Programmabegroting 2026-2029 (incl. erratum 13-10-2025)
Tekst van het document
De gemeente heeft een rol in de preventie, vooral bij kwetsbare groepen zoals jongeren, senioren, laaggeletterden en mkb-ondernemers. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Voor alle doelgroepen is er in 2026 aandacht voor voorlichting over cyberweerbaarheid. Hierbij zijn ketenpartners zoals de politie en jongerenwerkers betrokken. Tijd (indicator) Indicatoren Om te kunnen beoordelen of we de genoemde doelstellingen hebben behaald, raadplegen we de volgende bronnen: Waarstaatjegemeente.nl De misdaadcijfers van de politie De veiligheidsmonitor 81
Datalab GO Conneqt Op basis van deze bronnen krijgen wij onder andere inzicht in het percentage inwoners dat zich veilig voelt, het aantal misdrijven en het aantal overlastmeldingen. Ons streven is dat het percentage inwoners dat zich veilig voelt stijgt, en het aantal misdrijven en overlastgevallen daalt. Op basis van de gegevens uit deze bronnen kunnen wij onze inzet waar nodig bijsturen. Risico's Dit beleidsveld bestaat uit veel verschillende soorten activiteiten. Om die reden benoemen we geen algemene risico's. De risico's worden per activiteit zelfstandig afgewogen.
Financiële onderbouwing programma 4
82
Baten en Lasten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting Aanpassing 2026 stand begroting 2026 1e prognose 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Baten 4.1 Bestuur, organisatie en dienstverlening 0.1 Bestuur
186
6
6
-5
1
223
223
1
0.2 Burgerzaken
638
592
657
105
762
821
709
482
0.4 Overhead
1.486
1.171
1.115
-13
1.102
1.047
1.047
1.047
Totaal 4.1 Bestuur, organisatie en dienstverlening
2.310
1.770
1.778
87
1.865
2.091
1.979
1.531
1.1 Crisisbeheersing en brandweer
-2
120
0
0
0
0
0
0
1.2 Openbare orde en veiligheid
35
118
18
-1
18
18
18
18
Totaal 4.2 Openbare orde en veiligheid
32
238
18
-1
18
18
18
18
Totaal Baten
2.343
2.008
1.796
87
1.883
2.109
1.997
1.549
0.1 Bestuur
2.640
3.493
3.019
567
3.586
3.379
3.394
3.034
0.2 Burgerzaken
1.164
1.131
1.171
236
1.408
1.425
1.304
1.313
0.4 Overhead
13.854
14.994
13.503
1.996
15.499
15.888
15.293
15.245
Totaal 4.1 Bestuur, organisatie en dienstverlening
17.659
19.618
17.693
2.799
20.493
20.691
19.991
19.592
1.1 Crisisbeheersing en brandweer
2.160
2.290
2.169
72
2.241
2.240
2.239
2.238
1.2 Openbare orde en veiligheid
1.030
1.261
1.154
125
1.279
1.232
1.224
1.242
Totaal 4.2 Openbare orde en veiligheid
3.190
3.551
3.323
196
3.520
3.472
3.463
3.480
Totaal Lasten
20.848
23.169
21.017
2.995
24.012
24.164
23.454
23.072
8.583
17.416
0
19.675
19.675
0
0
0
4.2 Openbare orde en veiligheid
Lasten 4.1 Bestuur, organisatie en dienstverlening
4.2 Openbare orde en veiligheid
Onttrekkingen 4.1 Bestuur, organisatie en dienstverlening 0.1 Bestuur Stortingen 4.1 Bestuur, organisatie en dienstverlening 0.1 Bestuur
1.375
0
0
0
0
0
0
0
Gerealiseerd resultaat
-11.298
-3.745
-19.221
16.766
-2.455
-22.055
-21.457
-21.523
83
Bestuur, organisatie en dienstverlening Aan de batenkant is er sprake van € 87.000 hogere baten. Dit is grotendeels als volgt te verklaren: Hogere gemeentelijke leges voor reisdocumenten. Er is ook sprake van hogere rijksleges voor reisdocumenten, zie de toelichting bij de lasten.
€ 105.000
De lasten zijn € 2.799.000 hoger, wat grotendeels als volgt is te verklaren: Organisatie VNG-congres 2026, samen met gemeente Oost Gelre
€ 300.000
Hogere rijksleges reisdocumenten
€ 90.000
Hogere lasten organisatie gemeenteraadsverkiezingen
€ 20.000
Hogere lasten continue beveiliging gemeentekantoor
€ 100.000
Hogere lasten in verband met belastingheffing werkkostenregeling (WKR) politieke ambtsdragers
€ 56.000
Hogere lasten personeel: Noodzakelijke formatie-uitbreiding (zie Eerste bestuursrapportage 2025) Formatie-uitbreiding Uitvoeringsprogramma Visie Sociaal Domein Formatie-uitbreiding aanspreekpunt buitengebied Winterswijk (motie 1 raadsvergadering 26 juni 2025) Formatie-uitbreiding Ondermijning en Weerbaarheid (2026 en 2027) Cao-ontwikkelingen Loonkosten wethouders Aanpassing grondslag berekening personeelslasten
€ 1.626.000
Structurele aframing van de urendekking van de kredieten. Dit is gebaseerd op de gemiddeld gerealiseerde urendekking in 2022 tot en met 2024.
€ 95.000
Openbare orde en veiligheid Aan de batenkant zijn er geen mutaties groter dan € 50.000. De lasten zijn € 196.000 hoger, wat grotendeels als volgt is te verklaren: Hogere inwonerbijdrage Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) € 65.000 (N) (als gevolg van indexering) Hogere doorbelasting € 124.000 (N) Kredieten In dit programma zijn in de begroting 2026 tot en met 2029 de volgende kredieten opgenomen (zie ook bijlage 4): Hardware/servers/telefonie/back-up: € 1.176.000 (€ 761.000 in 2026 en € 415.000 in 2027) 84
Vervanging auto (handhaving): € 45.000 (2028) Onttrekkingen en toevoegingen reserves De onttrekking van € 19.675.000 bestaat voor het grootste deel (€18.330.000) het vormen van een bestemmingsreserve voor het Integraal HuisvestingsPlan Scholen (IHP). Tevens bestaat de onttrekking uit een bedrag van € 1.343.000 om te komende tot een sluitende begroting in 2026.
Programma 5 Inkomsten van Winterswijk Inleiding Dit programma omvat de inkomsten van onze gemeente die ook algemene dekkingsmiddelen zijn: de algemene uitkering uit het gemeentefonds en onze lokale heffingen. In de andere vier programma's staan nu de activiteiten en budgetten die ook daadwerkelijk horen bij onze ambities en doelstellingen én waarop wij (bij)sturingsmogelijkheden hebben. Het college voert de begroting uit binnen de programma's en is in dat kader bevoegd om activiteiten bij te sturen en budgetten bij te stellen. De (bij)sturingsmogelijkheden voor programma 5 zijn beperkt. Op de algemene uitkering hebben wij als individuele gemeente geen invloed. Daarnaast kunnen we de hoogte van de lokale heffingen alleen voor aanvang van het begrotingsjaar bepalen.
5.1 Algemene middelen Ambitie We zijn een financieel gezonde gemeente. De ambities in onze begroting zijn passend bij het financiële perspectief zoals dat nu bekend is. Relevante documenten: Financiële verordening gemeente Winterswijk Treasurystatuut Planning- en control-documenten Doelstellingen Behouden gezonde financiële positie Activiteiten Monitoring en uitvoering van de begroting via P&C-documenten Met de documenten in onze planning- en control (P&C)-cyclus stellen we onze ambities, doelstellingen en activiteiten voor het komende jaar vast (de begroting). Daarnaast volgen we de realisatie daarvan (bestuursrapportage), stellen we indien nodig budgetten bij (financiële prognoses) en leggen we verantwoording af (jaarstukken). Hierdoor houden we zicht op onze financiële positie en kunnen we bijsturen wanneer dat nodig is. Kwaliteit (toelichting) In het jaar 2026 stellen we de volgende P&C-documenten op: Jaarstukken 2025. Kaderbrief 2027. Eerste bestuursrapportage 2026, inclusief eerste financiële prognose. Tweede voortgangsrapportage 2026, inclusief tweede financiële prognose. Begroting 2027.
85
Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Raadsvergadering juni 2026: Jaarstukken 2025. Kaderbrief 2026. Eerste bestuursrapportage 2026, inclusief eerste financiële prognose. Raadsvergadering oktober/november (uiterlijk 15 november) 2026: Begroting 2027. Raadsvergadering december 2026: Tweede voortgangsrapportage 2026, inclusief tweede financiële prognose. Tijd (indicator) Indicatoren Financiële kengetallen Weerstandsratio Een toelichting op deze indicatoren staat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Risico's Ontwikkeling algemene uitkering: zie hoofdstuk 'De financiële positie van de gemeente Winterswijk in meerjarenperspectief'. Ontwikkeling van lonen, prijzen en rente: in de bijlage Uitgangspunten begroting staat vermeld van welke loon-, prijs- en renteontwikkelingen we uitgaan. Als deze in 2025 sterker stijgen dan geraamd, dan is dat nadelig voor onze begroting.
5.2 Lokale belastingen Ambitie Met de opbrengst van onze lokale belastingen betalen we een deel van onze voorzieningen en zijn we minder afhankelijk van het Rijk. Daarbij vinden we een eerlijke verdeling van de lasten belangrijk. Onze lokale belastingdruk is in balans met het niveau van dienstverlening dat we bieden. Wanneer het gaat om heffingen en leges, is ons uitgangspunt dat deze doorgaans de kosten dekken. Tenzij ze significant afwijken van vergelijkbare tarieven in andere gemeenten of als er plotseling sprake is van een aanzienlijke verhoging. Om ervoor te zorgen dat onze ambities financieel haalbaar blijven, leggen we tevens de nadruk op het verkrijgen van (Europese) subsidies in plaats van op het verhogen van lokale belastingen. Relevante documenten: Belastingverordeningen Doelstellingen De onroerende zaakbelastingen worden gefixeerd op de opbrengst, met uitzondering van inflatie en areaaluitbreiding Doelstellingen We maken meerjarige afspraken over de toeristenbelasting Indicatoren Zie de paragraaf lokale heffingen. Risico's
86
De riool- en waterzorgheffing wordt geheven op basis van het waterverbruik van burgers. Het tarief wordt gebaseerd op het gemiddelde verbruik in de afgelopen drie jaar, maar de afrekening is gebaseerd op het daadwerkelijke verbruik. Dit kan afwijken van het gemiddelde over de drie voorgaande jaren. De bouwleges worden grotendeels gebaseerd op de bouwkosten. De totale aanvragen en de bouwsommen zijn lastig in te schatten, ook gezien ontwikkelingen waar de gemeente geen invloed op heeft (zoals stijgende bouwkosten). De daadwerkelijke opbrengsten van de riool- en waterzorgheffing en de bouwleges kunnen hierdoor significant afwijken van de begroting.
Financiële onderbouwing programma 5
87
Baten en Lasten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting Aanpassing 2026 stand begroting 2026 1e prognose 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Baten 5.1 Algemene middelen 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
472
804
107
0
107
107
107
107
0.5 Treasury
1.180
543
541
-59
482
477
477
477
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
72.129
74.216
68.068
9.456
77.524
76.668
74.638
74.686
Totaal 5.1 Algemene middelen
73.781
75.563
68.716
9.397
78.113
77.252
75.222
75.270
0.61 OZB woningen
4.066
4.228
4.261
111
4.372
4.372
4.372
4.372
0.62 OZB nietwoningen
3.068
3.156
3.166
82
3.248
3.248
3.248
3.248
0.64 Belastingen overig
65
50
50
15
65
65
65
65
Totaal 5.2 Lokale belastingen
7.199
7.434
7.477
207
7.685
7.685
7.685
7.685
Totaal Baten
80.979
82.997
76.193
9.604
85.798
84.937
82.907
82.955
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
529
997
261
-3
258
257
256
256
0.5 Treasury
-1.031
-197
-390
-680
-1.069
-978
-990
-1.121
0
36
36
0
36
36
36
36
-502
836
-92
-683
-775
-685
-698
-829
0.61 OZB woningen
241
293
293
17
310
310
310
310
0.62 OZB nietwoningen
104
94
94
5
99
99
99
99
0.64 Belastingen overig
22
22
22
1
24
24
24
24
Totaal 5.2 Lokale belastingen
367
409
409
23
432
432
432
432
5.2 Lokale belastingen
Lasten 5.1 Algemene middelen
0.8 Overige baten en lasten Totaal 5.1 Algemene middelen 5.2 Lokale belastingen
Totaal Lasten
-135
1.245
317
-660
-343
-253
-266
-398
Gerealiseerd resultaat
81.115
81.752
75.876
10.264
86.141
85.190
83.173
83.353
Algemene middelen 88
Het voordeel van € 9.397.000 aan de batenkant wordt verklaard door de hogere algemene uitkering (€ 9.456.000). Deze is gebaseerd op de septembercirculaire 2024 (€ 2.192.000), de decembercirculaire 2024 (€ 468.000) en de meicirculaire 2025 (€ 6.796.000). Het begrote dividend van Alliander valt lager uit (€ 62.000), omdat eerdere eenmalige opbrengsten niet structureel terugkomen. Het voordeel aan de lastenkant bedraagt € 683.000, wat met name wordt veroorzaakt door lagere rentelasten op langlopende leningen. Op basis van de liquiditeitspositie hoeven minder gelden aangetrokken te worden. Daarnaast is de doorberekende rente € 65.000 hoger. Deze rente wordt doorberekend naar posten in andere beleidsvelden, dus het betreft een budgetneutrale correctie. Lokale belastingen Het voordeel van € 207.000 aan de batenkant wordt met name verklaard door hogere opbrengsten uit de Onroerende Zaakbelasting (OZB) van € 193.000 (indexatie van de OZB-tarieven en areaaluitbreiding). Aan de lastenkant zijn er geen mutaties groter dan € 50.000. Kredieten Binnen dit programma zijn er geen kredieten opgenomen. Onttrekkingen en toevoegingen reserves Binnen dit programma zijn er geen onttrekkingen of toevoegingen aan de reserves.
Paragrafen Paragraaf lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf gaat over de gemeentelijke belastingen. Na de algemene uitkering uit het gemeentefonds vormen de belastingen onze belangrijkste inkomstenbronnen. We onderscheiden drie typen gemeentelijke belastingen. De onderstaande drie belastingtypen lichten we later in deze paragraaf verder toe: Algemene belastingen Bestemmingsheffingen Retributies De opbrengsten van de algemene belastingen tellen we op bij de algemene middelen. Dit betekent dat we de opbrengsten van deze belastingen niet labelen. We kunnen ze daardoor voor alle gemeentelijke taken en voorzieningen inzetten. Voorbeelden van deze algemene belastingen zijn de onroerendezaakbelastingen (OZB), precariobelasting, reclamebelasting, forensenbelasting en toeristenbelasting. De opbrengsten van bestemmingsheffingen worden ingezet voor specifieke voorzieningen. Deze specifieke voorzieningen hebben wel een duidelijk algemeen belang. Onder deze categorie vallen de afvalstoffenheffing en rioolheffing. We heffen retributies als de gemeente een specifieke dienst verleent; de leges, begraafrechten en marktgelden zijn de belangrijkste retributies binnen de gemeente Winterswijk. We mogen geen winst maken op bestemmingsheffingen en retributies. De begrote opbrengst mag dus niet hoger zijn dan de begrote kosten om de diensten te verlenen.
Beleid We hanteren de volgende uitgangspunten: De opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) is in 2026 gelijk aan die van 2025 (exclusief inflatie en areaaluitbreiding). 89
Het inflatiepercentage van 2,6% is gebaseerd op de loon- en prijsindices van het Centraal Planbureau (CPB). Dit staat in tabel 4.2.2 van de meicirculaire van het Gemeentefonds 2025. De rioolheffing is 100% kostendekkend op basis van het Gemeentelijk Waterplan (GWP). We zijn aan het zoeken naar mogelijkheden om de kosten zodanig te beheersen dat de kaders van het GWP overeind blijven. Momenteel wordt er een deel uit de algemene reserve gebruikt om de kosten niet harder te laten stijgen dan de inflatie. De afvalstoffenheffing is 100% kostendekkend. Bij de leges streven we naar 100% kostendekking. Belastingdruk De belastingdruk geeft aan welke belastingen onze inwoners direct in hun portemonnee voelen. Om deze belastingdruk te berekenen, tellen we de OZB, de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing bij elkaar op. In de tabel Belastingdruk 2026 rekenen we met een gemiddelde WOZ-waarde van € 338.000 voor een woning. De verwachte waardestijging is 10% voor woningen. Verderop in deze paragraaf lichten we de vermelde bedragen verder toe. De belastingdruk voor de inwoner ziet er als volgt uit: Gezin (eigen woning)
2024
2025
2026
WOZ-waarde € 297.000
WOZ-waarde € 307.000
WOZ-waarde € 338.000*
293,00
303,00
314,00
- vastrecht
187,00
205,00
212,00
- variabel deel (14 aanbiedingen)
21,00
21,00
21,70
Rioolheffing (127m³)
384,75
389,89
400,05
Totaal
885,75
918,89
947,75 3,14%
2024
2025
2026
- vastrecht
187,00
205,00
212,00
- variabel deel (14 aanbiedingen)
21,00
21,00
21,70
Rioolheffing (127m³)
384,75
389,89
400,05
TOTAAL
592,75
615,89
633,75 2,90%
Belastingen: Onroerende-zaakbelasting Afvalstoffenheffing
Gezin (huurwoning) Belastingen: Afvalstoffenheffing
* 10% waardestijging
De stijging is het gevolg van een hogere OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Het college heeft als uitgangspunt dat de OZB-opbrengst gelijk blijft, met uitzondering van de areaaluitbreiding en de inflatie. Dit betekent dat ongeacht de waardestijging (of -daling) de verschuldigde OZB niet verandert. Voor 2025 verwachten we een waardestijging voor woningen van gemiddeld 10%, wat hoger is dan de inflatie. Rekening houdend met het inflatiepercentage, dat voor 2026 is vastgesteld op 2,6%, daalt het tarief. Daarnaast stijgt het tarief voor de afvalstoffenheffing. Dit komt doordat de kosten van ROVA stijgen. Om 100% kostendekkend te blijven, verhogen we het tarief voor het vastrecht met € 7 (€ 212,00) en het tarief voor de aanbiedingen met € 0,05 (€ 1,55). Dit is in beide gevallen een stijging van 3,4%. Tot slot gaan we ook de tarieven voor de riool- en waterzorgheffing verhogen. De tarieven stijgen met € 0,08 per m³ ingenomen water. Dat is een stijging van 2,6%. De verwachting is dat het verbruik stabiel blijft. 90
De belastingdruk voor de inwoner die in een eigen woning woont met een gemiddelde WOZ-waarde, stijgt met € 28,86. Rekening houdend met de inflatie (2,6%), stijgt de belastingdruk in reële zin met 0,54%. Voor de inwoner in een huurwoning stijgt de belastingdruk met € 17,86. Rekening houdend met de inflatie stijgt de belastingdruk in reële zin met 0,3%. Door afval goed te scheiden, kunnen inwoners zelf invloed uitoefenen op een deel van de verschuldigde afvalstoffenheffing. Immers, hoe minder restafval wordt aangeboden, hoe lager het variabele deel. Door verstandig met het waterverbruik om te gaan, is het ook mogelijk om minder riool- en waterzorgheffing te betalen. Dit komt doordat we de riool- en waterzorgheffing per m³ ingenomen water afrekenen. Opbrengst heffingen Belastingsoort
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
OZB eigenaren woningen
3.907.000
4.188.000
4.332.000
OZB eigenaren niet-woning
1.816.000
1.873.000
1.928.000
OZB gebruikers niet-woning
1.244.000
1.283.000
1.320.000
OZB Totaal
6.967.000
7.344.000
7.580.000
Reclamebelasting
105.000
105.000
125.000
Toeristenbelasting
1.054.000
1.054.000
1.100.000
Forensenbelasting
90.000
90.000
110.000
Precariobelasting
50.000
50.000
65.000
Afvalstoffenheffing
2.910.000
3.160.000
3.215.000
Rioolheffing
4.174.000
4.355.000
4.470.000
Grafrechten
242.000
239.000
238.000
Marktgelden
104.000
130.000
133.000
Leges omgevingsvergunningen
874.428
1.340.000
1.948.880
Leges
581.000
572.000
769.000
Totaal
17.151.428
18.439.000
19.753.880
Onroerendezaakbelastingen De woningmarkt is tussen 2024 en 2025 weer fors in beweging. De verwachting is dat de gemiddelde WOZ-waarde met zo’n 10% stijgt. Voor niet-woningen is de verwachting dat de waarden met 2% stijgen. Deze aannames zijn op basis van de inschatting van de Waarderingskamer. De exacte invloed is op dit moment nog niet bekend, omdat de herwaardering voor belastingjaar 2026 nog in volle gang is. Eind 2025 wordt de herwaardering afgerond en is duidelijk wat de nieuwe WOZ-waarden voor 2026 zijn. Het college heeft als uitgangspunt dat de opbrengst van de OZB wordt gefixeerd. Wel wordt er nog rekening gehouden met areaaluitbreidingen en de inflatiecorrectie (2,6% voor 2026). Door het fixeren van de opbrengst wordt het tarief dus gewijzigd. Hierbij geldt dat bij een daling van de WOZ-waarden het tarief stijgt, en bij een stijging van de WOZ-waarden wordt het tarief lager. Dit komt doordat we bij het berekenen van de OZB de WOZ-waarde vermenigvuldigen met het tarief. De OZB-tarieven voor 2026 zijn, onder voorbehoud van de vaststelling van de belastingverordeningen eind 2025, als volgt: Tarieven Onroerende-zaakbelasting (OZB)
2024
2025
2026
Eigendom woning
0,0987%
0,0987%
0,0929%
Eigendom niet-woning
0,2672%
0,2723%
0,2746%
Gebruik niet-woning
0,2114%
0,2154%
0,2173%
Toeristenbelasting 91
Het college stelt de raad voor om de toeristenbelasting gelijk te laten met het tarief van 2025. Voor de komende jaren blijven we in gesprek met de sector. Forensenbelasting Voor het tarief van de forensenbelasting zoeken we aansluiting bij de toeristenbelasting. Het forfaitaire tarief voor een vakantiewoning in de toeristenbelasting is ook van toepassing op de gemeubileerde woning bij de forensenbelasting. Aangezien het tarief voor de toeristenbelasting niet wijzigt, blijft dit tarief gelijk op € 370. Precariobelasting We heffen precariobelasting voor het gebruik van gemeentegrond. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de terrassen bij cafés en restaurants en aan uitstallingen. Deze worden voor 2026 geïndexeerd. Er is geconstateerd dat de tarieven voor het organiseren van commerciële evenementen te hoog zijn. We adviseren dan ook om deze aan te passen. Afvalstoffenheffing Inwoners betalen alleen voor het aanbieden van hun restafval. Herbruikbare afvalstoffen halen we tegen nultarief op. De afvalstoffenheffing bestaat daarom uit een vastrecht en een tarief per restafvalaanbieding. Wij berekenen de kosten voor de afvalinzameling van ROVA door in onze tarieven. Omdat deze kosten gestegen zijn, stijgen ook de tarieven. Om 100% kostendekkend te blijven, hebben we de kostenstijging verwerkt in zowel het vastrecht, als in de aanbiedingen. Zo betaalt iedereen mee aan de toegenomen lasten.
De tariefontwikkeling ziet er als volgt uit: Tarieven afvalstoffenheffing
2024
2025
2026
187,00
205,00
212,00
Ondergrondse verzamelcontainer
1,50
1,50
1,55
140 liter restafvalcontainer
6,00
6,00
6,20
240 liter restafvalcontainer
9,00
9,00
9,30
Afvalstoffenheffing Vastrecht Variabel:
Rioolheffing Het Gemeentelijk Waterbeheersingsplan (GWP) vormt de basis voor de tarieven. Hierin is opgenomen welke kosten we hebben gemaakt en welke we de komende jaren gaan maken. Door de uitbreiding van de watertaken van de gemeente, kunnen we meer kosten onder de riool- en waterzorgheffing scharen. In het GWP is hier een verdere invulling aan gegeven. Binnen de gemeente Winterswijk volgen we het waterspoor voor de riool- en waterzorgheffing. Dit betekent dat we de inwoner belasten voor het daadwerkelijke waterverbruik. De aanslagoplegging verloopt via het waterbedrijf Vitens. De gemeente 'lift’ mee met de aanslagoplegging door Vitens. Aan de hand van het door Vitens berekende waterverbruik, legt Vitens namens de gemeente de aanslag voor de riool- en waterzorgheffing op. Bij het bepalen van de tarieven gaan we uit van een gemiddeld waterverbruik over de afgelopen drie jaar. Vitens levert in november het waterverbruik over de afgelopen periode aan. Met dit waterverbruik houden we rekening bij het berekenen van de tarieven voor 2026.
92
Tarieven Riool- en waterzorgheffing
2024
2025
2026
0-500 m³
2,85
3,07
3,15
501 - 5.000 m³
2,80
3,03
3,10
5.001 - 20.000 m³
2,76
2,95
3,06
20.001m³ en meer
0,00
0,00
0,00
per m³
Grafrechten De kosten voor de begraafplaats zijn al jaren hoger dan de opbrengsten. Dit komt voornamelijk doordat we voor de oudere graven geen inkomsten meer ontvangen, maar we deze wel moeten onderhouden. De mogelijkheden op de begraafplaats zijn uitgebreid met natuurbegraven en islamitisch begraven. Daarnaast is de kinderbegraafplaats opgeknapt. Marktgelden De marktgelden leggen we op aan de marktkooplui die op de woensdag en zaterdag een kraam hebben op de markt. Deze worden voor 2026 geïndexeerd, zoals is afgesproken met de sector. Tarieven marktgeld
2024
2025
2026
Zaterdag
0,98
1,18
1,21
Zaterdag vette waren
1,33
1,60
1,64
Woensdag
0,62
0,74
0,76
Woensdag vette waren
0,83
1,00
1,03
per m³:
Leges algemene dienstverlening Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Dit betekent voor de gemeente dat de werkzaamheden voor de beoordeling van een vergunningsaanvraag zijn veranderd. Dit heeft ook gevolgen voor de in rekening te brengen leges. We blijven leges heffen voor het uitvoeren van de ruimtelijke toets. Daarnaast kunnen we leges gaan heffen voor de aanvraag van milieuvergunningen. De vaste tarieven worden wel geïndexeerd, maar de percentages die een relatie hebben met de bouwsom blijven gelijk. Dit omdat de aanname is dat de bouwsom al geïndexeerd is. Ook is ingeschat dat er meer wordt gebouwd tegen een hogere bouwsom. Reclamebelasting Het hoofddoel van de reclamebelasting is de bevordering en versterking van het centrale gebied van Winterswijk. Om dit te bereiken is de stichting Ondernemers Fonds Centrum Winterswijk (OFCW) in het leven geroepen. De gemeente int reclamebelasting, met als doel zoveel mogelijk ondernemers in het centrum te betrekken. Nadat we onze eigen kosten hebben afgetrokken, storten we de opbrengst op de rekening van de stichting. Er is een convenant gesloten tussen de stichting en de gemeente, waarin duidelijke afspraken zijn vastgelegd over de besteding van het geld. Dit waarborgt dat de middelen daadwerkelijk worden ingezet ten behoeve van het centrumgebied.
In 2025 is vanuit het OFCW het verzoek gekomen om de heffingsgrondslag en het tarief te wijzigen. Dit is doorgevoerd, en voor 2026 wordt de tweede verhoging doorgevoerd. De eventuele meeropbrengsten worden dan ook aan het OFCW afgedragen. Kwijtschelding 93
Burgers die op het sociaal minimum leven, kunnen kwijtschelding aanvragen voor de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing. Voor burgers die het afgelopen jaar kwijtschelding hebben gehad, laten we bij het inlichtingenbureau controleren of zij nog voldoen aan de voorwaarden. Als dit zo is, wordt automatisch kwijtschelding verleend. Burgers hoeven hiervoor dan geen verzoek tot kwijtschelding meer in te dienen. Het gaat hierbij alleen om het vastrecht van de afvalstoffenheffing. Zo stimuleren we ook burgers die in aanmerking komen voor kwijtschelding om het afval zoveel mogelijk te scheiden. Bij de riool- en waterzorgheffing schelden we een waterverbruik kwijt van maximaal 45 m³ per persoon per huishouden. We informeren Vitens ook als er kwijtschelding is verleend. Kostenonderbouwing In de paragraaf lokale heffingen is een overzicht opgenomen van de baten en lasten voor die heffingen waarbij sprake is van het verhalen van kosten. In deze paragraaf is inzichtelijk gemaakt in hoeverre de afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing, begraafrechten, marktgelden en leges kostendekkend zijn. Voor deze belastingsoorten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Onder maximaal kostendekkend verstaan we dat de geraamde baten de geraamde kosten niet mogen overschrijden. Verder houden we rekening met de overhead.
Dit zijn ‘de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces'. Hieronder geven we achtereenvolgens een overzicht van de kostenonderbouwing voor de afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing, begraafrechten, marktgelden en leges. Kostenonderbouwing afvalstoffenheffing Kostendekkendheid afvalstoffenheffing Kosten Afval overhead Totale kosten
3.450.000 138.000 3.588.000
Opbrengsten Opbrengst belastingen
3.215.000
Overige opbrengsten
373.000
Totale opbrengsten
3.588.000
Dekking
100%
Kostenonderbouwing rioolheffing
94
Kostendekkendheid riool- en waterzorgheffing Kosten Riolering Overhead Totale kosten
4.167.000 345.000 4.512.000
Opbrengsten Opbrengst belastingen
4.470.000
Overige opbrengsten
42.000
Totale opbrengsten
4.512.000
Dekking
100%
Kostenonderbouwing grafrechten Kostendekkendheid grafrechten Kosten Begraafplaats
302.000
Overhead
65.000
Totale kosten
367.000
Opbrengsten Opbrengst belastingen Overige opbrengsten Totale opbrengsten Dekking
238.000 0 238.000 65%
Kostenonderbouwing marktgelden Kostendekkendheid marktgelden Kosten Warenmarkt
113.000
Overhead
51.000
Totale kosten
164.000
Opbrengsten Opbrengst belastingen
133.000
Overige opbrengsten
12.000
Totale opbrengsten
145.000
Dekking
88%
Kostenonderbouwing leges Voor de kostendekkendheid van de leges geldt dat de opbrengst van alle leges samen maximaal 100% mag zijn van de begrote kosten. Dit kan betekenen dat er op onderdelen een overdekking is en op andere onderdelen een onderdekking. Uit de tabel blijkt dat er voor geen van de leges sprake is van overdekking. Hiermee voldoen we aan de wettelijke eis dat de totaal begrote opbrengsten de begrote kosten niet mogen overschrijden.
95
De genoemde titels en hoofdstukken zijn terug te vinden in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. Hierin staan de diverse productgroepen opgenomen, met de daarbij behorende tarieven. Opgenomen zijn alleen die hoofdstukken waar activiteiten in plaatsvinden. Kostendekkendheid leges Lasten Overhead Totaal lasten
Baten Dekking in %
Titel 1 Algemene dienstverlening H1
Burgerlijke stand
24.035
18.051
42.086
25.000
59%
H2
Reisdocumenten/ID-kaart
434.795
161.901
596.696
506.659
85%
H3
Rijbewijzen
114.127
73.444
187.571
160.572
86%
H4
Verstrekkingen uit Basisregistratie Personen
19.174
20.147
39.321
24.000
61%
H5
Bestuursstukken
0
0
0
0
0%
H6
Vastgoedinformatie
0
0
0
0
0%
H7
Overige publiekszaken
17.610
4.316
21.926
15.000
68%
H8
Gemeentearchief
0
0
0
0
0%
H9
Bijzondere wetten
20.000
8.992
28.992
25.500
88%
H 10
Diversen
2.691
1.773
4.464
1.500
34%
Subtotaal
632.432
288.624
921.056
758.231
82% 0%
Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving H1
Algemene bepalingen
0
0
0
0
H2
Voorfase
0
0
0
0
0%
H3
Activiteiten met betrekking tot bouwwerken
1.265.838
798.253
2.064.091 1.937.380
94%
H4
Activiteiten met betrekking tot cultureel erfgoed en werelderfgoed
0
0
0
0
0%
H5
Milieubelastende activiteiten
0
0
0
0
0%
H6
Lozingsactiviteiten
0
0
0
0
0%
H7
Aanlegactiviteiten
0
0
0
0
0%
H8
Overige activiteiten
0
0
0
0
0%
H9
Maatwerkvoorschriften bij bouwactiviteiten
0
0
0
0
0%
H 10
Gelijkwaardigheid
0
0
0
0
0%
H 11
Overige tarieven
0
0
0
0
0%
H 12
Modaliteiten
6.239
5.718
11.957
11.500
96%
H 13
Vermindering
0
0
0
0
0%
H 14
Teruggaaf
0
0
0
0
0%
Subtotaal
1.272.077
803.971
2.076.048 1.948.880
94%
Titel 3 Europese Dienstenrichtlijn H1
Horeca
1.953
1.287
3.240
1.001
31%
H2
Seksbedrijven
0
0
0
0
0%
H3
Winkeltijdenwet
0
0
0
0
0%
H4
Organiseren evenementen
35.393
23.311
58.704
5.000
9%
H5
APV-vergunningen
0
0
0
0
0%
H6
Gereserveerd
0
0
0
0
0%
H7
In dit hoofdstuk niet benoemd besluit
10.679
7.033
17.712
4.000
23%
Subtotaal
48.025
31.631
79.656
10.001
13%
3.076.760 2.717.112
88%
Totaal
1.952.534 1.124.226
Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In deze paragraaf komen aan de orde: Het weerstandsvermogen Overzicht risico's De financiële kengetallen met toelichting
96
Normen Er gelden geen voorgeschreven normen voor de hoogte van het weerstandsvermogen of voor de verplicht voorgeschreven financiële kengetallen. Voor de hoogte van het weerstandsvermogen hanteren we een weerstandsratio van minimaal 1 (zie de toelichting in het onderdeel weerstandsratio). Wat de financiële kengetallen betreft sluiten we aan bij de signaalwaarden van de provincie Gelderland. In het kader van het benutten van het surplus van de algemene reserve, is de weerstandscapaciteit een bepalende factor. De systematiek voor het inventariseren van de risico's hebben we in aanloop naar deze begroting herzien. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen van de gemeente Winterswijk om risico’s op te vangen, zonder dat de normale bedrijfsvoering dan wel cruciale voorzieningen voor onze inwoners en bedrijven in gevaar komen. In deze paragraaf richten we ons vooral op de risico’s met een financieel effect; hiervoor is immers een weerstandsvermogen nodig. Risico’s die een ‘bedreiging’ vormen voor het realiseren van beleidsdoelen of projecten, zijn primair onderdeel van de programma’s dan wel projecten. Verder geldt voor de beoordeling van de risico’s in deze paragraaf dat het moet gaan om onzekere gebeurtenissen, waarvan het (financieel) effect niet of nauwelijks is in te schatten.
En die niet op een andere manier, bijvoorbeeld door te verzekeren, te verleggen zijn of door andere beheersmaatregelen kunnen worden afgedekt. De hoogte van een uiteindelijk gekozen investering is geen risico in het kader van deze paragraaf. Het gaat immers niet om een onzekere gebeurtenis, maar om een besluit waarop het college en de raad zelf invloed hebben. Eenmaal in uitvoering kan er wel sprake zijn van risico’s in de vorm van onzekere gebeurtenissen tijdens de uitvoering. Het is dan zaak dat deze kenbaar zijn voordat het besluit wordt genomen, om deze zoveel mogelijk uit te sluiten dan wel bewust te aanvaarden. In die gevallen dat een risico vrij zeker is en ook het financieel effect redelijk te kwantificeren is, schrijft het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) voor dat hiervoor een voorziening moet worden getroffen. Dit is bijvoorbeeld aan de orde bij voorziene verliezen op grondexploitaties. Mocht dit bij de jaarlijkse actualisatie duidelijk worden, is dat meteen het moment om hiervoor een voorziening te treffen. Het is dan zaak om de begroting op een andere wijze weer in evenwicht te krijgen. Dat kan door ombuigingen, bezuinigingen, inkomstenverhogingen of een combinatie hiervan.
Een ruime algemene reserve (hoge weerstandsratio) biedt echter wel de mogelijkheid om de tijd te nemen voor een dergelijk proces en tot weloverwogen, breed gedragen, afwegingen te komen. Incidentele weerstandscapaciteit Feitelijk vormt de algemene reserve, naast de bestedingsfunctie die deze reserve heeft, onze incidentele weerstandscapaciteit. Zolang er geen harde verplichtingen zijn aangegaan ten aanzien van bestemmingsreserves, kan de bestemming van die reserves in theorie worden heroverwogen en kan worden besloten deze toe te voegen aan de algemene reserve. Gezien de stand van de algemene reserve bestaat hiervoor voorlopig geen aanleiding; deze bedraagt ultimo 2026 naar verwachting € 25 miljoen.
97
Structurele weerstandscapaciteit Zoals hiervoor genoemd wordt onze structurele weerstandscapaciteit in theorie gevormd door een combinatie van ombuigingen, bezuinigingen en inkomstenverhogingen. Ombuigen en bezuinigen is een lastig proces en vraagt om veel flexibiliteit van de begroting. Dat laatste blijkt echter bijzonder lastig. Aan alle uitgaven liggen immers bewust gekozen beleid of wettelijke regels ten grondslag die we moeten uitvoeren, en waarvan een steeds groter deel een open-einde-karakter heeft. Dat laatste zien we de afgelopen jaren bij vrijwel alle gemeenten als het gaat om de Wmo en jeugdzorg. Maar ook als het lukt om andere beleidsmatige keuzes te maken, zijn de (positieve) financiële effecten hiervan niet direct in te boeken. Vaak is er namelijk al sprake van meerjarige financiële ‘verplichtingen’ in de vorm van kapitaallasten of subsidies die, wettelijk voorschrift, niet van het ene op het andere moment mogen worden afgebouwd. In deze gevallen biedt de incidentele weerstandscapaciteit (algemene reserve) dus wel tijdelijk uitkomst om dit proces weloverwogen uit te voeren. Een deel van onze inkomsten (waar ook dienstverlening tegenover staat) zijn al gemaximeerd, omdat een kostendekking van 100% wordt gehanteerd of nagestreefd. Denk bijvoorbeeld aan riool- en afvalstoffenheffing en leges voor vergunningen.
Voor een inkomstenverhoging blijven dan feitelijk de algemene belastingen over, zoals de toeristenbelasting en de OZB. Deze belastingen zijn immers vrij besteedbaar. Voor de hoogte van (de tarieven voor) de toeristenbelasting geldt geen maximum. Het zijn belastingen die door verblijfsaanbieders in de gemeenten aan hun gasten worden doorberekend en aan de gemeente worden afgedragen. Bij een eventuele verhoging is het vooral van belang om te beoordelen of dit een (te) negatief effect heeft op de concurrentiepositie van de verblijfsaanbieders. Ten aanzien van de hoogte van de OZB gelden ook geen (wettelijke) maximumtarieven. De hoogte daarvan is een politieke keuze. Momenteel is daarover afgesproken dat deze maximaal met de inflatie mag stijgen (gecorrigeerd voor waardestijgingen). Om die reden ligt het voor de hand om eerst naar ombuigingen en bezuinigingen te kijken voordat een OZB-verhoging (boven inflatie) wordt overwogen. Er kan sprake zijn van heel bijzondere lokale omstandigheden waardoor er grote structurele tekorten zijn die ook niet meteen door ombuigen of bezuinigen kunnen worden opgelost. In dat geval kan een beroep worden gedaan op het zogenaamde artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet (FVW). Een beroep op dit artikel kent echter zware ‘toelatingseisen’, waaronder de eis dat er een OZB-tarief geldt dat minimaal 20% hoger ligt dan het landelijk gemiddelde.
Bij ‘eigen schuld’ kan dit percentage hoger worden vastgesteld, omdat de bijdrage op basis van artikel 12 via de algemene uitkering wordt verstrekt en daarmee dus door alle andere gemeenten wordt betaald. Op basis van die ‘norm’ van 120% bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor onze gemeente zo’n € 2 miljoen. Samenvatting totaal weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen ultimo 2026, dat we direct kunnen aanwenden, dus zonder heroverweging van bestemmingsreserves dan wel ombuigingen of bezuinigingen, bestaat uit een incidentele capaciteit van ruim € 25 miljoen (algemene reserve) en een structurele capaciteit van € 2 miljoen (OZB-verhoging). Risico’s
98
Om te kunnen beoordelen of we over voldoende weerstandsvermogen beschikken, voeren we tweemaal per jaar (bij de begroting en de jaarstukken) een organisatiebrede risico-inventarisatie uit. Voor de inschatting van de risico's maken we gebruik van de volgende categorieën: Kans:
Risico-inschatting:
Zeer klein
10%
Klein
25%
Gemiddeld
50%
Groot
70%
Zeer groot
90%
Zeer klein: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s waarvan het onwaarschijnlijk is dat ze zich in het komende jaar daadwerkelijk voordoen. Het zijn risico’s die zich slechts een keer in de twintig jaar voordoen of risico’s waarvan de kans op optreden erg laag is (tot 10%). Klein: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s waarvan het niet zo waarschijnlijk is dat ze zich in het komende jaar daadwerkelijk voordoen. Het zijn risico’s die zich een keer in de vier jaar voordoen of risico’s waarvan de kans op optreden laag is (25%). Gemiddeld: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s die nog beide kanten op kunnen. Het kan zijn dat ze zich komend jaar voordoen, het kan ook zijn van niet. Het zijn risico’s die zich een keer in de twee jaar voordoen of risico’s waarvan de kans op optreden gemiddeld is (50%). Groot: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s waarvan het waarschijnlijk is dat ze zich voordoen in het komende jaar, of risico’s waarvan de kans op optreden groot is (70%). Zeer groot: Deze classificatie wordt gebruikt voor risico’s waarvan het zeer waarschijnlijk is dat ze zich komend jaar daadwerkelijk voordoen of risico’s waarvan de kans op optreden zeer groot is (90%). Alle manieren om tot een kwalificatie van de risico’s te komen zijn subjectief; het gaat immers om onzekere gebeurtenissen.
We hanteren om die reden een relatief simpele methode, waarbij zowel de kans als de impact (€) van belang zijn. Daarbij houden we er rekening mee dat niet alle risico’s zich gelijktijdig en in volle omvang voordoen. We willen voorkomen dat we een onnodig groot deel van onze algemene reserve als weerstandscapaciteit aanmerken, waardoor deze reserve niet meer voor andere doeleinden kan worden ingezet. In onderstaande tabel zijn de risico's opgenomen met een financieel effect groter dan € 50.000.
99
Progra Omschrijving risico mma
Ka Gesch Structu Scenario's Beheersmaatregel Meest Financiële Impact Toelichting ns at reel en waarschijnlijke consequen financi scenario ties meest eel waarschijn risico klijke scenario
1
Budget-overschrijding 50 De Voor wat betreft De budgetten Geen. sociaal domein (open- % 1.000. 500.00 budgetten het budget hebben zijn voldoende eind-regelingen). 000 0 zijn we als om de voldoende beleidsuitgangspu benodigde om de nt dat we de zorg te benodigde budgetten leveren. zorg te begroten op grond leveren. van de uitgaven De van voorgaande budgetten jaren en zijn niet prognoses voor de voldoende komende jaren. om de Gedurende het benodigde jaar worden de zorg te budgetten continu leveren. gemonitord. We moeten toch betalen, omdat het openeindregelin gen betreft.
2
Overschrijding inkomensbudget Participatiewet.
50 De Fijnder heeft een Er hoeft geen % 500.00 250.00 budgetten businessplan beroep 0 0 zijn opgesteld met gedaan te voldoende daarin worden op de om de maatregelen om aanvullende benodigde het aantal klanten bijdrage. zorg te zo laag mogelijk te leveren. houden. Bij de De toetsing of we in budgetten aanmerking zijn niet komen voor een voldoende vangnetregeling, om de moet namelijk benodigde duidelijk in beeld zorg te zijn wat er aan de leveren. beperking van het We klantenbestand is moeten te doen. toch betalen, omdat het openeindregelin gen betreft.
500.00 De gemeente 0is 1.000. verantwoorde 000 lijk voor de uitvoering van het sociaal domein. Wij begroten nu op basis van ervaringscijfe rs van voorgaande jaren en ontwikkelinge n. Omdat er sprake is van openeindregelinge n en de ondersteunin g aan inwoners geboden moet worden, kan er bij een toename van het aantal cliënten en in te zetten ondersteunin g een overschrijdin g op het budget ontstaan. Zowel bij de jeugdhulp als de Wmo zien we een (beperkte) overschrijdin g.
Als het 200.00 De risico zich 0 gemeente over het 500.00 ontvangt lopende 0 jaarlijks voordoet vooraf een betalen we uitkering van de hele het Rijk voor overschrijdi het betalen ng zelf. De van aanvullend bijstandsuitke e ringen voorwaard levensonderh e is oud. Het Rijk namelijk heeft een dat het vangnetregeli tekort over ng om forse de overschrijdin afgelopen gen van het drie jaar budget op te samen ook vangen. meer Deze bedraagt regeling dan 5%. compenseert Omdat het een deel van budget de een afgelopen eventueel jaren niet tekort. Om is voor de overschred vangnetregeli en, komen ng in
100