CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2024-2027 Winterswijk

Raadsvergadering 2 november 2023, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Tweede termijn en besluitvorming Programmabegroting 2024-202733.535 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Programmabegroting 2024

2

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................... 3 Voorwoord ................................................................................................................................. 5 De financiële positie van de gemeente Winterswijk in meerjarenperspectief ......................... 7 Leeswijzer ................................................................................................................................. 16 Programma 1 Sociaal krachtig Winterswijk ............................................................................. 17 1.1 Volksgezondheid ............................................................................................................. 17 1.2 Maatschappelijke ondersteuning ................................................................................... 19 1.3 Jeugd ............................................................................................................................... 24 Financiële onderbouwing programma 1 .............................................................................. 27 Programma 2 Meedoen in Winterswijk ...................................................................................

30 2.1 Cultuur ............................................................................................................................ 30 2.2 Sport ............................................................................................................................... 33 2.3 Inkomen en participatie.................................................................................................. 35 2.4 Educatie .......................................................................................................................... 38 Financiële onderbouwing programma 2 .............................................................................. 41 Programma 3 Wonen en werken in Winterswijk ..................................................................... 44 3.1 Openbare ruimte ............................................................................................................ 44 3.2 Klimaat, water en milieu ................................................................................................. 49 3.3 Duurzaamheid en milieu................................................................................................. 51 3.4 Gebiedsontwikkeling en wonen .....................................................................................

54 3.5 Economie en Lobby ........................................................................................................ 63 Financiële onderbouwing programma 3 .............................................................................. 70 Programma 4 Bestuurlijk Winterswijk ..................................................................................... 74 4.1 Bestuur, organisatie en dienstverlening ......................................................................... 74 4.2 Openbare orde en veiligheid .......................................................................................... 78 Financiële onderbouwing programma 4 .............................................................................. 83 Programma 5 Inkomsten van Winterswijk ............................................................................... 86 5.1 Algemene middelen ........................................................................................................ 86 5.2 Lokale belastingen .......................................................................................................... 88 Financiële onderbouwing programma 5 .............................................................................. 89 Paragrafen ................................................................................................................................

92 Paragraaf A Lokale Heffingen ............................................................................................... 92 Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................... 99 Paragraaf C Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................... 108 3

Paragraaf D Financiering..................................................................................................... 114 Paragraaf E Bedrijfsvoering ................................................................................................ 118 Paragraaf F Verbonden partijen ......................................................................................... 124 Paragraaf G Grondbeleid .................................................................................................... 140 Paragraaf H Wet open overheid (WOO) ............................................................................. 147 Bijlagen ................................................................................................................................... 148 Bijlage 1 Financiële tabellen ............................................................................................... 148 Bijlage 2 Reserves en voorzieningen .................................................................................. 154 Bijlage 3 Beleidsindicatoren ............................................................................................... 156 Bijlage 4 Investeringen .......................................................................................................

159 Bijlage 5 Uitgangspunten begroting 2024-2027 ................................................................. 161

4

Voorwoord Voorwoord Beste leden van de gemeenteraad van Winterswijk, Winterswijk is een prachtige gemeente met een hoog voorzieningenniveau, waar het fijn wonen, werken en recreëren is. Theater de Storm, Boogiewoogie, het SKB, Zwembad Jaspers en ons centrum maken dat Winterswijk met recht de centrumgemeente van de OostAchterhoek genoemd mag worden. Het college vindt het belangrijk dit, ondanks financiële tegenwind, in stand te houden. Evenals het behouden van een sociale basis voor de meest kwetsbare inwoners, waardoor iedereen mee kan doen aan onze samenleving. Waar het college vorig jaar nog met het voorstel kon komen om flink te investeren in Winterswijk, dwingt het huidige financiële beeld ons tot andere keuzes. Wij stellen u dan ook voor om de komende jaren ambities te temporiseren, met als doel het huidige voorzieningenniveau van Winterswijk op peil te houden, voor iedereen een sociale basis te bieden en een financieel gezonde gemeente te blijven. Ontwikkelingen We worden geconfronteerd met snelle prijsstijgingen, loonontwikkelingen, hoge rentes en oplopende kosten in het sociaal domein. Hiervoor worden we niet volledig gecompenseerd door het rijk. Daarnaast krijgen we vanaf 2026 minder geld vanuit het rijk. Dit vermindert onze inkomsten terwijl de uitgaven juist stijgen.

We vinden het belangrijk om regie te houden en onze ondernemers, organisaties en inwoners daarin tijdig mee te nemen. Scherpe keuzes zijn daarom voor de komende jaren onvermijdelijk. Daarnaast blijven we de VNG ondersteunen in hun lobby voor meer financiële steun van het rijk en om hier snel duidelijkheid over te krijgen. De val van het kabinet kort voor de zomer helpt daar niet bij. Besparingsmaatregelen Om grip te krijgen op de financiële uitdaging heeft het college zorgvuldig gekeken naar budgetten en activiteiten, waarbij noodzakelijke maatregelen zijn vastgesteld en we voorstellen niet-wettelijke taken te versoberen. Daarnaast hebben we ook kritisch naar onszelf gekeken en stellen we een bezuiniging voor op onze eigen organisatie. Alle maatregelen hebben geleid tot een sluitende conceptbegroting voor de jaren 2024 en 2025, waarbij we eerder gemaakte afspraken en ambities hebben moeten bijstellen. Nieuw beleid beperken we en grote nieuwe investeringen worden uitgesteld. Toekomst Naast dit maatregelenpakket onderzoekt het college mogelijkheden voor besparingen op de langere termijn om ook de begroting vanaf 2026 sluitend te krijgen. Om zo op langere termijn niet alleen de strikt noodzakelijke maar ook de gewenste investeringen te kunnen doen. We kijken hierbij naar het beheersen van de oplopende kosten in het sociaal domein.

Daarnaast richten we ons op de gemeentelijke organisatie. Door het moderniseren van processen en systemen, met aandacht voor kwaliteit en nauwkeurigheid, verhogen we onze dienstverlening en zijn we klaar voor de toekomst. Verder investeren we ook in onze medewerkers. Winterswijk zijn wij samen Ingrepen zijn nodig om die mooie gemeente te blijven, waar het voor iedereen goed wonen, 5

werken en recreëren is. De voorgestelde bezuinigingen zullen niet onopgemerkt blijven in Winterswijk. We hebben vertrouwen in de veerkracht van iedereen in de gemeente Winterswijk om voor elkaar te zorgen en elkaar te helpen. Want Winterswijk zijn wij samen. Naast de besparingsmaatregelen, gaan we in 2024 ook aan de slag in Winterswijk. We werken aan de volgende zaken: de herontwikkeling van de panden aan het Weurden, de vormgeving van de huisvesting voor het buurtschapsonderwijs in ‘t Woold, de wijkaanpak Winterswijk-Oost met de herinrichting van Hakkelerkamp, het ontwikkelen van een gebiedsplan binnen het project Vitaal Platteland, de locatiekeuze van het bedrijventerrein, het vergroenen en aantrekkelijk maken van het winkelgebied in de Wooldstraat, de ontwikkeling van de omgevingsvisie en woningbouw aan onder andere de Narcisstraat en de Rikker. Onze kwetsbare inwoners blijven de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Daarnaast blijven we werken aan de samenwerking met Duitsland in de EUREGIO en willen we nog meer Winterswijkse bedrijven kennis laten maken met de mogelijkheden van de INTERREG subsidies. Met dank aan een flinke ambtelijke inzet presenteren we deze meerjarenbegroting aan uw raad. Vanuit de ambitie om de blik vooruit te richten en focus te hebben op wat er echt toe doet. We kijken uit naar de behandeling op 31 oktober en 2 november aanstaande.

Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders

6

De financiële positie van de gemeente Winterswijk in meerjarenperspectief Ontwikkeling financiële positie In de Kaderbrief 2024 schetsten wij onze ambities, maar ook de onzekerheid over de ontwikkeling van onze financiën in de vier komende jaren en de jaren daarna. We gingen er toen nog vanuit dat we de jaarschijf 2024 konden sluiten met beperkte maatregelen en dat pas vanaf 2026 ombuigingen nodig zouden zijn. Hoe anders ziet onze financiële positie er enkele maanden later uit. We onderscheiden de volgende factoren die leidden tot een neerwaartse bijstelling van ons financiële meerjarenperspectief: 1. Terugval in de algemene uitkering uit het gemeentefonds In onze begroting ramen we de ontvangen algemene uitkering uit het gemeentefonds op basis van de Meicirculaire. Deze laat voor 2024 een plus van bijna € 4 miljoen zien, maar dat is onvoldoende om de stijgende lonen en prijzen te compenseren. Daarnaast valt de algemene uitkering in 2026 terug met € 5,6 miljoen en in 2027 met nog eens € 1 miljoen. De terugval in 2026 wordt het zogenaamde Ravijnjaar genoemd. Het inmiddels demissionaire kabinet geeft geen duidelijkheid over een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten, het afschaffen van de opschalingskorting, compensatie van gemeenten voor gestegen kosten en over de herverdeling van het gemeentefonds.

Dit vertaalt zich -voor alle gemeenten- in een forse terugval van de algemene uitkering ná 2025. 2. Stijgende lasten door autonome ontwikkelingen Lonen en prijzen zijn het afgelopen jaar fors gestegen en stijgen naar verwachting het komende jaar verder. Daarmee hebben niet alleen wij te maken, maar ook de gemeenschappelijke regelingen waarin wij deelnemen zoals Fijnder, ODA, VNOG en Regio Achterhoek. De verhogingen van lasten in hun begrotingen werken door in onze begroting. 3. Gestegen zorgkosten Met regiogemeenten hebben wij contracten afgesloten met zorgaanbieders voor het leveren van zorg in het kader van Wmo en Jeugdwet. De prijzen in de contracten zijn per 1 juli 2023 bijgesteld. Gemiddeld bedraagt de stijging voor onze gemeente 24%. Per 1 januari 2024 worden de prijzen opnieuw bijgesteld als gevolg van loon- en prijsstijgingen. Wij hebben daarop geanticipeerd door budgetten voor 2024 en verder met 10% bij te stellen. Bij jeugdzorg zien we daarnaast een toename van complexe hulpvragen. Dat leidt eveneens tot oplopende kosten. 4. De financiële vertaling van investeringsplannen De 1e fase van het Integraal Huisvestingsprogramma Onderwijs (€ 16 miljoen) was in onze concept-begroting 2024-2027 verwerkt evenals investeringen in cultuurkwartier/Wooow (€ 15 miljoen), zwembad Jaspers (€ 6 miljoen) en ons gemeentekantoor (€ 1,5 miljoen).

Met stijgende rentetarieven worden de investeringslasten groter. Als de investeringen eenmaal gedaan zijn, hebben we hierop geen invloed meer en wordt de beïnvloedbare ruimte in onze begroting verder beperkt. Na verwerken van bovenstaande onderdelen, liet ons financieel meerjarenperspectief een tekort zien van bijna € 5 miljoen in 2024 dat opliep naar ruim € 11 miljoen in 2027. Naast dit effect op ons saldo van baten en lasten zouden de geplande investeringen een ingrijpend effect hebben op onze schuldpositie. Hiervoor genoemde investeringen in de grote projecten plus nodige investeringen in wegen, riolering (incl. klimaatadaptatie), ICT en sportvelden zouden leiden tot een verdubbeling van onze 7

schuld. Deze zou van € 70 miljoen bij aanvang van 2023 verdubbeld zijn eind 2027. Vanwege hiervoor geschetst renterisico in combinatie met de onzekerheid over onze inkomsten vanaf 2026 is toename van schuld nu onwenselijk. Solide financieel beleid Ons financiële beleid is gericht op haalbaarheid en houdbaarheid. Haalbaar, omdat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Over de baten is veel onduidelijk en de lasten blijven stijgen. Daarnaast onderkennen we in dit kader ook een aantal risico’s: • We hebben onvoldoende grip op de kostenontwikkeling in het sociale domein. • Met ROVA zijn we in gesprek over de breedte van hun dienstverlening en het doorberekenen van overheadkosten door ROVA aan deelnemende gemeenten. Het effect hiervan is nu nog niet duidelijk. • Ontwikkeling van onze organisatie: Aan onze dienstverlening worden hoge eisen gesteld. Ons takenpakket wordt omvangrijker en complexer. Digitalisering biedt kansen om efficiënter te werken, maar ook bedreigingen waar het gaat om informatieveiligheid. Onze medewerkers zijn de sleutel naar succes op dit vlak. Op beide onderdelen is sprake van meerjarig achterstallig onderhoud. Een krappe arbeidsmarkt maakt de uitdaging (nog) groter om de juiste stappen te zetten in de ontwikkeling van de organisatie. Investeringen zijn nodig om in de toekomst een robuuste en betrouwbare eerste overheid te blijven.

Met houdbaarheid van ons financiële beleid doelen we op een acceptabele omvang van de schuld. Met stijgende rente en bouwkosten in combinatie met onzekerheid over onze inkomsten achten wij het nu niet verantwoord de grote investeringen aan te gaan. Begrotingsadvies van de VNG In haar brief van 14 juli jl. adviseert VNG aan gemeenten om voor 2024 en 2025 een sluitende begroting te presenteren. Voor 2026 en 2027 adviseert zij om een realistische begroting te presenteren gebaseerd op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, inflatie, stijgende rente, ambities en geschatte mee- en tegenvallers. Op die manier worden tekorten zichtbaar met de bedoeling het signaal af te geven aan de rijksoverheid dat gemeenten de lasten niet kunnen dragen zonder aanvullende middelen van het Rijk. Onze toezichthouder, provincie Gelderland, kijkt wat genuanceerder naar het advies van de VNG. En ook wij wegen het advies zorgvuldig. Het presenteren van tekorten is namelijk één ding. Ze ook daadwerkelijk aanvaarden is een ander vraagstuk. Of de rijksoverheid daadwerkelijk met aanvullende middelen over de brug komt is uiterst onzeker. Ook daar staat de begroting onder druk door stijgende kosten en moeten eerder uitgekeerde compensaties vanwege COVID-19, energiecrisis, armoedebestrijding etc. terugverdiend worden.

Een scenario dat we te maken krijgen met bezuinigingen vanuit Den Haag is realistisch. Strategie begroting 2024-2027 In het vervolg van dit hoofdstuk leest u onze strategie voor de komende jaren waarmee we recht doen aan ons financiële beleid, aandacht hebben voor de geschetste risico’s en het advies van de VNG toepassen. Dat ziet er samengevat als volgt uit: 1. We presenteren voor 2024 en 2025 een sluitende begroting. Daarvoor is een pakket aan 8

maatregelen nodig die op korte termijn zijn door te voeren. 2. We maken een pas op de plaats waar het de grote projecten aangaat en gaan nu geen onomkeerbare financiële verplichtingen aan. 3. Als het gaat om de jaren 2026 en verder nemen we ook geen onomkeerbare beslissingen waar het bezuinigingen of algemene lastenverhogingen betreft. 4. We zetten ons de komende maanden in om de risico’s die we hiervoor schetsten te beheersen. Dit leidt ertoe dat onze begroting voor de jaren 2026 en 2027 tekorten laat zien. We denken overigens dat alleen het presenteren van tekorten in de begroting niet voldoende is om het Rijk tot actie te bewegen. Daarom stellen we alles in het werk voor het verkrijgen van de noodzakelijke rijksbijdragen. Dit doen we samen met VNG, regio, provincie en maatschappelijke partners. We mobiliseren het netwerk van bestuurders, ambtenaren, raadsleden en wie zich verder in wil zetten voor gemeente Winterswijk om één signaal af te geven: de bezuinigingen veroorzaken onherstelbare schade. De meerjarenbegroting die dit jaar wordt ingediend ondersteunt dit beeld en laat een tekort zien vanaf 2026 en verder. Maatregelenpakket voor een sluitende begroting 2024-2025 In deze begroting is een pakket met diverse bezuinigingsmaatregelen verwerkt om te komen tot een sluitende begroting 2024 en 2025.

Afwegingen die we gemaakt hebben bij het samenstellen van de maatregelen: • Wettelijke taken moet overeind blijven, maar kunnen we afschalen in ambitieniveau? • Ons bestaande voorzieningenniveau willen we in stand houden. • Een minimale sociale basis moet gehandhaafd blijven. • Plannen en ambities die we hadden maar nog niet gestart zijn, starten we vooralsnog niet. • We koesteren onze vliegwielen: Woningbouw in onze gemeente en onze jeugd. Voor toekomstbestendigheid van onze gemeente zijn deze noodzakelijk. • Algemene lastenverhoging (OZB) alleen als dat onvermijdelijk is en bedoeld voor investeringen in het op peil houden van ons voorzieningenniveau. De maatregelen variëren van het niet indexeren van subsidies voor 2024, een standaard indicatie voor hulp bij huishouden en stoppen met opgavegericht werken tot het verlagen van kredieten voor wegen en het bermbeheer naar een lager niveau brengen. In het vervolg van dit hoofdstuk staat een totaaloverzicht en bij ieder beleidsveld benoemen we de effecten. Programmering van projecten We stellen de gewenste investeringen in de grote projecten uit, waar redelijkerwijs mogelijk, voor zover er bij uitstel geen sprake is van wettelijke verplichting, risico op extreme meerkosten of onveilige situaties. Investeringen leiden tot langjarige verplichtingen op kapitaallasten, die eenmaal aangegaan, niet meer stuurbaar zijn.

Voor zover niet op korte termijn noodzakelijk, vermijden we ongedekte langjarige verplichtingen. Het gaat om de volgende projecten: • Integraal Huisvestingsplan Basisonderwijs (IHP) • Theater De Storm • Zwembad Jaspers • Cultuurkwartier / WoooW en huisvesting cultuurpartners 9

De basisregel is: projecten krijgen geen geld in de jaren 2026 en 2027, zolang geen sprake is van een structureel sluitende begroting. Van die basisregel wijken we alleen af als er gegronde redenen zijn. Redenen zijn: 1. Er is in 2023, 2024 of 2025 geld voor gereserveerd. Dat zijn niet de tekortjaren. Die bedragen kunnen voor de betreffende (onderdelen van) projecten beschikbaar blijven. Concreet gaat het om: a. Terra Temporalis: er is voor 2023 eenmalig ruim € 1 miljoen begroot voor het projectonderdeel bezoekerscentrum. De rest van de investering wordt door anderen dan gemeente Winterswijk betaald. De exploitatie van het centrum ligt geheel buiten risico van de gemeente. Daar dragen wij dus niet aan bij. b. Cultuurkwartier / WoooW en huisvesting cultuurpartners: het tekort op de grondexploitatie (begroot op eenmalig €3 miljoen moet wettelijk gezien worden geboekt in het jaar dat het omgevingsplan vastgesteld wordt. Tot nu toe richten we ons op 2025, en dat is dus ook het jaar waarvoor het geld in de begroting staat. 2. Geen enkel project is per se niet uitstelbaar, op één na omdat we daar nu beter kunnen kiezen voor doorgaan dan voor stopzetten: Huisvesting basisonderwijs (IHP): voor de school Woold kunnen we de huidige situatie niet langer voortzetten. Daar stellen we voor de tijdelijke huisvesting te vervangen. We temporiseren de uitvoering van fase 1 van het IHP.

De ontwikkelingen bij school ‘Woold’ zetten we wel voort maar moeten passen binnen de in voorliggende begroting geraamde middelen. De overige scholen kunnen in extreme situaties een beroep doen op een te vormen bestemmingsreserve maatschappelijk vastgoed voor noodmaatregelen. Voor de andere fases van het project is er nu geen perspectief op geld. Daarnaast stellen we geen extra geld beschikbaar voor de realisatie van gymvoorzieningen. 3. Projectonderdelen die strategisch nu verstandiger zijn dan ooit voeren we uit. Concreet gaat het om: a. Winkels en woningen aan het Weurden. Dit is onderdeel van een project, maar de ontwikkeling kan zelfstandig verder en levert geld op. b. Centrumparkeren Dingstraat: de planvorming door de eigenaren is een eenmalige kans om het centrumparkeren daar te realiseren. Daar moeten we geld bijpassen, maar dat is beschikbaar uit de opbrengsten van de verkoop Weurden (winkels plus woningen) en de reservering voor het tekort op de grondexploitatie die in de begroting van 2025 is opgenomen. Voor het meest noodzakelijke en acute onderhoud van de basisscholen, theater De Storm, zwembad Jaspers en het pand Boogie Woogie stellen we voor om vanaf 2024 een bestemmingsreserve maatschappelijk vastgoed te creëren van € 2 miljoen. Zo houden we de voorzieningen de komende jaren in stand.

We brengen in dat kader van al het vastgoed waaraan wij financieel bijdragen en / of eigenaar van zijn in beeld welk onderhoud de komende jaren noodzakelijk is. Programma ruimtelijke projecten We constateren dat alle investeringsprojecten in het fysieke domein tezamen optellen tot meer dan een volledige jaarbegroting uitgaande van de maximale varianten. Ook met de optelsom van optimale varianten zoals die tot nu toe in afzonderlijke projectafwegingen werden gemaakt, gaat het om heel veel geld. 10

Al deze investeringen in drie tot vier jaar doen is in ieder geval onmogelijk. Ook bij gunstiger begrotingsomstandigheden. Uitsmeren, en dus een deel vertragen is onontkoombaar. Maar nu komt daar bij dat we vanaf 2026 met de huidige kennis van beschikbare gelden dus geen mogelijkheden hebben om te investeren. Voor deze prioritering en temporisering hebben we nu nog geen advies. Simpelweg omdat er te veel onzekerheden voor de lange termijn (over 2026 en verder, en al helemaal over 2028 en verder) zijn. Daarom stellen we de komende maanden een integraal en realistisch investeringsprogramma op voor de ruimtelijke projecten. En we ontwikkelen een werkwijze voor de aanpak van ruimtelijke investeringen waarin we strategische argumenten meer dan tot nu toe gebruiken om te bepalen wat we wanneer gaan doen. En omgekeerd gaan we meer rekening houden met de timing van marktpartijen. Dat houdt onder andere in dat we voorzienbare schommelingen in de conjunctuur en de inkomsten uit het gemeentefonds mee laten bepalen wanneer we voorstellen voor investeringen aan de raad voorleggen en wat we dan precies vragen. Tevens beoordelen we of en in hoeverre inzetten van een deel van onze algemene reserve kan helpen. Investeringen verspreiden we dus over meerdere jaren vanwege hun financiële impact maar ook vanwege beschikbare (ambtelijke) capaciteit.

Zorg voor de toekomst De kosten in het sociaal domein zijn de afgelopen jaren snel opgelopen. Om ook in de toekomst zorg en ondersteuning van onze inwoners te kunnen blijven leveren, is beheersing van deze kostenstijging noodzakelijk. We gaan daarom een aantal maatregelen treffen die inzetten op het zoveel mogelijk normaliseren van problemen, het vergroten van de zelfredzaamheid van onze inwoners en het versterken van onze opdrachtgevende rol richting onze aanbieders en samenwerkingsverbanden. De opgave is om te formuleren wat we blijven we doen, kortom: Wat is onze minimale sociale basis die we willen vervullen. Zorgplicht en een dekkend zorglandschap zijn daarbij uitgangspunten naast financiële haalbaarheid. De keuzes die we daarin gaan maken baseren we op een evaluatie van het sociaal domein. Deze evaluatie moet vervolgens leiden tot een nieuwe visie op het sociaal domein. Deze visie gaat richting geven op onderstaande punten: • De toegang tot zorg; • Inrichting van welzijnstaken; • Integrale samenwerking met en binnen voorliggende voorzieningen; • Kansen om efficiënter te werken; • Opdrachtgeverschap aan onze gemeenschappelijke regelingen, waaronder Fijnder. Bij de visie komt een uitvoeringsplan met een financiële vertaling in lagere kosten. Deze kan vervolgens in onze begroting 2025-2028 verwerkt worden.

Masterplan organisatie gemeente Winterswijk 2024-2027 In ons streven om de kwaliteit van onze bedrijfsvoering te verbeteren en middelen effectiever te beheren, stellen we een masterplan op dat gericht is op het transformeren van bedrijfsvoeringsactiviteiten. Dit plan rust op drie pijlers: kostenreductie, efficiëntieverbetering en het waarborgen van ondersteunende financiële informatie en ondersteuning. 1. Kostenreductie: Verstandig omgaan met middelen o Omvang van de formatie bevriezen De ambtelijke formatie is de afgelopen jaren gegroeid. Hierdoor kon de 11

organisatie zich verder professionaliseren en konden nieuwe taken opgepakt worden. Het is een optie om de formatie te ‘bevriezen’ op het aantal van de begroting 2023. Een vertrekkende medewerker wordt dan niet automatisch vervangen, maar er moet dan bij elke vacature kritisch gekeken worden waar die het hardste nodig is. Deze maatregelen kunnen alleen genomen worden als bestuur en management accepteren dat werk minder grondig, minder goed en/of minder snel gedaan wordt. o Minder onderzoek en inhuur In de aanloop tot besluitvorming worden regelmatig onderzoeken gedaan. We zien ook herhaling van onderzoeken. Daarnaast moeten we onderkennen dat we veel capaciteit inhuren om het werk gedaan te krijgen. Dit zorgt voor een flinke kostenpost op de begroting (circa € 4,5 miljoen in 2022). Door strakker op inhuur en op het doen van extern onderzoek te sturen, bijvoorbeeld door een ‘Nee, tenzij’ regel te formuleren kunnen we de drempel om in te huren en om extern onderzoek te doen verhogen. 2. Efficiëntieverbetering: Optimalisatie van processen Door processen te stroomlijnen en te moderniseren kunnen we onze dienstverlening verbeteren en meer kwaliteit leveren. Middelen die we daarbij inzetten zijn digitalisering en automatisering, strategisch inkopen en datagedreven besluitvorming. 3.

Waarborgen van ondersteunende financiële informatie en ondersteuning Financiële rapportage: We verbeteren onze rapportageprocessen om heldere en gedetailleerde financiële informatie te verschaffen aan de organisatie. Dat stelt medewerkers en hun management beter in staat om te sturen op resultaat. Begrotingsdiscipline: Door strikte begrotingsdiscipline kunnen we onze financiën beter beheren en zorgen we ervoor dat we het beschikbare budget inzetten voor de beoogde resultaten. Borgen van rollen en verantwoordelijkheden: Rolonduidelijkheid en -vermenging leiden tot verlies van slagvaardigheid. We leggen (nog beter) vast wie waarover gaat en houden elkaar daaraan. In deze begroting 2024-2027 is een taakstellende bezuiniging ingeboekt die ingevuld moet worden door het masterplan. De personeels- en bedrijfsvoeringsbudgetten zijn verlaagd met € 300.000 in 2024 oplopend naar € 1.000.000 in 2027. Het succes van dit masterplan vereist samenwerking op alle niveaus binnen de gemeente. Het betrekken van medewerkers en bestuurders is essentieel om de doelstellingen te bereiken en een cultuur van efficiëntie en transparantie te bevorderen. Financieel meerjarenperspectief Ons financieel meerjarenperspectief ziet er na doorvoeren van autonome ontwikkelingen, nieuwe beleidsontwikkelingen en het pakket van bezuinigingsvoorstellen als volgt uit.

12

x € 1.000 2024

2025

2026

2027

Stand 1e prognose 2023

730

2.947

-1.421

-3.119

Wijzigingen Begroting 2024

-545

-968

-904

-80

Begrotingssaldo 2024-2027

185

1.979

-2.325

-3.199

Waarvan incidenteel

-458

-10

0

0

Waarvan structureel

643

1.989

-2.325

-3.199

Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen waarop we feitelijk geen invloed hebben en die binnen bestaand beleid leiden tot budgetbijstellingen. Te denken valt aan aanpassingen in de algemene uitkering en loon- en prijsstijgingen voor onszelf. Deze loon- en prijsstijgingen krijgen we ook doorberekend van gemeenschappelijke regelingen en door contractpartners. In die laatste groep vallen bijvoorbeeld de zorgaanbieders in het sociaal domein. De belangrijkste bijstellingen van meer dan € 250.000 ziet u in onderstaande tabel. Voor nadere toelichting verwijzen wij u naar de financiële onderbouwingen bij de programma's en de bijlage Uitgangspunten begroting 2024-2027. progr

2024

2025

2026

2027

Structureel 1 WMO (Excl. doorbelasting ZOOV)

1

-975.000

-975.000

-805.000

-630.000

2 Jeugd

1

-1.852.000

-1.852.000

-1.852.000

-1.852.000

3 Bijdrage beheer openbare ruimte ROVA

3

-310.000

-310.000

-310.000

-310.000

4 ICT

4

-528.000

-499.000

-499.000

-608.000

5 Algemene uitkering

5

3.905.000

3.243.000

1.657.000

2.052.000

6 Vrijval stelpost prijsstijgingen

5

395.000

395.000

395.000

395.000

7 Rente langlopende leningen

5

-668.000

-1.140.000

-1.362.000

-1.510.000

Nieuwe beleidsontwikkelingen De volgende tabel bevat de financiële vertaling van de nieuwe beleidsvoornemens. Deze komen onder andere voort uit het coalitieakkoord. Het verschil met de autonome ontwikkelingen is dat voor deze onderwerpen andere keuzes gemaakt kunnen worden. Het gaat immers om nieuw beleid waarvoor nog geen verplichtingen zijn aangegaan. Het gaat om zowel out-of-pocket kosten op diverse beleidsterreinen als kosten voor versterking van de ambtelijke organisatie. De derde kolom bevat een verwijzing naar het betreffende programma voor een inhoudelijke toelichting.

13

progr

2024

2025

2026

2027

1 Subsidie Ouderenbond voor compensatie huur

1

-21.000

-21.000

-21.000

-21.000

2 Subsidie Stichting Ondernemen met Cultuur

2

-60.000

-45.000

-30.000

-15.000

3 Invoering heffing milieuleges

3

39.000

39.000

39.000

39.000

4 Verwerven subsidies

3

-40.000

-40.000

-40.000

-40.000

5 Intensiveren Vitaal Platteland

3

-100.000

0

0

0

6 Integraal Veiligheidsplan

4

-7.000

-7.000

-7.000

-7.000

7 Verhogen budget voor opleiding van personeel

4

-167.000

-167.000

-167.000

-167.000

8 Gestegen kosten restauratieve voorzieningen

4

-35.000

-35.000

-35.000

-35.000

9 Uitbreiding personeel

4

-490.000

-490.000

-490.000

-490.000

10 Verhogen OZB met index en areaaluitbreiding

5

386.000

435.000

480.000

525.000

1 Subsidie inclusieve Buitenschoolse Opvang

1

-190.000

0

0

0

2 Erfgoed omgevingswet

2

-40.000

0

0

0

3 Subsidie Stichting Leergeld

2

-10.000

-10.000

0

0

4 Uitvoering Erfgoednota

2

-17.500

0

0

0

5 Verduurzaming sportveldverlichting

2

152.000

0

0

0

6 Uitvoering sanering stortplaats WAL

3

-150.000

0

0

0

7 Diversen

3

100.000

0

0

0

Structureel

Incidenteel

Bezuinigingsvoorstellen Onderstaande tabel bevat de bezuinigingsvoorstellen uit het pakket aan maatregelen om te komen tot het financiële perspectief van nu voorliggende meerjarenbegroting 2024-2027. In de derde kolom staat het programma waar u de inhoudelijke toelichting kunt lezen.

14

prog.

2024

2025

2026

2027

Structureel 1 Stoppen met kinderopvang sociaal medische indicatie (SMI)

1

0

45.000

45.000

45.000

2 Standaard indicatie Hulp bij Huishouden verlagen naar 2 uur

1

0

100.000

225.000

400.000

3 Verlagen uitgaven compliment mantelzorg

1

40.000

40.000

40.000

40.000

4 Huur De Post opzeggen

1

0

0

98.000

98.000

5 SPUK GALA inzetten voor bestaande preventie-activiteiten

1

157.325

153.628

92.074

0

6 Inclusieve BSO

2

190.072

190.072

190.072

190.072

7 Stoppen met de meeste activiteiten rondom cultuurhistorie

2

70.000

85.000

85.000

85.000

8 Geen nieuwbouw / renovatie maatschappelijke instellingen

2

0

0

1.049.000

1.049.000

9 Historische paden afschaffen

2

10.000

10.000

10.000

10.000

10 Afschaffen subsidie coördinator cultuurpunt

2

0

0

22.500

22.500

11 Verlagen subsidie Stichting Ondernemen met Cultuur

2

13.375

13.375

0

0

12 Niet meer bekostingen Beijerdaar na verkoop carrilon

2

0

0

13.375

13.375

13 Subsidie lokale omroepen stoppen i.v.m. financiering vanuit het Rijk

2

0

0

18.250

18.250

14 Subsidies instellingen niet indexeren

1 en 2

143.000

143.000

143.000

143.000

15 Toren en carillon verkopen

2

0

47.000

46.000

46.000

16 Geen geld voor gymlocaties beschikbaar stellen

2

0

0

0

0

17 Verlagen compensatie huur sportverenigingen

2

0

41.035

82.070

122.105

18 Opgave armoede laten vervallen

2

200.000

200.000

200.000

200.000

19 Halveren budget meedoenregeling volwassenen

2

100.000

100.000

100.000

100.000

20 Basisbanen niet invoeren

2

70.000

70.000

70.000

70.000

21 Niet invoeren Winterswijkpas

2

0

0

0

0

22 Temporiseren uitvoering IHP, met uitzondering van school 'Woold'

2

0

0

pm

pm

23 Schrappen krediet herinrichting markt

3

0

0

45.000

45.000

24 Krediet gebiedsontwikkeling Molenveld Driemarkweg schrappen

3

9.000

9.000

9.000

9.000

25 Openbare verlichting verledden temporiseren

3

240.000

240.000

240.000

240.000

26 Verlagen beeldkwaliteit openbaar groen

3

0

136.000

136.000

136.000

27 Verlagen ambitie ecologisch bermbeheer

3

130.000

130.000

130.000

130.000

28 Begraafplaats in de markt zetten

3

0

0

30.000

30.000

29 Schrappen van geraamde kredieten verkeersmaatregelen binnenring centrum

3

0

35.000

35.000

35.000

30 Opgave duurzaamheid laten vervallen

3

123.500

123.500

123.500

123.500

31 Verhogen kostendekkendheid markt (leges)

3

0

29.175

29.175

29.175

32 Wegomlegging Steengroeve niet voor rekening gemeente.

3

38.000

38.000

38.000

38.000

33 Wegomlegging Steengroeve tbv Sibelco valt buiten perspectief van deze begroting

3

0

0

0

97.000

34 Grenzhoppersbusiness school stoppen

3

6.500

6.500

6.500

6.500

35 Stoppen met het aanjagen economie

3

zie nummer 42

zie nummer 42

zie nummer 42

zie nummer 42

36 Bijdrage Leader verlagen

3

59.200

59.200

59.200

59.200

37 Verbouwen gemeentekantoor beperken tot ARBO-aanpassingen en realiseren verhuizen de Post

4

75.500

75.500

75.500

75.500

38 Verhogen leges omgevingsplanactiviteit

4

108.000

108.000

108.000

108.000

39 Verminderen aantal wethouders

4

0

0

117.000

117.000

40 Verminderen frequentie/aantal pagina's gemeentenieuws

4

13.000

13.000

13.000

13.000

41 Taakstelling organisatiebreed

4

300.000

500.000

750.000

1.000.000

42 Verminderen personele inzet agv schrappen taken

4

481.000

499.000

499.000

499.000

43 Bijdrage VNOG beperken o.b.v. verdeelsleutel

4

0

50.000

100.000

100.000

44 Verhogen toeristenbelasting

5

245.000

490.000

490.000

490.000

45 Technische aanpassingen begroting

div.

356.000

0

49.000

73.000

3.178.472

3.779.985

5.612.216

6.106.177

Incidenteel 1 Opgave inclusie laten vervallen

1

99.000

0

0

0

3 Historische paden afschaffen (I)

2

31.000

0

0

0

4 Geen werkaanvaardingspremie

2

94.000

94.000

0

0

224.000

94.000

0

0

15

Leeswijzer Leeswijzer De programmabegroting bevat de volgende onderdelen: - Programma’s; - Paragrafen; - Bijlagen. 1. Programma’s Onze begroting kent met ingang van 2023 vijf programma’s. Ieder programma is onderverdeeld in een aantal beleidsvelden. Per beleidsveld lichten we het volgende toe: AMBITIE De stip op de horizon die we nastreven. DOELSTELLINGEN De doelstellingen die we nastreven om de ambitie waar te maken. ACTIVITEITEN 2024 De activiteiten die we aankomend jaar ondernemen of vervolgen om de strategische doelen te bereiken. INDICATOREN Met indicatoren kunnen we meten of we de doelstelling bereiken. Het benoemen van de juiste indicatoren en ze vervolgens gebruiken is een traject dat we verder ontwikkelen. RISICO'S Hier benoemen we de risico's die het bereiken van onze doelstellingen bedreigen. EFFECT BEZUINIGINGEN Hier beschrijven we de effecten van bezuinigingen die we met deze begroting voorstellen. FINANCIËLE ONDERBOUWING Elk programma sluit af met een financiële onderbouwing. De tabel toont per beleidsveld het meerjarig verloop van zowel de baten als de lasten.

In de kolommen leest u het volgende: Rekening 2022: cijfers van de door de raad vastgestelde jaarrekening 2022 Begroting 2023: cijfers van de bijgestelde begroting, na vaststelling door de raad van de 1e prognose voor het jaar 2023 Begroting 2024 1e prognose: beginstand van de begroting 2024, volgens de door de raad vastgestelde 1e prognose van 2023 Aanpassing begroting 2024: aanpassingen in de voorliggende begroting ten opzichte van de beginstand Begroting 2024 : cijfers zoals nu via deze begroting worden voorgesteld om door de raad vast te stellen Begroting 2025-2027: de verwachte baten en lasten voor de komende jaren op basis van het huidige en met deze begroting vast te stellen beleid

16

Inhoudelijke toelichting op de cijfers: Per beleidsveld geven we een inhoudelijke toelichting op de afwijkingen (boven € 50.000) op de kolom Aanpassing begroting 2024. De kolommen rekening 2022 en begroting 2023 zijn opgenomen om inzicht te bieden in het verloop van de tabellen. Verschillen in de begroting 2024 ten opzichte van die jaren lichten we hier in principe niet nader toe omdat deze onderdeel zijn van de jaarrekening 2022 en/of begroting 2023. Wanneer de jaren 2025 tot en met 2027 significante afwijkingen laten zien, lichten we die toe. 2. Paragrafen In de paragrafen beschrijven we onderwerpen die op meerdere programma’s betrekking hebben. Het gaat dan vaak om meerjarig regulier werk. 3. Bijlagen Tot slot hebben we een aantal (verplichte) bijlagen toegevoegd. Deze bevatten verdere (financiële) detaillering en achtergrondinformatie.

Programma 1 Sociaal krachtig Winterswijk Inleiding Volksgezondheid, maatschappelijke ondersteuning en jeugd In het programma Sociaal krachtig Winterswijk geven we een toelichting op de beleidsvelden volksgezondheid, maatschappelijke ondersteuning en jeugd. Iedereen doet mee! Deze ambitie vertalen we in dit programma naar het realiseren van vitaliteit en gezondheid. Door om te zien naar elkaar. We zorgen dat iedereen kan meedoen, uitdagingen worden samen opgepakt en sociale binding versterkt. We werken aan gelijke kansen voor ieder kind. Alle kinderen moeten veilig, gezond en kansrijk in Winterswijk kunnen opgroeien. Zorg voor wie het nodig heeft. We vinden het belangrijk dat onze inwoners gezond en energiek zijn en zelf regie kunnen nemen op gezondheid en geluk. Met preventie richten we ons op factoren die van invloed zijn op gezondheid en welzijn. We zetten in op het zoveel mogelijk normaliseren van problemen en het vergroten van de zelfredzaamheid van onze inwoners. Beschikbare voorzieningen. We beheersen de kwaliteit van zorg en de uitgaven voor jeugdzorg en WMO door het versterken van onze opdracht gevende rol richting zorgaanbieders en samenwerkingsverbanden. Zorgplicht en een dekkend landschap zijn uitgangspunten naast financiële haalbaarheid. We zien het SKB als een onmisbare schakel in het zorgaanbod voor de regio.

Winterswijk blijft zijn verantwoordelijkheid nemen voor de opvang van vluchtelingen. Het asielzoekerscentrum is een voorbeeld voor de rest van Nederland.

1.1 Volksgezondheid Ambitie We vinden het belangrijk dat iedere inwoner volwaardig mee kan doen in onze samenleving. We willen dat zij gezond en energiek zijn en zelf de regie kunnen nemen op gezondheid en geluk. De regio is voorzien van een volwaardig aanbod, waaronder ook het ziekenhuis. Het zorgaanbod is op elkaar afgestemd. Relevante documenten: • Beleidsplan sociaal domein ‘Meedoen in Winterswijk’. • Regionaal preventieakkoord ‘Gezondheid en Geluk voorop in de Achterhoek’. 17

• Regionale nota gezondheid ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’. • Doelstellingen Om gezondheid en geluk te bevorderen bieden we signalerende en preventieve activiteiten die van invloed zijn op gezondheid en welzijn. Het regionaal preventieakkoord is onze leidraad. Activiteiten Deelname regionaal preventie akkoord Wethouder: Wassink We zijn sinds 2020 aangesloten bij het regionaal preventie akkoord Achterhoek ( 20202030). Speerpunten zijn: bewegen, Achterhoek Rookvrij, minder overmatig alcoholgebruik, middelengebruik bespreekbaar maken, gezonde voedingskeuzes, ‘Iedereen doet mee’ en de basis op orde. Bij deze speerpunten horen activiteiten en campagnes die dit alles onder de aandacht brengen van onze inwoners. Kwaliteit (toelichting) Sinds januari 2023 is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ondertekend door gemeenten, GGD’en, zorgverzekeraars en het ministerie van VWS. Zij zetten gezamenlijk in op een gezond en actief leven met een stevige sociale basis. Het GALA beoogt preventie op een hoger plan te tillen zodat onze inwoners gezonder blijven en zorgkosten beheersbaar blijven. Het GALA zet breed in; het Lokaal Preventieakkoord maakt deel uit van het GALA en vervalt als afzonderlijk beleidsdocument. Winterswijk onderschrijft de doelen van het GALA en het overgrote deel van de huidige preventie-inzet sluit hier op aan.

Onze speerpunten zijn: veerkracht en weerbaarheid 0-100, leefstijl 0-100 en opvoeding. Voor 2024 vragen wij bij het ministerie van VWS subsidie aan voor 2024 - 2026. Een deel van de GALA middelen wordt regionaal ingezet. Dit zijn vijf ketenaanpakken: Obesitas Kinderen, Obesitas Volwassenen, Valpreventie, Kansrijke Start en Welzijn op Recept. Vanaf 1 januari 2024 worden de ketenaanpakken ingezet. Tijd (toelichting) GALA loopt van 2023 tot en met 2026. Uitvoeren projectplan in het kader van het GALA (gezond en actief leven akkoord) Wethouder: Schepers-Janssen, Wassink en Metaal-ten Dolle We geven uitvoering aan het Gezond en Actief leven akkoord. Dit programma focust op preventie en gezondheid via sport en bewegen, gezondheid en het versterken van de sociale basis. Het akkoord is gesloten tussen gemeenten, GGD, zorgverzekeraars, en het ministerie. Kwaliteit (toelichting) Voor het projectplan in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is - voor 2024 t/m 2026 - vóór 30 september 2023 een aanvraag ingediend bij het ministerie van VWS. Als de aanvraag akkoord wordt bevonden kunnen we - ook in 2024 - gebruikmaken van deze Specifieke Uitkering GALA (SPUK GALA). Onze huidige preventieactiviteiten sluiten voor een groot deel aan bij de doelen die het GALA stelt. De huidige preventie vormt dan ook de basis voor de aanvraag 2024 -2026. 18

Tijd (toelichting) Het uitvoeringsplan GALA loopt tot en met 2026. Doelstellingen We sturen op (keten) samenwerking en behoud van zorgaanbod en voorzieningen. Activiteiten Lobby voor behoud SKB Burgemeester Bengevoord en wethouder Wassink Het SKB is onmisbaar in het zorgaanbod in Winterswijk en de regio. Daarom zetten we ons tot het uiterste in om een volwaardig ziekenhuis te behouden. Kwaliteit (toelichting) Wij hebben meermaals onze lobby en politieke lijnen richting Den Haag en betrokken partijen ingezet. Wij blijven actief de kwaliteit en regionale rol/functie van het SKB onder de aandacht brengen. Dit om de nabijheid en kwaliteit van zorg voor inwoners in de Oost Achterhoek in de toekomst te borgen. Tijd (toelichting) Dit is een continue proces. Indicatoren • Hoe ervaren inwoners hun gezondheid/kwaliteit van leven (bron: CBS). • Demping van de stijging aantal chronisch zieken (bron: CBS). Risico's • De invloed van de gemeente voor wat betreft het behoud van voorzieningen zoals het SKB, is veelal beperkt tot lobby. • Preventie: bij een nieuwe aanpak zijn de effecten vooraf niet altijd zeker. • Effect bezuinigingen Er zijn geen voorgenomen bezuinigingen op het onderwerp Volksgezondheid. De specifieke uitkering GALA wordt ingezet voor bestaande preventie-activiteiten

1.2 Maatschappelijke ondersteuning Ambitie We zetten in op een goede fysieke en sociale infrastructuur waarbij zorgplicht, een dekkend zorglandschap en een minimale sociale basis uitgangspunt zijn. Daarnaast hebben we zorg ingekocht die kwalitatief goed en betaalbaar is en die stimuleert tot zorginnovatie en samenwerking. Relevante documenten: • Beleidsplan ‘Meedoen in Winterswijk’. • Integrale Verordening sociaal domein. • Samen aan het Stuur (integrale samenwerking sociaal domein). • Beoordelingskader Wonen met zorg 2020-2023. • Agenda Sociaal domein. 19

Doelstellingen We zorgen voor een sterke sociale basis met laagdrempelige voorzieningen en streven naar het normaliseren van de hulp van onze inwoners. Activiteiten Actualiseren visie sociaal domein Wethouder: Wassink We werken aan een visie voor het sociaal domein. Naar verwachting wordt die het tweede kwartaal in 2024 opgeleverd. Daarna volgt de visie op de positionering en werkwijze van de lokale toegang sociaal domein (o.a. De Post). Die verwachten we in het vierde kwartaal 2024 gereed te hebben. Kwaliteit (toelichting) De gehele werking van het sociaal domein wordt geëvalueerd. Daarna wordt een nieuwe, geactualiseerde visie en uitvoeringsplan opgesteld. De actualisatie van de visie van De Post wordt hierin meegenomen. Het voorstel is om de uitvoering en samenwerking af te stemmen op dat wat voor het behalen van onze doelen (zoals die in de nieuwe visie worden vastgesteld) het meest optimaal is.

Tijd (toelichting) Door de verbreding van de opdracht en gewijzigde planning wordt de visie in het 2e kwartaal van 2024 verwacht. Arbeidsmatige dagbesteding is een algemene voorziening Wethouder: Wassink Samen met Fijnder werken we toe naar een arbeidsmatige dagbesteding voor cliënten die niet meer leerplichtig zijn en de pensioengerechtigde leeftijd nog niet hebben bereikt. Kwaliteit (toelichting) De arbeidsmatige dagbesteding bij Fijnder is in 2023 gestart. In 2024 vindt de doorontwikkeling plaats. We kennen een jaarlijkse subsidie toe aan HIERZorg. Naast de gemeentelijke subsidie hebben zij subsidie ontvangen vanuit maatschappelijke opvang centrumgemeente Doetinchem en middelen voor bemoeizorg. In de praktijk werkt deze combinatie goed. Via bemoeizorg worden kwetsbare inwoners waaronder zorgmijders doorgeleid naar de inloopvoorziening. Zij kunnen zonder indicatie terecht bij de inloopvoorziening om zwaardere problematiek te voorkomen. Waar nodig worden zij doorgeleid naar reguliere ondersteuning. Tijd (toelichting) Continue proces. Inloopvoorzieningen als algemene voorziening doorontwikkelen Wethouder: Wassink 20

Voor kwetsbare inwoners is een goede fysieke én sociale infrastructuur belangrijk om langer zelfstandig en gezond thuis te kunnen wonen. Goede inloopvoorzieningen leveren een belangrijke bijdrage aan ontmoeting en het voorkomen van eenzaamheid. Kwaliteit (toelichting) Onze gemeente kent diverse inloopvoorzieningen. Ouderen hebben inmiddels een fysieke ruimte gevonden voor hun activiteiten. Deze inloop is 7 dagen per week geopend. De subsidie zoals verstrekt in 2023 wordt voorgezet in 2024. Op basis van een eerste globaal onderzoek lijkt er voldoende gevarieerd aanbod te zijn voor diverse doelgroepen. Wel is er meer behoefte aan bekendheid. Tijd (toelichting) De planning is om de inventarisatie en conclusies van het onderzoek naar de reikwijdte van de inloopvoorzieningen in september 2023 aan het college aan te bieden. Realisatie overgang beschermd wonen Wethouder: Wassink Er verschuiven taken van centrumgemeente Doetinchem voor Opvang en Bescherming naar lokale gemeenten. In eerste instantie worden we verantwoordelijk voor de cliënten Beschermd Wonen. Hiermee wordt de beweging van Beschermd Wonen naar een Beschermd Thuis en dus een inclusieve samenleving, verder vorm gegeven. Kwaliteit (toelichting) De overgang van taken en budgetten van centrumgemeente naar lokale gemeenten is weer uitgesteld. Nu tot 2025.

De decentralisatie is een volgende stap in de beweging van Beschermd wonen (Bw) naar een Beschermd thuis. Concreet betekent dit besluit dat alle gemeenten vanaf 2025 voor nieuwe cliënten de Bw-middelen ontvangen op basis van een objectief verdeel- en ingroeimodel. Inwoners met GGZ-problematiek blijven steeds langer thuis wonen, soms zonder passende ondersteuning (zorgmijders). De complexiteit van problematiek op het gebied van Veiligheid en Zorg in relatie met de Wet verplichte ggz neemt hierdoor toe. Tijd (toelichting) De decentralisatie is uitgesteld. De planning wordt aangepast aan de besluitvorming van het Rijk. Doelstellingen Zorgkosten beheersbaar houden Activiteiten Instroom tweedelijns WMO beperken Wethouder: Wassink Als gemeente willen we meer sturing op de uitgaven voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (onder andere huishoudelijke hulp en zorg voor ouderen). De standaardindicatie voor Hulp bij Huishouden is 2 uur. Kwaliteit (toelichting) 21

Met de invoering van het normenkader HHM is de verwachting dat er gemiddeld genomen minder uur hulp op jaarbasis ingezet hoeft te worden. Dit is een continue proces. We zien dat er een (lichte) daling van het gemiddeld aantal ingezette uren huishoudelijke ondersteuning per cliënt is. In 2024 sturen we op verder daling van het aantal ingezette uren Hulp bij huishouden tot 2 uur per week. Indien noodzakelijk zullen er meer uren ingezet worden. Tijd (toelichting) Dit is een continue proces. Monitoren resultaten nieuwe inkoop Wmo Wethouder: Wassink We ontwikkelen een monitoringssysteem voor Wmo- en jeugdhulp. Zo werken we aan een realtime dashboard om een beter inzicht te krijgen in de kosten van indicaties. Kwaliteit (toelichting) Regionaal zijn afspraken gemaakt over de wijze van monitoring van de resultaten op onze transformatiedoelen en de manier waarop wij hiervan een lerende cyclus kunnen maken. Op deze manier doen we meer recht aan onze gezamenlijke verantwoordelijkheid voor Wmo- en jeugdhulp. Voor de monitoring willen we zoveel mogelijk gebruikmaken van de instrumenten die zorgaanbieders en gemeenten al (moeten) gebruiken. De nieuwe wijze van inkoop is in het 4e kwartaal van 2023 geëvalueerd. Aan de hand van de uitkomsten wordt besloten of deze manier van inkoop wordt voortgezet. (Uitkomsten zijn bij oplevering van de begroting nog niet bekend).

Tijd (toelichting) Evaluatie begroting is eind 2023 bekend. Monitoring is een continue proces. Programma Zorg voor de Toekomst Wethouder: Schepers-Janssen De kosten in het sociaal domein zijn de afgelopen jaren snel opgelopen. Om ook in de toekomst zorg en ondersteuning van onze inwoners te kunnen blijven leveren, is beheersing van deze kostenstijging noodzakelijk. We gaan daarom een aantal maatregelen treffen die inzetten op het zoveel mogelijk normaliseren van problemen, het vergroten van de zelfredzaamheid van onze inwoners en het versterken van onze opdrachtgevende rol richting onze aanbieders en samenwerkingsverbanden. Daarnaast optimaliseren we onze werkprocessen. Kwaliteit (toelichting) Om de kosten van het sociaal domein terug te brengen is het van belang om de instroom beheersbaar te houden. Dit kunnen we doen door de contacten met verwijzers te intensiveren en het professionaliseren van het OT-team om tot een integrale samenwerking te komen. Tijd (toelichting) Continue proces. 22

We zetten in op zorgvernieuwing en de toepassing van innovatieve concepten Wethouder: Schepers-Janssen Samen met de partijen waar we onze zorg hebben ingekocht werken we aan transformatie van de zorg. Kwaliteit (toelichting) Transformatie van de zorg houdt onder meer in dat we in de inkoopsystematiek hebben opgenomen dat zorgaanbieders ruimte hebben om te innoveren en hiertoe gestimuleerd worden. Hiermee gaan we de transformatie een impuls geven. Om dit vorm te geven, zijn we vanaf najaar 2023 zowel ambtelijk als bestuurlijk in gesprek met de gecontracteerde zorgpartijen. Ook andere partijen stimuleren we om samen met ons te innoveren. Hierbij is ook aandacht voor onze eigen uitvoering van zorg. Tijd (toelichting) Dit is een voortdurend proces. Indicatoren • Het aantal geïndiceerde uren Hulp bij huishouden daalt. • Stabilisatie en waar mogelijk daling van het aantal cliënten dat begeleiding ontvangt in het kader van de Wmo. Risico's We zijn mede afhankelijk van (keten)partners voor wat betreft zorgvernieuwing om in- en doorstroom te beïnvloeden. Effect bezuinigingen We stoppen met de opgave inclusie. Er komt geen nieuwe inclusie-agenda. Waar mogelijk beleggen we activiteiten wel in de lijn, zoals de regenbooggemeente. Het opgebouwde netwerk kan worden gebruikt voor bijvoorbeeld advisering in projecten in de openbare ruimte.

Er is alleen geen budget en capaciteit meer voor zaken als de ondersteuning van de klankbordgroepvergaderingen, kleine aanpassingen zoals automatische deuren, bewustwordingscampagnes en de bevordering van sociale inclusie. Denk bij het laatste aan evenementen met audiodescriptie, aanpassingen in musea of verdere verbeteringen in het sportaanbod. Standaard indicatie Hulp bij Huishouden verlagen we naar 2 uur per week. We houden de zorg betaalbaar en beschikbaar. Personele inzet kan verminderden door meer standaard indicaties. De zorg is gestandaardiseerd, het is mogelijk dat niet iedereen voldoende hulp krijgt. Hierdoor komen er mogelijk wel meer bezwaarschriften. Het voorstel is om de medewerkers van de Post te verplaatsen naar het gemeentekantoor. Hierdoor kan op de huisvestingskosten van locatie de Post bespaard worden. Het gemeentekantoor wordt geschikt gemaakt voor de nieuw te ontvangen doelgroep. We streven ernaar dat onze cliënten geen hogere drempel naar het gemeentekantoor ervaren. We verwachten dat de verhuizing van de medewerkers naar het gemeentekantoor wel een positief effect heeft op de onderlinge samenwerking tussen collega's. De voorwaarden voor het mantelzorgcompliment kunnen per gemeente verschillen. Gemeenten zijn verplicht om jaarlijks een blijk van waardering te geven. De invulling hiervan 23

staat vrij. Wij stellen voor het individuele compliment te vervangen door een groepsactiviteit. Hierdoor dalen de uitgaven voor het mantelzorgcompliment.

1.3 Jeugd Ambitie Gelijke kansen voor ieder kind. Alle kinderen moeten veilig, gezond en kansrijk in Winterswijk kunnen opgroeien. Relevante documenten: • Beleidsplan sociaal domein ‘Meedoen in Winterswijk’. • Integrale Verordening sociaal domein. • Samen aan het Stuur (integrale samenwerking sociaal domein). • Agenda sociaal domein. Doelstellingen Door de zorg zoveel als mogelijk te normaliseren, beperken we de instroom in geïndiceerde voorzieningen Activiteiten Instroom van jeugdige cliënten naar tweedelijnszorg neemt af Wethouder: Schepers-Janssen We treffen een aantal maatregelen om de instroom in de Jeugdzorg te beperken. Kwaliteit (toelichting) Als voorliggende voorziening zijn we gestart met de inclusieve buitenschoolse opvang (bso) en in 2024 pakken we de uitkomsten van de evaluatie die eind 2023 volgen op. In 2024 werken we aan verschillende mogelijkheden om de instroom in de jeugdhulp te verminderen door het verkorten van zorgtrajecten en snellere uitstroom waar dat verantwoord is. Waar mogelijk zoeken we oplossingen in het preventieve veld. Ook zetten we in op het maken we nieuwe afspraken met externe verwijzers zoals huisartsen en gecertificeerde instellingen. We zetten in op het inrichten van een lokale regietafel.

In 2024 werken we aan verschillende mogelijkheden om de instroom in de jeugdhulp te verminderen door het verkorten van zorgtrajecten en snellere uitstroom waar dat verantwoord is. Waar mogelijk zoeken we oplossingen in het preventieve veld. Ook zetten we in op het maken we nieuwe afspraken met externe verwijzers zoals huisartsen en gecertificeerde instellingen. We zetten in op het inrichten van een lokale regietafel. We gaan in 2024 samen met maatschappelijke organisaties programma’s aanbieden aan jongeren om hun mentale veerkracht te vergroten. Dat doen we onder andere door het versterken van het echtscheidingsloket, omdat complexe echtscheidingen een belangrijke oorzaak zijn van problematiek bij jeugdigen. In circa 70% van de jeugdbeschermingszaken speelt een complexe echtscheiding een rol. We zien daarvoor in het preventieve veld een belangrijke taak weg gelegd voor het echtscheidingsloket. We willen deze meer bekendheid en een actievere rol geven. Om de zorgkosten beheersbaar te houden nemen we de volgende maatregelen in de uitvoering: - Strakker indiceren, de opdracht aan de uitvoering is om meer oplossingen in het voorliggend veld zoeken, zoals inzet POH en Ondersteuningsteam. 24

- Meer sturing op verwijzingen van externe verwijzers, zoals huisartsen. Instellen van een lokale regietafel om samen zwaardere problematiek te bespreken met als doel de inzet van duurdere zorg te beperken. Tijd (toelichting) Het beperken van de instroom in de jeugdhulp zal meerdere jaren vragen. Hervormingsagenda Jeugd Wethouder: Schepers-Janssen Het hervormen van de jeugdzorg leidt tot besparing. Dit doen we door inzet van preventie en netwerk versterking. Kwaliteit (toelichting) In de Hervormingsagenda Jeugd is afgesproken dat de Jeugdwet ingeperkt gaat worden. De minder zware problematiek moet dan opgelost worden in het voorliggend veld en door middel van preventie. Dat moet ook een besparing opleveren. De gemeenten staan aan de lat om de sociale basis (voorliggend veld en sociaal netwerk) te versterken. Vooruitlopend daarop gaan we de gemeentelijke toegang tot ondersteuning, de voorliggende voorzieningen en preventie versterken. Tijd (toelichting) Het beperken van de instroom in de jeugdhulp zal meerdere jaren vragen. Opvangvoorziening voor kinderen met een zorgvraag Wethouder: Schepers-Janssen De opvang voor kinderen met een zorgvraag is gestart met het zoeken naar een oplossing voor de groep kinderen tussen 8-12 jaar met een zorgvraag. Hier is een pilot voor buitenschoolse opvang (BSO) voor alle kinderen met en zonder zorgvraag.

Kwaliteit (toelichting) Als voorliggende voorziening zijn we gestart met de Inclusieve buitenschoolse opvang (BSO). Hiervoor zijn we in 2023 een evaluatie gestart waarvan de uitkomsten eind 2023 worden verwacht en in 2024 opgepakt kunnen worden. In afwachting van de uitkomsten hebben we voor 2024 budget opgenomen. Verder loopt deze ontwikkeling mee in onze nieuwe visie en het uitvoeringsplan op het sociaal domein. Tijd (toelichting) Evaluatie in 2023, oppakken uitkomsten in 2024. Doelstellingen Om zorgkosten te beheersen en het zorgaanbod beter af te stemmen, sturen we met de inkoop op zorgvernieuwing met behoud van kwaliteit en op partnerschap met onze zorgaanbieders. Activiteiten Monitoren resultaten nieuwe inkoop Jeugd Wethouder: Schepers-Janssen 25

We evalueren en monitoren de inkoop WMO- en jeugdhulp. Kwaliteit (toelichting) Regionaal zijn afspraken gemaakt over de wijze van monitoring van de resultaten op onze transformatiedoelen en de manier waarop wij hiervan een lerende cyclus kunnen maken. Op deze manier doen we meer recht aan onze gezamenlijke verantwoordelijkheid voor Wmo- en jeugdhulp. Voor de monitoring willen we zoveel mogelijk gebruikmaken van de instrumenten die zorgaanbieders en gemeenten al (moeten) gebruiken. De wijze van monitoring wordt periodiek geëvalueerd. Tijd (toelichting) Continue proces. Doelstellingen Zorgen dat ouders goed voor hun kinderen kunnen zorgen Activiteiten Inzet Preventie Platform Jeugd Wethouder: Schepers-Janssen Om ouders te ondersteunen, biedt het Preventie Platform Jeugd (PPJ) hulp op het gebied van (opvoedings)ondersteuning en preventie. Het PPJ ontwikkelt preventieprogramma's voor verschillende (opvoedings)thema's zoals Kind en Armoede, Kind en Scheiding, omgaan met alcohol en drugs, weerbaarheid en veerkracht. Kwaliteit (toelichting) In april 2023 is een onderzoek gestart naar het functioneren van het Preventie Platform Jeugd (PPJ). Dit omdat het PPJ ooit is gestart als pilot en we kritisch moeten (blijven) kijken of het PPJ op de huidige manier doorgaat of dat aanpassingen gewenst zijn. Dit onderzoek is inmiddels afgerond.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=0284788a-26da-4938-a403-28fa2beb6800