aanvraag doen om te bepalen of de gemeente hulp gaat verlenen en zo ja, welke vorm van hulp. Voor

18 / 52

integrale Wmo ondersteuning, Wmo wonen en jeugdhulp dient het ondersteuningsplan als aanvraagformulier. In het beoordelen van de aanvraag kijkt de gemeente altijd eerst wat de inwoner zelf kan doen om het probleem op te lossen, bijvoorbeeld met hulp uit het sociale netwerk of van andere organisaties. Na de beoordeling van de aanvraag ontvangt de inwoner een brief van de gemeente met daarin het besluit of de gemeente wel of geen hulp geeft. Als de gemeente hulp geeft, staat in het besluit ook of de hulp in natura (product of dienst), in de vorm van een persoonsgebonden budget (pgb), in geld of op een andere manier wordt gegeven. Inwoners die zijn aangewezen op 24 uur per dag zorg nabij of permanent toezicht kunnen uit de Wet langdurige zorg (Wlz) deze zware, intensieve vormen van zorg ontvangen. Deze doelgroep bestaat vooral uit kwetsbare ouderen, mensen met een ernstige handicap of psychische aandoening. Om voor de Wlz in aanmerking te komen, is een indicatie nodig van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). De Wlz is een volksverzekering. Vanaf 18 jaar betaalt de inwoner ook een eigen bijdrage voor zorg uit de Wlz. De kosten voor zorg worden dus niet door de gemeente betaald. Het doorverwijzen van inwoners die nu gebruikmaken van Wmo maatwerkvoorzieningen naar de Wlz kan voor de gemeente leiden tot een aanzienlijke kostenbesparing.

Gemeenten gaan op verschillende manieren om met doorverwijzingen naar de Wlz. Er zijn enerzijds gemeenten die coulanter zijn en doen wat nodig is. Anderszijds zijn er gemeenten die wat ‘harder’ zijn en geen zorg verlenen die een inwoner vanuit de Wlz kan ontvangen. H Die keuzes kunnen in de uitvoering gedaan worden, maar een uitspraak over de samenloop en samenhang met de Wlz in de visie kan richting geven. Consulenten bij de gemeente Winterswijk geven aan dat er geen beleid is vastgelegd op dit gebied. . Vanuit de Wmo zijn consulenten er wel actief mee bezig in de uitvoering, zij kunnen beoordelen of inwoners in de Wlz passen. Als dit het geval is, zetten zij in op het toeleiden van inwoners naar de Wlz. De extra inzet op zorg voor inwoners die eigenlijk Wlz cliënten zijn, vergt inzet en drukt op de organisatie.

2.4. Randvoorwaarden In het beleidskader Meedoen in Winterswijk zijn randvoorwaarden opgenomen die noodzakelijk zijn voor het tot uitvoer brengen van bovengenoemde doelen voor Wmo en Jeugd. De genoemde randvoorwaarden zijn onder te verdelen in drie categorieën. Inzicht in cijfers en prestaties Winterswijk ziet het inzicht in cijfers en prestaties als randvoorwaarde om huidige werkzaamheden te kunnen evalueren. De gemeente maakt gebruik van verschillende instrumenten om de cijfers en prestaties te evalueren zoals de klanttevredenheidsonderzoeken, gezondheidsmonitors van de GGD en de eigen managementinformatie. Managementinformatie is bedoeld om verantwoording af te leggen, het beleid te evalueren en waar nodig bij te sturen. Hiervoor gebruikt Winterswijk, samen met acht Achterhoekse gemeenten, het programma Initi8 dat op basis van digitale facturen van Wmo- en jeugdhulp financiële en beleidsinformatie oplevert. De gemeente wil de managementinformatie zo ontwikkelen dat deze meer kwalitatieve informatie bevat om te kunnen beoordelen of de transformatiedoelen worden gerealiseerd. In het evalueren en monitoren van het beleid spelen inwoners en adviesraden een belangrijke rol. Inwoners worden betrokken bij het meekijken en adviseren van beleid binnen het sociaal domein.

De Wmo-raad is de afgelopen jaren verbreed met thema’s uit de Jeugdwet en daarvoor uitgebreid naar de Adviesraad Sociaal Domein. De adviesraad geeft gevraagd en ongevraagd advies over beleid en uitvoering in het sociaal domein. Regionale samenwerking Een deel van de uitvoering van het beleid geeft Winterswijk samen met andere gemeenten vorm. De ondersteuning in het kader van de Wmo en Jeugdwet wordt bijvoorbeeld regionaal ingekocht en er is een regionaal

19 / 52

preventieprogramma opgesteld. Het gezamenlijk aanpakken van het sociaal domein maakt een efficiëntere uitvoering mogelijk en is tevens een kennisplatform waar gemeenten onderling informatie kunnen uitwisselen en van elkaar kunnen leren. Het Contract- en Leveranciers Managementteam houdt zich bezig met het beheer van de gegunde contracten, de monitoring van de resultaten, het toezicht op de uitvoering (beheersing van de risico’s) en de opbouw van de relatie met de contractpartners. Er is daarnaast een regionale toezichthouder sociaal domein die werkzaam is voor de Achterhoekse gemeenten. De regionale toezichthouder toetst de kwaliteit van aanbieders aan de hand van de eisen uit het inkoopdocument of de gewenste kwaliteit gewaarborgd is. Financiën Vanaf 2019 is de begroting gebaseerd op het aantal zorgvragers en de uitgaven van de voorgaande jaren. In hoofdstuk 5 gaan we verder in op de financiën en in hoeverre deze toereikend zijn.

2.5. Analyse Beleid Het beleid zoals dat nu is opgezet, past bij de tijd dat het is opgezet maar is voor nu te weinig richtinggevend om invulling te kunnen geven aan het sociaal domein en de veranderingen daarbinnen. Zoals ook de veranderingen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd waarin wordt ingezet op een versterking van de sociale basis en het ‘dichtbij doen wat dichtbij kan’ op het gebied van zorg. Dat is ook terug te zien als het gaat om de vraag hoe positioneer je de toegang en wat verwacht je dat er in en rondom lichte vormen van begeleiding en ondersteuning gedaan kan worden. Met het oog op een preventieve werking en een sterke sociale basis kan de omslag gemaakt worden van de inzet van maatwerkvoorzieningen naar lichte vormen van begeleiding en ondersteuning aan de voorkant. Hiervoor is netwerkvorming tussen het sociaal domein en de sociale basis een randvoorwaarde. Door de samenwerking met scholen en huisartsen te versterken, kan meer ondersteuning uit algemene voorzieningen worden geboden. Ook wat betreft regievoering op dossiers is het beleidskader niet richtinggevend genoeg. Dat wil niet zeggen dat in de uitvoering slechte dingen gebeuren, maar er moet vaak zelf op zoek gegaan worden naar een oplossing. Er wordt weinig rugdekking gevonden in de beleidsopzet.

Doelstellingen Een doelstelling die zowel uit het beleidsplan als uit de jaarstukken doorklinkt, is het bevorderen van een integrale aanpak en samenwerking binnen het sociaal domein. Hierbij gaat het enerzijds om het faciliteren van een samenwerking tussen verschillende domeinen zoals Wmo en Jeugd maar ook met participatie, wonen, zorg en onderwijs. Anderzijds hoort hierbij ook de ambitie om te komen tot een integrale intake en verordening voor het hele sociaal domein. De integrale verordening is inmiddels gerealiseerd. Het invoeren van één integrale intake is in de praktijk minder eenvoudig uitvoerbaar, blijkt uit de gesprekken. In het kader van integraliteit past ook de doelstelling één gezin, één plan, waarbij alle aspecten voor een gezin of huishouden op het gebied van het sociaal domein worden gecoördineerd en afgestemd. In het kader van regievoering is het voor de gemeente de taak om multidisciplinaire overleggen te organiseren en faciliteren. Waar in Winterswijk wordt gesproken over één gezin, één plan, wordt in het SDA hier één regisseur aan toegevoegd. Het ontbreekt in Winterswijk nog aan duidelijkheid rond één aangewezen regisseur. De afspraken rond regievoering zijn, voornamelijk voor de Wmo, op dit moment nog onvoldoende richtinggevend.

20 / 52

Een andere doelstelling die in de ambities van de gemeente Winterswijk naar voren komt, is de inzet op preventie en normalisering van problemen met als doel vroegtijdige signalering en interventie en een versterking van de eigen kracht van inwoners. In het verlengde hiervan zet Winterswijk in op het bevorderen van de laagdrempeligheid en herkenbaarheid van voorzieningen. Bijvoorbeeld door het inloopspreekuur dat het Sociaal Team elke dag houdt in De Post. Gezien de ontwikkelingen in het sociaal domein is het belangrijk om meer richting te geven in het beleid aan het samenspel tussen de sociale basis en het sociaal domein. Organisatie en samenwerking Het sociaal domein is groot en er vallen veel beleidsvelden onder. Het delen van kennis en het kennen van elkaar, zowel binnen als buiten de gemeentelijke organisatie, is belangrijk. Uit de gesprekken blijkt dat de wisselwerking tussen beleid en uitvoering beperkt is. Het is van belang dat beleid wordt meegenomen in keuzes en ontwikkelingen in de uitvoering en dat, andersom, de uitvoering aan de voorkant van beleidsprocessen vroegtijdig wordt betrokken en meegenomen. En dat het beleid terugkoppelt wat er in besluitvormingstrajecten gebeurt. Zo ontstaat een leerloop van kennis delen, kennis uitwisselen en reflecteren op wat er gedaan wordt. Dat is nog niet iets dat ingebakken zit in de gemeente, blijkt uit de gesprekken.

Er zijn betrokkenen die aangeven dat ze elkaar onvoldoende kennen om goed te kunnen samenwerken aan het sociaal domein. Niet alleen voor de samenwerking binnen de gemeente, maar ook tussen de gemeente en huisartsen of onderwijs is het delen van kennis en ervaring van belang. De ervaringen in Winterswijk met huisartsen en scholen zijn wisselend. De netwerkvorming met deze partijen is zoals eerder genoemd, cruciaal in het versterken van de sociale basis en de verschuiving naar meer algemene voorzieningen. De samenwerking tussen gemeenten en betrokken (zorg- en welzijns)organisaties in het PPJ loopt ook nog niet optimaal. Door in te zetten op het versterken van de samenwerking kan de inzet van het PPJ op het voorkomen van grote problemen en duurdere zorg vergroot worden. Toegang De laagdrempeligheid en bekendheid onder inwoners van De Post wordt door betrokkenen onderstreept als een sterk punt. Overall geldt echter voor de toegang dat richtinggevende uitspraken worden gemist over de positionering en de functie van de toegang. Daarbij speelt ook dat bijvoorbeeld het onderscheid tussen het Sociaal Team en Ondersteuningsteam ertoe kan bijdragen dat er gespecialiseerd wordt. Hierin wordt het onderscheid gemaakt naar ondersteuning voor 18- en 18+ inwoners. Dat bemoeilijkt een stuk samenspel en samenwerking.

Gezien de ontwikkeling in sociaal domein in het kader van de Hervormingsagenda Jeugd – de versterking van de preventieve toegang zodat het beroep op maatwerk wordt verminderd door een verschuiving naar algemene voorzieningen en lichte vormen van ondersteuning – kan het voordeliger zijn om dit meer samen te brengen. Door een meer algemene toegang te bieden, voor alle hulpvragen, en hier de consulenten dichterbij te trekken, kan de intake integraler uitgevoerd worden. Dan kan er ook op huishoudenniveau of vanuit gezinssituaties integraal gehandeld worden. Zoals in de Hervormingsagenda Jeugd wordt genoemd, zijn lokale teams multidisciplinair met goed opgeleide professionals met de juiste expertise, tijd, ruimte en mandaat6. Bij een aanpassing van de inrichting van de toegang in Winterswijk vanuit de gedachte dat één functionaris die de vraag ontvangt het hele segment met de inwoner doorloopt, is het daarom bovendien belangrijk om te kijken wie er aan de voorkant in de toegang wordt neergezet. Ambulante hulpverlening die nu door SDA wordt ingekocht, kan het OT of ST zelf aan de voorkant bieden. Dit past bij het uitgangspunt ‘dichtbij doen wat dichtbij kan’. Een aandachtspunt hierbij is wat dit vraagt van de organisatie qua bezetting.

Uit de gesprekken blijkt dat de taken voor gemeenten in het sociaal domein zijn uitgebreid terwijl de formatie in Winterswijk niet in dezelfde mate is gegroeid. Een informatie-uitvraag bij de ambtelijke

6

Rijksoverheid (20 juni 2016). Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028.

21 / 52

organisatie toont aan dat er de afgelopen jaren verschillende nieuwe taken belegd zijn bij het Sociaal Team, zoals deelname aan het kernteam PPJ, de uitvoering van verkennend onderzoek en procesregie in het kader van de WvGGZ en de maatschappelijke begeleiding van statushouders. Deze nieuwe taken gaan in sommige gevallen gepaard met structurele formatie-uitbreiding, maar vaak met incidentele of in sommige gevallen geen uitbreiding. Als de taken en verantwoordelijkheden van de toegang worden uitgebreid, moet ook de organisatie meegroeien.

22 / 52

3. Doeltreffendheid In dit hoofdstuk staat de vraag centraal wat er blijkt uit de reeds uitgevoerde onderzoeken en beschikbare documenten over de doeltreffendheid van het beleid. Om deze vraag te beantwoorden gaan we allereerst in paragraaf 3.1 in op de doelstellingen van het beleid rond Wmo en de Jeugdwet in Winterswijk. De meest recente cijfers die in dit hoofdstuk worden beschreven komen uit 2022. Op het moment van schrijven van de evaluatie zijn de jaarcijfers van 2023 namelijk nog niet openbaar. In paragraaf 3.2 wordt vervolgens beschreven hoe cliënten de uitvoering van het beleid ervaren. In de analyse in paragraaf 3.3 wordt ten slotte de doeltreffendheid van het Wmo- en Jeugdbeleid beoordeeld.

3.1. Doeltreffendheid van het beleid 3.1.1. Doelstellingen Wmo Zoals in paragraaf 2.1.2. beschreven, zijn de doelstellingen van Winterswijk in de begroting 2024 op het gebied van maatschappelijke ondersteuning tweeledig. De eerste doelstelling is gericht op het zorgen voor een sterke sociale basis met laagdrempelige voorzieningen en het streven naar het normaliseren van de hulp van inwoners. De tweede doelstelling is het beheersbaar houden van de zorgkosten. Om de voortgang op deze doelstellingen meetbaar te maken, zijn in de jaarstukken indicatoren opgenomen. In de programmabegroting 2024 op winterswijkpc.begrotingsapp.nl zijn de volgende twee indicatoren benoemd: • Het aantal geïndiceerde uren Hulp bij huishouden daalt. • Stabilisatie en waar mogelijk daling van het aantal cliënten dat begeleiding ontvangt in het kader van de Wmo. Uit de jaarstukken van 2022 blijkt dat het aantal cliënten met een maatwerkondersteuning over het algemeen daalt. In 2022 daalde het aantal cliënten met hulp bij het huishouden met 3 per maand. Verder staat in de jaarstukken van 2022 de indicator beschreven dat 50 tot 60% van de huidige Wmo-begeleidingsgroep binnen vier jaar gebruik maakt van arbeidsmatige dagvoorziening van Werkbaan Oost. Het gaat hierbij om niet-pensioengerechtigde en niet-leerplichtige klanten. Vanaf januari 2023 is de arbeidsmatige dagbesteding bij Fijnder gestart.

Over de resultaten van deze indicator is daarom nog niets te melden. Naast deze indicatoren worden in de jaarstukken 2022 op winterswijkpc.begrotingsapp.nl de volgende resultaten benoemd. • Om de (toegang tot) ondersteuning voor inwoners zo integraal en laagdrempelig mogelijk te maken, is in 2022 een aantal nieuwe ontwikkelingen ingevoerd. Zo is de integrale intake sociaal domein ‘Samen aan het stuur’ gestart. Uit de gesprekken met betrokkenen blijkt dat dit project voornamelijk op de Participatiewet is gericht en voor de Wmo en Jeugd dus weinig effect heeft. • Daarnaast zijn in 2022 de eerste stappen gezet voor de invoering van algemene voorzieningen waaraan mensen zonder indicatie kunnen deelnemen. Hiermee kunnen inwoners tijdig en laagdrempelig geholpen worden om zo dure zorg te voorkomen. • Ook ging op 1 juli 2022 de nieuwe inkoop van start en is begonnen met de nieuwe werkwijze resultaatgericht indiceren. Eind 2023 is de nieuwe werkwijze geëvalueerd. De beoogde financiële resultaten van de inkoop zijn niet behaald.

23 / 52

•

Wat betreft het beheersbaar blijven van de kosten, begon het bestand in 2022 licht te dalen na jarenlange stijging door de invoering van het abonnementstarief.Het aantal inwoners dat Hulp bij huishouden ontvangt, daalt na enkele jaren sterke stijging nu licht. De instroom in de Wmo-voorziening begeleiding is al een aantal jaren stabiel. In de volgende hoofdstukken gaan we verder in op de kosten.

3.1.2. Doelstellingen Jeugd Net als bij de maatschappelijke ondersteuning, is de eerste doelstelling van de gemeente Winterswijk op het gebied van jeugd gericht op het normaliseren van de zorg om zo de instroom in geïndiceerde voorzieningen te beperken. Ook het beheersen van zorgkosten door middel van de nieuwe inkoop is een doelstelling. Met de laatste doelstelling op het gebied van Jeugd zet Winterswijk in op preventie, door te zorgen dat ouders goed voor hun kinderen kunnen zorgen. Aan deze doelstellingen zijn in de programmabegroting 2024 op winterswijkpc.begrotingsapp.nl de volgende indicatoren gekoppeld: • Beheersbaar krijgen instroom geïndiceerde zorg. • Gezondheid van jongeren (psychisch en fysiek) stijgt (GGD Jeugdmonitor). In de jaarstukken van 2022 is slechts één indicator opgenomen, namelijk de stabilisatie van de instroom in de tweedelijnszorg. Uit de jaarstukken blijkt dat er in 2022 585 jeugdzorgcliënten waren. Van de aanvragen komt 55% via externe doorverwijzers zoals huisartsen. Hulpvragen op het gebied van Jeugd komen via De Post binnen bij het Ondersteuningsteam en uiteindelijk moet een Jeugdconsulent van de gemeente de aanvraag naar 2e-lijnszorg goedkeuren. Uit de gesprekken blijkt dat het (wacht)tijd scheelt om via de huisarts een verwijzing naar specialistische hulp te vragen.

De huisarts doet namelijk geen brede intake en er hoeft geen afspraak gemaakt te worden om het gezin te spreken. De beperkte invloed op doorverwijzingen naar geïndiceerde zorg door externe doorverwijzers wordt door de gemeente ook als risico gezien. Om de zorgkosten beheersbaar te houden, moet in 2024 meer sturing op de verwijzingen van externe verwijzers komen. Daarnaast worden de volgende resultaten benoemd in de jaarstukken 2022 op winterswijkpc.begrotingsapp.nl. • De nieuwe inkoop en werkwijze voor resultaatgericht indiceren die op 1 juli 2022 van start zijn gegaan, net als voor de Wmo. • Een belangrijk doel van Winterswijk is om te voorkomen dat kinderen moeten worden doorverwezen naar gespecialiseerde zorg. Door de inzet van de POH en het ondersteuningsteam wordt geprobeerd problemen zo vroeg mogelijk op te lossen. Uit de resultaten blijkt dat de instroom in de gespecialiseerde zorg in 2022 met 9% is afgenomen ten opzichte van 2021. • Er is een breed preventief aanbod om zowel jongeren als ouders te ondersteunen.

3.2. Ervaringen van cliënten Om een beeld te krijgen van de ervaringen van inwoners met het Wmo- en Jeugdbeleid in de gemeente Winterswijk worden in deze paragraaf de uitkomsten van de cliëntervaringsonderzoeken voor de Wmo en Jeugdwet toegelicht. De meest recente onderzoeken gaan over de resultaten van 2022.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=988401f6-3a27-40f2-a5ca-de47f5c4d358