Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk, Beleidsprogramma
Tekst van het document
Middelen In hoofdstuk 5 gaan we dieper op de middelen (capaciteit en geld) voor klimaatadaptatie.
Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
38
H3.
Willen
Uitvoeringsagenda Onderwerpen 1.
Hitteplan
2. DPRA
Categorie Meekoppelkansen benutten
3. Campagne bewoners en bedrijven 4. Borging (interne) organisatie en beleid 5. Samenwerking kwetsbare groepen 6. Partnerafspraken
Stimuleren en faciliteren
Actie
Afweging
Thema
Agenda
Beschrijving activiteit
• Onaanvaardbaar
• Trekker
/ maatregel / actie
risico
• Samen met
• Onwenselijk risico
• Budget gemeente
• Acceptabel risico
• Uren gemeente • Indeling in jaarschijven
Reguleren en borgen Handelen bij calamiteiten
7. Uitvoering maatregelen
Onderzoek
openbare ruimte 8. Voorbeeldfunctie, educatie en kennisontwikkeling
• Pilot Maatregel
9. Whemerbeek
Tabel 3.1: Indeling van de uitvoeringsagenda (bijlage 1)
Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
39
H4
H4 Werken
Werken van ambitie naar actie 40
H4.
Werken
Werken
van ambitie naar actie Hoe kunnen we de doelen en strategieën
2. Klimaatbestendig ontwerpen en uitvoeren;
die we in de vorige hoofdstukken hebben
3. Meten, leren en verbeteren.
geformuleerd borgen en realiseren? Daarover gaat het in de laatste fase (Werken)
Voordat we in gaan op het verankeren van onze
van de Routekaart van het DeltaPlan
klimaatadaptatiedoelen in beleid, staan we kort
Ruimtelijke Adaptatie (DPRA).
stil bij ons huidige beleid. We beschrijven welke uitgangspunten we hanteren voor nieuw beleid
Deze fase bestaat uit drie stappen:
en geven aan wat ons afwegingskader is.
1. Verankeren in lokaal beleid (zie ook paragraaf 3.6); Ov er st r
H it te
ing om
er
sl
gt
Ne
e
Weten
Kwetsbaarheid in beeld brengen
oo
ag
D
r
Risicodialoog voeren en strategie opstellen
Willen
Uitvoeringsagenda opstellen
Handelen bij calamiteiten
Reguleren en borgen
Stimuleren en faciliteren
Meekoppelkansen benutten
Werken Verankeren in Klimaatbestendig lokaal beleid ontwerpen en (omgevingsvisie/- plan) uitvoeren
Meten, leren en verbeteren
Waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting
Figuur 4.1: Routekaart Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
41
H4.
Werken
4.1 Huidige koers We beginnen niet vanaf nul met het ontwikkelen
1. Duurzaamheidsvisie 2030
Doelstelling Duurzaam Winterswijk
van klimaatadaptief beleid, maar bouwen voort
Winterswijk is zich steeds bewuster van het
Deze doelstelling luidt: De gemeente Winterswijk
op wat er al is. Klimaatadaptief handelen maakt
belang van duurzaamheid. Meer particulieren,
is in 2030 energieneutraal. De gemeentelijke
immers al deel uit van ons huidige beleid. Tijdens
bedrijven en organisaties willen duurzamer leven
organisatie wil het goede voorbeeld geven.
programma’s en projecten nemen we vaak al
en ondernemen ook actie. Als gemeente hebben
In 2050 is Winterswijk een volledig duurzame
klimaatadaptatiemaatregelen.
we daarin een eigen rol. Daarom hebben we de
samenleving, dus ook klimaatneutraal en
Uitvoeringsagenda Duurzaamheid 2019 – 2022 en
circulair.
ontwikkelen we de Groenstructuurvisie. Behouden en versterken Een duurzame samenleving begint met het Verder bouwen op twee fundamenten
erkennen van het belang en de bereidheid tot
De Duurzaamheidsvisie 2030 en het
veranderen. Om een duurzame en energie-
Gemeentelijk WaterPlan 2019 – 2023
neutrale gemeente te zijn, moeten we deze vier
(zie ook paragraaf 1.4) vormen het
onomkeerbare (maatschappelijke) basiswaarden
fundament voor ons klimaatadaptief
behouden en versterken:
handelen.
1.
klimaat - klimaatbeheersing
2. kringlopen - sluiten van natuurlijke kringlopen 3. biodiversiteit - (planten- en dier) soortenrijkdom 4. cultuurhistorie - landschap en erfgoed9. 9 ‘Aandacht voor de cultuurhistorie’ heeft wel raakvlakken met de maatschappelijke doelen zoals verwoord in § 2.1, de focus vanuit de invulling van de gemeentelijke watertaken ligt hier echter niet op.
Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
42
2. Gemeentelijk WaterPlan 2019 – 2023 (GWP) Het GWP speelt een belangrijke rol bij klimaat adaptie en heeft vooral raakvlakken met: • de opgave om klimaatbestendig te zijn: het GWP geeft invulling aan de Routekaart van het DPRA. • meer water en groen in de kernen: • meer water zorgt voor het vergroten van de zichtbaarheid en de beleving van water (het vergroot ook de bewustwording). • het voordeel van meer groen is nader uitgewerkt in de Groenstructuurvisie. • minder stenen nastreven draagt bij aan het verminderen van ‘klimaatstress’. Doordat meer regenwater infiltreert in de bodem, neemt wateroverlast tijdens piekbuien en droogte af. • werk met werk maken (zie paragraaf 3.4): bij herinrichtingen en nieuwbouw werken we volgens bestaande werkprocessen. Hier liggen kansen voor werk met werk maken en meeliften met geplande (herinrichtings)projecten of andersoortige ontwikkelingen. Aandachtspunt bij het ontwerp en de inrichting is de toenemende kans op droogte en mogelijke droogval van voorzieningen. Een goede hydrologische en ecologische afweging is daarom belangrijk.
H4.
Werken
4.2 Uitgangspunten Waar gaan we vanuit als we beleid, werk
2. Winterswijk klimaatbestendig maken
we maatregelen nemen die de effecten van
processen en activiteiten ontwikkelen op het
is een nadrukkelijke verantwoordelijkheid
klimaatverandering verminderen of mitigeren.
gebied van klimaatadaptatie? Wat is onze
van de gemeente Winterswijk, de inwoners
meetlat daarbij?
van Winterswijk en alle partners in de
Optimaal benutten
netwerkomgeving
We sturen expliciet op een integrale aanpak.
Klimaatverandering houdt geen rekening met
Dat doen we aan de voorkant in beleidsprocessen
gemeentegrenzen of met private of publieke
en projecten, en als we maatregelen of besluiten
We gaan uit van vier uitgangspunten
verantwoordelijkheid. Daarom is het belangrijk
nemen. Door deze aanpak in werkprocessen
Die bestaan uit een aantal gezamenlijke
dat alle betrokkenen in samenhang en binnen
te verankeren kunnen we alle kansen en
opvattingen die tijdens klimaatdialogen,
de grenzen van hun mogelijkheden maatregelen
mogelijkheden om klimaatadaptieve of klimaat
Politieke Fora, en gesprekken (zowel
nemen om de effecten van klimaatverandering
mitigerende maatregelen te nemen optimaal
binnen als buiten de gemeente) naar
te verminderen en daar waar mogelijk te
benutten.
voren zijn gekomen.
mitigeren (voorkomen). 4. Winterswijk komt nu in actie en Bovenlokaal
wentelt de effecten van klimaatverandering
1. Maatwerkoplossingen
Klimaatmitigerende maatregelen zijn vooral
niet af op partners in de netwerkomgeving of
per specifieke locatie
gericht op het reduceren van de uitstoot van
toekomstige generaties
Er zijn geen standaard klimaatadaptieve- of
broeikasgassen (CO2). Daarom moeten deze
We kunnen de inzet op klimaatadaptieve of
klimaatmitigerende maatregelen. Parameters
maatregelen afgesproken en uitgevoerd worden
klimaatmitigerende maatregelen niet uitstellen
zoals beschikbare ruimte, grondwaterstand,
op bovenlokaal niveau. Variërend van regionaal
tot een later moment. Doen we dat wel? Dan
bodemopbouw en functie in de ruimte
(zie paragraaf 1.3) tot en met mondiaal niveau.
maken we de afspraken, zoals die in 2021
verschillen immers per locatie. Daarom beoor
gemaakt op de klimaatconferentie in
delen we per locatie welke maatregelen nu en
3. Binnen de gemeente Winterswijk
www.ukcop26.org, niet waar. We nemen onze
voor de toekomst het meest effectief zijn om
werken we integraal: we verbinden de opgave
verantwoordelijkheid om nú maatregelen te
klimaatbestendigheid te realiseren. Dat doen
voor klimaatadaptatie met opgaven bij andere
nemen of voorbereidingen te treffen voor de
we in relatie tot andere opgaven en - als dat
beleidsdomeinen
toekomstige maatregelen. Zodat Winterswijk ook
aan de orde is - in overleg met partners in de
Binnen alle beleidsdomeinen, van ruimtelijke
in de toekomst een aantrekkelijke, leefbare, vitale
netwerkomgeving.
ordening tot het sociaal domein, kunnen
en klimaatbestendige gemeente blijft. Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
44
H4.
Werken
4.3 Afwegingskader We kunnen niet alles meteen helemaal, of
1. Onaanvaardbare risico’s
tegelijkertijd doen. Om een klimaatbestendige
Uit de klimaatdialogen en gesprekken binnen
Vitale en kwetsbare functies
gemeente te worden, moeten we keuzes maken:
en buiten de gemeente (zie paragraaf 2.2) blijkt
• Scholen (risico veiligheid/volks
wat doen we en wanneer?
dat we de meeste prioriteit moeten toekennen
Een afwegingskader voor de prioritering helpt
aan het beschermen van vitale en kwetsbare
hierbij. Daarmee kunnen we aan de hand
functies. Dit betekent dat we maatregelen
van vooraf afgesproken criteria transparant
moeten nemen die het risico verminderen
consistente keuzes maken.
dat klimaatverandering effect heeft op vitale
gezondheid) • Zorginstellingen (risico veiligheid/ volksgezondheid) • Cultureel en historisch erfgoed (risico
en kwetsbare functies. In het kader hiernaast
schade aan monumenten) • Bedrijven(terreinen) (risico veiligheid,
Stedelijk gebied
staat een (niet uitputtende) lijst van vitale en
Zoals we in hoofdstuk 1 al aangaven, ligt de
kwetsbare functies.
• Winkels en winkelstraten (risico
gebied. Het afwegingskader hieronder geldt dan
Daarnaast moeten we prioriteit toekennen
• Hoofdinfrastructuur (risico veiligheid/
ook in de eerste plaats voor de keuzes die we
aan maatregelen om effecten van klimaat
volksgezondheid, bereikbaarheid
binnen stedelijk gebied maken. Maar we kunnen
verandering te voorkomen die een grote impact10
onderdelen van dit afwegingskader - voor zover
op Winterswijk hebben, of waarvan de kans
• Pompen en gemalen (risico volks
die van toepassing zijn - natuurlijk ook inbrengen
groot is dát deze effecten zullen optreden.
gezondheid, economische schade)
als we gezamenlijke keuzes maken in het
Deze risico’s noemen we onaanvaardbaar.
• Elektriciteitsnetwerk (risico veiligheid,
focus in dit beleidsprogramma op het stedelijk
veiligheid, economische schade)
11
buitengebied.
hulpdiensten/evacuatie)
volksgezondheid, economische 10 Impact: de gevolgen en/of invloed van een bepaalde gebeurtenis die verband
Risico’s afwegen
economische schade)
houdt met klimaatverandering
Bij het afwegingskader kijken we vooral naar de
schade) • Telecom (risico veiligheid, economische schade)
risico’s. Daarbij maken we onderscheid tussen:
11 Kans: de mate van waarschijnlijkheid dat een bepaalde gebeurtenis zich
1. onaanvaardbaar risico (dit mag niet gebeuren)
voordoet als gevolg van klimaatverandering.
2. onwenselijk risico (dit willen we niet, maar is nog wel aanvaardbaar) 3. acceptabel risico (dit risico durven we wel te nemen) Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
45
H4.
Werken
4.4 2. Onwenselijke risico’s
3. Acceptabele risico’s
Onwenselijke risico’s zijn effecten van
Klimaatadaptieve maatregelen nemen is
klimaatverandering:
niet alleen een verantwoordelijkheid van
• die niet op korte termijn spelen;
overheden, zoals de gemeente Winterswijk. Het
• waarvan de impact niet groot is;
is ook een verantwoordelijkheid van bedrijven,
• de kans dat het effect zich voordoet niet
maatschappelijke organisaties en inwoners.
groot is.
Klimaatbestendig ontwerpen en uitvoeren Het is belangrijk dat we het klimaatbestendig
Voor ons als gemeente is het te kostbaar om
ontwerpen en uitvoeren integraal opnemen
We nemen wel maatregelen om deze effecten te
alle mogelijke klimaatadaptieve- of klimaat
in nieuwe (gebieds)ontwikkelingen en
verminderen, maar kennen deze minder prioriteit
mitigerende maatregelen zelf voor te bereiden,
reconstructies van infrastructuur. In onze
toe dan de maatregelen om onaanvaardbare
uit te voeren en te financieren. Wordt er
openbare ruimte doen we dit al, bijvoorbeeld
risico’s te verminderen.
verwacht dat de impact van een effect van
door:
klimaatverandering niet groot is, of is de kans
• grote waterhoeveelheden een plek te geven;
dat het effect zich voordoet klein? Dan vinden
• hemelwater af te koppelen;
we dat een acceptabel risico. We doen dan geen
• water zoveel mogelijk te infiltreren op de plek
onderzoeksinspanningen.
zelf; • water in het gebied te bergen om droogte
Wij kunnen onze partners bij onderzoeken wel
tegen te gaan;
ondersteunen vanuit onze inhoudelijke-, proces-
• hittestress tegen te gaan door meer schaduw
Maatregelen om onwenselijke risico’s te
en/of relationele rol. Ondervinden deze partners
te creëren, te ontstenen en meer groen aan te
voorkomen voeren we vooral uit:
individueel effecten van klimaatverandering?
planten.
• als zich meekoppelkansen voordoen
Dan zijn zij er zelf verantwoordelijk voor deze
De geanalyseerde klimaatstresstesten en de
effecten te verminderen of te mitigeren door zélf
intern en extern gehouden klimaatdialogen
maatregelen te nemen en te bekostigen.
hebben tot een lijst noodzakelijke maatregelen
(zie paragraaf 3.7); • vanuit een onderzoeksbehoefte; • als het mogelijk is ze als een no-regret maatregel uit te voeren. • Dit betekent dat de maatregel óf niemand
geleid. Er is ook gekeken wie die maatregelen gaat uitvoeren. Aan de hand van het afwegingskader (zie paragraaf 4.3) hebben we
schaadt, óf een goedkope oplossing is, óf zo’n
bepaald welke maatregelen we de komende
grote positieve impact heeft, dat we er niet
jaren het eerst uitvoeren.
over hoeven te twijfelen. Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
46
H4.
We volgen landelijke trends We houden in de gaten welke trends er in
Werken
of door grasbetonstenen te gebruiken in
Onderzoek en maatregelen
parkeervakken.
Uit de klimaatstresstesten en de klimaatdialogen
Nederland zijn en leren van anderen. Zo willen
• Is een ondergrond niet geschikt voor het
we werken naar de 3-30-300 regel. Deze regel
infiltreren van water? Dan voeren we het
behoefte is aan (nader) onderzoek. Het gaat dan
stelt dat:
af naar een ander gebied waar dat wel kan.
bijvoorbeeld om:
• je vanuit je woning minstens 3 bomen moet
Zo proberen we zoveel mogelijk water in de
• de meer technische duiding van het effect
kunnen zien; • minimaal 30% van het oppervlak in jouw buurt uit bladerdek moet bestaan; • je niet meer dan 300 meter van een park of
bodem te krijgen en droogte tegen te gaan.
komt naar voren dat op bepaalde vlakken
van maatregelen: Wat levert het aanbrengen
Infiltratiekratten en steenwol kunnen ook
van gevelgroen in winkelstraten op?
oplossingen zijn om water langer vast te
• het nemen van maatregelen om de
houden in een gebied.
groene (koele) plek af mag wonen.
verwerking van hemelwater op de meest urgente locaties te optimaliseren
Kritieke plekken geven we prioriteit
(verkennen welke risico's en problemen de
Denkrichtingen
Na de stresstesten en de dialogen zijn
Whemerbeek kan oplossen in relatie tot de
Klimaatbestendig ontwerpen houdt in dat we bij
bepaalde gebieden aangewezen waar nu of
waterproblematiek in de Huininkmaatstraat
het (her)ontwikkelen van een gebied rekening
in de toekomst problemen kunnen optreden.
en winkelstraten);
houden met de effecten van wateroverlast, hitte
Kritieke plekken analyseren we. Daar zoeken
en droogte. Hierbij werken we integraal. We
we eerst een oplossing voor en die voeren we
hete oppervlakten en hittebestrijding.
kijken dus niet alleen naar klimaatadaptatie,
versneld uit. Voorbeelden zijn wateroverlast in
• Aanvullende analyses hoe wateroverlast
maar bijvoorbeeld ook naar gezondheid.
de Huininkmaatstraat, Javastraat, Landgoed
ontstaat (bijvoorbeeld voor Winterswijk Zuid-
• het onderzoeken en bespreekbaar maken van
Eelink en de Buys Ballotstraat of hittestress bij
Oost is er een systeemanalyse stedelijk water
Hieronder staat een aantal denkrichtingen voor
kwetsbare doelgroepen zoals bij schoolpleinen of
uitgevoerd).
klimaatbestendig ontwerpen:
verzorgingshuizen.
• Een multifunctionele speelplek dient niet
We werken het maatregelenpakket het komende
alleen als speelplaats, maar ook als koelteplek
jaar concreet uit. Na deze planperiode gaan we
(schaduw) en tijdelijke wateropvang (wadi) bij
tot uitvoering over.
hevige regenval. • Bij herinrichtingen realiseren we 10% minder verharding dan in de bestaande situatie. Dit bereiken we bijvoorbeeld door aan maar één kant van de weg een stoep te plaatsen Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
47
Gezonde leefomgeving 'De Woonplaats en de gemeente Winterswijk werken samen aan verschillende doelstellingen, zoals duurzaamheid en klimaatadaptatie. We proberen een gezonde leefomgeving voor en met onze bewoners te creëren. Klimaatrobuustheid, zoals het zorgen voor koelte, voldoende groen en het water vasthouden en infiltreren speelt daarbij een grote rol. Door onze samenwerking kunnen we de inrichting van de openbare ruimte en ons vastgoed op elkaar afstemmen.' Woningcorporatie de Woonplaats Bert Timmen
H5
H5 Evaluatie
Meten, leren en verbeteren 49
H5. Evalutatie
5.0 Meten, leren en verbeteren Dit hoofdstuk gaat in op de laatste stap van de
De Uitvoeringsagenda biedt een scala aan
Intern of extern?
fase ‘Werken’ van de Routekaart van het DPRA.
maatregelen waarvan we het effect kunnen
We kunnen intern evalueren. Maar we kunnen
We beginnen met meten (monitoren) en sluiten
meten. De resultaten van die metingen kunnen
ook kiezen voor externe experts wanneer
af met leren en verbeteren (evaluatie en borging).
we presenteren in een periodieke barometer of
intern de capaciteit ontbreekt, of wanneer
in een dashboard. De meetresultaten maken
een onafhankelijke evaluatie meer gewenst
onderdeel uit van de P&C-cyclus.
is. Zo werken we samen met Datalab GO (een
Monitoring Als we middelen inzetten om doelen te bereiken,
samenwerkingsverband van Achterhoekse
is het ook belangrijk om te monitoren of en in
Evaluatie
welke mate we die doelen bereiken. Dit kunnen
Het evalueren van maatregelen is een belangrijk
waar kansen liggen en welke resultaten we
we doen door regelmatig de effecten van
onderdeel van de beleidscyclus, maar het is vaak
boeken. We vergelijken bijvoorbeeld metingen
genomen maatregelen te meten.
een onderschoven onderdeel. Door uitgevoerde
en hittestresskaarten en schatten op basis van
gemeenten). We gebruiken data om te kijken
maatregelen te evalueren ontstaan nieuwe
satellietdata in waar kansen liggen op het gebied
Voorbeelden van metingen
inzichten. Die inzichten kunnen we benutten bij
van ontstenen.
Is een maatregel bijvoorbeeld bedoeld om:
de voorbereiding van nieuwe maatregelen.
• bewustwording te vergroten? Dan kunnen we dit via een interview (kwalitatief) of via een enquête of vragenlijst (kwantitatief) meten. • hittestress te verminderen? Dan kunnen we op de betreffende plaatsen meten of het daar koeler is na de maatregelen. •
Verhard oppervlak te verminderen?
We streven na 10% minder verharding bij reconstructiewerken. Welk percentage
Borging We evalueren de maatregelen op:
Als we nieuwe inzichten niet verloren willen laten
Inhoud: in hoeverre hebben we onze
gaan, moeten we ze borgen. Dit kan door kennis
doelstellingen behaald?
van persoon op persoon over te dragen.
Proces: zijn de juiste stappen gezet en is iedereen betrokken die
Bijvoorbeeld door:
betrokken had moeten worden?
• presentaties te geven tijdens bijeenkomsten
Relatie: is de bewustwording en/of verbinding vergroot?
en/of digitale middelen (intranet); • documenten te actualiseren die we gebruiken
‘Plan’ en ‘Do’ (uit hoofdstuk 3 en 4) worden in
bij werkprocessen, zoals handleidingen,
hoofdstuk 5 zo opgevolgd door ‘Check’ en ‘Act’ 12.
handboeken en protocollen.
hebben we behaald? 12 Kwaliteitscirkel van Deming
Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
50
H6
H6 Middelen
Middelen 51
H6. Middelen
6.0 Middelen De middelen (capaciteit, geld) die we voor
We maken onderscheid in de drie ambitieniveaus
Uitvoeringsagenda. Uitgangspunt is dat
klimaatadaptatie inzetten zijn geen expliciet
(zie paragraaf 3.2):
klimaatadaptie integraal onderdeel gaat
onderdeel van ons afwegingskader. Dit betekent
Actief: acties hier en nu,
uitmaken van de komende kredietramingen.
dat de kosten van maatregelen niet bepalend zijn
meekoppelkansen
voor de prioriteit die de maatregelen krijgen (zie
benutten en klimaat
Veel inzet nodig
adaptatie borgen;
Het ontwikkelen en uitvoeren van het beleids
paragraaf 4.3 Afwegingskader).
Proactief: vooruit denken én
programma Klimaatadaptatie 2022 - 2027 en de
Uiteindelijk moeten alle kosten van klimaat
vooruit doen, de
Uitvoeringsagenda legt een behoorlijke claim
adaptieve of klimaatmitigerende maatregelen
voorbeeldfunctie
op de organisatie. Denk alleen maar aan de
uitbreiden;
bemensing:
wel betaald worden, anders kunnen we ze niet uitvoeren en realiseren.
Vooruitstrevend: innovaties toepassen, kennis ontwikkelen.
Prioriteit van maatregelen
stedelijk water (in de tabel onder ‘rioolheffing’) • voor disciplines als groen, wegen en projecten;
Met behulp van het afwegingskader hebben we
Budgetten
de maatregelen ingedeeld naar prioriteit.
Na de prioritering zijn er budgetten aan de
In de Uitvoeringsagenda 2022 - 2027 is daar een
verschillende onderwerpen toegevoegd
planning aan toegevoegd en staat aangegeven
(zie tabel 6-1).
welke middelen (capaciteit, geld) nodig zijn om die maatregelen uit te voeren.
• van team Openbare Ruimte voor riolering en
• voor teams van het sociaal domein en ruimtelijke ordening. In tabel 6-2 (op de volgende pagina) volgt een overzicht van de ureninzet vanuit de
Zie volgende pagina’s voor de tabellen.
gemeentelijke organisatie.
Alle budgetten zijn inschattingen op basis van
Teams aan zet
de huidige informatie, exclusief gemeentelijke
De teams lossen zelf deze bezettingspuzzel bij
personeelskosten en btw. Ze zijn indicatief.
meekoppelkansen op. Aandachtspunt hierbij? De ureninzet bij projecten ná 2025. Die uren
Meekoppelkansen tot 2025
maken nu geen onderdeel uit van de Uitvoerings
Mogelijke meekoppelkansen vanuit
agenda. Grote projecten in de openbare ruimte
grote projecten en buurtaanpakken in de
zijn namelijk maar tot en met 2025 vastgelegd.
openbare ruimte ná 2025, staan niet op de Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
52
H6. Middelen
Tabellen uitvoeringsagenda Som van 2022
Som van 2023
Som van 2024
Som van 2025
Som van 2026
Som van 2027
-€
-€
-€
-€
-€
-€
Actief
€ 175.000
€ 785.000
€ 900.000
€ 685.000
€ 355.000
€ 420.000
1. Hitteplan
€ 10.000
2. DPRA
€ 25.000
€ 600.000
€ 500.000
€ 300.000
€ 30.000
€ 100.000
3. C ampagne bewoners en bedrijven
€ 70.000
€ 80.000
€ 350.000
€ 350.000
€ 300.000
€ 300.000
Rijlabels
4. B orging (interne) organisatie en beleid 5. Samenwerking kwetsbare groepen
€ 10.000
€ 35.000
€ 5.000
€ 5.000
6. Partnerafspraken 7. Uitvoering maatregelen openbare ruimte
€ 15.000
€ 40.000
€ 35.000
€ 30.000
€ 15.000
€ 15.000
8. V oorbeeldfunctie, educatie en
€ 50.000
€ 30.000
€ 5.000
€ 5.000
€ 5.000
€ 5.000
€ 150.000
€ 212.500
€ 220.000
€ 152.500
€ 127.000
€ 102.500
kennisontwikkeling Pro-actief 1. Hitteplan
€ 15.000
3. Campagne bewoners en bedrijven
€ 50.000
€ 87.500
€ 95.000
€ 32.500
€ 12.000
€ 2.500
7. Uitvoering maatregelen openbare ruimte
€ 100.000
€ 100.000
€ 105.000
€ 100.000
€ 100.000
€ 100.000
€ 25.000
€ 20.000
€ 20.000
€ 997.500
€ 1.120.000
€ 837.500
€ 482.000
€ 522.500
8. V oorbeeldfunctie, educatie en kennisontwikkeling Eindtotaal
€ 325.000
Tabel 6.1: Budgetten Uitvoeringsagenda naar onderwerp en ambitieniveau.
Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
53
H6. Middelen
Tabellen uitvoeringsagenda Som van 2022
Som van 2023
Som van 2024
Som van 2025
Som van 2026
Som van 2027
- uren
- uren
- uren
- uren
- uren
- uren
actief
2.600
3.875
3.550
2.075
1.850
1.825
1. Hitteplan
100
100
200
2. DPRA
300
950
600
450
150
350
3. Campagne bewoners en bedrijven
400
250
350
300
300
250
4. Borging (interne) organisatie en beleid
650
950
700
650
700
650
5. samenwerking kwetsbare groepen
50
6. Partnerafspraken
150
25
250
25
250
125
7. Uitvoering maatregelen openbare ruimte
800
1.450
1.350
600
400
400
8. V oorbeeldfunctie, educatie en
150
150
50
50
50
50
650
1.050
900
800
450
300
Rijlabels
50
kennisontwikkeling pro-actief 1. Hitteplan
100
150
3. Campagne bewoners en bedrijven
300
400
450
400
50
50
7. Uitvoering maatregelen openbare ruimte
200
200
250
200
200
200
8. V oorbeeldfunctie, educatie en
150
350
200
200
50
50
3.250
4.925
4.450
2.875
2.300
2.125
kennisontwikkeling Eindtotaal
Tabel 6.2: Personele middelen (uren) Uitvoeringsagenda naar onderwerp.
Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
54
H6. Middelen
Bekostiging
De budgetraming die in tabel 6-1 staat wordt
Begroting is leidend
Waar halen we het geld vandaan om onze
in oktober 2022 bij de begroting 2023 – 2026
We actualiseren de Uitvoeringsagenda elk
klimaatadaptatie-ambitie waar te maken?
meegenomen.
jaar. Dat doen we parallel aan de Planning
Hieronder gaan we in op de lopende begroting
& Controlcyclus. Uitgangspunt hierbij is
en investeringsbudgetten, rioolheffing,
Baten komen ook uit de lopende begroting
dat de middelen die vanuit de begroting
subsidiekansen, cofinanciering en algemene
(bijvoorbeeld groenonderhoud) en bestaande
beschikbaar worden gesteld, leidend zijn
middelen.
investeringsbudgetten (bijvoorbeeld aanpassing
voor de Uitvoeringsagenda. Zijn de middelen
Markt). Klimaatadaptatie is immers niet het
niet toereikend? Dan maken we binnen de
Lopende begroting en investeringsbudgetten
enige beleidsveld waarvoor we middelen
Uitvoeringsagenda keuzes. Het afwegingskader
De onderverdeling in de Uitvoeringsagenda
beschikbaar moeten stellen. De komende
is daarbij leidend. Hebben maatregelen of acties
hangt voor een groot deel af van hoe we als
periode onderzoeken we hoe klimaatadaptatie
vanuit het afwegingskader wel prioriteit, maar
organisatie onze middelen toewijzen aan onze
hierin is in te passen.
zijn daar onvoldoende middelen voor in het
verschillende functies en diensten (allocatie van
betreffende begrotingsjaar? Dan plannen we
middelen).
die maatregelen in een ander begrotingsjaar. Voorlopig is de huidige gemeentebegroting leidend.
Rijlabels
Som van 2022
Som van 2023
Som van 2024
Som van 2025
Som van 2026
Som van 2027
Actief
€ 175.000
€785.000
€900.000
€685.000
€355.000
€420.000
Waarvan bekostiging uit rioolheffing
€ 75.000
€ 690.000
€ 860.000
€ 660.000
€ 335.000
€ 300.00
Pro-actief
€ 150.000
€212.500
€ 220.000
€ 152.500
€ 127.000
€ 102.500
Waarvan bekostiging uit rioolheffing
€ 100.000
€ 125.000
€ 120.000
€ 120.000
€ 100.000
€ 100.000
Eindtotaal
€ 325.000
€ 997.500
€ 1.120.000
€ 837.500
€ 482.000
€ 522.500
Aanvullend budget na aftrek bekostiging uit
€ 250.000
€ 182.500
€ 140.000
€ 57.500
€ 47.000
€ 122.500
54%
82%
88%
93%
90%
77%
rioolheffing Aandeel budgetten rioolheffing
Tabel 6.3: Aandeel budgetten rioolheffing Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
55
H6. Middelen
Rioolheffing
watertekort. Een voorbeeld hiervan is de subsidie
Algemene middelen
De rioolheffing is belangrijk voor de bekostiging
voor het afkoppelen en lokaal laten infiltreren van
Sommige klimaatadaptatiekosten moeten we
van de aanvullende budgetten. Hier kunnen we
hemelwater. Deze (eventuele) bijdragen vanuit
betalen uit de Algemene middelen. Bijvoorbeeld:
namelijk een aanzienlijk deel (de watertaken van
subsidies zijn niet doorgerekend in de budgetten.
• de kosten van ingezet personeel uit de
de gemeente) van de activiteiten en maatregelen
In de uitvoeringsagenda is nog geen rekening
van de Uitvoeringsagenda mee betalen. Dit
gehouden met subsidiekansen of cofinanciering.
aandeel loopt op van ongeveer 25% in 2022 tot
ambtelijke organisatie (capaciteit); • incidentele uitgaven die we niet kunnen koppelen aan de gemeentelijke watertaken.
95% in 2025. De volgende tabel geeft aan wat dit
Kansen en mogelijkheden
bij het scenario ‘actief’ en ‘proactief’ betekent.
Voor een aantal onderzoeken en maatregelen zijn er aanvullende subsidiekansen of
We hebben verkend wat de mogelijkheden zijn
subsidiemogelijkheden voor cofinanciering door
en welke impact dit heeft op de rioolheffing.
derden (bijvoorbeeld woningstichtingen).
Conclusie uit die verkenning14 is dat we de koers, die we in het Gemeentelijk Watertakenplan 2019-
Bijvoorbeeld:
2023 aanhouden voor rioolheffing, niet hoeven
• subsidiemogelijkheden voor onderzoek naar
aan te passen. Dit komt vooral door de huidige
hittestress en/of naar het toekomstbestendig
lage rentestand.
bedrijventerrein vanuit de provincie; • een bijdrage voor het afkoppelen van verhard
14 Memo: 220318-473897- Winterswijk actualisatie KDP riolering-D00.pdf
oppervlak vanuit het waterschap.
Subsidiekansen en cofinanciering
Voor elk project, elke activiteit of maatregel zal
We hebben een aanvraag ingediend voor
dit maatwerk zijn. In de Uitvoeringsagenda is nog
‘Elk project, elke
cofinanciering voor wateroverlastmaatregelen
geen rekening gehouden met subsidiekansen of
activiteit of maatregel
vanuit de Impulsregeling vanuit het Rijk
cofinanciering.
zal maatwerk zijn’
(Deltafonds). We vroegen een subsidie aan bij de Provincie Gelderland voor het tegengaan van hittestress. En we krijgen uit de Zoetwatervoorziening Oost-Nederland (ZON) middelen om beter om te kunnen gaan met extreem weer en huidig en toekomstig Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
56
Winkelstraten en het klimaat 'In de winkelstraten van Winterswijk merken we ook dat het klimaat verandert. Door de hoeveelheid bebouwing en verstening kan de temperatuur in het centrum flink oplopen. Ook hevige regenval kan voor overlast zorgen. Klanten blijven daardoor weg en winkels moeten soms eerder sluiten. Samen met de gemeente Winterswijk willen we de winkelstraten klimaatadaptief inrichten. Bijvoorbeeld door meer koelte te creëren en wateroverlast tegen te gaan.' Ondernemersvereniging winkelstraten ABH-City Peter ten Hagen, Stef de Heer, Arjan Harbers
57
H7
H7 Definities
Definities 58
H7. Definities
7.0 Definities Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA)
Hitte-eilandeffect
Klimaatakkoord (juni 2019)
Gezamenlijk plan van gemeenten,
Dit zijn kleine of grotere plekken (meestal in
Overeenkomst tussen overheden, bedrijfsleven
waterschappen, provincies en Rijk om met
steden), waar de temperaturen nog een paar
en maatschappelijke organisaties in Nederland
concrete doelen en acties het proces van
graden hoger zijn, dan op andere hete plekken in
met een pakket aan maatregelen om de uitstoot
ruimtelijke adaptatie te versnellen en minder
die plaats. Het effect treedt vooral op als er veel
van broeikasgassen sterk te verminderen en (de
vrijblijvend te maken, zodat Nederland in 2050
bebouwing en weinig vegetatie (zoals bomen
effecten van) klimaatverandering te beperken.
waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht.
en parken) is. Er is dan niet veel schaduw en verdampingskoeling.
Droogtestress
Klimaatbestendig De situatie waarin de effecten van
Periode tijdens en na de bloei, waarbij planten
Andere factoren die meespelen bij het ontstaan
klimaatverandering nog slechts een minimale
door een uitgedroogde bodem niet optimaal
van een hitte-eiland zijn:
invloed hebben op de gezondheid en het welzijn
kunnen verdampen. Ze sluiten dan hun
• het ontbreken van voldoende wind en water;
van mensen.
huidmondjes en groeien daardoor niet goed
• het gebruik van (vooral) donkergekleurde
of ze sterven (gedeeltelijk of helemaal) af.
bouwmaterialen, daken en asfalt. Die
Klimaatmitigatie
Droogtestress komt vooral voor op bodems
materialen warmen overdag sterk op en
Maatregelen gericht op het voorkomen van
met een diepe grondwaterstand beneden het
geven hun warmte ’s avonds af aan de
menselijke handelingen die bijdragen aan
maaiveld en met een grove textuur, zoals grof
buitenruimte, waardoor die buitenruimte
klimaatverandering.
zand.
weinig afkoelt. Klimaatplan (2021 - 2030)
Hittestress
Klimaat
Plan dat een integraal beeld geeft van de
De mate van hinder tijdens een periode van
Het gemiddelde weer (temperatuur, windkracht,
hoofdlijnen van het klimaatbeleid van het
extreme hitte. Zoals lichamelijke klachten bij
neerslag etc.) over een langere periode (30 tot 40
kabinet voor de komende jaren.
mensen en dieren, die ontstaan doordat ze
jaar) in een specifiek deel van de wereld.
vanwege extreme hitte hun warmte niet kwijt kunnen. Dit komt vaak voor op plekken met veel
Klimaatadaptatie
bebouwing en verstening en met weinig groen
Maatregelen gericht op het voorbereiden
en water.
op en het aanpassen aan de effecten van klimaatverandering voor de mens en natuur. Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
59
H7. Definities
Definities Klimaatrobuust
Klimaatwet
Maatregelen die bijvoorbeeld bij de inrichting van
Wet waarin de nationale klimaatdoelen voor 2030
gebieden of het (ver)bouwen van huizen worden
en 2050 zijn vastgelegd.
genomen en die ten doel hebben dat deze zo weinig mogelijk invloed ondervinden van de
Regionale Adaptatie Strategie (RAS)
effecten van klimaatverandering.
Regionale vertaling van het DPRA binnen werkregio’s waarin gemeenten, waterschappen
Klimaatstresstest
en provincies samenwerken aan het op regionaal
Een stresstest maakt duidelijk welke problemen
niveau realiseren van de doelen uit het DPRA.
kunnen ontstaan door klimaatverandering op wijk, buurt en straatniveau. Op basis van de
Waterrobuust
uitkomsten van de stresstest gaan we in gesprek
Dit betekent dat de openbare ruimte zo is
met belanghebbenden en geïnteresseerden.
vormgegeven en ingericht dat de impact van
We kijken dan welke problemen er zijn en wat we
bijvoorbeeld ernstige neerslag zo klein mogelijk
ertegen kunnen doen. Zo weten we wat er nodig
blijft.
is om ons aan te passen aan hitte, droogte en wateroverlast. Klimaatverandering Een verandering van het klimaat die gedurende decennia of langer significant afwijkt van vergelijkbare periodes door natuurlijke oorzaken en/of oorzaken die direct of indirect toegeschreven worden aan menselijke activiteiten die de atmosfeer wijzigen.
Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk
60
61
Opdrachtgever Gemeente Winterswijk Auteurs Antea Group: Anouk Visser, Pieter Baeten en Benno Steentjes, Gemeente Winterswijk: Arnold van Woerkom, Joyce Ras en Thijs Ebbers Fotografie Ron Rensink Tekstbureau Saer - Sarian Dijkstra Creatie Studio Nieuwe Weide