CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk, Beleidsprogramma

Raadsvergadering 22 september 2022, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda 2022-202713.841 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk Beleidsprogramma en Uitvoeringsagenda

Voorwoord De klimaatverandering leidt tot extremer weer,

Onze route naar een klimaatbestendig

De klimaatadaptatie-maatregelen voor ons

dat merken we in Winterswijk natuurlijk ook.

Winterswijk

buiten­gebied nemen we op in de Gebiedsaanpak

Denk maar aan de hete, droge zomers van 2018,

In onze gemeente werken we al op verschillende

Vitaal Platteland Winterswijk.

2020 en 2022. In 2020 sneuvelden daardoor meer

manieren en beleidsterreinen aan klimaat­

bomen dan normaal. En ook het andere uiterste

adaptatie. Het is steeds vaker onderdeel van onze

Hoe we dit beleid gaan uitvoeren leest u in de

kwam voor. Zo moest de brandweer een aantal

plannen. Bijvoorbeeld bij projecten op het gebied

Uitvoeringsagenda (zie bijlage 1). Hierin staat

keer uitrukken voor ontstane wateroverlast na

van duurzaamheid en de (her)inrichting van

ook de onderverdeling in thema's, de prioriteit,

hevige stortbuien.

openbare ruimte. Ook inwoners en ondernemers

de rolverdeling, het budget, de financiering,

dragen actief bij aan het realiseren van onze

subsidiering en capaciteit vermeld.

We willen onze kwetsbaarheid voor extreme

klimaat­adaptatie-ambitie. Hun deelname aan de

neerslag, hitte en droogte verminderen.

Operatie Steenbreek en de Groene Tuin Actie zijn

Met dit strategische plan leggen we de basis om

Want zo voorkomen we dat de effecten van

daar voorbeelden van.

Winterswijk samen effectief en efficiënt klimaat­

het veranderende klimaat ernstige problemen

bestendig te maken!

veroorzaken voor mens en dier, voor economie

In dit beleidsprogramma Klimaatadaptatie 2022

en natuur. Hoe we dit gaan doen? Door ons

- 2027 Winterswijk leest u welke maatregelen

aan te passen aan en voor te bereiden op de

we de komende vijf jaar nemen om ons voor te

klimaatverandering; oftewel klimaatadaptatie.

bereiden op extreme droogte, hitte en water­

Wim Wassink

overlast. Het programma vormt de basis voor

Wethouder Klimaatadaptatie

Samenwerken is ook bij dit thema hard nodig

een integrale aanpak van klimaatadaptatie.

Gemeente Winterswijk

tussen gemeente, waterschap, inwoners en

Met dit strategische plan willen we beleidsvelden

bedrijven. Het is de enige manier waarop we de

verbinden, en ervoor zorgen dat klimaatadaptatie

landelijke doelstelling kunnen halen om in 2050

een vast onderdeel wordt bij onze projecten

klimaatbestendig te zijn.

en gebiedsontwikkelingen. De focus ligt in dit programma op het stedelijk gebied.

Inhoudsopgave 1.0

Waarom een beleids­programma

5

4.0

Werken | Van ambitie naar actie

1.1 1.2

Het klimaat verandert

5

4.1

Huidige koers

38

De nationale ambitie: waterrobuust en klimaatbestendig in 2050

6

4.2

Uitgangspunten

40

1.3

Van landelijke doelen naar regionale samenwerking

7

4.3

Afwegingskader

41

1.4

Leefomgeving in Winterswijk verbeteren

7

4.4

Klimaatbestendig ontwerpen en uitvoeren

42

1.5

De redenen op een rij

10

Gezonde leefomgeving

1.6

Leeswijzer

11

5.0

Weten | De effecten van klimaat­verandering in Winters­wijk

2.1 2.2

Meten, leren en verbeteren

46

Middelen

Samen zoeken naar kansenn Winterswijk 2.0

37

14

6.0

Middelen

Klimaatstresstesten

15

Definities

Klimaatdialogen

17

7.0

3.0

Willen | Onze ambitie

24

3.1

Wonen, werken en recreëren

25

3.2

Ambitieniveau

25

3.3

Gewenste rol

27

3.4

Meekoppelkansen benutten

27

3.5

Stimuleren en faciliteren

29

3.6

Reguleren en borgen

31

3.7

Handelen bij calamiteiten

33

3.8

Uitvoeringsagenda

34

48

Definities

55

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

3

H1 H1. Waarom

Waarom een beleids­programma 4

H1. Waarom

Waarom een beleids­ programma

Het klimaat verandert

Klimaatverandering gaat ons allemaal aan.

Het weer wordt extremer. Regent het?

En wat te denken van hittestress tijdens hetere

Daarom stelden gemeenten, waterschappen,

Dan kan er in korte tijd zoveel water vallen, dat

zomers? Dat raakt vooral in versteende wijken

provincies en het Rijk hier gezamenlijk

het leidt tot wateroverlast in gebouwen: (zoals

onze ouderen en andere kwetsbare groepen.

een nationaal plan voor op: het DeltaPlan

in juni 2021 bij het Weurden), verkeershinder

Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). In dit DPRA

en onbereikbare buurten en bedrijven. Is het

Al deze veranderingen zorgen ook voor

staan concrete acties en doelen die ertoe

droog? Dan houdt die droogte soms zo lang

verschuivingen in het ecosysteem. De over­

moeten leiden dat Nederland in 2050

aan dat er schade aan tuinen en groenstroken

levings­kans van soorten die overlast veroorzaken,

waterrobuust1 en klimaatbestendig is.

ontstaat. Het risico op natuurbranden (zoals in

zoals de eikenprocessierups en muggensoorten,

1.1

juli 2019 een graanakker aan de Vreehorstweg),

neemt toe. En door korte, hevige buien en

Hoe gaan we deze klimaatadaptatie­ambitie

drinkwatertekorten en een sproei­verbod voor de

toename van neerslag in sommige periodes in

waarmaken in Winterswijk? Dat begint met

landbouw en particulieren neemt daardoor toe.

Nederland of in het buitenland kunnen zorgen

het uitwerken van het nationale DeltaPlan in

voor overstroming van rivieren.

regionaal en lokaal beleid. Het beleids­programma Klimaatadaptatie 2022 – 2027 is het resultaat van deze uitwerking. Het is opgesteld volgens de

Drie thema’s in Winterswijk

Routekaart van het DPRA

In onze gemeente is de kans op overstromingen gelukkig klein,

(zie paragraaf 1.2).

daarom concentreert klimaatadaptatie zich in Winterswijk op drie thema’s: wateroverlast, hitte en droogte.

1 Voor alle klimaatgerelateerde definities zie hoofdstuk 7.

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

5

H1. Waarom

1.2 De nationale ambitie: waterrobuust en klimaatbestendig in 2050

Routekaart met drie fases Het DPRA ontwikkelde een Routekaart Klimaatadaptatie om waterschappen, provincies en gemeenten te ondersteunen. Op de Routekaart staat welke fases deze

Eén van de aanleidingen voor dit beleids­

De ambitie is helder: Nederland is in 2050

overheidsorganisaties kunnen doorlopen

programma is het DeltaPlan Ruimtelijke

waterrobuust en klimaatbestendig ingericht.

om klimaatbestendig te worden. Het gaat

Adaptatie (DPRA). Het DPRA is een gezamenlijk,

Als gemeente staan we dus aan de lat om

om de volgende fases:

nationaal plan van gemeenten, waterschappen,

klimaatadaptieve maatregelen te stimuleren,

1. Weten

provincies en het Rijk.

faciliteren, reguleren en borgen!

In deze fase onderzoeken we waar

2 Voor alle klimaatgerelateerde definities zie hoofdstuk 7

de kwetsbaarheden - in ons geval in

Ov er st r

Winterswijk - liggen.

H it

2. Willen

te

ing om

2

In deze fase vertalen we de resultaten van de fase ‘Weten’ naar een

Weten

beleidsprogramma met concrete doelen. 3. Werken

e

er

gt

Ne

sl

Kwetsbaarheid in beeld brengen

oo

ag

D

r

Risicodialoog voeren en strategie opstellen

In deze fase borgen we de beleidsmatige en juridische uitwerking van deze ambitie.

Willen

Uitvoeringsagenda opstellen

Handelen bij calamiteiten

Reguleren en borgen

Stimuleren en faciliteren

Meekoppelkansen benutten

Elke fase bestaat uit een aantal stappen, zie figuur 1-1 (Routekaart Klimaatadaptatie). Om de zes jaar cyclus doorlopen Alle gemeenten, waterschappen en provincies doorlopen de hele cyclus van Weten-Willen-Werken telkens om de zes

Werken Verankeren in Klimaatbestendig lokaal beleid ontwerpen en (omgevingsvisie/- plan) uitvoeren

Meten, leren en verbeteren

Waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting

jaar, tot 2050. Of ze doen dat eerder als daar aanleiding toe is.

Figuur 1.1: Routekaart klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

6

H1. Waarom

1.3

1.4

Van landelijke doelen naar regionale samenwerking

Leefomgeving in Winterswijk verbeteren Het verbeteren van de leefomgeving is voor

Klimaatstresstesten:

de gemeente Winterswijk een belangrijke

koersen op minder steen en meer groen

doelstelling. Hiervoor zijn verschillende plannen

We hebben klimaatstresstesten laten uitvoeren.

en visies opgesteld en acties ondernomen,

Het doel van deze testen? De belangrijkste

waarbij klimaatadaptatie ook een rol speelt.

maatregelen in kaart brengen die nodig zijn om

Hieronder volgt een aantal voorbeelden daarvan.

klimaatbestendig te worden. Zo weten we hoe

Vanuit het DPRA is voor heel Nederland een

we perioden van wateroverlast, droogte en hitte

samenwerkingsstructuur voor ruimtelijke

Gemeentelijk WaterPlan 2019 -2023 (GWP)

adaptatie opgezet. De gemeente Winterswijk

Voor het thema Water hebben we beleid en een

maakt onderdeel uit van de werkregio

activiteitenprogramma vastgelegd in het GWP.

Bij deze testen is gekeken naar de hele

Achterhoek+3. Deze werkregio faciliteert de

Centraal hierin staan onder andere de beleving

buitenruimte, dus ook naar particulier terrein.

samenwerking tussen overheden bij het

en de overlast van water. De Winterswijkse beken

De beste oplossing hierbij is samenwerken met

concreet uitwerken van de Routekaart.

en vijvers zijn erg bepalend voor de kwaliteit

alle betrokkenen, zoals bedrijven en inwoners.

Dit doet de werkregio bijvoorbeeld door:

van de leefomgeving (denk daarbij aan de

Onze koers vatten we samen als ‘Minder

• kwetsbaarheden voor weersextremen

Whemerbeek). Daarom willen we meer aandacht

verstenen en verzamelen, meer vergroenen en

inzichtelijk te maken via een stresstest;

voor interactie met de omgeving. We proberen

verspreiden’.

regionale risicodialogen.

bijvoorbeeld droogte tegen te gaan door meer

•

beter kunnen opvangen.

water te infiltreren in de ondergrond. Het bergen Dit regionale proces leidt tot een Regionale

(tijdelijk opslaan) van water is al een onderdeel

Adaptatie Strategie Achterhoek+, stedelijk

van ons werkproces bij ruimtelijke planvorming.

gebied4 (RASA+). De maatregelen die daarin genomen worden, vullen we lokaal verder in. 3 Bestaande uit de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doesburg,

‘We gaan voor minder steen

Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Zutphen

en meer groen - doe je mee?’

en Winterswijk. De samenwerking De Liemers is agenda lid (de gemeenten Westervoort, Duiven en Zevenaar) en zitten daarnaast Vitens Waterbedrijf, en Provincie Gelderland ook aan tafel. 4 RASA 0.9, concept-rapportage, 8 augustus 2022

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

7

H1. Waarom

Integrale beleidsontwikkeling Binnen de gemeente Winterwijk zijn meerdere integrale projecten in voorbereiding en

• Deze Klimaatadaptatiestrategie en de Uitvoeringsagenda Ook dit beleidsprogramma is een voorbeeld

Meekoppelkansen bij projecten Er zijn meer projecten waar we als gemeente klimaatadaptatiemaatregelen aan kunnen

uitvoering. Bij die projecten kijken we dus over de

van een integrale ontwikkeling. De adaptatie­

koppelen. Als die kans zich voordoet, zullen we

grenzen van de verschillende domeinen heen.

strategie en de Uitvoeringsagenda zijn na

die benutten. Dat doen we bijvoorbeeld al op het

Dit deden en doen we bijvoorbeeld bij:

een intensief participatietraject opgesteld.

gebied van water:

Er was een wisselwerking tussen en •

De Groenstructuurvisie

De ontwikkeling van deze visie loopt

•

afstemming met alle ambtelijke domeinen binnen de gemeente. En daarbuiten

• De regenwaterafvoer aanpassen zodat dit water niet in het riool komt (afkoppelen)

parallel aan het opstellen van de

hebben we in diverse dialoogsessies ook

Klimaatadaptatiestrategie en de

informatie opgehaald, teruggekoppeld en

2023 zijn hier middelen voor gereserveerd,

Uitvoeringsagenda. Er is gekeken wat de

besproken. Dit deden we onder andere

die worden gedekt vanuit de rioolheffing.

impact van de Groenstructuurvisie is op het

met inwoners, ondernemers (waaronder

Een groot deel van het Winterswijkse riool is

Gemeentelijke Watertakenplan 2019-2023.

met ondernemersverenigingen ABH-

al afgekoppeld, en van de rest hoeft voorlopig

De verschillende gemeentelijke beleidsteams

City en OWIN),, het waterschap, de

maar een relatief klein deel vervangen

hebben onderwerpen nadrukkelijk met elkaar

GGD, Veiligheidsregio Noord- en Oost-

te worden. Er liggen dus vooral kansen

overlegd en afgestemd.

Gelderland (VNOG), Geneeskundige Hulp­

voor klimaat­adaptatiemaatregelen in de

verleningsorganisaties in de Regio (GHOR)

bovengrondse buitenruimte, zoals ontstenen,

en woningcorporatie De Woonplaats.

lokaal water laten infiltreren en wadi’s aan­

De Omgevingsvisie

Deze visie is een van de kerninstrumenten

In het Gemeentelijk Watertakenplan 2019-

leggen om water in het gebied zelf te bergen.

uit de omgevingswet. Hij bestrijkt de hele breedte van de fysieke leefomgeving van Winterswijk, het is een samenhangende visie op strategisch niveau. Speerpunt in deze

• Verhard terrein (zoals daken, opritten en terrassen) afkoppelen Bij herinrichtingen is het beleidsuitgangspunt

Omgevingsvisie is dat we ons voorbereiden op

dat we verhard terrein ‘adequaat afkoppelen’.

de gevolgen van klimaatverandering (zie ook

De grondhouding daarbij is dat we niet

de Duurzaamheidsvisie 2030). Dit betekent

afkoppelen, tenzij: er al voorinvesteringen

dat we de Klimaatadaptatiestrategie 2022 –

zijn gedaan; we relatief goedkoop kunnen

2027 en Uitvoeringsagenda integraal in deze

afkoppelen; het afkoppelen lokaal water­

Omgevingsvisie verwerken.

overlast vermindert. Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

8

• Meer groen en water toevoegen

Communicatie over klimaatadaptatie

Bij bijvoorbeeld de herinrichting van de Markt

Onze klimaatadaptatiecampagne heeft

zullen we klimaatadaptieve maatregelen

twee doelen:

toepassen zoals ook in de Centrumvisie is

1. het klimaat- en waterbewustzijn in

benoemd. Bij de herinrichting van de wijk De Pas passen we waterpasserende bestrating toe, koppelen we af waar het kan en voegen

Winterswijk vergroten; 2. mensen aanzetten om hun leef- of werkomgeving adaptiever in te richten.

we meer groen en water toe. Willen inwoners en bedrijven hier meer informatie over?

Wat doen we al goed!

Dan kunnen ze bijvoorbeeld terecht in het

Wijkaanpak De Pas

In 2021 voerden we bijvoorbeeld campagne voor

In de wijk De Pas wordt de openbare

het vergroenen van particuliere tuinen.

ruimte ontkoppeld van het riool en

Daar gaan we mee door. De campagne bestaat

laten we hemelwater infiltreren in de

uit drie typen activiteiten:

ondergrond door het toepassen van

1. voorlichting en kennisuitwisseling

waterpasserende bestrating en verlaagde

2. stimuleren samenwerking en participatie

groenvakken. Hevige regenbuien

3. stimuleren fysieke maatregelen

Centrum Duurzaam Winterswijk of op de website www.duurzaamwinterswijk.nl www.klimaatwijswinterswijk.nl

vangen we op door de sloten rondom te gebruiken en door de twee grote

Ook de klimaatdialogen met ambtelijke

speeltuinen zo in te richten dat deze als

werkgroepen, externe partners en onze inwoners

tijdelijke wadi in geval van nood kunnen

zijn voorbeelden van communicatie over

dienen. Naast het gebruik voor spelen

klimaatadaptatie, zie paragraaf 2.2.

en als wadi worden de speeltuinen ook ingericht als koelteplek.

H1. Waarom

1.5 De redenen op een rij In de vorige vier paragrafen noemden we een

de betrokken beleidsvelden om te gaan;

aantal aanleidingen voor het opstellen van dit

• het stimuleert dat we maatregelen voor het

eigenaarschap overnemen. Dit past goed bij een integrale opgave als klimaatadaptatie.

beleidsprogramma Klimaatadaptatie 2022 – 2027:

omgaan met wateroverlast, hitte en droogte

• de effecten van de klimaatverandering vragen

in samenhang nemen. Op die manier kunnen

Dit beleidsprogramma focust zich op het

we de krachten binnen onze organisatie

stedelijk gebied

bundelen;

In deze Klimaatadaptatiestrategie ligt de focus

om actie; • er is een landelijke ambitie om in 2050 klimaatbestendig te zijn; • we willen regionaal en lokaal bijdragen aan die landelijke ambitie; • adaptatiemaatregelen passen bij onze wens om onze leefomgeving te verbeteren.

• het biedt ons meekoppelkansen bij andere

op de bebouwde omgeving. De klimaatmaat-

ruimtelijke opgaven. Denk maar aan opgaven

regelen voor het buitengebied nemen we op in

als nieuwbouw, groot onderhoud aan

de Gebiedsaanpak Vitaal Platteland Winterswijk.

gebouwen, de energietransitie, reconstructie van en onderhoud aan de infrastructuur en

De reden voor deze tweesporenaanpak is dat

de overgang naar de circulaire economie.

beide gebieden om andere - even belangrijke

In deze paragraaf stippen we nog een aantal

Waar het kan, koppelen we hier een

- adaptatiemaatregelen vragen. De ruimtelijke

andere redenen voor dit beleidsprogramma aan.

klimaatbestendige inrichting aan vast.

inrichting en het ruimtegebruik in ons buiten­ gebied met vier Natura 2000-gebieden is immers

In dit beleidsprogramma staat de opgave

De uitgangspunten in dit beleidsprogramma

centraal

maken sturing mogelijk

Het opstellen van een beleidsprogramma waarin

De rol van corporaties, ontwikkelaars en

de opgave om klimaatbestendig te worden

particuliere initiatiefnemers neemt toe bij het

centraal staat, heeft de volgende voordelen:

inrichten van een klimaatbestendige gemeente.

• het vormt de basis voor de aanpak van

Als gemeente hebben we maar een relatief klein

klimaatadaptatie in andere beleidsvelden,

anders dan in het stedelijk gebied.

percentage grond in eigendom.

projecten en gebiedsontwikkelingen; • het biedt structuur en verwoordt een heldere

Wat we nodig hebben, is een set beleids­

en gezamenlijke ambitie, waardoor we een

uitgangspunten voor klimaatbestendigheid.

eenduidige koers kunnen varen;

Dit beleidsprogramma voorziet daarin.

• het geeft ons handvatten om met eventuele tegengestelde belangen of conflicten tussen

Het maakt sturing op bestaande en nieuwe initiatieven mogelijk, zonder dat wij daarbij het Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

10

1.6 Leeswijzer De indeling van dit beleidsprogramma Klimaatadaptatie 2022 - 2027 is gebaseerd op de drie fases uit Routekaart. Hoofdstuk 2 gaat over de fase ‘Weten’. Hierin zijn de resultaten van de stresstesten en dialogen samengevat. Hoofdstuk 3 gaat over ‘Willen’: wat is onze ambitie op de lange termijn (onze stip op de horizon) en wat zijn de speerpunten voor de komende jaren? Hoofdstuk 4 tot en met 6 gaat over ‘Werken’. Daarin werkten we de Uitvoeringsagenda uit volgens de Routekaart. We noemen hierin concrete inspanningen vanuit de gemeente en de netwerkpartners en besteden aandacht aan budgetten, cofinanciering en jaarschijven (jaarlijkse prestatieafspraken). Ook komen hierin de evaluatie, monitoring en borging van klimaatadaptatie aan bod. Tot slot vindt u in hoofdstuk 7 een toelichting op klimaatgerelateerde definities en begrippen.

Samen zoeken naar kansen

'Samen met de gemeente, bewoners, bedrijven, boeren en natuurbeheerders zoekt het waterschap continu naar kansen om Winterswijk meer waterrobuust en klimaatbestendig te maken. In het centrum beheren wij verschillende retentievijvers en beken. We onderzoeken met de gemeente welke rol stedelijk water nu en in de toekomst kan hebben om een klimaat adaptieve omgeving te realiseren.' Waterschap Rijn & IJssel Marco van Vemden

12

H2 H2 Weten

Weten de effecten van klimaatverandering in Winterswijk 13

H2.

Weten

Weten

De effecten van klimaat­verandering in Winters­wijk De eerste fase (Weten) op de Routekaart van

In de volgende paragrafen geven we

het DeltaPlan Ruimtelijke Adaptatie (DRPA)

onze invulling en de uitkomsten van

bestaat uit twee stappen:

beide stappen weer.

1. het uitvoeren van klimaatstresstesten 2. het voeren van risicodialogen + het opstellen van een strategie.

Ov er st r

H it te

ing om

er

sl

gt

Ne

e

Weten

Kwetsbaarheid in beeld brengen

oo

ag

D

r

Risicodialoog voeren en strategie opstellen

Willen

Uitvoeringsagenda opstellen

Handelen bij calamiteiten

Reguleren en borgen

Stimuleren en faciliteren

Meekoppelkansen benutten

Werken Verankeren in Klimaatbestendig lokaal beleid ontwerpen en (omgevingsvisie/- plan) uitvoeren

Meten, leren en verbeteren

Waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting

Figuur 2.1: Routekaart klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

14

H2.

Weten

2.1 Klimaatstresstesten Stel, dat we ons níet voorbereiden op de

Klimaateffectatlas

De kern van de resultaten:

veranderende weersomstandigheden, wat

Als aanvulling op de landelijke klimaateffectatlas

• Toekomstige korte hevige buien kunnen

gebeurt er dan in 2050? Wat zijn bij extreme

heeft Winterswijk samen met het Waterschap

neerslag, hitte en droogte dan de kwetsbaar­

Rijn & IJssel een lokale Klimaateffectatlas

heden in onze bebouwde omgeving?

opgesteld. Deze digitale atlas bestaat uit

buitengebied, maar laat in de bebouwde kom

Een klimaat­stresstest geeft een globaal antwoord

verschillende kaarten. Die kaarten geven

ook sporen na (droogvallen beken en sloten,

op dit soort vragen.

een indicatie van de effecten die extreme

afsterven van bomen);

zorgen voor overlast in Winterswijk Zuid-Oost; • Droogte vooral problematisch in het

weersomstandigheden kunnen hebben op

• Veel plekken waar hitte risicovol is voor de

Ruimtelijk inzicht zonder oordeel

wijkniveau, buurtniveau en straatniveau.

gezondheid van kwetsbare groepen (en

Een klimaatstresstest levert ruimtelijk inzicht op,

Op die manier weten we waar we ons op moeten

sommige plekken voor iedereen risicovol!).

maar geeft geen oordeel. In de volgende stap

voorbereiden.

(klimaatdialoog, zie paragraaf 2.2) wordt pas

Beschikbare kaarten

afgewogen of de gevonden kwetsbaarheden een

Meer informatie hierover is te vinden via

Voor de eerste resultaten van de klimaatstresstest

probleem zijn. En of er maatregelen nodig zijn.

www.weetvanwater.nl of op de website van

verwijzen we naar:

de gemeente: www.werkaanwinterswijk.nl/

www.storymaps.arcgis.com/stories/

Eerst verkennen

duurzaamheid/themas/-+klimaatadaptatie/-

f70ecf78239543a896448f94bbccf840

Meestal begint een klimaatstresstest met een

+klimaateffectatlas/default.aspx

verkenning van de kwetsbaarheden op basis

Op verschillende kaarten is de impact van

van publieke informatie en rekenmodellen.

WintLicht+-regio

De klimaatstresstesten voor elk thema

In 2020 is in Wintlicht+ verband (Aalten, Oost-

op de volgende pagina staat per thema een

(wateroverlast, hitte, droogte) zijn ondergebracht

Gelre en Winterswijk) een klimaatstresstest

overzicht van het beschikbare kaartmateriaal.

in de Klimaateffectatlas (KEA).

uitgevoerd. Tijdens het Politiek Forum in januari

De twee daaropvolgende pagina's geeft de

2021 zijn de resultaten gepresenteerd aan

wateroverlast- en hittestresskaart van Winterswijk

de gemeenteraad. Dit gebeurde tijdens een

weer. Naast de publieksversie is er ook een

informatieve sessie.

specialistenversie van de klimaateffectatlas.

klimaatverandering aangegeven. In de tabel

De specialistenversie bevat meer details en veel vaktermen. Daarom is die versie niet voor iedereen toegankelijk. Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

15

H2.

Weten

Beschikbare kaarten Klimaatthema

Effect

Effect in combinatie met de factor tijd

Plasvorming na korte bui

Waterdiepte bui 70 mm in 1 uur (1x per 100 jaar) Waterdiepte bui 160 mm in 2 uur (1x per 1000 jaar) Begaanbaarheid wegen Kwetsbaarheid panden

Wateroverlast

Plasvorming na lange bui

Waterdiepte bui 120 mm in 48 uur (1x per 100 jaar) Waterdiepte bui 160 mm in 48 uur (1x per 1000 jaar) Begaanbaarheid wegen Kwetsbaarheid panden

Tijdsduur plasvorming

Duur water op maaiveld bui 120mm in 48 uur (1x per 100 jaar) Duur water op maaiveld bui 160mm in 48 uur (1x per 1000 jaar)

Hittestress

Stedelijk hitte-eiland effect

Warme nachten

Warme nachten huidig Warme nachten 2050

Hitte

Hitterisico

Mate voor kwetsbare groepen

Verharding en groen

Percentage verharding per buurt Percentage groen per buurt

Opwarming oppervlaktewater

Reeks dagen watertemperatuur > 20°C huidig Reeks dagen watertemperatuur > 20°C in 2050 Locaties met kans op blauwalg/botulisme

Lage grondwaterstanden

Grondwaterstand onder maaiveld huidig Grondwaterstand onder maaiveld 2050

Droogtegevoeligheid

Droogtegevoeligheid huidig Droogtegevoeligheid 2050

Droogte Stilstaand water en droogval beken

Stilstaand en droogval normaal jaar Stilstaand en droogval droog jaar

Risico natuurbranden

Risico natuurbranden Tabel 2.1: Overzicht beschikbare kaarten in de klimaateffectatlas Winterswijk Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

16

H2.

Weten

Hittestress kaart Winterswijk

Stedelijk hitte-eiland effect Temperatuurverschil tussen buitengebied en bebouwde kom (°C) (warmtebeelden zijn gemaakt op

Figuur 2.2: Klimaatstresstest kaart hittestress, stedelijk hitte-eiland effect

17-6-2021 (warmste dag in juni +/- 32°C).

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

17

H2.

Weten

Wateroverlast kaart Winterswijk

Bargerbosch

Jaspers De Pas

Hoge Wieber

De Rikker

Beatrixpark Branderbosch Oostervoort Zuilenes Scholtenenk

Winterswijk Hazelder

Alma

Beuzenes Pelkwijk Huininkhof Helderkamp Eelink

Vèèneslat

Waterdiepte bui 70 mm in 1 uur (T=100) Figuur 2.2: Klimaatstresstest kaart

Beelden zijn gemaakt in juni 2021,

wateroverlast met lokale bui T=100

wateroverlast na hevige regenval

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

18

H2.

Weten

2.2 Klimaatdialogen De resultaten van de klimaatstresstesten

Welke dialogen zijn er gevoerd?

leverden een overzicht op van kwetsbaarheden

We hebben gesproken met verschillende

2.2.1 Overkoepelende speerpunten

bij weersextremen. In verschillende klimaat­

doelgroepen:

Uit de verschillende dialogen kwam een aantal

dialogen is vervolgens bepaald of die kwets­

• interne ambtelijke werkgroepen vanuit

algemene punten naar voren:

5

baarheden een probleem zijn. Hierbij is ook

de gemeente;

besproken welke maatregelen de gemeente

•

Winterswijk moet nemen.

• cluster Wonen (Woningstichting de

5 Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie spreekt over risicodialogen. De positievere benaming klimaatdialoog benadrukt dat dialogen gaan over het samen nadenken over kansen en oplossingen. Dit in tegenstelling tot met elkaar in gesprek gaan over de risico’s die er (kunnen) zijn.

Wat is het doel?

externe partners:

• De klimaateffecten zijn nu in beeld en beschikbaar in de klimaateffectatlassen. Belangrijk is dat we dit beeld doorvertalen

Woonplaats, Stichting Zorgcombinatie Marga

naar impact. Waar zijn voorzieningen met

Klompé, Waterschap Rijn & IJssel)

vitale functies? Hoe kwetsbaar zijn deze in het

• cluster Werken (OWIN, ABH-City en andere bedrijfskringen) • cluster Veiligheid (VNOG, GHOR, GGD,

veranderde klimaat? Waar bevinden zich de meeste kwetsbare mensen, zoals ouderen en kinderen?

brandweer, politie, Waterschap Rijn & IJssel)

• Het is belangrijk dat de informatie actueel

• de samenleving (enquête en inloopavond voor

blijft. En dat de informatie eenduidig

inwoners)

beschikbaar is, vooral voor de hulpdiensten in

Een klimaatdialoog heeft twee doelen:

geval van calamiteiten. Wat is de rode draad?

1. het in beeld brengen van risico’s en

De centrale thema’s (rode draad) die uit deze

kansen door met elkaar in gesprek

dialogen naar voren kwamen zijn puntsgewijs

te gaan over de impact van het

opgenomen in de volgende paragrafen.

veranderende klimaat op de gemeente

• De externe partners uit de drie clusters blijven graag betrokken bij het proces. Naast informatie ontvangen zij graag richtlijnen en handvatten vanuit de gemeente. De regionale visies en handreikingen van

Winterswijk;

RASA+ vormen hiervoor de basis. • De gemeente geeft het goede voorbeeld.

2. het creëren van bewustwording over deze impact en over wat we hier samen aan kunnen doen.

‘Met elkaar in gesprek over het klimaat’

Zij neemt het voortouw en neemt partners mee in het proces bij bijvoorbeeld campagnes, pilots, onderzoeken en maat­ regelen. De gemeente biedt partners een handelingsperspectief. Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

19

2.2.2 Wateroverlast

We anticiperen al zoveel mogelijk op

Door de klimaatverandering kan vaker

extreme buien

wateroverlast ontstaan. De algemene trend

Dat zijn buien die eens in de 100 jaar voorkomen.

in Nederland? Zomerse hoosbuien worden

We stemmen de bovengrondse inrichting en

heviger en de winters worden natter. Sinds 1906

afwerking hier zoveel mogelijk op af, voor zover

is de neerslag in de winter met maar liefst 26%

dat inpasbaar is.

toegenomen. We richten de buitenruimte slimmer in Extreme neerslag leidt regelmatig tot

De gemeente Winterswijk laat zich niet verrassen

wateroverlast

door klimaatverandering. In het Gemeentelijk

In Oost-Nederland is het afgelopen decennium

WaterPlan 2019 - 2023 is de koers uitgezet

een aantal forse zomerbuien gevallen. Denk maar

naar een klimaatrobuuste inrichting. Door een

aan de hevige buien in augustus 2010, mei 2012,

slimme(re) inrichting van de buitenruimte is

juli 2014, juni 2020 en in juni 2021 met overlast op

de kans op hinder en overlast door regenwater

de Dingstraat - Weurden. Een extreem hevige

verkleind.

regenbui kan wateroverlast veroorzaken als er bijvoorbeeld water tegen de gevel van een

We kiezen de juiste maatregelen

woning aan blijft staan, of nog erger; de woning

We ontwerpen de buitenruimte klimaatbewust.

of winkel binnenstroomt. Of als de wegen niet

Water wordt niet langer standaard ondergronds

meer begaanbaar zijn voor inwoners, bedrijven

opgevangen en afgevoerd, maar kan ook

en de hulpdiensten.

tijdelijk gebufferd worden op het maaiveld (in het groen, in de parkeervakken, op straat) om

Wat zijn de Winterswijkse kaders voor het

water zo lang mogelijk vast te houden in het

omgaan met wateroverlast?

gebied. Voorwaarde hiervoor is dat dit bufferen

Onze beleidskaders staan in de ‘Memo

niet tot overlast leidt. De keuze voor de juiste

afstroming extreme regen bij projecten,

maatregelen draagt ook positief bij aan het

herinrichting & nieuwbouw’6.

verminderen van hittestress en droogtestress. De initiatieven, die burgers en bedrijven op eigen,

6 Laatste versie 27 februari 2018.

particulier terrein nemen, vallen hier ook onder.

H2.

We volgen het vigerend beleid (huidige beleid) Dit betekent dat:

Schaal

• de afvoercapaciteit van de riolering voldoende één keer per 10 jaar (+10%) valt, te verwerken zonder dat hinder optreedt. Het gaat om een

Hoeveelheid

Hoeveelheid

huidig klimaat

huidig klimaat

klimaat 2050

(jaar) (T=)

(mm)

(mm)

100

60

70

21%

250

75

90

21%

2 uur

1000

130

160

21%

48 uur

100

100

120

15%

250

115

130

15%

1000

135

160

15%

Duur

Lokaal

theoretische bui waarbij 40 mm neerslag valt in 45 minuten. • de afwatering van de riolering en de openbare

Herhalingstijd

1 uur

moet zijn om een korte en heftige bui die

Weten

Regionaal

ruimte zodanig is dat deze een korte, maar

Factor

heftige bui, die eens in de 100 jaar valt (T=100), kan verwerken zonder dat schade (water in

Tabel 2.2: Neerslaghoeveelheden in huidig en

woningen) of overlast (langdurige blokkade van wegen) optreedt. Met een heftige bui

Speerpunt: concrete maatregelen opstellen

bedoelen we 69 mm neerslag in 1,5 uur.

Uit de gevoerde klimaatdialogen kwam een beperkt aantal locaties met wateroverlast naar

• voor toekomstige situaties wordt een T=100

voren. Dit gaan we doen:

+10% genoemd (dit betekent eens in de 100

• We stellen in 2022 concrete maatregelen

jaar een bui met 75 mm neerslag in 1,5 uur).

op voor de locaties, die als gevoelig zijn

Hiermee sorteren wij voor op de verwachte

aangemerkt. Het gaat om delen van

toename van de heftigheid van regenbuien.

het centrum en enkele straten op het

Ook wordt een nog extremere bui genoemd

bedrijventerrein.

toekomstig klimaat volgens het worst-case scenario van het KNMI. Ingedeeld in herhalingstijden van T=100, 250, 1000. (Bron: STOWA, 2015 & 2018, KNMI 2018 en tussentijdse berekeningen KNMI)

als impact- of stresstest (waarbij 100 mm valt in 1 uur). Deze waarden sluiten aan bij tabel 2.2 van het KNMI. Ruimtelijke Adaptatie’ volgens tabel 2.2.

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

21

H2.

2.2.3 Hitte Door klimaatverandering wordt het warmer. De gemiddelde temperatuur stijgt niet alleen, de weersextremen nemen ook toe. Hogere temperaturen kunnen een positieve invloed hebben op recreatie en toerisme. Maar hitte veroorzaakt ook gezondheidsrisico’s voor de mens en schade aan de natuur. Stenen verhogen de hittestress Hittestress betekent dat de gevoelstemperatuur

Speerpunten: • Om de 300 meter zijn koele plekken aanwezig die minimaal 200 m2 groot zijn. • Bij vitale en kwetsbare functies moeten we

pilots, onderzoek en concrete maatregelen Uit de dialogen blijkt dat er veel ideeën zijn, maar dat mensen nog zoeken naar de specifieke

voorkomen dat de infrastructuur tijdens hitte

impact van bepaalde maatregelen. Er is behoefte

faalt.

aan pilots en onderzoeken om de effectiviteit van

• We richten wandel-, fiets- en verblijfgebieden

bepaalde maatregelen beter te kunnen duiden.

zo in dat 30% van het gebied op straatniveau

Daarna kunnen we gerichter maatregelen

schaduw heeft tijdens de hoogste zonnestand

nemen. Dit doen we al:

op 21 juni.

• zorgen voor meer groen en minder stenen

• Ten minste 50% van alle daken wordt

zo sterk stijgt, dat die onaangenaam en zelfs

warmtewerend of verkoelend ingericht/

schadelijk kan zijn voor mens en dier. Als er veel

gebouwd.

verhard oppervlak of bebouwing is, verhoogt dat

Weten

(dit is al een gangbaar uitgangspunt).

• Slaapvertrekken worden niet te warm

de gevoelstemperatuur en daarmee hittestress.

(< 27 °C) en mechanische koeling leidt niet

De aanwezigheid van schaduw en groen verlaagt

tot opwarming van (verblijfs-)ruimtes in de

hittestress juist.

directe omgeving.

Speerpunt: we ontwikkelen kaders De gemeente heeft nog geen concrete kaders

7 bron: MetropoolRegioAmsterdam (MRA) Basisveiligheidsniveau

vastgelegd voor dit thema. Dit is een belangrijke

klimaatbestendige nieuwbouw, maart 2020

actie voor de komende jaren. De punten hier­ onder geven een eerste denkrichting voor toetsingskaders bij (her)ontwikkelingen7: • In toekomstig woongebied of bedrijventerrein mag het hitte-eilandeffect in stedelijk gebied niet hoger zijn dan 2°C.

‘De aanwezigheid van schaduw en groen verlaagd de hitte.’

• Bij een herinrichting mag de situatie qua hitte-eilandeffect niet verslechteren ten opzichte van de huidige situatie. Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

22

H2.

Weten

2.2.4 Droogte Door klimaatverandering kan het vooral in

Speerpunt: concrete maatregelen

de zomer langer droog zijn. Droogte kan voor

Uit de dialogen komen vooral concrete acties

problemen zorgen voor natuur en landbouw.

naar voren die zijn gericht op:

Zo zijn lage waterstanden een bedreiging voor

• het handelen bij natuurbranden;

de waterbeschikbaarheid, de kwaliteit van

• het voorkomen van het droogvallen van

het oppervlaktewater en de bevaarbaarheid van rivieren en kanalen. Door droogte neemt bovendien het risico op natuurbranden toe.

beken; • het op peil houden van de grondwaterstand (het in paragraaf 2.2.3 genoemde uitgangspunt van meer groen en minder

Ook impact in het stedelijk gebied

stenen heeft hier ook een gunstig effect op).

Wat doen we al goed! De Klimaatbestendige Winkelstraat

Het thema droogte is vooral aan de orde in

Enkele leden van ondernemersvereniging

het buitengebied. In stedelijk gebied wordt de

ABH-City hebben een werkgroep

impact van droogte minder ervaren. Wat merken

gevormd om samen met de gemeente

inwoners er wel van? Langdurige droogte kan

te verkennen welke mogelijkheden er

bijvoorbeeld leiden tot een sproeiverbod of

zijn om een klimaatadaptieve omgeving

bomen die afsterven.

te realiseren in de smalle winkelstraten en andere ondernemers hiermee

Speerpunt: we ontwikkelen kaders

te inspireren. Door bijvoorbeeld een

Ook voor dit thema zijn er nog geen concrete

geveltuin, verticaal groen of zelfs een

kaders vastgelegd. Dit is een belangrijke actie

groene pergula (ofwel groenslinger) over

voor de komende jaren. De onderstaande

de winkelstraat aan te leggen wordt

punten vormen een eerste denkrichting als

meer schaduw en verdamping gecreëerd

toetsingskaders bij (her)ontwikkelingen:

wat zorgt voor koelte. Ook wordt het

• De inrichting van het plangebied is afgestemd

tegengaan van wateroverlast verkent.

op de verwachte grondwaterstanden en de zoetwaterbeschikbaarheid tijdens droogte. • Vitale en kwetsbare functies zijn bestand tegen langdurige droogte.

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

23

'Winterswijk heeft een interessante bodemsamenstelling. Daardoor zijn op sommige plekken specifieke oplossingen nodig voor klimaat­ adaptatie. Samen met de gemeente ontwikkelen we een integrale systeemanalyse van de ondergrond. We gebruiken hiervoor onze kennis en de beschikbare data van onder andere peilbuizen, archeologie, stresstesten en dialogen. Deze systeemanalyse biedt de gemeente Winterswijk kansen om de buitenruimte klimaatadaptief in te richten.' Wageningen University of Research Ing. Gilbert Maas, Shannen Dill, dr. Wim Timmermans

24

H3

H3 Weten

Willen onze ambitie 25

H3.

Willen

Willen

onze ambitie Wat willen we in Winterswijk, als het om

3. Reguleren en borgen

klimaatadaptatie gaat? Daarover gaat het in

4. Handelen bij calamiteiten

dit hoofdstuk. We beschrijven hierin de tweede

5. Uitvoeringsagenda opstellen

fase van de Routekaart van het DeltaPlan Ruimtelijke Adaptatie (DRPA). Deze fase bestaat

Vanaf paragraaf 3.4 geven we onze invulling

uit vijf stappen:

van deze vijf stappen weer. Maar we beginnen

1. Meekoppelkansen benutten

met onze ambitie, ons ambitieniveau en de

2. Stimuleren en faciliteren

gewenste rollen.

Ov er st r

H it

te

ing om

er

sl

gt

Ne

e

Weten

Kwetsbaarheid in beeld brengen

oo

ag

D

r

Risicodialoog voeren en strategie opstellen

Willen

Uitvoeringsagenda opstellen

Handelen bij calamiteiten

Reguleren en borgen

Stimuleren en faciliteren

Meekoppelkansen benutten

Werken Verankeren in Klimaatbestendig lokaal beleid ontwerpen en (omgevingsvisie/- plan) uitvoeren

Meten, leren en verbeteren

Waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting

Figuur 3.1: Routekaart Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

26

H3.

3.1 Wonen, werken en recreëren in een klimaatbestendige gemeente

3.2 Hierbij hebben we oog voor de effecten van klimaatverandering op de ecosystemen met planten, dieren en andere organismen.

Ambitieniveau Het is belangrijk dat er binnen onze organisatie en daarbuiten een eenduidig beeld is van wat we

Samen doen

willen, zodat we overal de verwachtingen kunnen

We willen er samen met onze partners en

managen. Welk ambitieniveau streven we na?

inwoners voor zorgen dat Winterswijk uiterlijk in 2050 een gemeente is waar klimaatverandering

Onze ambitie is ervoor te zorgen dat de huidige

nog slechts een minimale invloed heeft op de

Een ambitieniveau kan variëren van

inwoners van Winterswijk - en toekomstige

gezondheid en het welzijn van haar inwoners.

‘vooruitstrevend en innovatief’ tot

generaties - wonen, werken en recreëren in een

Willen

‘reactief’ (zie de lijn hieronder).

klimaatbestendige gemeente. Bewustwording vergroten We willen samen met partners van Winterswijk

Winterswijk steekt in op een proactieve aanpak

en onze inwoners mensen in toenemende

van klimaatadaptatie

mate bewust maken van de effecten van

We willen kansen creëren, perspectief bieden

klimaat­verandering. We willen duidelijk maken

aan inwoners en organisaties en onze voorbeeld­

wat zij zelf kunnen doen om deze effecten te

functie uitbreiden.

verminderen of te voorkomen (mitigeren). Verankeren in beleid We willen uiterlijk in 2030, of zoveel eerder als kan, klimaatadaptief handelen verankerd hebben in: • het beleid; • de werkprocessen binnen de organisatie; • het beheer van gebouwen, infrastructuur en voertuigen.

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

27

H3.

Willen

Waarom?

De proactieve ambitie biedt

Bij beleidsvoorbereiding:

Het is een bewuste keuze om niet voor het

handelingsperspectief

In deze fase beoordelen we standaard of we

allerhoogste niveau ‘vooruitstrevend/innovatief’

Inwoners en partners in onze netwerkomgeving

klimaatadaptieve of klimaatmitigerende

te kiezen. Het proactieve niveau past het best

worden ondersteund in wat ze zelf kunnen doen

maatregelen integraal in een project of beleid

bij onze schaalgrootte, (financiële) middelen en

om in te spelen in de klimaatverandering.

mee kunnen nemen. Bijvoorbeeld in de vorm

capaciteit. Soms kunnen we binnen deze aanpak

De proactieve ambitie heeft ook een voorbeeld­

van voorwaarden in een vergunning of in

toch innovaties doorvoeren. Dat doen we als

functie voor inwoners en partners in ons netwerk.

meekoppelkansen. Willen we maatregelen

een innovatie meerwaarde heeft en binnen ons budget past.

opnemen? Dan bepalen we eerst voor welke Een proactieve aanpak vraagt om een

maatregelen we kiezen.

grotere inzet van middelen De proactieve aanpak speelt in op wat later

Vergeleken met een actieve aanpak zijn voor de

In de uitvoeringsfase (van projecten of beleid):

nodig is

proactieve aanpak meer middelen nodig.

Klimaatbestendigheid is het uitgangspunt bij

Een proactieve aanpak richt zich niet alleen op

In onze huidige koers (zie paragraaf 4.1) doen we

bijvoorbeeld de keuze voor materialen, een

klimaatbestendigheid in het hier en nu, zoals bij

al veel aan klimaatbestendigheid. Gaan we de

duurzame wijze van uitvoering en hergebruik van

een actieve aanpak het geval is. De proactieve

proactieve aanpak consequent doorvoeren in alle

materialen (circulariteit).

aanpak heeft juist samen met partners in de

fasen en binnen alle domeinen? Dan betekent dit

netwerkomgeving aandacht voor vooruitdenken

een verdere intensivering van onze huidige inzet.

In de evaluatiefase:

en vooruit doen. Dit betekent:

In de Uitvoeringsagenda (zie bijlage 2) geven

In deze fase beoordelen we in hoeverre klimaat­

• binnen en buiten de organisatie

we aan wat dit betekent voor de benodigde

adaptieve of klimaatmitigerende maatregelen

middelen (capaciteit, budget).

wél of niet hebben bijgedragen aan meer

klimaatadaptatie aanjagen; • ontwikkelingen onderkennen en kansen zien; • afspraken maken over hoe die kansen benut kunnen worden; • borgen dat afspraken ook nagekomen en zaken gerealiseerd worden. Kortom: bij een proactieve aanpak onderkennen

klimaatbestendigheid. En zo ja of nee, om welke Een (pro)actieve aanpak stuurt nadrukkelijk

maatregelen ging dat dan? Hoe kunnen we

op klimaatbestendigheid

zaken in een volgend project of beleidsplan

Dat is het geval bij alle taken die we als

(nog) beter aanpakken met het oog op

gemeente zelf uitvoeren, of samen met partners

klimaatbestendigheid? En hoe borgen we dat dit

in de netwerkomgeving doen. Het geldt voor alle

ook gebeurt?

fasen van een project of beleidscyclus:

we ontwikkelingen aan de voorkant en spelen we binnen de middelen en mogelijkheden in op wat naar verwachting later nodig is. Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

28

H3.

Willen

3.3

3.4

Gewenste rol

Meekoppelkansen benutten

Als gemeente kunnen we op verschillende

De eerste stap in fase 2 van het Routeplan van

we daar ook aanpassingen van het riool en

manieren invulling geven aan onze rol om

het DPRA gaat over het benutten van mee­

klimaat­adaptieve maatregelen in mee. Vanuit de

de doelstelling van het Deltaplan Ruimtelijke

koppelkansen. Meekoppelkansen benutten

meerjarenplanning staat een aantal projecten en

Adaptatie te realiseren. Uit de klimaatdialogen

betekent dat we adaptatiemaatregelen

herinrichtingen op de rol waarbij we dit kunnen

(zie paragraaf 2.2) blijkt dat de voorkeur uitgaat

combineren met andere acties of doelen.

toepassen. Concreet zijn voor de periode

naar een gemeente die de rol vervult van

Dat kan gaan om activiteiten die we toch al

2023 -2027 de volgende locaties benoemd:

regisseur, initiator, stimulator, kadersteller,

gaan doen, zoals beheer en onderhoud van de

verbinder en co-financier.

open­bare ruimte. Maar het kan ook gaan om het

Verschillende rollen De gewenste rol kan per onderwerp verschillen.

ontwerpen van nieuwe maatregelen, die dan niet alleen een adaptatiedoel dienen, maar ook andere doelen. Realiseren maatregelen om

Bij klimaatadaptieve maatregelen (inhoud) treedt de gemeente vooral op als initiator,

Herinrichting en nieuwbouw

wateroverlast tegen te gaan. Opstellen

stimulator en co-financier. Bij het proces rond

Bij herinrichtingen en nieuwbouw hebben we

ontwerp na berekeningen in 2022.

klimaatadaptieve maatregelen vervullen we

de opgaven voor water en riolering al ingebed in

Locaties landgoed Eelink,

zowel intern als extern de rol van regisseur en

bestaande werkprocessen (zie het Gemeentelijk

Huininkmaatstraat Leeghwaterweg/Buys

stellen we kaders. Op het vlak van relaties zijn we

WaterPlan 2019 – 2023). Maatregelen voor de

Ballostraat, Javastraat, Rembrandstraat,

vooral verbinder en partner.

aanpak van wateroverlast kunnen grotendeels

Laan van Hilbelink, Vèèneslat

meeliften met geplande (herinrichtings) Samengevat leidt dit tot deze rolverdeling:

projecten of andere ruimtelijke ontwikkelingen.

Agenderen en realiseren

Inhoud:

initiator, stimulator, co-financier

Een van de mogelijkheden om hier invulling aan

klimaatadaptieve maatregelen

Proces:

regisseur, kadersteller

te geven is om ‘werk met werk te maken’.

openbare ruimte bij de komende

Relatie:

verbinder, partner

herinrichtingen (2022-2025) Werk met werk maken

Vlierstraat, De Pas, Markt, Groenloseweg,

De gemeente wil kansen creëren, perspectief

Werk met werk maken betekent dat we tijdens

Vredenseweg, Hakkelerkamp oost,

bieden aan inwoners en organisaties en haar

een project (werk) gelijk ander ‘werk’ uitvoeren

Bargerbosch

voorbeeldfunctie uitbreiden.

dat daar ook moet gebeuren. Vernieuwen we bijvoorbeeld een 40 jaar oude straat? Dan nemen Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

29

Structurele aandacht Aandachtspunt is dat we bij het ontwerp en de inrichting van meer projecten structureel aandacht gaan besteden aan maatregelen, die de impact van de toenemende kans op hitte en droogte verminderen. De Groenstructuurvisie geeft hierin het goede voorbeeld door concrete kansen te benoemen en die op de kaart te zetten. Ontstenen en vergroenen Bij herinrichtingsprojecten en het uitvoeren van groot onderhoud gaan we de uitdaging aan door minimaal 10% te ontstenen en te vergroenen ten opzichte van de huidige situatie. Dit doen we door een combinatie van: •

het optimaliseren van de ruimte;

• het toepassen van waterpasserende en waterdoorlatende bestrating; •

het verlagen van groenvakken;

• het toepassen van klimaatbestendig en schaduwrijk groen. Nevengeschikt Klimaatadaptatie is één van de opgaven en is nevengeschikt; elk project maakt zijn eigen afweging voor een maatwerkoplossing.

H3.

Willen

3.5 Stimuleren en faciliteren Ruimtelijke adaptatie moet een vanzelfsprekend

en partners zijn zich er al van bewust dat ons

Structureel meer aandacht voor communicatie

onderdeel worden in de gemeente Winterswijk.

klimaat snel en ingrijpend verandert en dat de

We maken onze inwoners bewust van

Eén van de ambities daarbij is dat alle

effecten voelbaar zijn. Toch is het belangrijk de

klimaatadaptatie via onder andere:

betrokkenen hun kennis, instrumenten en

noodzaak en urgentie te blijven communiceren.

• het kennis- en inspiratiecentrum Centrum

ervaringen zoveel mogelijk met elkaar delen.

Duurzaam Winterswijk;

Op die manier kunnen we ruimtelijke adaptatie

Inwoners zijn bezorgd

•

versnellen.

Uit onderzoek van het CBS8 blijkt dat een

• het platform duurzaam Winterswijk

www.weetvanwater.nl/klimaatatlas/

groot deel van de mensen klimaatverandering

www.duurzaamwinterswijk.nl

Samenwerken aan klimaatadaptatie

toeschrijft aan menselijk handelen. Dit blijkt

www.klimaatwijswinterswijk.nl

Samenwerking is nodig, omdat iedereen kan

ook uit de resultaten van de in december

bijdragen aan een klimaatrobuuste inrichting

2021 gehouden enquête in het kader van de

van Winterswijk. We kunnen onze doelen

dialoog Samenleving in Winterswijk. Inwoners

niet in ons eentje bereiken, het lukt alleen als

maken zich zorgen over de gevolgen van

Uit de respons van en het aantal deelnemers

we samenwerken met inwoners, bedrijven,

klimaatverandering. Ze zijn ook bezorgd of de

aan de klimaatdialoog met de samenleving

ondernemers, maatschappelijke organisaties

juiste klimaatadaptieve en klimaatmitigerende

blijkt dat we structureel méér aandacht aan

en andere overheden. Alle partijen kunnen

maatregelen worden genomen, en of dit dan op

communicatie moeten besteden om onze

hierbij van elkaar leren en elkaar versterken.

tijd gebeurt.

inwoners en netwerkpartners bewust(er) te

Daarom is een van de uitgangspunten van dit

• de Klimaatcoach van de gemeente Winterswijk.

maken van (de effecten van) klimaatverandering.

beleidsprogramma dat partijen samen met

8 Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021). Klimaatverandering en

Vanuit die bewustwording ontstaat ook meer

elkaar aan de slag gaan.

energietransitie: opvattingen en gedrag van Nederlanders in 2020.

vraag naar en ontvankelijkheid voor informatie vanuit de gemeente. Jongeren onder de 25 jaar

Communiceren om bewustwording en kennis

en bedrijven/ondernemers vormen speciale

te vergroten

doelgroepen om aandacht aan te besteden, blijkt

Eén van de voorwaarden om de effecten van

uit de klimaatdialogen.

klimaatverandering zoveel mogelijk te kunnen verminderen, is dat de gemeente en de partners in de netwerkomgeving de noodzaak en urgentie voelen om nú te handelen. De (meeste) inwoners Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

31

H3.

Willen

Van ‘ver van mijn bed’ naar dichtbij Uit onderzoek blijkt verder dat mensen wéten dat

• het stimuleren van fysieke maatregelen

klimaatverandering een probleem is. Maar zij zien

(in de lijn van de Groene Tuin Actie of de

klimaatverandering als te groot en te complex, en

regentonactie en als individueel maatwerk).

hun eigen aandeel daarin als praktisch nutteloos. In onze communicatieactiviteiten moeten we dus

We kunnen hierbij aansluiten op communicatie

proberen om dit brede, abstracte en ‘ver van mijn

van partners zoals het waterschap, regionale

bed-’onderwerp klein, concreet en dichtbij te

samenwerkingsverbanden en nationale

maken. Zo kunnen we de bewustwording van en

initiatieven zoals Operatie Steenbreek.

kennis over klimaatadaptatie vergroten. Hoe we dit kunnen doen? Bijvoorbeeld door bedrijven, inwoners en maatschappelijke organisaties te informeren over de effecten van klimaatverandering: wat betekenen deze in de praktijk voor hen persoonlijk en of wat gaan

Wat doen we al goed!

ze betekenen? Daarnaast concrete projecten

Groene Tuin Actie

Regentonactie

uitvoeren waarbij inwoners zelf een bijdrage

Met Groene Tuin Actie werden inwoners

Met de Regentonactie werden inwoners

kunnen leveren en het resultaat zien, zoals de

gestimuleerd om hun tuinen te ont­

gestimuleerd om de gevolgen van

regentonactie.

stenen en vergroenen om hitterisico’s

klimaatverandering (flinke hoosbuien,

te verminderen. Een groenadviseur

afgewisseld met langdurige periodes van

Het Centrum Duurzaam Winterswijk en de

maakte met de bewoner een tekening,

droogte) om te zetten in iets positiefs. Door

Klimaatcoach spelen hierin een belangrijke rol.

beplantingsplan en plande de aanvraag in.

het aansluiten van een regenton voor het

Zij zetten in op:

De bewoner voerde zelf het werk uit, maar

opvangen van hemelwater kan de inwoner

• voorlichting en kennisuitwisseling

kreeg gratis teelaarde, beplanting en een

in droge periodes hemelwater gebruiken in

container voor het afvoeren van de tegels

plaats van drinkwater voor de tuin.

(bijeenkomsten, presentaties, excursies); • het stimuleren van samenwerking en

en zand.

participatie (met vooraanstaande partijen die

Het resultaat: 66 deelnemers en 1235 m2

Het resultaat: 400 regentonnen zijn

graag willen, klimaatambassadeurs);

ontsteent!

uitgedeeld en er komt een vervolg!

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

32

Willen

Verandering in houding en gedrag

effecten van klimaatverandering voor henzelf,

Alleen bewustwording creëren en kennis van

maar ook voor anderen, verminderen? En wat

de effecten van klimaatverandering vergroten is

hebben inwoners en partners van de gemeente

niet genoeg. Het is belangrijk dat we inwoners

Winterswijk (zoals het waterschap) nodig om die

en partners in de omgeving verleiden om hun

concrete maatregelen ook daadwerkelijk uit te

houding en gedrag te veranderen en in actie te

voeren? Zie ook paragraaf 3.3 ‘Gewenste rol’.

komen. Bijvoorbeeld door ze: • te vragen om mee te doen aan een

Communiceren op maat

permanente dialoog (over bijvoorbeeld

Ten slotte geldt dat dé inwoner niet bestaat.

gezamenlijke acties of initiatieven,

Door bijvoorbeeld gebruik te maken van

subsidiëring, advies en handelingsperspectief)

verschillende tools of platformen kunnen we

• te stimuleren (dit kan door kaders te stellen

onze boodschap beter afstemmen om bepaalde

in Omgevingsvisie/-plannen of regelgeving,

doelgroepen te bereiken. En dat vergroot de

bijvoorbeeld verordeningen).

kans dat deze doelgroep concrete maatregelen

Psychologische principes binnen de tak van

neemt om de effecten van klimaatverandering te

sociale beïnvloeding (denk aan menselijke

verminderen.

waarden, sociale normen, zelfidentiteit, status en affectieve motieven) kunnen een effectief hulpmiddel zijn om gedragsverandering teweeg te brengen9. 9 Steg, L. E., Van Den Berg, A. E., & De Groot, J. I. (2013). Environmental psychology: An introduction. BPS Blackwell.

Participatie en verantwoordelijkheid In beide sporen (verandering van houding en gedrag) ligt de nadruk op participatie van inwoners en partners en op het benadrukken van ieders verantwoordelijkheid om sámen na te gaan welke concrete maatregelen zij kunnen en willen treffen (houding). Hoe kunnen zij de

H3.

Willen

3.6 Reguleren en borgen We willen dat Winterswijk in 2050 een klimaat­

Verankeren in werkprocessen: opname in

bestendige gemeente is. Om dit te bereiken,

werkwijzen en handleidingen

moeten we ruimtelijke adaptatie in goede

We verankeren en borgen klimaatadaptatie in

banen leiden (reguleren). En de ontwikkelde

de werkprocessen van onze organisatie door

regels, plannen, visies en afspraken vastleggen

klimaatadaptatie op te nemen in werkwijzen en

(borgen). Op die manier zorgen we ervoor dat

handleidingen.

klimaatadaptatie onderdeel van ons handelen wordt en blijft. Bijvoorbeeld bij het beheer,

Verankeren in sturing: drie verantwoordelijken

het onderhoud en de inrichting van onze

Ieder thema of beleidsveld is gebaat bij een

leefomgeving (zie ook hoofdstuk 4).

duidelijke sturingslijn. Die bestaat uit: - een bestuurlijk opdrachtgever (BOG)

Borgen in beleid

- een ambtelijk opdrachtgever (AOG)

Om alle mogelijkheden van klimaatadaptief

- een ambtelijk opdrachtnemer (AON)

handelen maximaal te benutten verankeren en borgen we dit handelen in:

Deze drie dragen de integrale

• ons beleid;

verantwoordelijkheid voor - in dit geval - de

• de werkprocessen binnen onze ambtelijke

opgave klimaatadaptatie. Vooral de rol van

organisatie; • onze sturingslijn.

AOG en AON kan binnen diverse functies worden belegd. Dit hangt af van de keuze voor bijvoorbeeld een hiërarchische lijn (lijnmanager)

Verankeren in beleid: integraal werken

of een matrixlijn (programmamanager,

Het verankeren en borgen in het beleid

opgaveregisseur).

doen we vooral door integraal te werken: we verbinden de opgave voor klimaatadaptatie dan met de opgave op andere beleidsdomeinen. Klimaatadaptatie is daarbij geen bovenliggend beleidsveld, maar is nevengeschikt.

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

34

H3.

Verankeren in afspraken:

Willen

De gezamenlijke verantwoordelijkheid uit zich

SMART-geformuleerde afspraken

onder andere in:

De gemaakte afspraken kunnen bijvoorbeeld

gezamenlijke verantwoordelijkheid

de vorm hebben van een convenant, intentie-

Eén van de uitgangspunten van

• van elkaar kunnen en willen leren

of samenwerkingsovereenkomst. Belangrijk

klimaatadaptatie is dat het nemen van

Overal waar initiatieven en kennis zijn, kunnen

hierbij is dat de afspraken niet (te) vrijblijvend

klimaatadaptieve en klimaatmitigerende

die elkaar versterken.

maatregelen nadrukkelijk een

worden geformuleerd, maar SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden)

gezamenlijke verantwoordelijkheid is.

• Duidelijke afspraken maken

en uitdagend zijn. Ook al vraagt dat een (forse)

Zowel de gemeente als alle partners in de

Dit is niet alleen nodig tussen de gemeente

inspanning van alle samenwerkingspartners om

netwerk­omgeving (denk aan inwoners,

Winterswijk en partners in de netwerk­

bedrijven, ondernemers, maatschappelijke

omgeving, maar ook tussen deze partners

organisaties en andere overheden) zijn

onderling. Het doel? De effecten van

dus verantwoordelijk en zullen samen

klimaatverandering verminderen of mitigeren.

de afspraken te realiseren.

afspraken moeten maken. De gemeente Winterswijk benut hierbij de De rol van grondpositiehouders zoals

bestaande samenwerkingsstructuren en

corporaties, ontwikkelaars en andere

initieert nieuwe structuren, als die bijdragen

particuliere initiatiefnemers wordt ook

aan het behalen van klimaatadaptieve of

steeds belangrijker bij het inrichten van

klimaatmitigerende doelen.

een klimaatrobuuste ruimte. De gemeente heeft immers zelf steeds minder grond in bezit.

‘De klimaatadaptatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid’

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

35

H3.

Willen

3.7 Handelen bij calamiteiten Wateroverlast, hitte en droogte kunnen voor

• overstromingen (uitval van

calamiteiten (noodsituaties) zorgen. Dat kan zelfs – in beperktere mate - gebeuren als onze

nutsvoorzieningen); • natuurbranden (zorgen over de beschik­

Wat hebben we nodig? We hebben bijvoorbeeld actuele en

inrichting klimaatbestendig en waterrobuust is.

baar­heid van bluswater bij te lage grond­

accurate informatie nodig over:

Het is belangrijk dat we ons op dit soort risico’s

waterpeilen);

•

langdurige hitte en droogte;

• de doelgroep (bijvoorbeeld kwetsbare

voorbereiden.

•

• extreem weer inclusief wateroverlast. Crisbeheersing door VNOG

de aantallen bewoners; ouderen) die ergens woont of verblijft;

• de plek waar mensen zijn.

Vooral de VNOG (Veiligheidsregio Noord-

Behoefte aan inzicht

en Oost-Gelderland) houdt zich bezig met

Wat crisisbeheersing betreft hebben we nu

Dit bepaalt welk soort hulpdienst waar aan

crisisbeheersing. Hierbij zijn multidisciplinaire

vooral behoefte aan het krijgen van voldoende

zet is, en hoe begaanbaar wegen en routes

samenwerkingen en het opstellen van risico­

inzicht. Als we dat hebben, kunnen we meer

zijn.

profielen belangrijk.

sturen op preventie en vooraf in actie komen,

Voor ons als gemeente is hierin een rol

in plaats van achteraf repressiemaatregelen

weggelegd om het kaartmateriaal te

(beteugeling/terugdringing) nemen.

maken en dit materiaal voor de juiste

Risicoprofielen en impactanalyse Klimaatadaptatie speelt al een belangrijke rol

betrokkenen te ontsluiten. Deze informatie

in de huidige crisisvoorbereidingen. De VNOG

en afspraken over handelingen nemen we

heeft voor de periode 2021 -2024 vijf prioriteiten

op in het lokaal Hitteplan.

benoemd. Daarbinnen zijn 17 onderwerpen uitgewerkt in een incidentenbestrijdingsplan met impactanalyse. De VNOG is dus voorbereid. VNOG als adviserende partij De gemeente (de ambtenaar openbare

Ook is het wenselijk om de VNOG vroegtijdig

veiligheid) is op de hoogte van deze risico­

te betrekken bij bijvoorbeeld processen voor

profielen en analyses. Klimaatverandering kan

gebiedsontwikkeling, stadsvernieuwing en

bijvoorbeeld leiden tot (zie ook paragraaf 4.3

vergunningverlening. Zij kunnen ons dan

onder onaanvaardbare risico’s):

adviseren over onveilige situaties.

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

36

H3.

Willen

3.8 Uitvoeringsagenda In de Uitvoeringsagenda hebben we onze

Categorie

Afweging

klimaatambitie uitgewerkt in concrete

Deze categorieën sluiten aan bij de stappen

Volgens het afwegingskader (zie hoofdstuk 4.3)

inspanningen, acties en maatregelen voor de

in de verschillende fases van de Routekaart

zijn de acties in de klimaatdialogen op basis van

periode 2022 tot en met 2027.

Klimaatadaptatie (zie figuur 1-1). Daarnaast zijn

impact geprioriteerd. Op deze manier is er een

In de eerste klimaatdialogen is er een zeer

activiteiten ondergebracht in de categorieën

indeling gemaakt van welke acties onmiddelijk

uitgebreide lijst van acties en maatregelen

onderzoeksinspanningen, pilotprojecten en

opgelost moeten worden, en welke acties niet

ontstaan, in de latere dialogen is dit geprioriteerd

maatregelen.

meteen maar op een later moment uitgevoerd

tot een (kleinere) uitvoerbare agenda.

Actie

kunnen worden.

Indeling Uitvoeringsagenda

In deze kolom staat een korte beschrijving van

Thema

De Uitvoeringsagenda is als een uitgebreide

de activiteit. De activiteiten komen voort uit de

In de Uitvoeringsagenda is aangeven aan welk

tabel gepresenteerd in bijlage 1.

groslijst van mogelijke acties en maatregelen,

klimaatthema de activiteit een bijdrage levert.

die zijn opgehaald bij de interne ambtelijke

Dit kunnen er natuurlijk ook meerdere zijn.

werkgroepen en de klimaatdialogen met de clusters Wonen, Veiligheid en Werken en de Het figuur op bladzijde 39 laat de

samenleving. Deze input is gebundeld, herschikt

indeling van de Uitvoerings­agenda

en herschreven tot de in de Uitvoeringsagenda

zien. Daarna volgt een korte toelichting

genoemde activiteiten, maatregelen en acties.

op deze indeling.

Uitgebreidere toelichtingen en denkrichtingen zijn beschikbaar in het Excelbestand van de Uitvoeringsagenda.

Onderwerpen Vanuit de diverse dialoogrondes en tijdens het opstellen en vullen van de Uitvoeringsagenda is een indeling naar onderwerpen ontstaan.

Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk

37

H3.

Willen

Agenda In de agenda zijn per actie de volgende zaken aangegeven: • wie de trekker van de actie is; •

welke partners actief worden betrokken;

• welk budget vanuit de gemeente nodig is (exclusief kosten voor personele inzet vanuit de ambtelijke organisatie). Dit zijn de budgetten die (nog) niet zijn opgenomen in de gemeentelijke begroting. Een aantal herinrichtingsprojecten staat al als projectinvestering in de begroting. Alle budgetten zijn inschattingen op basis van de huidige informatie. • een ureninschatting van de personele inzet vanuit de ambtelijke organisatie. Ook deze getallen zijn inschattingen op basis van de huidige informatie. • indeling in welke (begrotings)jaarschijf de actie wordt gerealiseerd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=1bfbdcb8-8c81-4356-a12c-e99b2a558c7b