CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Kerkenpaspoorten

Raadsvergadering 16 december 2021, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Kerkenvisie Oost Achterhoek12.756 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

RUIMTELIJKE CONTEXT Het gebouw vormt de entree tot de woonwijk Hakkelerkamp-Oost, waar aan het einde van de jaren 60 veel Molukse gezinnen naar toe waren verhuisd. De kerk vormt dan ook het visitekaartje van de wijk en is qua architectuur een opvallende verschijning naast de eenvoudige woonhuisarchitectuur (geschakelde eengezinswoningen) van deze naoorlogse uitbreidingswijk met zijn halfopen verkaveling. Rond het gebouw is verder de nodige groen beplanting aanwezig: een tuin met gazon, lage hagen, borders met heesters en enkele grote bomen.

bevestigd. Op de voorzijde van de bel een versiering van ranken en het opschrift: JOS VAN DE KERKHOF ~AARLE RIXTEL ~ 1973. INTERIEUR Het interieur van het gebouw is nog geheel oorspronkelijk met naast de vestibule aan de zuidzijde de gebedsruimte. Achter de gebedsruimte is verder nog een gemeenschapszaal aanwezig. Aan de vestibule grenzen nog enkele kleinere ruimtes, zoals een catechismusruimte. In de gebedsruimte zijn enkele liturgische objecten aanwezig, zoals een moderne houten preekstoel en een gietijzeren kandelaar en doopvont met bronzen deksel.

‘G EBOUW MET EEN BIJZONDERE KERKHISTORIE, VERBONDEN AAN DE MOLUKSE GEMEENSCHAP’

KERKHISTORIE In 1951 werden de Molukse KNIL-militairen gedemobiliseerd. Ze vertrokken grotendeels naar Nederland, waar zij zich kerkelijk organiseerden in de Moluks-Protestantse Kerk in Nederland. In 1959 werd in Winterswijk het kamp/woonoord Vosseveld ingericht voor de huisvesting van Molukkers. Er waren ongeveer 800 bewoners, waarvan ruim 145 kinderen op het kamp. Vosseveld was een model-woonwijk. De woningen hadden een eigen keuken en toilet. In 1969 moesten de laatste Molukse gezinnen kamp Vosseveld verlaten. De meesten waren woonachtig in de nieuwbouwwijk Hakkelerkamp-oost. In deze wijk werd in 1973 ook de eigen Immanuëlkerk gebouwd.

Bouwtekening 1970. EAL bouwdossier 1511, nr. 7861.

BOUWHISTORIE Er zijn geen verbouwingen uitgevoerd aan het exterieur van het gebouw.

I.

STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE

1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel

●●○

2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap

●●●

3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)

●●○

4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.

●○○

KERKENPASPOORT CHRISTENGEMEENTE DE ONTMOETING | WINTERSWIJK OBJECTNUMMER: 055

DATUM: 19-07-2021

Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk

Bouwtype Zaalgebouw

II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek

●●●

2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect

●●●

3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype

●●○

4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek

●○○

III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur

●●○

2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur

○○○

3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein

○○○

Bouwjaar/periode 1936

Oorspronkelijk functie Parochiehuis

Latere functie Jongerencentrum

Huidige functie Kerk voor de evangelie­­­ gemeente Christen­ gemeente De Ontmoeting

IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble

○○○

2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)

○○○

V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie

●●○

2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap

●●○

VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten

●●○

2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten

●●○

SCORE

27

score ≥ 34 punten

waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit

hoge waarde

●●●

score 18 > 34 punten

waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit

positieve waarde

●●○

score < 18 punten

basis erfgoedwaarde

basiswaarde

●○○

Eigenaar

Christengemeente De Ontmoeting

geen waarde / nvt

○○○

Adres, postcode

Jeugdkerkstraat 5, 7101 DP, Winterswijk

Wijzigingen

Uitbreiding jongerencentrum (1974)

Aanbouwen

-

Architect

Jakob van der Schaaf

Bouwstijl

Zakelijk expressionisme

Status + objectnummer

Karakteristiek

Nagelvaste (wand)kunst

Niet van toepassing

Kunstenaars

Niet van toepassing

Inventaris

Niet van toepassing

Terrein en terreinafscheiding

Aan de zuidzijde van het pand is een parkeerplaats gelegen, die grenst aan de Jeugdkerkstraat. Het gebouw ligt dan ook redelijk ver van de straat verwijderd. Aan de noordzijde is een binnenplaats met een moderne inrichting.

Bronnen

Reliwiki.nl, devijftigpluskrant.nl, oudwinterswijk.nl,

TOELICHTING WAARDERING Het voormalige R.K. parochiehuis is in opzet en functie kenmerkend voor het interbellum en als gebouw, gecreëerd voor de samenkomst van katholieke gemeenschap typerend voor de verzuiling. Wat betreft ontwerp is het gebouw van belang als onderdeel van het oeuvre van Jakob van der Schaaf. Het gebouw is opgetrokken in een sobere zakelijk expressionistische stijl, herkenbaar voor de periode in het Interbellum waarin het gebouw is ontstaan.

CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK

Gemeente

Aalten

KENMERKEN

CHRISTENGEMEENTE DE ONTMOETING | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Rechthoekig gebouw onder een hoog met rode opnieuw verbeterde Hollandse pannen gedekt zadeldak. Aan de kant van de hoofdentree aan de oostzijde is een vierkante aangebouwde toren onder een plat dak met omhoekende stalen vensters waar oorspronkelijk glas-in-loodramen met heiligen­ afbeeldingen in geplaatst waren. Hier was oorspronkelijk het trappenhuis gesitueerd. Ook in de oost- en westgevel zijn nog oude vensters aanwezig met stalen vullingen. In de oostgevel is in de top een kruis aanwezig in baksteenreliëf. Rond het gebouw is in 1974 een éénlaagse aanbouw gerealiseerd onder een plat dak. Deze aanbouw is in 2020 geheel vernieuwd.

INTERIEUR Het interieur van het gebouw is in 2020 geheel gerenoveerd. Op de begane grond is de gebedsruimte ingericht. Op de verdieping zijn nog een aantal ruimtes die tot een oudere opzet behoren.

RUIMTELIJKE CONTEXT Het gebouw lag van oorsprong verscholen achter bebouwing aan de Jeugdkerkstraat. Deze bebouwing is thans gesloopt waardoor het gebouw nu in een open terrein ligt, ver verwijderd van de straat. Op de plek van de gesloopte bebouwing is nu een parkeerterrein aangelegd.

‘H ET GEBOUW IS OPGETROKKEN IN EEN SOBERE ZAKELIJK EXPRESSIONISTISCHE STIJL’

KERKHISTORIE In de jaren ‘20 van de vorige eeuw werd de Balink Esch stedenbouwkundig ontwikkeld. Dit was een open plek in het hart van het dorp, tot dan toe met name gebruikt voor land- en tuinbouw. Begin jaren 30 verrezen er de eerste gebouwen, waaronder de Ned. Herv. Jeugdkerk (1930) en de R.K. U.L.O. (1932). Achter de U.L.O. werd tevens een nieuw gemeenschapshuis gebouwd waar de katholieke gemeenschap samen kwam. Het parochiehuis werd op zondag 25 april 1937 door pastoor Kaeter ingewijd. Onder leiding van kapelaan Van de Velden ontstond in de jaren 60 de Stichting Ontmoeting en Recreatie. De stichting stond voor de omvorming van het parochiehuis tot een jeugdcentrum, waarin plaats is voor alle jongeren, ongeacht hun kerkelijke achtergrond. Op 10 juni 1972 ging het jeugdcentrum onder de naam Eucalypta, vernoemd naar de heks uit de tv-serie Paulus de Boskabouter, van start. In 2016 wordt de gemeente via eigenaar van het voormalige jongerencentrum. In het kader van de stedelijke herverkaveBouwtekening 1936. EAL, bouwdossier 1511 , nr. 7687

ling vindt een ruil plaats met de Evangeliegemeente Spoorzicht, die haar gebouw aan de Tuunterstraat overdoet aan de gemeente. BOUWHISTORIE De grootste verandering die het gebouw heeft ondergaan is de verbouwing van 1974 en de renovatie van 2020. Tegen de oost- en zuidgevel werd een aanbouw gerealiseerd. Hier werd onder andere de nieuwe hoofdentree in opgenomen. Ook de indeling van het gebouw werd in 1974 aangepast, waarbij de centrale zaal op de begane grond werd vergroot.

I.

STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE

1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel

●●●

2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap

●○○

3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)

●●●

4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.

●●●

KERKENPASPOORT

DEN ANGANG | WINTERSWIJK

OBJECTNUMMER: 56

DATUM: 30-10-2020

II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek

●●○

2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect

●○○

3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype

●●○

4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek

●●●

III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur

●●○

2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur

●○○

3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein

○○○

Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk

Bouwtype Catechisatie­ gebouw

Bouwjaar/periode 1882

Oorspronkelijk functie Catechisatiegebouw

Latere functie Woonhuis koster

Huidige functie Inloopcentrum

IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble

●○○

2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)

○○○

V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie

●●○

2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap

●●●

VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten

●●○

2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten

●●●

SCORE

32

score ≥ 34 punten

waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit

hoge waarde

●●●

score 18 > 34 punten

waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit

positieve waarde

●●○

score < 18 punten

basis erfgoedwaarde

basiswaarde

●○○

Eigenaar

Protestantse gemeente

geen waarde / nvt

○○○

Adres, postcode

Markt 46, 7101 DB

Wijzigingen

1916, 1936, 1954: Verbouw woning

Aanbouwen

-

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Eclecticisme

Status + objectnummer

Onderdeel van beschermd dorpsgezicht kern Winterswijk. (genoemd in CHW van 2016)

Nagelvaste (wand)kunst

Glas-in-loodraam

Kunstenaars

-

Inventaris

-

Terrein en terreinafscheiding

Het gebouw ligt met de voorgevel aan de Markt, Aan de achterzijde sluit het perceel aan op Ratumsestraat 12. Tussen de panden 46 en 44 ligt een smalle steeg. Aan de achterzijde van nummer 46 is een kleine open binnenplaats.

Bronnen

Erfgoedcentrum Doetinchem

TOELICHTING WAARDERING Het pand is onderdeel van de gesloten gevelwand aan de oostzijde van de Markt. Het vormt door de aanwezige detailleringen in de voorgevel en vanwege de dakvorm een karakteristiek beeld binnen de architectuur aan de Markt. Daarnaast is het pand onderdeel van de kerkhistorie van de gereformeerde kerk, later de protestantse gemeente, van Winterswijk. Het gebouw was ooit bestemd als catechisatiegebouw, later als woning voor de koster van de Jacobskerk en thans als inloopcentrum waar gelovigen elkaar kunnen ontmoeten.

CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK

Gemeente

Aalten

KENMERKEN

INLOOPCENTRUM DEN ANGANG | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Het rechthoekige gebouw heeft twee bouwlagen, opgemetseld met een roodkleurige baksteen in kruisverband. Het gebouw kan worden opgedeeld in twee delen. Deze tweedeling is ook in het exterieur duidelijk waarneembaar. Zo steekt het rechterdeel van de voorgevel, voorzien van een klimmend rondboogfries, een stuk verder naar voren dan het linkerdeel. Dit rechterdeel is voorzien van een zadeldak. Boven een venster op de begane grond in het rechterdeel is een ijzeren naambordje aangebracht met de tekst ‘den ANGANG’. In het voorste geveldeel dat uitsteekt is ook nog een hardstenen gedenksteen met daarop de tekst: ‘Gebouwd 1885 - het kerkbestuur- H. Beukenhorst pres. E.A. Meerdink secr.’ Het terugspringende, maar aan de achterzijde diepere linker deel is voorzien van een plat dak. Vermoedelijk had dit deel van oorsprong ook een zadeldak. In 1916 is dit dak vervangen door het huidige platte dak.

INTERIEUR Het interieur is grotendeels modern. Oorspronkelijke of oudere onderdelen zijn het trappenhuis met bordestrap, inclusief oude trappalen, balustraden en leuningen, binnendeuren in bijbehorende kozijnen en een gepolychromeerd glas-in-loodraam in de zijgevel. Dit raam bestaat uit gekleurde ruiten met heeft centraal een bijbeltekst: ‘Want waar twee of drie vergaderd zijn in mijn naam, daar ben ik in het midden van hen.’ Math.18-20.

RUIMTELIJKE CONTEXT Het pand is onderdeel van de oostelijke aaneengesloten gevelwand van de Markt, gelegen achter het koor van de Jacobskerk. Het pand maakt dus deel uit van de karakteristieke marktpleinbebouwing rond de kerk in het hart van het oude centrum van Winterswijk.

‘H ET GEBOUW MAAKT DEEL UIT VAN DE KARAKTERISTIEKE MARKTPLEINBEBOUWING ROND DE KERK IN HET CENTRUM’

De vensters in de voorgevel zijn aan de rechterzijde uitgevoerd met een halfronde bovenzijde waar natuurstenen sluit- en geboortestenen zijn aangebracht. Bovenin de topgevel van het rechterdeel een rondvenster. Bij het linkerdeel zijn gemetselde segmentbogen aanwezig. De ramen (4-ruits vaste ramen en stolpramen) lijken ooit vernieuwd te zijn binnen oude kozijnen. Ook de deur in de entree en de balkondeuren, beiden in het linkerdeel, lijken te zijn vernieuwd.

KERKHISTORIE Het gebouw is in 1882-1885 gebouwd als catechisatiegebouw door het toenmalige bestuur van de gereformeerde kerk. Het gebouw is sindsdien altijd in bezit geweest van de kerkgemeente en doet thans dienst als inloopcentrum, met o.a. een café op de begane grond en verschillende ontmoetingsruimtes.

BOUWHISTORIE Het pand is van oorsprong in gebruik als catechisatiegebouw. Sinds 1916 werd het pand tevens bewoond door de koster. Door architect J.J. Post werd toen een bestaande bekapping afgebroken en verhoogd met een plat dak. Vermoedelijk heeft deze verbouwing, waar geen tekeningen van zijn bewaard, betrekking op het linkerdeel van het gebouw. In 1936 werd vervolgens een nieuwe indeling gemaakt in de bijkeuken, die in de uitbouw aan de achterzijde van het linkerdeel was ondergebracht. Hier werd tevens een nieuwe trap gemaakt naar de verdieping. De achtergevel van het rechterdeel van het pand werd in 1954 op de verdieping verhoogd. Dit ging ten koste van een dakschild met dakkapel uit 1882-1885. Voor dit dakschild kwam een plat dak in de plaats.

Verbouwingstekening van 1936. EAL bouwdossier, 1511, nr. 8342.

Verbouwingstekening van 1954. EAL bouwdossier, 1511, nr. 8342.

I.

STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE

1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel

●●●

2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap

●●●

3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)

●●●

4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.

●●○

KERKENPASPOORT

ZONNEBRINKKERK | WINTERSWIJK

OBJECTNUMMER: 057

DATUM: 30-10-2020

Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk

Bouwtype Kruiskerk

II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek

●●●

2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect

●●●

3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype

●●●

4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek

●●●

III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur

●●○

2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur

●○○

3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein

○○○

Bouwjaar/periode 1906

Oorspronkelijk functie Kerk

Latere functie -

Huidige functie Kerk

IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble

●○○

2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)

○○○

V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie

●●●

2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap

●●○

VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten

●●○

2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten

●●●

SCORE

37

score ≥ 34 punten

waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit

hoge waarde

●●●

score 18 > 34 punten

waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit

positieve waarde

●●○

score < 18 punten

basis erfgoedwaarde

basiswaarde

●○○

Eigenaar

Protestantse gemeente

geen waarde / nvt

○○○

Adres, postcode

Zonnebrink 61, 7101 NB

Wijzigingen

1924, 1936, 1942: Verbouw kerk; 1929: Bouw rijwielstalling; 1929: Bouw kelder; 1949: bouw vergaderzaal.

Aanbouwen

1936: Portaal noordgevel; 1981: Uitbreiding kerkcentrum.

Architect

Tjeerd Kuipers (1857 - 1942)

Bouwstijl

Eclecticisme, neoromaanse elementen

Status + objectnummer

Karakteristiek

Nagelvaste (wand)kunst

Sobere glas-in-loodramen (1906), kerkbank op balkon (1924), orgel (1981 door firma Pels & Van Leeuwen)

Kunstenaars

Onbekend

Inventaris

Oude smeedijzeren kroonluchter, modern meubilair (stoelen, tafels, altaar, lessenaars, kansel, kruis)

Terrein en terreinafscheiding

Het kerkgebouw is met de entree gesitueerd aan de straat Zonnebrink, de naamgever van de kerk. Rond de kerk en aan de voorzijde van het kerkelijk centrum is een parkeerterrein aanwezig, voorzien van betontegels.

Bronnen

Reliwiki.nl, Erfgoedcentrum Doetinchem,

TOELICHTING WAARDERING Het gebouw is een markant voorbeeld van protestantse kerkarchitectuur uit het begin van de twintigste eeuw, in het bijzonder vanwege de toegepaste hoofdvorm, het sobere materiaalgebruik en de zorgvuldige detaillering. De gevels zijn voorzien van sobere detailleringen in gesinterde stenen, gecombineerd met hardsteen en gepleisterde vlakken die okergeel zijn geschilderd. Hierdoor is het gebouw met zijn markante hoge toren een bijzondere verschijning aan de Zonnebrink. Daarnaast vormt het gebouw een relatief onbekend werk van de architect Tjeerd Kuipers, die tijdens zijn werkzame leven een omvangrijk oeuvre aan protestantse kerken heeft opgebouwd. De jongere aanbouwen uit de jaren 80 hebben een lage cultuurhistorische waarde.

CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK

Gemeente

Aalten

KENMERKEN



ZONNEBRINKKERK | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Het kerkgebouw heeft de vorm van een kruis. De grote zaalkerk heeft zadeldaken met een dekking van gesmoorde Tuile du Nordpannen. Het kruis wordt op de noordwesthoek gemarkeerd door een kerktoren met een met leien in Maasdekking bedekte spits. Bovenop de spits een windhaan. De opzet en materialisering van de gevels van het gebouw stamt uit 1906. De gevels zijn opgetrokken met een roodkleurige baksteen in kruisverband. Hier en daar zijn boven deuren, vensters en als plint en/of spekband gesinterde stenen opgenomen als sierwerk. Aan de voorzijde is tegen de oostgevel een portaal onder een met bitumen bedekt lessenaarsdak aanwezig uit 1906, voorzien van de hoofdentree onder een hardstenen latei. Boven de entree in de gevel van de kerk een hoog drielichtvenster met rondboogramen onder een okergeel gestucte getrapte latei. Ook boven sommige vensters zijn dit soort accenten aanwezig. Okergeel komt ook terug in de daklijsten. In de noordgevel is een groot venster aanwezig opgedeeld in vijf afzonderlijke traveeën en ingezet met glas-in-loodramen. Aan de zuidzijde en achterzijde sluit het kerkelijk centrum uit 1981 aan. Dit enkellaagse bakstenen bouwdeel heeft een plat dak.

INTERIEUR De gebedsruimte is op de begane grond ongedeeld en kan via de vestibule achter de hoofdentree worden bereikt. Tevens is er een doorgang vanuit het kerkelijk centrum aanwezig. Hiervoor is de zuidgevel van de kerk op de begane grond geheel gesloopt. De balkons in het noordelijke en westelijke arm van het kruis zijn uit 1924 en 1936. Deze balkons kunnen worden bereikt via een secundair trapportaal met bordestrap tegen de noordgevel uit 1936 en zijn gevuld met houten kerkbanken. Wat betreft afwerkingen is de gebedsruimte voorzien van vernieuwde vloeren en wandafwerkingen. Boven de ruimte is het met houten schroten betimmerde gewelf aanwezig. De ribben van het gewelf rusten op consoles. De toepassing en uitwerking van het gewelf is een herkenbaar element van architect Tjeerd Kuipers. Centraal boven de gebedsruimte is een fraaie kroonluchter, stammend uit 1906. Het orgel uit 1981 van Pels & Van Leeuwen is op een afzonderlijk balkon geplaatst, rechts van het podium. Van oorsprong was het orgel achter de kansel geplaatst.

RUIMTELIJKE CONTEXT De kerk is onderdeel van de deels vanaf de late negentiende eeuw tot stand gekomen lintbebouwing langs de Zonnebrink, het oostelijke deel van de singelstructuur aan deze zijde van de dorpskern van Winterswijk. De kerk is niet loodrecht op de straat gepositioneerd. Mogelijk heeft dit te maken met de voorganger van de kerk, die in 1906 is afgebroken ten behoeve van het huidige gebouw. De hoge toren is een markant accent in het straatbeeld. Het terrein rondom de kerk is bestraat (parkeerruimte) en van de openbare weg gescheiden door een lage blokhaag.

‘H ET KERKGEBOUW HEEFT DE VORM VAN EEN KRUIS’

KERKHISTORIE Op 6 april 1841 werd de Christelijk Afgescheiden Gemeente in Winterswijk opgericht door Ds. Wildeboer uit Varsseveld.. In 1844 kreeg de gemeente de beschikking over een eigen kerkgebouw aan de Zonnebrink. Enige tijd werd het kerkgebouw gedeeld met de Vereniging Vrienden van de Waarheid, een groep orthodoxe Hervormden. In 1892 kwam het tot eenwording van Afgescheidenen en Dolerenden en ontstond de Gereformeerde Kerk van Winterswijk. Kort na de eeuwwisseling begon het bestaande kerkgebouw aan de Zonnebrink te klein te worden. In 1906 werd een nieuw kerkgebouw (op dezelfde plek als het voorgaande) in gebruik genomen. In 2005 kwam een fusie tot stand tussen de Hervormde Gemeente Winterswijk en de Gereformeerde Kerk van Winterswijk. Resultaat van deze fusie is de Protestantse Gemeente Winterswijk.

Bouwtekening 1906. EAL bouwdossier 1511, nr. 10667.

Bouwtekening 1924. EAL bouwdossier 1511, nr. 10667.

BOUWHISTORIE In 1924 werd het balkon aan de binnenzijde van de gebedsruimte toegevoegd. In 1936 werd tegen de noordzijde van de kerk een nieuw portaal gebouwd met inwendig een trapopgang naar de balkons. Dit portaal is thans nog aanwezig en valt op door de roodkleurige steen en gerende noordgevel. Op de plek van het huidige kerkelijk centrum uit 1981 werd in 1949 al een bijgebouw neergezet. Dit gebouw is vermoedelijk in 1981 gesloopt.

I.

STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE

1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel

●●●

2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap

●●●

3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)

●●●

4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.

●●○

KERKENPASPOORT

SINT JACOBUSKERK | WINTERSWIJK

OBJECTNUMMER: 010

DATUM: 20-07-2020

II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek

●●○

2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect

●●○

3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype

●●●

4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek

●●○

III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur

●○○

2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur

●●●

3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein

●○○

Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk

Bouwtype Driebeukige hallenkerk

Bouwjaar/periode 1867-1869 1901 1950-1953

Oorspronkelijk functie Katholieke kerk

Latere functie -

Huidige functie Katholieke kerk

IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble

●●○

2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)

●●●

V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie

●●●

2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap

●●○

VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten

●○○

2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten

●●○

SCORE

38

score ≥ 34 punten

waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit

hoge waarde

●●●

score 18 > 34 punten

waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit

positieve waarde

●●○

score < 18 punten

basis erfgoedwaarde

basiswaarde

●○○

Eigenaar

Parochie Sint Ludger

geen waarde / nvt

○○○

Adres, postcode

Misterstraat 18-20, 7101 EW

Wijzigingen

1920: Restauratie; 1945: Restauratie.

Aanbouwen

Toren (1901), torenspits (1911), transept/priesterkoor (1950-1953), doopkapel, Mariakapel, Antoniuskapel en koorgallerij (1948), voorportaal (1956), gedachteniskapel (1994)

Architect

H.J. Wennekers (schip), G. te Riele (toren), J.B.

Bouwstijl

Neogotiek

Status + objectnummer

Gemeentelijk monument (Gem_067)

Nagelvaste (wand)kunst

Kerkbanken, kerkbeelden, orgel, kruiswegstaties, Calvariegroep, triomfkruis, glas-in-lood, lezenaar

Kunstenaars

M. Maarschalkerweerd, Lichtenberg, E.H. de Fernelmont, Mengelberg

Inventaris

Roerende inventaris niet geïnventariseerd maar wel aanwezig.

TOELICHTING WAARDERING De vanaf 1867 tot stand gekomen Sint Jacobus de Meerderekerk in Winterswijk is met haar hoge toren een van de landmarks van Winterswijk. Het vrij forse kerkgebouw is een opvallende verschijning in de relatief kleinschalige winkelstraat. De neogotische architectuur is karakteristiek voor kerken van na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853. Zowel het kerkgebouw als de kerkinventaris is in meerdere fasen vanaf de negentiende eeuw tot stand gekomen en kent daardoor een relatief grote historische gelaagdheid. De ingrijpende herbouw van het achterste gedeelte van de kerk gaat opmerkelijk goed samen met de neogotische hallenkerk uit 1867-1869. Het ensemble van kerkgebouw met interieur, kerktoren en pastorie heeft een hoge waarde.

KENMERKEN

Terrein en terreinafscheiding

CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK

Gemeente

Aalten

Bronnen

Het kerkterrein is afgescheiden door een heg, hek en muur maar heeft aan de voor- en achterzijde geen terrein­ afscheiding. J.A. Chr. de Graaf e.a., Erfenis voor vandaag en Morgen, 2009; Reliwiki nr.: 12445.

SINT JACOBUS DE MEERDEREKERK | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR De rooms katholieke Sint Jacobus de Meerderekerk is een driebeukige hallenkerk met transept. Architect H.J. Wennekers was verantwoordelijk voor het in 1867-1869 neogotische ontwerp van het schip. Het transept en koor is in 1950-1953 herbouwd naar een ontwerp van J.B. Koldewey. Het schip is zes traveeën diep met daarop een zadeldak. De kerk is opgebouwd uit bakstenen die gedeeltelijk afkomstig zijn van een oudere kerk. De toren staat centraal tegen de zuidgevel en bestaat uit drie geledingen met daarop een ingesnoerde naaldspits. Links van de spits staat een ingangspartij en rechts voor de kerk staat de pastorie.

INTERIEUR Het schip bestaat uit drie bijna even brede beuken. Opmerkelijk is dat de bundelpijlers bestaan uit natuurstenen blokken. Een groot deel van het kerkelijke interieur dateert uit verschillende jaren van de eerste helft van de twintigste eeuw. De kerkbeelden dateren uit 1889-1898. De klokken dateren uit 1901 en zijn door Petit & Edelbrock gegoten, het orgel is in 1906 vervaardigd door M. Maarschalkerweerd, de gipsen kruiswegstaties zijn gemaakt door E.H. de Fernelmont in 1911, de Calvariegroep (vóór 1930) in het voorportaal en het triomfkruis (1932) zijn gemaakt door Lichtenberg. Het hekwerk van de doopkapel is van de hand van architect J.B. Koldewey en dateert uit 1953, net als het glas-in-lood dat vervaardigd is in het atelier van Mengelberg. De lezenaar dateert uit 1956, het koororgel uit 1978.

RUIMTELIJKE CONTEXT De Sint Jacobus de Meerderekerk staat in de dorpskern van Winterswijk en ligt aan een winkelstraat. De kerk is niet georiënteerd op het oosten maar heeft de loop van de perceelsgrenzen in dorpskern van Winterswijk moeten volgen. Het gebouw is een eindje achter de rooilijn van de straatwand geplaatst, waardoor hiervoor een klein pleintje is gecreëerd. Naast de kerk staat de pastorie uit 1867-1869. Achter de kerk ligt het Vrijheidspark.

‘DE NEOGOTISCHE HALLENKERK GAAT HARMONIEUS OVER IN DE LATERE HERBOUW VAN HET ACHTERSTE DEEL VAN DE KERK’

KERKHISTORIE Het kerspel Winterswijk behoorde vanaf 805 tot het bisdom Münster. Na de reformatie had Winterswijk lange tijd geen eigen kerkgebouw, het lukte het pas in 1799 om een katholiek kerkgebouwtje te stichten in Winterswijk. Een jaar na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853 werd de Jacobusparochie in Winteswijk opgericht en lag er al een bouwplan van architect H.J. Wennekers klaar voor de bouw van een kerk. Dit plan werd pas uitgevoerd in 1867-1869. In 2010 is de parochie opgegaan in de St. Ludgerparochie.

BOUWHISTORIE De kerk werd in 1867-1869 gebouwd naar plannen van architect H.J. Wennekers en kent sindsdien vrij veel verbouwingen en aanbouwen. Pas in 1880 kwam het priesterkoor en de sacristie gereed. In 1901 werd de kerktoren tegen het schip geplaatst, naar een ontwerp van G. te Riele. De huidige naaldspits dateert uit 1911. In 1945 liep de kerk schade op aan de ramen en het dak. In 1948 werden een doopkapel, Mariakapel, Antoniuskapel en koorgalerij toegevoegd. In 1950-1953 is de kerk uitgebreid met een transept en priesterkoor in romaanse stijl naar plannen van J.B. Koldewey. Aan de westzijde werd in 1956 het voorportaal bijgebouwd waarbij de entree onder de kerktoren dichtgezet werd. In 1994 werd de Gedachteniskapel bijgebouwd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=31fd7274-0ebd-41bc-bb46-ad23d43d0b74