Programmabegroting 2027-2030
Tekst van het document
0 | 36 | 36 | -36 | 0 | 0 | 0 | 0 baten en lasten Totaal 5.1 | 1.820 | -310 | -461 | -119 | -580 | -1.394 | -1.875 | -1.527 Algemene middelen 5.2 Lokale belastingen 0.61 OZB | 277 | 305 | 310 | -70 | 240 | 240 | 240 | 240 woningen 0.62 OZB niet- | 107 | 99 | 99 | -19 | 80 | 80 | 80 | 80 woningen 0.64 | 22 | 24 | 24 | -6 | 18 | 18 | 18 | 18 Belastingen overig Totaal 5.2 | 406 | 427 | 432 | -95 | 337 | 337 | 337 | 337 Lokale belastingen 79 Exploitatie | Rekening | Begroting Begroting | Aanpassing | Begroting Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 stand begroting 2027 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1e prognose 2026 Totaal Lasten | 2.226 | 118 | -29 | -213 | -242 | -1.057 | -1.538 | -1.190 Gerealiseerd | 88.949 | 87.897 | 84.966 | 5.027 | 89.993 | 87.854 | 88.833 | 89.609 resultaat Algemene middelen De baten zijn € 4.616.000 hoger, wat grotendeels als volgt te verklaren is: • | Algemene uitkering | € 4.580.000 V Algemene uitkering Het voordeel van de algemene uitkering is gebaseerd op de septembercirculaire 2025 (€ 69.000) en de meicirculaire 2026 (€ 4.511.000) . De lasten zijn € 119.000 lager, wat grotendeels als volgt te verklaren is: • | Rente | € 97.000 V Rente De gewijzigde investeringsplanning levert een rentevoordeel van € 97.000 op.
Hierbij is er sprake van een verschuiving tussen langlopende en kortlopende rente, omdat de financieringsbehoefte met kortlopende geldleningen gefinancierd kan worden. Lokale belastingen De baten zijn € 197.000 hoger, wat grotendeels als volgt te verklaren is: • | Onroerende zaakbelasting | € 200.000 V Onroerende zaakbelasting Het voordeel van de onroerende zaakbelasting betreft areaaluitbreiding (€ 73.000) en reguliere indexatie van de OZB-tarieven (2,1%: € 159.000). Hieronder is ook een aframing van de dwangbevelopbrengsten (€ 32.000) gebaseerd op realisatie in de afgelopen jaren verantwoord. De lasten zijn € 95.000 lager, wat grotendeels als volgt te verklaren is: • | Doorbelastingen | € 90.000 V Doorbelastingen Voor de doorbelaste kapitaallasten en bedrijfsvoeringskosten verwijzen wij naar bijlage 5. Kredieten Er zijn geen kredieten binnen dit programma. Onttrekkingen en toevoegingen reserves In 2027 zijn er geen onttrekkingen of toevoegingen aan de bestemmingsreserves begroot. Paragrafen Paragraaf lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf licht de gemeentelijke belastingen nader toe. Na de algemene uitkering uit het gemeentefonds vormen de belastingen onze belangrijkste inkomstenbronnen. We onderscheiden drie typen gemeentelijke belastingen.
De onderstaande drie belastingtypen lichten we later in deze paragraaf verder toe: 80 81 • Algemene belastingen • Bestemmingsheffingen • Retributies De opbrengsten van de algemene belastingen tellen we op bij de algemene middelen. Dit betekent dat we de opbrengsten van deze belastingen niet labelen. We kunnen ze daardoor voor alle gemeentelijke taken en voorzieningen inzetten. Voorbeelden van deze algemene belastingen zijn de onroerendezaakbelastingen (OZB), precariobelasting, reclamebelasting, forensenbelasting en toeristenbelasting. De opbrengsten van bestemmingsheffingen worden ingezet voor specifieke voorzieningen. Deze specifieke voorzieningen hebben wel een duidelijk algemeen belang. Onder deze categorie vallen de afvalstoffenheffing en rioolheffing. We heffen retributies als de gemeente een specifieke dienst verleent; de leges, begraafrechten en marktgelden zijn de belangrijkste retributies binnen de gemeente Winterswijk. We mogen geen winst maken op bestemmingsheffingen en retributies. De begrote opbrengst mag dus niet hoger zijn dan de begrote kosten om de diensten te verlenen. Beleid We hanteren de volgende uitgangspunten: • De opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) is in 2027 gelijk aan die van 2026 (exclusief inflatie en areaaluitbreiding). • Het inflatiepercentage van 2,1% is gebaseerd op de loon- en prijsindices van het Centraal Planbureau (CPB).
Dit staat in tabel 4.2.2 van de meicirculaire van het Gemeentefonds 2026. • De rioolheffing is 100% kostendekkend op basis van het Gemeentelijk Waterplan (GWP). We zijn aan het zoeken naar mogelijkheden om de kosten zodanig te beheersen dat de kaders van het GWP overeind blijven. Momenteel wordt er een deel uit de algemene reserve gebruikt om de kosten niet harder te laten stijgen dan de inflatie. • De afvalstoffenheffing is 100% kostendekkend. • Bij de leges streven we naar 100% kostendekking. Belastingdruk De belastingdruk geeft aan welke belastingen onze inwoners direct in hun portemonnee voelen. Om deze belastingdruk te berekenen, tellen we de OZB, de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing bij elkaar op. In de tabel Belastingdruk 2027 rekenen we met een gemiddelde WOZ-waarde van € 360.000 voor een woning. De verwachte waardestijging is 6,5% voor woningen. Verderop in deze paragraaf lichten we de vermelde bedragen verder toe.
De belastingdruk voor de inwoner ziet er als volgt uit: Gezin (eigen woning) | 2025 | 2026 | 2027 WOZ-waarde € 307.000 | WOZ-waarde € 338.000 | WOZ-waarde € 360.000* Belastingen: Onroerende-zaakbelasting | 303,00 | 314,00 | 315,00 Afvalstoffenheffing - vastrecht | 205,00 | 212,00 | 221,00 - variabel deel (14 aanbiedingen) | 21,00 | 21,70 | 22,40 Rioolheffing (127m³) | 389,89 | 400,05 | 412,75 Totaal | 918,89 | 947,75 | 971,15 2,47% Gezin (huurwoning) | 2025 | 2026 | 2026 Belastingen: Afvalstoffenheffing - vastrecht | 205,00 | 212,00 | 221,00 - variabel deel (14 aanbiedingen) | 21,00 | 21,70 | 22,40 Rioolheffing (127m³) | 389,89 | 400,05 | 412,75 TOTAAL | 615,89 | 633,75 | 656,15 3,53% * 6,5% waardestijging De stijging is het gevolg van een hogere OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Het college heeft als uitgangspunt dat de OZB-opbrengst gelijk blijft, met uitzondering van de areaaluitbreiding en de inflatie. Dit betekent dat ongeacht de waardestijging (of -daling) de verschuldigde OZB niet verandert. Voor 2026 verwachten we een waardestijging voor woningen van gemiddeld 6,5%, wat hoger is dan de inflatie. Rekening houdend met het inflatiepercentage, dat voor 2027 is vastgesteld op 2,1%, daalt het tarief. Daarnaast stijgt het tarief voor de afvalstoffenheffing. Dit komt doordat de kosten van ROVA stijgen.
Om 100% kostendekkend te blijven, verhogen we het tarief voor het vastrecht met € 9 (€ 221,00) en het tarief voor de aanbiedingen met € 0,05 (€ 1,60). Tot slot gaan we ook de tarieven voor de riool- en waterzorgheffing verhogen. De tarieven stijgen met € 0,10 per m³ ingenomen water. Dat is een stijging van 3,1%. De verwachting is dat het verbruik stabiel blijft. De belastingdruk voor de inwoner die in een eigen woning woont met een gemiddelde WOZ-waarde, stijgt met € 23,40. Rekening houdend met de inflatie (2,1%), stijgt de belastingdruk in reële zin met 0,37%. Voor de inwoner in een huurwoning stijgt de belastingdruk met € 22,40. Rekening houdend met de inflatie stijgt de belastingdruk in reële zin met 1,43%. Door afval goed te scheiden, kunnen inwoners zelf invloed uitoefenen op een deel van de verschuldigde afvalstoffenheffing. Immers, hoe minder restafval wordt aangeboden, hoe lager het variabele deel. Door verstandig met het waterverbruik om te gaan, is het ook mogelijk om minder riool- en waterzorgheffing te betalen. Dit komt doordat we de riool- en waterzorgheffing per m³ ingenomen water afrekenen.
82 Opbrengst heffingen Belastingsoort | Begroting 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 OZB eigenaren woningen | 4.188.000 | 4.332.000 | 4.496.000 OZB eigenaren niet-woning | 1.873.000 | 1.928.000 | 1.969.000 OZB gebruikers niet-woning | 1.283.000 | 1.320.000 | 1.348.000 OZB Totaal | 7.344.000 | 7.580.000 | 7.813.000 Reclamebelasting | 105.000 | 125.000 | 140.000 Toeristenbelasting | 1.054.000 | 1.100.000 | 1.100.000 Forensenbelasting | 90.000 | 110.000 | 120.000 Precariobelasting | 50.000 | 65.000 | 62.000 Afvalstoffenheffing | 3.160.000 | 3.215.000 | 3.372.000 Rioolheffing | 4.355.000 | 4.470.000 | 4.564.000 Grafrechten | 239.000 | 238.000 | 238.000 Marktgelden | 130.000 | 133.000 | 136.000 Leges omgevingsvergunningen | 1.340.000 | 1.948.880 | 2.143.000 Leges | 572.000 | 769.000 | 828.000 Totaal | 18.439.000 | 19.753.880 | 20.516.000 Onroerendezaakbelastingen De verwachting is dat de gemiddelde WOZ-waarde met zo’n 6,5% stijgt. Voor niet- woningen is de verwachting dat de waarden met 2,5% stijgen. Deze aannames zijn op basis van de inschatting van de Waarderingskamer. De exacte invloed is op dit moment nog niet bekend, omdat de herwaardering voor belastingjaar 2027 nog in volle gang is. Eind 2026 wordt de herwaardering afgerond en is duidelijk wat de nieuwe WOZ-waarden voor 2027 zijn. Het college heeft als uitgangspunt dat de opbrengst van de OZB wordt gefixeerd.
Wel wordt er nog rekening gehouden met areaaluitbreidingen en de inflatiecorrectie (2,1% voor 2027). Door het fixeren van de opbrengst wordt het tarief dus gewijzigd. Hierbij geldt dat bij een daling van de WOZ-waarden het tarief stijgt, en bij een stijging van de WOZ-waarden wordt het tarief lager. Dit komt doordat we bij het berekenen van de OZB de WOZ-waarde vermenigvuldigen met het tarief. De OZB-tarieven voor 2027 zijn, onder voorbehoud van de vaststelling van de belastingverordeningen eind 2026, als volgt: Tarieven Onroerende-zaakbelasting (OZB) | 2025 | 2026 | 2027 Eigendom woning | 0,0987% | 0,0929% | 0,0877% Eigendom niet-woning | 0,2723% | 0,2746% | 0,2564% Gebruik niet-woning | 0,2154% | 0,2173% | 0,2007% Toeristenbelasting Recentelijk is er een vergelijkend onderzoek gedaan door een extern adviesbureau. Dit vormt de basis om met de sector te komen tot meerjarige afspraken over de toeristenbelasting. Deze hebben effect vanaf 2028. Het tarief voor 2027 blijft gelijk aan het tarief van 2026. Forensenbelasting Voor het tarief van de forensenbelasting zoeken we aansluiting bij de toeristenbelasting. Het forfaitaire tarief voor een vakantiewoning in de toeristenbelasting is ook van toepassing op de gemeubileerde woning bij de forensenbelasting. Aangezien het tarief voor de toeristenbelasting niet wijzigt, blijft dit tarief gelijk op € 370.
83 Precariobelasting We heffen precariobelasting voor het gebruik van gemeentegrond. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de terrassen bij cafés en restaurants en aan uitstallingen. Deze worden voor 2027 geïndexeerd. Afvalstoffenheffing Inwoners betalen alleen voor het aanbieden van hun restafval. Herbruikbare afvalstoffen halen we tegen nultarief op. De afvalstoffenheffing bestaat daarom uit een vastrecht en een tarief per restafvalaanbieding. Wij berekenen de kosten voor de afvalinzameling van ROVA door in onze tarieven. Omdat deze kosten gestegen zijn, stijgen ook de tarieven. Om 100% kostendekkend te blijven, hebben we de kostenstijging verwerkt in zowel het vastrecht, als in de aanbiedingen. Zo betaalt iedereen mee aan de toegenomen lasten. De tariefontwikkeling ziet er als volgt uit: Tarieven afvalstoffenheffing | 2025 | 2026 | 2027 Afvalstoffenheffing Vastrecht | 205,00 | 212,00 | 221,00 Variabel: Ondergrondse verzamelcontainer | 1,50 | 1,55 | 1,60 140 liter restafvalcontainer | 6,00 | 6,20 | 6,40 240 liter restafvalcontainer | 9,00 | 9,30 | 9,60 Rioolheffing Het Gemeentelijk Waterbeheersingsplan (GWP) v | ormt de basis voor de tarieven. Hierin is opgenomen welke kosten we hebben gemaakt en welke we de komende jaren gaan maken. Door de uitbreiding van de watertaken van de gemeente, kunnen we meer kosten onder de riool- en waterzorgheffing scharen.
In het GWP | is hier een verdere invulling aan gegeven. Binnen de gemeente Winterswijk volgen we het waterspoor voor de riool | - en waterzorgheffing. Dit betekent dat we de inwoner belasten voor het daadwerkelijke waterverbruik. De aanslagoplegging verloopt via het waterbedrijf Vitens. De gemeente 'lift’ mee met de aanslagoplegging door Vitens. Aan de hand van het door Vitens berekende waterverbruik, legt Vitens namens de gemeente de aanslag voor de riool- en waterzorgheffing op. Bij het bepalen van de tarieven gaan we uit van een gemiddeld waterverbruik over de afgelopen drie jaar. Vitens levert in november het waterverbruik over de afgelopen periode aan. Met dit waterverbruik houden we rekening bij het berekenen van de tarieven voor 2027. Momenteel wordt er een onderzoek gedaan door een extern bureau naar de verschillende manieren om de rioolheffing te heffen. De uitkomsten hiervan vormen de basis voor de riool- en waterzorgheffing vanaf 2028. Tarieven Riool- en waterzorgheffing | 2025 | 2026 | 2027 per m³ 0-500 m³ | 3,07 | 3,15 | 3,25 501 - 5.000 m³ | 3,03 | 3,10 | 3,21 5.001 - 20.000 m³ | 2,95 | 3,06 | 3,16 20.001m³ en meer | 0,00 | 0,00 | 0,00 Grafrechten De kosten voor de begraafplaats zijn al jaren hoger dan de opbrengsten. Dit komt voornamelijk doordat we voor de oudere graven geen inkomsten meer ontvangen en deze wel onderhouden.
84 Marktgelden De marktgelden leggen we op aan de marktkooplieden die op de woensdag en zaterdag een kraam hebben op de markt. Deze worden voor 2027 geïndexeerd, zoals is afgesproken met de sector. Tarieven marktgeld | 2025 | 2026 | 2027 per m³: Zaterdag | 1,18 | 1,21 | 1,24 Zaterdag vette waren | 1,60 | 1,64 | 1,67 Woensdag | 0,74 | 0,76 | 0,79 Woensdag vette waren | 1,00 | 1,03 | 1,05 Leges algemene dienstverlening Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Dit betekent voor de gemeente dat de werkzaamheden voor de beoordeling van een vergunningsaanvraag zijn veranderd. Dit heeft ook gevolgen voor de in rekening te brengen leges. We blijven leges heffen voor het uitvoeren van de ruimtelijke toets. Daarnaast kunnen we leges gaan heffen voor de aanvraag van milieuvergunningen. De vaste tarieven worden wel geïndexeerd met 2,1% , maar de percentages die een relatie hebben met de bouwsom blijven gelijk. Dit omdat de aanname is dat de bouwsom al geïndexeerd is. Ook is ingeschat dat er meer wordt gebouwd tegen een hogere bouwsom. Reclamebelasting Het hoofddoel van de reclamebelasting is de bevordering en versterking van het centrale gebied van Winterswijk. Om dit te bereiken is de stichting Ondernemers Fonds Centrum Winterswijk (OFCW) in het leven geroepen. De gemeente int reclamebelasting, met als doel zoveel mogelijk ondernemers in het centrum te betrekken.
Nadat we onze eigen kosten hebben afgetrokken, storten we de opbrengst op de rekening van de stichting. Er is een convenant gesloten tussen de stichting en de gemeente, waarin duidelijke afspraken zijn vastgelegd over de besteding van het geld. Dit waarborgt dat de middelen daadwerkelijk worden ingezet ten behoeve van het centrumgebied. Voor 2027 blijft het tarief gelijk aan 2026. Kwijtschelding Burgers die op het sociaal minimum leven, kunnen kwijtschelding aanvragen voor de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing. Voor burgers die het afgelopen jaar kwijtschelding hebben gehad, laten we bij het inlichtingenbureau controleren of zij nog voldoen aan de voorwaarden. Als dit zo is, wordt automatisch kwijtschelding verleend. Burgers hoeven hiervoor dan geen verzoek tot kwijtschelding meer in te dienen. Het gaat hierbij alleen om het vastrecht van de afvalstoffenheffing. Zo stimuleren we ook burgers die in aanmerking komen voor kwijtschelding om het afval zoveel mogelijk te scheiden. Bij de riool- en waterzorgheffing schelden we een waterverbruik kwijt van maximaal 45 m³ per persoon per huishouden. We informeren Vitens ook als er kwijtschelding is verleend. Kostenonderbouwing In de paragraaf lokale heffingen is een overzicht opgenomen van de baten en lasten voor die heffingen waarbij sprake is van het verhalen van kosten.
85 86 In deze paragraaf is inzichtelijk gemaakt in hoeverre de afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing, begraafrechten, marktgelden en leges kostendekkend zijn. Voor deze belastingsoorten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Onder maximaal kostendekkend verstaan we dat de geraamde baten de geraamde kosten niet mogen overschrijden. Verder houden we rekening met de overhead. De overheadkosten omvatten alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de gemeentelijke organisatie en die niet rechtstreeks aan de primaire beleidstaken kunnen worden toegerekend. Het betreft onder meer uitgaven voor bestuursondersteuning, financiën, personeelszaken, communicatie, juridische zaken, informatievoorziening, huisvesting, automatisering en facilitaire dienstverlening. De overhead ondersteunt de uitvoering van de gemeentelijke programma's en draagt bij aan een doelmatige en efficiënte bedrijfsvoering. Hieronder geven we achtereenvolgens een overzicht van de kostenonderbouwing voor de afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing, begraafrechten, marktgelden en leges.
Kostenonderbouwing afvalstoffenheffing Kostendekkendheid afvalstoffenheffing Kosten: Afval € 3.481.000 Overhead € 138.000 Totale Kosten € 3.619.000 Opbrengsten: Opbrengst Belastingen € 3.372.000 Overige Opbrengsten € 247.000 Totale opbrengsten € 3.619.000 Dekking 100% Kostenonderbouwing rioolheffing Kostendekkendheid riool- en waterzorgheffing Kosten: Riolering € 4.262.000 Overhead € 345.000 Totale Kosten € 4.607.000 Opbrengsten: Opbrengst Belastingen € 4.565.000 Overige Opbrengsten € 42.000 Totale opbrengsten € 4.607.000 Dekking 100% Kostenonderbouwing grafrechten kostendekkendheid grafrechten Kosten: Begraafplaats € 302.000 Overhead € 65.000 Totale Kosten € 367.000 Opbrengsten: Opbrengst Belastingen € 238.000 Overige Opbrengsten € - Totale opbrengsten € 238.000 Dekking 65% 87 Kostenonderbouwing marktgelden Kostendekkendheid marktgelden Kosten Warenmarkt 113.000 Overhead 51.000 Totale kosten 166.000 Opbrengsten Opbrengst belastingen 133.000 Overige opbrengsten 15.000 Totale opbrengsten 148.000 Dekking 89% Kostenonderbouwing leges Voor de kostendekkendheid van de leges geldt dat de opbrengst van alle leges samen maximaal 100% mag zijn van de begrote kosten. Dit kan betekenen dat er op onderdelen een overdekking is en op andere onderdelen een onderdekking. Uit de tabel blijkt dat er voor geen van de leges sprake is van overdekking.
Hiermee voldoen we aan de wettelijke eis dat de totaal begrote opbrengsten de begrote kosten niet mogen overschrijden. De genoemde titels en hoofdstukken zijn terug te vinden in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. Hierin staan de diverse productgroepen opgenomen, met de daarbij behorende tarieven. Opgenomen zijn alleen die hoofdstukken waar activiteiten in plaatsvinden. Kostendekkendheid leges Lasten (incl overhead) | Baten | Dekking in % Hoofdstuk 1 | Algemene dienstverlening § 1.1 | Burgerlijke stand | 42.129 | 25.000 | 59% § 1.2 | Reisdocumenten/ID-kaart | 606.599 | 547.140 | 90% § 1.3 | Rijbewijzen | 214.594 | 179.328 | 84% § 1.4 | Verstrekkingen uit Basisregistratie Personen | 53.862 | 34.000 | 63% § 1.5 | Bestuursstukken | 0 | 0 | 0% § 1.6 | Vastgoedinformatie | 0 | 0 | 0% § 1.7 | Overige publiekszaken | 7.619 | 4.500 | 59% § 1.8 | Gemeentearchief | 0 | 0 | 0% § 1.9 | Bijzondere wetten | 29.134 | 25.500 | 88% § 1.10 | Diversen | 2.135 | 500 | 23% Subtotaal | 956.072 | 815.968 | 85% Hoofdstuk 2 | Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving § 2.1 | Algemene bepalingen | 0 | 0 | 0% § 2.2 | Voorfase | 0 | 0 | 0% § 2.3 | Activiteiten met betrekking tot bouwwerken | 2.156.067 | 2.131.483 | 99% § 2.4 | Activiteiten met betrekking tot cultureel erfgoed en werelderfgoed | 0 | 0 | 0% § 2.5 | Milieubelastende activiteiten | 0 | 0 | 0% § 2.6 |
Lozingsactiviteiten | 0 | 0 | 0% § 2.7 | Aanlegactiviteiten | 0 | 0 | 0% § 2.8 | Overige activiteiten | 0 | 0 | 0% § 2.9 | Maatwerkvoorschriften bij bouwactiviteiten | 0 | 0 | 0% § 2.10 | Gelijkwaardigheid | 0 | 0 | 0% § 2.11 | Overige tarieven | 0 | 0 | 0% § 2.12 | Modaliteiten | 11.602 | 11.500 | 99% § 2.13 | Vermindering | 0 | 0 | 0% § 2.14 | Teruggaaf | 0 | 0 | 0% Subtotaal | 2.167.669 | 2.142.983 | 99% Hoofdstuk 3 | Europese Dienstenrichtlijn § 3.1 | Horeca | 7.152 | 3.000 | 42% § 3.2 | Seksbedrijven | 0 | 0 | 0% § 3.3 | Winkeltijdenwet | 0 | 0 | 0% § 3.4 | Organiseren evenementen | 56.098 | 5.001 | 9% § 3.5 | APV-vergunningen | 0 | 0 | 0% § 3.6 | Gereserveerd | 0 | 0 | 0% § 3.7 | In dit hoofdstuk niet benoemd besluit | 16.936 | 4.000 | 24% Subtotaal | 80.186 | 12.001 | 15% Totaal | 3.203.927 | 2.970.952 | 93% Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In deze paragraaf komen aan de orde: • | Het weerstandsvermogen • | Overzicht risico's • | De financiële kengetallen met toelichting Normen Er gelden geen voorgeschreven normen voor de hoogte van het weerstandsvermogen of voor de verplicht voorgeschreven financiële kengetallen. Voor de hoogte van het weerstandsvermogen hanteren we een weerstandsratio van minimaal 1 (zie de toelichting in het onderdeel weerstandsratio).
88 89 Wat de financiële kengetallen betreft sluiten we aan bij de signaalwaarden van de provincie Gelderland. In het kader van het benutten van het surplus van de algemene reserve, is de weerstandscapaciteit een bepalende factor. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen van de gemeente Winterswijk om risico’s op te vangen, zonder dat de normale bedrijfsvoering dan wel cruciale voorzieningen voor onze inwoners en bedrijven in gevaar komen. In deze paragraaf richten we ons vooral op de risico’s met een financieel effect; hiervoor is immers een weerstandsvermogen nodig. Risico’s die een ‘bedreiging’ vormen voor het realiseren van beleidsdoelen of projecten, zijn primair onderdeel van de programma’s dan wel projecten. Verder geldt voor de beoordeling van de risico’s in deze paragraaf dat het moet gaan om onzekere gebeurtenissen, waarvan het (financieel) effect niet of nauwelijks is in te schatten. En die niet op een andere manier, bijvoorbeeld door te verzekeren, te verleggen zijn of door andere beheersmaatregelen kunnen worden afgedekt. De hoogte van een uiteindelijk gekozen investering is geen risico in het kader van deze paragraaf. Het gaat immers niet om een onzekere gebeurtenis, maar om een besluit waarop het college en de raad zelf invloed hebben.
Eenmaal in uitvoering kan er wel sprake zijn van risico’s in de vorm van onzekere gebeurtenissen tijdens de uitvoering. Het is dan zaak dat deze kenbaar zijn voordat het besluit wordt genomen, om deze zoveel mogelijk uit te sluiten dan wel bewust te aanvaarden. In die gevallen dat een risico vrij zeker is en ook het financieel effect redelijk te kwantificeren is, schrijft het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) voor dat hiervoor een voorziening moet worden getroffen. Dit is bijvoorbeeld aan de orde bij voorziene verliezen op grondexploitaties. Mocht dit bij de jaarlijkse actualisatie duidelijk worden, is dat meteen het moment om hiervoor een voorziening te treffen. Het is dan zaak om de begroting op een andere wijze weer in evenwicht te krijgen. Dat kan door ombuigingen, bezuinigingen, inkomstenverhogingen of een combinatie hiervan. Een ruime algemene reserve (hoge weerstandsratio) biedt echter wel de mogelijkheid om de tijd te nemen voor een dergelijk proces en tot weloverwogen, breed gedragen, afwegingen te komen. Incidentele weerstandscapaciteit Feitelijk vormt de algemene reserve, naast de bestedingsfunctie die deze reserve heeft, onze incidentele weerstandscapaciteit.
Zolang er geen harde verplichtingen zijn aangegaan ten aanzien van bestemmingsreserves, kan de bestemming van die reserves in theorie worden heroverwogen en kan worden besloten deze toe te voegen aan de algemene reserve. Gezien de stand van de algemene reserve bestaat hiervoor voorlopig geen aanleiding; deze bedraagt ultimo 2026 naar verwachting € 28,7 miljoen. Structurele weerstandscapaciteit Zoals hiervoor genoemd wordt onze structurele weerstandscapaciteit in theorie gevormd door een combinatie van ombuigingen, bezuinigingen en inkomstenverhogingen. 90 Ombuigen en bezuinigen is een lastig proces en vraagt om veel flexibiliteit van de begroting. Dat laatste blijkt echter bijzonder lastig. Aan alle uitgaven liggen immers bewust gekozen beleid of wettelijke regels ten grondslag die we moeten uitvoeren, en waarvan een steeds groter deel een open-einde-karakter heeft. Dat laatste zien we de afgelopen jaren bij vrijwel alle gemeenten als het gaat om de Wmo en jeugdzorg. Maar ook als het lukt om andere beleidsmatige keuzes te maken, zijn de (positieve) financiële effecten hiervan niet direct in te boeken. Vaak is er namelijk al sprake van meerjarige financiële ‘verplichtingen’ in de vorm van kapitaallasten of subsidies die, wettelijk voorschrift, niet van het ene op het andere moment mogen worden afgebouwd.
In deze gevallen biedt de incidentele weerstandscapaciteit (algemene reserve) dus wel tijdelijk uitkomst om dit proces weloverwogen uit te voeren. Een deel van onze inkomsten (waar ook dienstverlening tegenover staat) zijn al gemaximeerd, omdat een kostendekking van 100% wordt gehanteerd of nagestreefd. Denk bijvoorbeeld aan riool- en afvalstoffenheffing en leges voor vergunningen. Voor een inkomstenverhoging blijven dan feitelijk de algemene belastingen over, zoals de toeristenbelasting en de OZB. Deze belastingen zijn immers vrij besteedbaar. Voor de hoogte van (de tarieven voor) de toeristenbelasting geldt geen maximum. Het zijn belastingen die door verblijfsaanbieders in de gemeenten aan hun gasten worden doorberekend en aan de gemeente worden afgedragen. Bij een eventuele verhoging is het vooral van belang om te beoordelen of dit een (te) negatief effect heeft op de concurrentiepositie van de verblijfsaanbieders. Ten aanzien van de hoogte van de OZB gelden ook geen (wettelijke) maximumtarieven. De hoogte daarvan is een politieke keuze. Momenteel is daarover afgesproken dat deze maximaal met de inflatie mag stijgen (gecorrigeerd voor waardestijgingen). Er kan sprake zijn van heel bijzondere lokale omstandigheden waardoor er grote structurele tekorten zijn die ook niet meteen door ombuigen of bezuinigen kunnen worden opgelost.
In dat geval kan een beroep worden gedaan op het zogenaamde artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet (FVW). Een beroep op dit artikel kent echter zware ‘toelatingseisen’, waaronder de eis dat er een OZB-tarief geldt dat minimaal 20% hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. Bij ‘eigen schuld’ kan dit percentage hoger worden vastgesteld, omdat de bijdrage op basis van artikel 12 via de algemene uitkering wordt verstrekt en daarmee dus door alle andere gemeenten wordt betaald. Op basis van die ‘norm’ van 120% bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor onze gemeente zo’n € 1,8 miljoen. Samenvatting totaal weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen ultimo 2026, dat we direct kunnen aanwenden, dus zonder heroverweging van bestemmingsreserves dan wel ombuigingen of bezuinigingen, bestaat uit een incidentele capaciteit van ruim € 28,6 miljoen (algemene reserve) en een structurele capaciteit van € 1,8 miljoen (OZB-verhoging). Risico’s Om te kunnen beoordelen of we over voldoende weerstandsvermogen beschikken, voeren we tweemaal per jaar (bij de begroting en de jaarstukken) een organisatiebrede risico-inventarisatie uit.
Voor de inschatting van de risico's maken we gebruik van de volgende categorieën: Kans: Risico-inschatting: Zeer klein | 10% Klein | 25% Gemiddeld | 50% Groot | 70% Zeer groot | 90% Zeer klein: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s waarvan het onwaarschijnlijk is dat ze zich in het komende jaar daadwerkelijk voordoen. Het zijn risico’s die zich slechts een keer in de twintig jaar voordoen of risico’s waarvan de kans op optreden erg laag is (tot 10%). Klein: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s waarvan het niet zo waarschijnlijk is dat ze zich in het komende jaar daadwerkelijk voordoen. Het zijn risico’s die zich een keer in de vier jaar voordoen of risico’s waarvan de kans op optreden laag is (25%). Gemiddeld: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s die nog beide kanten op kunnen. Het kan zijn dat ze zich komend jaar voordoen, het kan ook zijn van niet. Het zijn risico’s die zich een keer in de twee jaar voordoen of risico’s waarvan de kans op optreden gemiddeld is (50%). Groot: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s waarvan het waarschijnlijk is dat ze zich voordoen in het komende jaar, of risico’s waarvan de kans op optreden groot is (70%).
Zeer groot: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s waarvan het zeer waarschijnlijk is dat ze zich komend jaar daadwerkelijk voordoen of risico’s waarvan de kans op optreden zeer groot is (90%). Alle manieren om tot een kwalificatie van de risico’s te komen zijn subjectief; het gaat immers om onzekere gebeurtenissen. We hanteren om die reden een relatief simpele methode, waarbij zowel de kans als de impact (€) van belang zijn. Daarbij houden we er rekening mee dat niet alle risico’s zich gelijktijdig en in volle omvang voordoen. We willen voorkomen dat we een onnodig groot deel van onze algemene reserve als weerstandscapaciteit aanmerken, waardoor deze reserve niet meer voor andere doeleinden kan worden ingezet. In onderstaande tabel zijn de risico's opgenomen met een financieel effect groter dan € 50.000. Progra Omschrijving risico Ka Gesch Structu Scenario' Beheersmaatreg Meest | Financiële Impact Toelichting mma | ns at | reel | s | elen | waarschijnlij consequen financ | ke scenario | ties meest ieel | waarschijn risico | klijke scenario 1 | Budget-overschrijding 50 | De | Voor wat betreft De budgetten Geen. | 500.0 De sociaal domein (open-% 1.000. 500.00 budgetten het budget | zijn voldoende | 00 - | gemeente is eind-regelingen). | 000 | 0 | zijn | hebben we als | om de | 1.000.
verantwoord voldoende beleidsuitgangspubenodigde | 000 | elijk voor de om de | nt dat we de | zorg te | uitvoering benodigde budgetten | leveren. | van het zorg te | begroten op grond | sociaal 91 92 Progra mma Omschrijving risico Ka ns Gesch at financ ieel risico Structu reel Scenario' s Beheersmaatreg elen Meest waarschijnlij ke scenario Financiële consequen ties meest waarschijn klijke scenario Impact Toelichting leveren. De budgetten zijn niet voldoende om de benodigde zorg te leveren. We moeten toch betalen, omdat het open- eindregeli ngen betreft. van de uitgaven van voorgaande jaren en prognoses voor de komende jaren. Gedurende het jaar worden de budgetten continu gemonitord. domein. Wij begroten nu op basis van ervaringscijfe rs van voorgaande jaren en ontwikkeling en. Omdat er sprake is van open- eindregeling en en de ondersteunin g aan inwoners geboden moet worden, kan er bij een toename van het aantal cliënten en in te zetten ondersteunin g een overschrijdin g op het budget ontstaan. 2 Overschrijding inkomensbudget Participatiewet. 50 % 500.00 0 250.00 0 De budgetten zijn voldoende om de benodigde zorg te leveren. De budgetten zijn niet voldoende om de benodigde zorg te leveren. We moeten toch betalen, omdat het open- eindregeli ngen betreft. Fijnder heeft een businessplan opgesteld met daarin maatregelen om het aantal klanten zo laag mogelijk te houden.
Bij de toetsing of we in aanmerking komen voor een vangnetregeling, moet namelijk duidelijk in beeld zijn wat er aan de beperking van het klantenbestand is te doen. Er hoeft geen beroep gedaan te worden op de aanvullende bijdrage. Als het risico zich over het lopende jaar voordoet betalen we de hele overschrijd ing zelf. De aanvullend e voorwaard e is namelijk dat het tekort over de afgelopen drie jaar samen ook meer bedraagt dan 7,5%. Omdat het budget de afgelopen jaren niet is overschred en, komen we waarschijnl ijk over 2026 niet in aanmerkin g voor de vangnetreg eling. 200.0 00 - 500.0 00 De gemeente ontvangt jaarlijks vooraf een uitkering van het Rijk voor het betalen van bijstandsuitk eringen levensonder houd. Het Rijk heeft een vangnetregel ing om forse overschrijdin gen van het budget op te vangen. Deze regeling compenseert een deel van een eventueel tekort. Om voor de vangnetregel ing in aanmerking te komen, moet het tekort meer dan 7,5% van het rijksbudget bedragen en moet het gecumuleerd tekort over de drie Progra | Omschrijving risico | Ka | Gesch | Structu | Scenario' | Beheersmaatreg | Meest | Financiële | Impact Toelichting mma | ns | at | reel | s | elen | waarschijnlij | consequen financ | ke scenario | ties meest ieel | waarschijn risico | klijke scenario voorafgaand e jaren eveneens minimaal 7,5% moet zijn. 3 | Garanties soc.
| 10 | Scenario | Monitoren | Scenario 2: in | Als de | > Woningbouw De | % | 1.000. | 100.00 | 1: het | oordelen Centraal | de afgelopen | gemeente | 1.000. Woonplaats. | 000 | 0 | Waarborgf | Fonds voor de | periode zijn | wordt | 000 onds | Volkshuisvesting | de corporaties | aangespro Sociale | (CFV) | onder | ken, dan Woningbo | (continuiteitsoorde | aanvoering | bedraagt uw (WSW) el, | van het CFV | het is niet in | solvabiliteitsoorde | aan de slag | maximale staat om | el) en | gegaan met | risico de | kredietwaardighei | het | € 1,85 betaling | dsoordeel WSW. | verminderen | miljoen. Dit van rente | Op basis hiervan | van | betreft de en | beoordelen of | derivatenporte | rente van aflossing | nieuwe | feuilles en het | 50% van over te | garantstellingen | verbeteren | het totaal nemen. | plaatsvinden. | van de | garantgest Het Rijk | financiële | elde en de | positie. Dit | bedrag. gemeente | houdt in dat moeten | het risico dat elk voor | de gemeente 50% een | wordt renteloze | aangesproken lening | op haar verstrekke | garantstelling n. | nog steeds Scenario | erg klein is. 2: De primaire en secundair e zekerheid zijn afdoende om de betaling van de rente en aflossing te garandere n.
4 | Te weinig personeel, | 50 | De | 50.00 soms bij onderdelen | % | 200.00 | 100.00 | beheersmaatregel | 0 - één team raken, maar | 0 | 0 | en zijn afhankelijk | 200.0 ook bij onderdelen die | van de situatie. | 00 kritisch zijn voor de | Maatregelen zijn bedrijfsvoering van | onder meer: grotere delen van de | - Tijdig vacatures organisatie. Dit doet | uitzetten zich momenteel met | - Externe inhuur name voor bij | - Taken door bedrijfsvoering en in | andere organisties het ruimtelijk domein. | laten uitvoeren - Prioriteiten bijstellen 4 | ICT uitval, Cybercrime | 50 | 1) (digitale) | 500.0 en andere | % | 1.200. | 600.00 | weerbaarheid | 00 - Informatiebeveilinging | 000 | 0 | bijvend onder de | 1000. sproblemen en | aandacht houden | 000 gebrek aan voortgang | en tijdig systemen op het gebied van | upgraden; Datagedreven werken. 2) bewustwordings 93 94 Progra mma Omschrijving risico Ka ns Gesch at financ ieel risico Structu reel Scenario' s Beheersmaatreg elen Meest waarschijnlij ke scenario Financiële consequen ties meest waarschijn klijke scenario Impact Toelichting sessies blijvend en continu onder de aandacht houden. Het gaat hierbij om de medewerkers, het inrichten van processen en procedures en techniek. 3) De Baseline Informatieveilighei d Overheid (BIO) is het normenkader voor de informatieveilighei d.
gemeente moet deze maatregelen treffen ter voorkoming van hacks en ransomware of andere uitval 4) voorafgaand aan contracteringen worden kaders beter en scherper geformuleerd dan nu het geval is. HIerdoor moeten leveranciers zelf voldoen aan de wettelijke kaders en dienen zij daar jaarlijks over te rapporteren via een formele auditor 5) Tijdige en correcte aanlevering van informatie vanuit diverse processen t.b.v. (basis)registraties. Uitvoeren van controle en trainen van medewerkers. Daarnaast inzet van Datalab GO. 5 Onzekerheid bijdrage Rijk (algemene uitkering). 70 % 1.000. 000 700.00 0 De bijdrage van het Rijk kent de afgelopen en komende jaren grote onzekerhe den. Het ravijnjaar is door het rijk incidenteel opgelost (doorgesc hoven In de begroting ramen we zo realistisch mogelijk op de meest actuele informatie. > 1.000. 000 Progra | Omschrijving risico | Ka | Gesch | Structu | Scenario' | Beheersmaatreg | Meest | Financiële | Impact Toelichting mma | ns | at | reel | s | elen | waarschijnlij | consequen financ | ke scenario | ties meest ieel | waarschijn risico | klijke scenario naar 2028). De kosten jeugd en WMO hebben we al als risico geduid. De periodieke onderzoek en voor de algemene uitkering, de prioriteiten die het rijk stelt (bijv.
hogere uitgaven defensie) en de nog verdere door te voeren gevolgen van de herijking van het gemeente fonds zullen de komende jaren invloed hebben (negatief of positief). 5 | Garanties en leningen. | 50 | Lokale | Feitelijk geen. | 500.0 % | 1.000. | 500.00 | partijen | 00 - 000 | 0 | voldoen | 1.000. niet aan | 000 hun verplichtin gen, waardoor er aanspraak wordt gedaan op de garantstelli ng of verstrekte leningen worden niet terugbetaa ld. Overige risico's < 100.000 | 572.50 0 Totaal risicoprofiel: 3.322.5 00 95 Surplus algemene reserve Met ingang van 2024 is het gemeenten toegestaan het surplus van de algemene reserve als structureel dekkingsmiddel in te zetten. De inzet van het surplus is onder voorwaarden mogelijk. Naast de solvabiliteit (minstens 20%) mag 10% van het surplus in de algemene reserve worden benut. Dit surplus wordt bepaald door het benodigde weerstandsvermogen in mindering te brengen op de algemene reserve. Hiermee heeft het benodigde weerstandsvermogen een extra, nieuwe lading gekregen. Op basis van de informatie zoals in het voorgaande opgenomen, bedraagt het benodigde weerstandsvermogen voor 2027 € 3,3 miljoen. De prognose voor de omvang van de algemene reserve bedraagt per 1 januari 2027 € 30,4 miljoen. Het surplus van de algemene reserve komt daarmee op € 27,1 miljoen.
Als structurele dekking mag 10% van dit bedrag maximaal worden ingezet; dit is een bedrag van € 2,7 miljoen. Weerstandsratio De weerstandsratio komt tot stand door de algemene reserve te delen door het risicoprofiel. Voor deze begroting komt de weerstandsratio uit op 9,2. Volgens de tabel die de provincies hanteren, is deze uitstekend en is er geen aanleiding om bijvoorbeeld de algemene reserve te versterken. Dat is pas aan de orde wanneer de ratio richting 1,0 daalt. Weerstandsratio Algemene reserve | 30.475.000 Risicoprofiel | 3.322.500 Ratio | 9,2 Ratio | Waardering > 2,0 | Uitstekend 1,4 – 2,0 | Ruim voldoende 1,0 – 1,4 | Voldoende 0,8 – 1,0 | Matig 0,6 – 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende Risico grondexploitatie Gemeenten moeten de risico’s voortvloeiend uit grondexploitaties kunnen opvangen. Het risico dat de gemeente loopt bij de grondexploitaties kan op twee manieren worden benaderd: 1. | Het risico dat de resultaten uit de grondexploitaties lager uitvallen dan wordt verwacht, waarbij nog wel kan worden uitgegaan van een positief resultaat. 2. | Het risico dat de toekomstige inkomsten niet voldoende zijn om de gemaakte kosten goed te maken. De relatie tussen de risico’s uit de grondexploitatie en de weerstandscapaciteit hangt samen met het belang dat de gemeente heeft om een positief saldo uit de grondexploitaties te halen.
Wanneer verwachte positieve saldi uit grondexploitaties op voorhand worden ingezet om ontwikkelingen te financieren, moet er een grotere risicoreservering worden gemaakt. In Winterswijk worden resultaten uit grondexploitaties in beginsel niet opgenomen in de meerjarenbegroting. 96 Tekorten moeten worden verwerkt in de jaarrekening in het jaar waarin ze voorzienbaar worden. Dit doen we door het treffen van een verliesvoorziening; dit wordt per complex beoordeeld. Winst moet worden genomen als de winst is gerealiseerd. Per project wordt dit beoordeeld. De commissie BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) heeft een nauwgezette richtlijn uitgevaardigd voor de berekening van de te realiseren winst. De algemene reserve van de gemeente dient als bron voor het weerstandsvermogen. Bij de Jaarrekening 2025 is een actuele inventarisatie gemaakt van de risico’s van de grondexploitaties. De risico’s zijn beschreven. Beoordeeld is wat de kans is dat de risico’s zich voordoen en wat de impact is. De omvang van de gezamenlijke risico’s is bepaald met een kansberekening. Het is immers niet waarschijnlijk dat alle risico’s zich op hetzelfde moment en in volle omvang voordoen. De kansberekening is uitgevoerd met een Monte Carlo-analyse. De analyse geeft aan dat voor de actuele grondexploitaties een weerstandsvermogen van circa € 0,3 miljoen voldoende is.
Kengetallen financiële positie Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor om de volgende financiële kengetallen in de begroting op te nemen: 1. | Netto schuldquote 2. | Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen 3. | Solvabiliteit 4. | Grondexploitatie 5. | Structurele exploitatieruimte 6. | Belastingcapaciteit Het verloop van de kengetallen ziet er als volgt uit: Kengetal | Jaarstukken Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting Kengetal | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Gem. waardes 2026 Prov. Gelderland 1. Netto schuldquote | 47,68% | 44,80% | 61,67% | 71,24% | 71,26% | 68,92% | 61,00% 2. Netto schuldquote (gecorrigeerd) | 47,12% | 38,89% | 55,14% | 64,57% | 64,59% | 62,30% | 54,00% 3. Solvabiliteitsratio | 39,80% | 41,81% | 37,79% | 35,07% | 34,35% | 34,48% | 33,00% 5. Structurele exploitatieruimte | 2,32% | -1,64% | -0,04% | -1,64% | -1,83% | -1,29% | 1,00% (begroting) 4. Grondexploitatie | 5,80% | 5,54% | 6,12% | 6,25% | 6,26% | 6,21% | 7,00% 6. Belastingcapaciteit | 91,40% | 95,00% | 95,00% | 95,00% | 95,00% | 95,00% | 100,00% Signaalwaarden De beoordeling van de score aan de hand van kleuren is gebaseerd op onderstaande ‘signaalwaarden’ die de provincie hanteert bij de beoordeling van de begroting en jaarrekening. Dit is overigens geen criterium voor het soort financieel toezicht.
Kengetal | Minst risicovol | Neutraal | Meest risicovol Netto schuldquote | < 90% | 90% - 130% | > 130% Netto schuldquote (gecorrigeerd) | < 90% | 90% - 130% | > 130% Solvabiliteitsratio | > 50% | 20% - 50% | < 20% Grondexploitatie | < 20% | 20% - 35% | > 35% Structurele exploitatieruimte (begroting) | > 0% | 0% | < 0% Belastingcapaciteit | < 95% | 95% - 105% | > 105% 97 98 1. en 2. Netto schuldquote inclusief verstrekte leningen en netto schuldquote exclusief verstrekte leningen De netto schuldquote geeft de verhouding weer tussen de schulden en inkomsten. Daarnaast zegt het kengetal ook iets over de flexibiliteit van de begroting. Hoe hoger de schuld, hoe meer rentelasten en aflossingen er zijn. Hierdoor wordt de begroting minder flexibel. De netto schuldquote wordt berekend inclusief en exclusief doorgeleende gelden. Wat de doorgeleende gelden betreft lopen gemeenten over het algemeen weinig risico. Voor de beoordeling is de netto schuldquote (gecorrigeerd) om die reden het meest relevant. Hoe lager het kengetal, hoe beter. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente zich in de gevarenzone (rood). Het bestuur moet er werk van maken om de schuld te verlagen. De netto schuldquote stijgt de komende jaren. Maar blijft nog ruim binnen de marge van 90%. 3.
Solvabiliteit Onder de solvabiliteitsratio verstaan we het eigen vermogen als percentage van het totale vermogen. Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin Winterswijkse bezittingen zijn gefinancierd met eigen vermogen, en de gemeente in staat is op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hier geldt: hoe hoger het kengetal, hoe beter. De solvabiliteitsratio neemt de komende jaren af door nadelige meerjarige begrotingsresultaten. 4. Grondexploitatie De grondexploitatie kan een grote invloed hebben op de financiële positie van een gemeente (zowel positief als negatief). Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie voor Winterswijk. Het percentage geeft de waarde van de bouwgronden weer in relatie tot de totale baten, exclusief de reserves. Overigens is een hoge score op dit kengetal niet direct aanleiding tot zorg. Bij de grondexploitatie is het nu eenmaal zo dat er eerst wordt geïnvesteerd c.q. aangekocht (dus een hoge boekwaarde), waarna bijvoorbeeld pas de percelen uitgegeven kunnen worden. In die zin biedt de jaaractualisatie van de grondexploitatie een beter beeld van het verwachte verloop. Winterswijk kent de komende jaren een vrij laag percentage en loopt hierdoor ook nauwelijks financieel risico. 5.
Structurele exploitatieruimte Aan de hand van dit kengetal kunnen het structurele en reële evenwicht van de begroting worden beoordeeld. Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen dat er structurele begrotingsruimte is. Het financiële meerjarenperspectief bij de begroting biedt dit inzicht ook. In de jaren 2027 tot en met 2030 is er een tekort op de structurele exploitatieruimte. Dit komt met name door de korting op het gemeentefonds. 6. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de provincie of gemeenten zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Onder de woonlasten verstaan we de onroerendezaakbelasting (OZB), de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met een gemiddelde waarde. Een uitkomst boven de 100% betekent hogere woonlasten dan gemiddeld in Nederland. Dit zegt echter niets over de feitelijke onbenutte belastingcapaciteit, dat is immers een politieke keuze. Zie ook de passage in deze paragraaf over de ‘artikel 12-norm’. 99 Conclusie kengetallen We moeten de kengetallen in relatie tot elkaar bekijken. Geven de kengetallen gezamenlijk een verontrustend beeld? Dan betekent dit dat de financiële positie van onze gemeente onder druk staat en dat maatregelen noodzakelijk zijn. Het uitgangspunt van de financiële kengetallen is goed.
Aandachtspunt zijn de toekomstige structurele tekorten. Nettoschuld ontwikkeling In overeenstemming met de Financiële verordening Winterswijk is in onderstaande tabel de ontwikkeling van de nettoschuld weergegeven, per inwoner en ten opzichte van de totale inkomsten. Bron: Financieel toezicht provincie Gelderland. 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto Schuld per inwoner | 2.549 | 2.925 | 2.923 | 2.840 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuld ten opzichte van de inkomsten | 55,1% | 64,6% | 64,6% | 62,3% exclusief reserves Inwoneraantal peildatum | 29.289 | 29.289 | 29.289 | 29.289 Nettoschuld | 74.661 | 85.660 | 85.599 | 83.189 Inkomsten | 135.398 132.658 132.528 133.528 Gemeente Winterswijk in cijfers en grafieken | | Financieel toezicht - Schuldpositie AlleCijfers.nl | jaarrekening - Winterswijk Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Winterswijk heeft een oppervlakte van in totaal 13.881 hectare. Voor het beheer van de openbare ruimte worden middelen ingezet voor onder andere: - | Wegen en verkeer, openbare verlichting, kunstwerken, meubilair en bebording. 100 101 - Waterbeheer, inclusief riolering en beduikering. - Groen, inclusief buitensportaccommodaties en speelterreinen. Wegen Wegenbeheerplan Voor het planmatig beheren van wegen wordt gebruik gemaakt van het Wegenbeheerplan dat in 2026 is opgesteld.
Dit beheerplan en de systematiek van het CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Weg- en Waterbouwkunde en de verkeerstechniek) zijn het vertrekpunt geweest voor het uitvoeren van een visuele inspectie van alle verhardingen. De definitieve onderhoudsmaatregel en de planperiode wordt bepaald op basis van een maatregeltoets. De onderhoudsbehoefte wordt daarbij functioneel en risico gestuurd bepaald. Het onderhouden van onverharde wegen gebeurt aan de hand van het in 2023 vastgestelde Beheer- en uitvoeringsplan onverharde wegen. Uitvoering van de werkzaamheden aan de wegen gebeurt door verschillende partijen. ROVA doet het klein dagelijks onderhoud. Middelgroot onderhoud, waarbij weg- of trottoirdelen worden aangepakt, voert een marktpartij uit op basis van een onderhoudsbestek. Groot onderhoud, reconstructie van de gehele weg of wijk, besteden we projectmatig aan. Uitvoering van de projecten gebeurt volgens het Investeringsplan. In 2027 gaan we extra inzetten op het uitvoeren van klein/middelgroot onderhoud en preventieve onderhoudsmaatregelen. Hiermee wordt schadeontwikkeling afgeremd, gevaarlijke situaties voorkomen en het rijcomfort (met name voor fietsers) verbeterd. Voor 2027 zijn verschillende projecten in de planning opgenomen.
Binnen de bebouwde kom: • Herinrichting Bargerbosch • Herinrichting Hakkelerkamp Oost • Reconstructie Vredenseweg • Reconstructie Beuksveld (Meddo) • Planvoorbereiding en aanbesteding verkeersmaatregelen Jaspersweg (sportpark) Buiten de bebouwde kom: • Instandhouding gedeelte Eibergseweg • Instandhouding gedeelte Kobstederweg • Planvoorbereiding en aanbesteding verkeersmaatregelen Corleseweg (kern) Speelvoorzieningen Op 27 maart 2025 heeft de gemeenteraad de Uitvoeringsagenda Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS) vastgesteld. Daarmee wordt in de jaren 2025-2028 uitvoering gegeven aan de eerder vastgestelde visie op BOSS. Uitgangspunt is ‘wat we hebben, onderhouden we goed’. Vanuit die insteek worden bestaande speeltoestellen de komende jaren vervangen. De jaarlijkse exploitatielasten voor vervanging van speeltoestellen worden voor 2027 geraamd op € 218.000. In totaal is voor de vervanging van speeltoestellen € 538.000 begroot in de meerjarenbegroting 2027 tot en met 2030. 102 Openbare verlichting Het Beleids- en beheerplan openbare verlichting vormt de basis voor het vervangen, beheren en onderhouden van openbare verlichting. Een geactualiseerd plan is op 26 juni 2025 vastgesteld door de gemeenteraad en geeft richting aan de jaren 2025 en verder. Het doel van openbare verlichting blijft ongewijzigd.
Dat wil zeggen dat openbare verlichting een bijdrage kan leveren aan verkeersveiligheid, het bevorderen van de verkeersdoorstroming, sociale veiligheid en het creëren van een sfeervolle leefomgeving. Hoewel het doel met name een functioneel karakter heeft, is ook openbare verlichting aan verandering onderhevig. Technologische- en maatschappelijke ontwikkelingen bieden nieuwe inzichten en kansen bij nieuw te plaatsen verlichting en veranderingen in bestaande situaties. Thema’s als (en doelstellingen op het gebied van-) energie en milieu, circulariteit en flora en fauna zijn dan ook van steeds groter belang. Technieken als led, markering en reflectie en licht op maat kunnen hier in belangrijke mate aan bijdragen. In 2027 gaan wij door met vervanging en regulier onderhoud van lichtmasten en armaturen. We hebben echter te maken met het niet meer beschikbaar hebben van bepaalde lamptypen waardoor alle verlichting – uitgezonderd led - vervangen dient te worden zodra de lamp stuk is. In het beheerplan is hiermee rekening gehouden. Zo mogelijk worden nieuwe technieken toegepast. Enerzijds om kostendaling op langere termijn te kunnen realiseren en anderzijds om prestaties verder te verbeteren. Civiele kunstwerken Onderhoud van civiele kunstwerken (bruggen, duikers en tunnel) gebeurt op basis van visuele en technische inspecties.
De inspectie-resultaten worden vastgelegd in een beheerprogramma. Het beheerplan is in 2023 geactualiseerd en is de basis voor het plannen en uitvoeren van onderhoudsmaatregelen. Uitgangspunt is het behouden van een minimaal verkeersveilig niveau. De daaruit voortvloeiende vervangingsinvesteringen zijn in het Investeringsplan opgenomen. De exploitatielasten van wegen en verkeer, openbare verlichting en civiele kunstwerken zijn in 2027 geraamd op € 5,9 miljoen inclusief de lasten voor straatnaamgeving en huisnummering, bermbeheer en gladheidbestrijding. De exploitatielasten bestaan uit € 3,2 miljoen aan niet-beïnvloedbare kapitaallasten (rente en afschrijving) en een bijdrage van € 0,9 miljoen aan ROVA. De geraamde investeringen in wegen en verkeer, openbare verlichting en civiele kunstwerken voor 2027 zijn € 7,6 miljoen. Dit wordt voor € 0,1 miljoen aan subsidiabele provinciale bijdragen gedekt.
Kengetallen wegen 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 Verharde wegen binnen de kom | 103 km | 103 km | 103 km | 103 km | 103 km | 103 km Verharde wegen buiten de kom | 213 km | 213 km | 213 km | 213 km | 213 km | 213 km Zandwegen | 125 km | 125 km | 125 km | 125 km | 125 km | 125 km Fietspaden | 42 km | 42 km | 42 km | 42 km | 42 km | 42 km Voormalige RAL-fietspaden | 58 km | 58 km | 58 km | 58 km | 58 km | 58 km Instandhouding wegen binnen de kom | 2,0 km | 3,2 km | 3 km | 3,1 km | 3,6 km | 3,5 km Instandhouding wegen buiten de kom | 3,9 km | 3,8 km | 4,2 km | 2,3 km | 2,2 km | 2,5 km Instandhouding fietspaden | 1,5 km | 1,7 km | 1,4 km | 1,2 km | 1 km | 1 km aanleg fietspaden Openbare verlichting | 5.425 st | 5.425 st | 5.641 st 5.676 st | 5.526 st 5.851 st Vervanging openbare verlichting | 95 st | 95 st | 95 st | 125 st | 100 st | 100 st Vervanging openbare verlichting armaturen | 100 st | 125 st | 500 st | 500 st Bruggen | 70 st | 70 st | 70 st | 70 st | 70 st | 70 st Vervanging bruggen (autoverkeer) | 0 st | 0 st | 1 st | 0 st | 0 st | 0 st Vervanging brugdekken (autoverkeer) | 0 st | 0 st | 0 st | 0 st | 0 st | 0 st Vervanging voetgangers-/fietsbruggen (dek) | 0 st | 0 st | 1 st | 0 st | 0 st | 0 st Tunnel | 1 st | 1 st | 1 st | 1 st | 1 st | 1 st Waterbeheer inclusief riolering en beduikering Beleid en samenwerking Het Water- en Rioleringsprogramma Winterswijk
2024-2028 vormt de leidraad voor het aanleggen, beheren en onderhouden van de riolerings- en afwateringsstelsels in de gemeente Winterswijk. De basis is ‘minder verstenen en verzamelen, meer vergroenen en verspreiden’. In bestaande wijken wordt door afkoppelen en bovengrondse afvoer van hemelwater bijgedragen aan het verminderen van het waterprobleem (wateroverlast en droogte). In 2027 gaan we verder met risico- gestuurd rioolbeheer voor reiniging & inspectie en voor renovatie & vervanging. We nemen niet alleen de afschrijvingstermijn, maar ook kwaliteit en risico mee. Daardoor is een betere afweging van kosten mogelijk. De regionale en lokale samenwerkingen binnen Achterhoek+ en WintLicht worden in 2027 gecontinueerd. Binnen Achterhoek+ is aandacht voor het landelijke Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) en de Omgevingswet. Verder is er regionaal een programmaplan voor de aanpak van droogte in de Achterhoek gemaakt. Het gaat daarbij vooral om de problematiek in het buitengebied. Het Waterteam Wintlicht (Winterswijk, Oost Gelre en Waterschap Rijn en IJssel) werkt aan de ketenoptimalisatiekansen in het inzamel- en transportstelsel. Beheer, onderhoud en vervanging Belangrijk hulpmiddel voor het beheer van riolering en water is het centrale databeheersysteem Brutis (voorheen Kikker).
Het optimaliseren van het systeem is een continu proces, met als doel dat alle relevante gegevens ‘met een druk op de knop’ beschikbaar zijn. Om het risico-gestuurd rioolbeheer mogelijk te maken, wordt gebruik gemaakt van Rasmariant. Op basis van deze gegevens is de meerjarenplanning voor vervanging & reparatie en voor reiniging & inspectie opgesteld. Deze gegevens worden vervolgens gekoppeld aan onze Mapkit software. In de toekomst is het streven om Brutis langzamerhand uit te faseren. In 2027 zal de aanbesteding voor een integraal beheerpakket worden afgerond. Dit beheerpakket bevat een actueel en volledig overzicht van het gehele areaal. Een belangrijk aandachtspunt hierbij zijn de duikers. Deze zijn nu nog onvoldoende in beeld. 103 Onderhoud en vervanging van (druk)riolering en afwatering, inclusief meting van grondwaterstanden en monitoring van gemengde riooloverstorten, worden uitgevoerd door ROVA en externe partijen. Ook het reinigen van rioleringen, drainage, kolken en lijnafwatering wordt op deze wijze opgepakt. In 2024 zijn diverse raamcontracten aanbesteed voor het reinigen, inspecteren en onderhouden van de (druk)riolering. De uitvoering van deze contracten loopt door in 2027, maar moeten ook opnieuw worden aanbesteed.
Projecten die in 2027 op stapel staan zijn: • | Herinrichting Bargerbosch • | Herinrichting Hakkelerkamp Oost • | Het reguliere onderhoud van de drukriolering in het buitengebied (middels een meerjarig bestek gedaan) • | Grootschalige renovatie drukriolering en gemalen (inventarisatie 2026) • | Het uitvoeren van bestaande raamcontracten voor reiniging en inspectie van riolering en drainage • | Aanbesteden van drie aflopende onderhoudscontracten • | Het onderzoeken van diverse plekken op terugkerende wateroverlast en het uitvoeren van benodigde aanpassingen • | Verdere implementatie van het nieuwe beheersysteem (SAM) voor drukriolering • | Relining van het stamriool ter hoogte van de Pas/Kempenaerstraat • | Reconstructie Vredenseweg De exploitatielasten met betrekking tot waterbeheer inclusief riolering en beduikering, zijn in 2027 geraamd op € 2,3 miljoen. Dit is inclusief € 1,3 miljoen kapitaallasten (rente en afschrijving) en een bijdrage van € 0,3 miljoen aan ROVA. De geraamde investeringen in riolering voor 2027 zijn € 7,4 miljoen.
Kengetallen riolering en waterbeheer 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 Riolering gemengd | 122 km | 108 km | 108 km | 108 km | 108 km | 108 km Riolering vuilwater | 68 km | 68 km | 68 km | 68 km | 68 km Riolering hemelwater | 65 km | 56 km | 57 km | 57 km | 57 km | 57 km Riolering infiltratie | 9 km | 10 km | 10 km | 10 km | 10,5 km Drainage | 92 km | 92 km | 92 km | 92 km | 92 km Drukriolering persleiding | 270 km | 273 km | 301 km | 301 km | 301 km | 301 km Drukriolering pompunits | 1.015 st | 1.010 st | 1.025 st | 1.025 st | 1.025 st | 1.030 st Beduikering | 6 km | 6 km | 6 km | 6 km | 6,2 km Kolken | 9.290 st | 9.280 st | 10.052 st | 10.052 st | 10.052 st | 10.932 st Lijngoten | 1.550 m | 1.616 m | 1.616 m | 1.616 m | 1.616 m Wadi’s | 15 st | 16 st | 20 st | 20 st | 20 st | 20 st Bergingsvijver | 11 st | 11 st | 11 st | 11 st | 11 st | 11 st Aansluitingen riolering | 10.490 st | 10.570 st | 10.610 st | 10.610 st | 10.610 st | 10.610 st Aansluitingen drukriolering | 2.710 st | 2.690 st | 2.700 st | 2.700 st | 2.700 st | 2.710 st Vervanging riolering | 0,5 km | 0,5 km | 0,5 km | 0,5 km | 0,5 km | 0,5 km Aanleg hemelwaterriolering | 1,7 km | 1,0 km | 0,5 km | 0,5 km | 0,5 km | 0,5 km Afgekoppeld verhard oppervlak | 1,9 ha | 1 ha | 1 ha | 1 ha | 1 ha | 1 ha Inspectie en reiniging riolering | 5 km | 7,5 km | 16,2 km | 16,2 km | 16,2 km | 30 km Stedelijk groen en
buitensportcomplexen Stedelijk groen 104 Het onderhoud van het stedelijk groen vindt plaats op basis van beeldkwaliteit. Bij herinrichting van groen wordt gewerkt volgens de vastgestelde Groenstructuurvisie, met aandacht voor thema’s als biodiversiteit en klimaatadaptatie. Waar mogelijk wordt het beheer van openbaar groen afgestemd op het vergroten van de biodiversiteit. Jaarlijks renoveren we kleine delen van het openbaar groen en gemeentelijke sportvelden. Grootschalige vervangingen van groen worden uitgevoerd in combinatie met kapitaalswerken/reconstructies. De wijk Hakkelerkamp Oost wordt heringericht. In 2027 zal een groot deel van het openbaar groen worden aangeplant. Bij de reconstructie van de wijk Bargerbosch zal in 2027 ook het eerste nieuwe groen worden aangeplant. Het laanbomenbestand in het buitengebied is oud en heeft aanzienlijke schade opgelopen na de valwind van 2 juli 2025. In 2027 houden wij vast aan de bestaande, planmatige, vervanging zoals vastgelegd in het Beheerplan Laanbomen 2017-2031. De vervangingsopgave als gevolg van de stormschade wordt meegenomen in het Herstelprogramma. De exploitatielasten voor het onderhoud van het stedelijk groen worden voor 2027 geraamd op € 4,8 miljoen. Dit is grotendeels (€ 3,3 miljoen) de bijdrage aan ROVA. De geraamde groeninvesteringen voor 2027 zijn € 1,0 miljoen.
Buitensportcomplexen Kunstgrasvelden die langer dan 8 jaar liggen worden tweejaarlijks gekeurd. Indien de velden 10 jaar of ouder zijn worden ze jaarlijks gekeurd. In dit kader zijn de diverse kunstgrasvelden van FC Winterswijk aan een keuring onderworpen. De velden van FC Winterswijk zijn goedgekeurd en vervanging wordt doorgeschoven naar 2027. Afhankelijk van de keuringsresultaten worden indien nodig aanvullende onderhoudswerkzaamheden en/of reparaties uitgevoerd. Bij een volledige afkeuring wordt het veld vervangen. De keuring wordt uitgevoerd door een gecertificeerd bedrijf waarbij de geldende sporttechnische eigenschappen van toepassing zijn. Uitvoering van de werkzaamheden aan de sportcomplexen gebeurt door verschillende partijen. ROVA doet het klein dagelijks onderhoud. Groot onderhoud en vervanging van velden besteden we projectmatig aan. Uitvoering van de projecten gebeurt volgens het Investeringsplan. Het is niet uit te sluiten dat vervangingen en daarmee de kredieten vooruit worden geschoven. In 2027 staan de volgende kunstgrasvelden op de planning voor vervanging (toplaag), indien de velden worden afgekeurd: • | FC Winterswijk: velden 1, 2, 3, kidsveld en hoofdveld. De jaarlijkse exploitatielasten voor onderhoud aan buitensportcomplexen worden in 2027 geraamd op € 201.000. Dit is grotendeels (€ 115.000) de bijdrage aan ROVA.