Kerkenpaspoorten
Tekst van het document
Bijlage 5 Kerkenpaspoorten
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●●●
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●●●
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Meddo (beeldbepalend / landmark)
●●●
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●●●
KERKENPASPOORT
JOHANNES DE DOPERKERK | MEDDO OBJECTNUMMER: 011
DATUM: 17-07-2021
Wijk - kern Meddo, gemeente Winterswijk
Bouwtype Zaalkerk
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●○
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●●●
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●●
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●○
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
●○○
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
●●●
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
●●○
Bouwjaar/periode 1863-1864
Oorspronkelijk functie Katholieke kerk
Latere functie -
Huidige functie Katholieke kerk
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
●●○
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
●●●
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●●
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●●
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
SCORE
45
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
geen waarde / nvt
○○○
TOELICHTING WAARDERING De Heilige Johannes de Doperkerk in Meddo is in 1863-1864 gebouwd naar een ontwerp Arnoldus te Wiel in een vrij sobere neogotische stijl. De ranke en hoge kerktoren is een beeldbepalende landmark voor het dorp. De kerk is centraal in het dorp gelegen aan de doorgaande wegen. De bouw van de kerk is zelfs cruciaal geweest voor de stedenbouwkundige vorming van de kern van het dorp. Het interieur, met onderdelen uit de periode 1926-1935 en 1964 heeft een grote historische gelaagdheid. Op het vrij omvangrijke driehoekige kerkterrein staat naast de kerk met kerktoren de pastorie, een begraafplaats met kruiskapel en een processiepark met Mariakapel. Het terrein met gebouwen in de kern van het dorp vormt een zeer compleet kerkelijk ensemble met een grote historische gelaagdheid die een hoge cultuurhistorische waarde vertegenwoordigt.
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
KENMERKEN Eigenaar
Parochie Sint Ludger
Adres, postcode
Geldereschweg 25, 7104 AM (of Goorweg 4)
Wijzigingen
Restauratie (1926 en 1990)
Aanbouwen
Pastorie (1888-1889), aanleg processiepark met Mariakapel, kruisgroep kapel en stookhok (rond 1928)
Architect
Arnoldus te Wiel
Bouwstijl
Neogotiek
Status + objectnummer
Gemeentelijk Monument (Gem_026)
Nagelvaste (wand)kunst
Kruiswegstaties, beelden, glas-in-lood, kerkbanken, celebratiealtaar, en zij altaren, koperen kunstwerk achter wand koor
Kunstenaars
J. Ten Horn (schildering niet zichtbaar), F. Ewertz
Inventaris
Doopvont. Overige roerende inventaris niet geïnventariseerd maar wel aanwezig.
Terrein en terreinafscheiding
Het vrij grote driehoekige terrein tussen de Goorweg en de Geldereschweg is omzoomd door een heg. Op het terrein staat een kerk, pastorie, begraafplaats en een parkaanleg met twee kapellen.
Bronnen
J.A. Chr. de Graaf e.a., Erfenis voor vandaag en Morgen, 2009; Reliwiki nr.: 11831; Kerkencollectie digitaal, 11748, Museum Catharijneconvent, 2019.
Gemeente
Aalten
JOHANNES DE DOPERKERK | MEDDO KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR De Heilige Johannes de Doperkerk in Meddo is een één-beukige zaalkerk uit 1863-1864. De vrij sobere neo gotische kerk is ontworpen door Arnoldus te Wiel. Het schip is zes traveeën diep en wordt beëindigd door een vijfzijdig gesloten koor. De kerk heeft bakstenen gevels met steun beren en spitsboogvensters. Het zadeldak is gedekt met leien. Tegen de westzijde van het schip staat de toren met ingesnoerde torenspits en spitsboogvormige galmgaten. INTERIEUR Het schip bestaat uit één enkele beuk. Het oorspronkelijke gewelfde plafond is na het gedeeltelijke instorten ervan in 1926 vervangen door het huidige (lichtblauwe) houten
plafond in de vorm van een gedrukt tongewelf. De kruiswegstaties en beelden dateren uit het laatste kwart van de 19e eeuw en het eerste kwart van de 20e eeuw. Het doopvont dateert uit 1889 (deksel later). Het glas-in-lood is in 1904 aangebracht. De grootste wijzigingen in het interieur vonden plaats tussen 1927 en 1935. De banken werden vervangen, de muren werden beschilderd door Jos ten Horn en ook de tochtdeuren zijn toen vernieuwd. Een tweede belangrijke interieurvernieuwing vond plaats in 1964. De altaren werden in dat jaar vernieuwd waarbij het celebratiealtaar zijn intrede deed en de communiebanken verwijderd werden. Achter in het koor werd een koperen kunstwerk voor het ventilatierooster toegevoegd en de schilderingen van Ten Horn verdwenen onder de egale verf.
‘D E HOGE KERKTOREN IS EEN LANDMARK VOOR HET DORP’
KERKHISTORIE Meddo behoorde van oudsher tot de Jacobusparochie te Winterswijk. Tijdens de reformatie bezochten de katholieken diensten in Duitsland tot er in 1799 in Winterwijk een katholiek kerkgebouwtje werd gebouwd, maar veel katholieken uit Meddo bleven de diensten in Duitsland bezoeken. De katholieken weigerden dan ook mee te betalen aan een nieuwe kerk in Winterswijk. Vanwege verzet vanuit Winterswijk kreeg Meddo pas in 1863 toestemming voor het bouwen van een eigen kerk als bijkerk van Winterswijk, in het dorp een lang gekoesterde wens. In 1889 splitst Meddo zich af van de Jacobusparochie. Sinds 2010 maakte de locatie onderdeel uit van de parochie Sint Ludger.
RUIMTELIJKE CONTEXT De kerk bevindt zich in de kern van het dorp Meddo, in de hoek van de Goorweg en de Geldereschweg. De noordelijke zijgevel staat langs Geldereschweg, waar zich net als langs de Goorweg naderhand lintbebouwing ontwikkeld. Zo ontstond een kleine dorpskom bij de kerk, die aanvankelijk in de open velden stond. Ten westen van de kerk ligt een begraafplaats, aan de zuidzijde ligt een vrij groot processiepark met Mariakapel uit 1928. Het park geeft het ensemble een vrij groen karakter. Ten oosten van de kerk bevindt zich de pastorie. De verschillende onderdelen vormen samen een fraai en gaaf RK ensemble.
BOUWHISTORIE De Johannes de Doperkerk te Meddo werd in 1863-1864 gebouwd naar plannen van Arnoldus te Wiel uit Azewijn. In 1888-1889 werd de pastorie aan de zuidoostzijde van de kerk bijgebouwd naar een ontwerp van Alfred Tepe. In 1928 werd tegen de achterzijde van de kerk een stookhok bijgebouwd. Datzelfde jaar werd er een Mariakapel in het processiepark toegevoegd. Ook werd er naar ontwerp van architect Th. J. van Elsberg een kruisgroep kapel bijgebouwd, deze kwam achter de begraafplaats, in het verlengde van de middenas in het park te staan.
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●●●
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●○○
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)
●●○
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●●○
KERKENPASPOORT
LEGER DES HEILS | WINTERSWIJK
OBJECTNUMMER: 033
DATUM: 21-10-2020
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●○
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●●○
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●○
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●○
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
○○○
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
●○○
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
○○○
Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk
Bouwtype Woonhuis, middenstandswoning
Bouwjaar/periode 1932
Oorspronkelijk functie Woonhuis
Latere functie Kantoor
Huidige functie Kerk
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
●○○
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
○○○
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●○
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●○
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●○
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●○○
SCORE
25
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
Eigenaar
Leger des Heils
geen waarde / nvt
○○○
Adres, postcode
Spoorstraat 23-25, 7101 GP
Wijzigingen
Verbouw kantoor (1954)
Aanbouwen
L-vormige aanbouw tegen de westgevel uit 1954. Serreaanbouw aan achterzijde uit 2019.
Architect
Aanbouw 1954: Arch. Bureau V.D. Schaaf
Bouwstijl
Zakelijk-traditioneel
Status + objectnummer
Karakteristiek
Nagelvaste (wand)kunst
-
Kunstenaars
-
Inventaris
In het pand resteren interieuronder delen uit de woonhuisperiode.
Terrein en terreinafscheiding
Voortuin aan straatzijde met een lage bakstenen muur. Links van het huis een beklinkerde oprit met stalen hek tussen vierkante gemetselde stijlen.
Bronnen
MAB rapport: Cultuurhistorische analyse Bestemmingsplangebied Oude kern / Spoorzone Winterswijk, karakteristieke gebouwen, deel 2, p. 108.
TOELICHTING WAARDERING Onderdeel van de dorpsuitbreiding aan de zuidkant van het dorp, deels in samenhang met de komst van het spoor aan het einde van de 19de eeuw, toen zich langs de nieuwe verbinding naar het station (Spoorstraat) een karakteristiek bebouwingslint ontwikkelde, met merendeels representatieve bebouwing. Nr. 23-25 behoort tot de latere fase in deze ontwikkeling, wanneer in de jaren 30 ook de omgeving van de Roelvinkstraat in het uitbreidingsplan Sleeswijk wordt ontwikkeld. Gaaf in hoofdvorm, details deels versoberd. Markant type. Het pand is in 1980 in eigedom gekomen van het Leger des Heils en is dus in oorsprong geen kerkelijk gebouw.
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
Gemeente
Aalten
KENMERKEN
LEGER DES HEILS | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Het Leger des Heils is gehuisvest in een forse vrijstaande woning uit 1932, gebouwd in een zakelijk-traditionele stijl. Het pand heeft een samengestelde plattegrond, één à twee bouwlagen, waarvan de tweede deels opgenomen onder het samengestelde zadeldak, met geglazuurde gotische pannen, flinke houten dakoverstekken en een steekkap naar de risaliet aan de linker zijde. De gevels zijn gemetseld in baksteen en hebben houten kozijnen en ramen, zonder roedenverdeling. Voorgevel met erker. De risaliet aan de oostzijde bevat beneden een ingang met nevenlichten onder een houten luifel en op de verdieping twee vensters met glas-in-lood.
RUIMTELIJKE CONTEXT De voormalige woning maakt deel uit van de lintbebouwing langs de Spoorstraat, de oude verbinding tussen het centrumgebied van Winterswijk en het station. Het pand ligt, samen met de aanbouw, in een grote tuin, aan de straatzijde afgesloten met een lage tuinmuur met hekposten. De tuin loopt aan de rechterzijde van het gebouw door naar achteren. Terzijde van het gebouw bevindt zich een bestrate oprit, die doorloopt tot aan het bijgebouw.
Op de linker zijgevel (oostzijde) sluit middels een poortje met rondboogdeur een éénlaags bijgebouw aan, L-vormig en eveneens voorzien van een steil pannendak (schilddak) met overstekken. Dit bouwdeel dateert uit 1954.
‘H ET PAND IS ALS REPRESENTATIEVE MIDDENSTANDSWONING GEBOUWD IN 1932’
INTERIEUR Op de begane grond nog oude tegelvloeren en terrazzovloeren in de infrastructurele ruimtes. Hier zijn ook nog tegellambriseringen aanwezig. Tegen de westgevel is een oude keuken aanwezig, inclusief keukenblok met terrazzoaanrecht met betegelde wasbak en houten afsluitbare kastjes. Rondom de keuken is deels de oude lambrisering van crèmekleurige tegels aanwezig met tegen de achterwand een schouw. Verder zijn op alle niveaus nog een aantal oude binnendeuren met kozijnen in het pand aanwezig.
KERKHISTORIE Het woonhuis is in 1980 in bezit gekomen van het Leger des Heils. De aanbouw uit 1954 is in 2020 in gebruik als kledingwinkel. BOUWHISTORIE Het pand is als representatieve middenstandswoning gebouwd in 1932. In hoofdvormen en gevelindelingen is het pand goed behouden gebleven, maar houten kozijnen en ramen zijn grotendeels vernieuwd in 1980. Aan de achterzijde van het gebouw is in 2019 een houten serre opgetrokken. Op begane grond en verdiepingen zijn na 1980 nieuwe indelingen gemaakt. De voormalige L-vormige garage is in 2019 verbouwd tot winkelruimte.
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●●●
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●●●
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)
●●●
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●●●
KERKENPASPOORT
JACOBSKERK | WINTERSWIJK
OBJECTNUMMER: 045
DATUM: 30-10-2020
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●●
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●●●
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●●
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●●
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
●●●
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
●●●
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
○○○
Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk
Bouwtype Pseudobasiliek
Bouwjaar/periode Oorspronkelijk functie Schip, koor: 15e eeuw Katholieke kerk Toren: 1507 ca. 1550
Latere functie Sinds circa 1600 protestantse kerk
Huidige functie Kerk
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
●●●
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
●●●
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●●
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●●
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
SCORE
48
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
Eigenaar
Protestantse Gemeente Winterswijk
geen waarde / nvt
○○○
Adres, postcode
Markt 2, 7101 DA
Wijzigingen
1967: Restauratie
Architect
-
Bouwstijl
Late gotiek
TOELICHTING WAARDERING Fraaie en belangrijke middeleeuwse dorpskerk, centraal gelegen in het hart van de oude dorpskern van Winterswijk. Kerk en toren vormen een waardevol ensemble, dat in verschillende perioden tot stand is gekomen en als geheel een mooi voorbeeld is van sobere laatgotiek. Interieurelementen uit verschillende eeuwen, waaronder zeer waardevolle middeleeuwse muurschilderingen en grafzerken van na de reformatie. Tevens bevat de kerk nog veel middeleeuws bouwsculptuur zoals kraagstenen en gewelfsleutels. De kerk is van bijzonder cultuurhistorisch belang als representant van de religieuze geschiedenis en de geloofsbeleving sinds de vroege middeleeuwen in deze regio in het algemeen en Winterswijk in het bijzonder.
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
Gemeente
Aalten
KENMERKEN
Status + objectnummer
Nagelvaste (wand)kunst
Rijksmonument, nr.39053 (kerk), 39054 (toren) Natuurstenen vloeren, grafzerken (XVIXVII) Doopvont (replica XXc,, origineel XIIa), glas-in-loodvensters (XXB), muurschilderingen (XV-XVI), kansel (XXB), houten consistorie
Kunstenaars
Onbekend
Inventaris
Koorbanken, liedborden, kandelaars, kroonluchter, hoofdorgel (1972 O. Metzler & Söhne, orgelkas en pijpwerk (1831 C.F.A. Naber) klokken: 1641 (Mamertus en Johan Fremy), 1731 (Wilhelm Fremy) en 1765.
Terrein en terreinafscheiding
De kerk staat midden op de bestrate Markt. Direct rondom het gebouw ligt een smalle strook met oude zwerfkeien.
Bronnen
Erfgoedcentrum Doetinchem, E.H. ter Kuile, Monumenten van geschiedenis en kunst: Het kwartier van Zutphen, Den Haag 1958, R. Stenvert, e.a., Monumenten in Nederland: Gelderland, Zeist 2000.
JACOBSKERK | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR De Jacobskerk is een driebeukige pseudobasiliek met driezijdig gesloten koor en een toren van vier geledingen met ingesnoerde naaldspits. Kerkkappen en torenspits worden gedekt door leien. De gevels van zowel de kerk als toren zijn opgetrokken in baksteen en natuursteen. De gevels van schip en koren worden geleed door gemetselde steunberen met natuurstenen bekroningen. De vooral in de toren toegepaste tufsteen is mogelijk afkomstig van de romaanse voorloper. Het rijk uitgevoerde torenportaal in de westgevel heeft een dubbele ingang en hierboven een hoge spitsboogvenster met geprofileerde dagkanten en natuurstenen traceerwerk in flamboyante stijl, dat deels is hersteld tijdens recente restauraties. Ook de meeste venstertraceringen ( o.a. vissenblaas, drie- en vierpassen) in natuursteen zijn uit restauratieINTERIEUR Het interieur bestaat uit een driebeukige ruimte met kruisribgewelven, die in het schip via schalken op ronde pijlers rusten en in het koor op figuratieve kraagstenen. Bij de jongste restauratie zijn belangrijke laatgotische gewelfschilderingen blootgelegd in koor (circa 1474) en schip (circa 1500) en verder een Laatste Oordeel uit 1550. De kerk heeft een Metzlerorgel uit 1972, dat veel materiaal (pijpwerk en orgelkas) bevat van het oorspronkelijke Naberorgel uit 1834.
De kroonluchter is in 1788 geschonken door het weversgilde. Houten kerkbanken (van vrij recente da-
RUIMTELIJKE CONTEXT De kerk is gesitueerd op het marktplein van Winterswijk, het hart van de dorpskern. Op deze plek zou al vanaf 780 een kerkje hebben gestaan. Rond de kerk wordt de dorpskern gekenmerkt door een compacte dorpsstructuur met een dichte bebouwing langs de Markt en de op het plein uitkomende hoofdstraten naar de omliggende buurtschappen (Mister-, Meddose-, Ratumse- en Wooldstraat). De oude kerk is met zijn hoge toren het herkennings- en oriëntatiepunt in Winterswijk.
perioden. In de toren hangen klokken uit 1641 (Mamertus en Johan Fremy), 1731 (Wilhelm Fremy) en 1765.
‘D E KERK IS REPRESENTANT VAN DE RELIGIEUZE GESCHIEDENIS EN DE GELOOFSBELEVING SINDS DE VROEGE MIDDELEEUWEN’ tum), preekstoel met klankbord, liedborden en de inrichting van het koorgedeelte illustreren de protestantse eredienst. De ruimte noordelijk van de toren is met een houten gepaneelde wand afgescheiden en bevat de consistoriekamer, waarin enig oud meubilair, naamlijsten en portretten van predikanten zijn ondergebracht.
KERKHISTORIE De parochie Winterswijk, die oorspronkelijk tot het bisdom Munster behoorde, wordt het eerst vermeld in 1178. De kerk heeft evenwel een veel oudere oorsprong. De Hervormde Gemeente Winterswijk ontstond rond het jaar 1600. De voorheen Rooms-katholieke Jacobskerk op de Markt deed vanaf die tijd dienst als hervormd kerkgebouw. In de negentiende eeuw ontstonden uit de verschillende modaliteiten binnen de hervormde gemeente nieuwe kerkelijke organisaties. De Hervormde Gemeente Winterswijk fuseerde in 2005 met de Gereformeerde Kerk tot de Protestantse Gemeente Winterswijk. BOUWHISTORIE De kerk had een romaanse voorganger uit omstreeks 1200 en zou staan op de plaats waar abt Bernrad van Echternach in 780 een doopkerkje liet bouwen. De oorspronkelijke, dertiende-eeuwse kerk kreeg rond 1400 een gotisch koor, dat circa 1470-1474 werd vervangen door twee schiptraveePlattegrond met dateringen uit 1957. RCE beeldbank, nr. BT-016939.
ën en het huidige koor met sacristie. Omstreeks 1490 volgde verdere verlenging naar het westen, ter plaatse van het oude schip. Dit deel is aan de buitenzijde met hergebruikte tufsteen bekleed en heeft een lagere kap. In 1507 begon de bouw van de met tufsteen beklede, laatgotische toren, waarbij men de zijbeuken langs de toren doortrok. Dit werk kwam rond 1550 gereed. In 1715 en 1888 werd de toren van de Jacobskerk door de bliksem getroffen. Aanzienlijke herstellingen vonden plaats in 1753 en 1834. In 1898 werd de toreningang vrij sterk gerestaureerd en het torenportaal overwelfd. Een algehele restauratie van de toren onder leiding van architect A.A. Kok vond plaats in 1937-’39 en wederom in 1990-’92. Tussen 1968 en 1972 zijn grote restauraties aan het kerkgebouw uitgevoerd.. Rond het jaar 2000 heeft de kerk een carillon gekregen.
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●●●
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●●●
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)
●●●
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●●●
KERKENPASPOORT
SYNAGOGE | WINTERSWIJK
OBJECTNUMMER: 046
DATUM: 30-10-2020
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●●
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●●●
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●●
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●●
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
●●●
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
●●○
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
●○○
Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk
Bouwtype Synagoge met woonhuis, school en badhuis
Bouwjaar/periode Synagoge: 1889 Mikwe: 1891 Woonhuis: 1905
Oorspronkelijk functie Alles nog oorspronkelijk
Latere functie -
Huidige functie Synagoge, school, woonhuis, badhuis, begraafplaats
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
●●●
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
●●●
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●●
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●●
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
SCORE
48
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
geen waarde / nvt
TOELICHTING WAARDERING De synagoge met mikwe, school en woning vormt in samenhang met de naast gelegen begraafplaats een gaaf complex met een hoge cultuurhistorische waarde. Het is een belangrijke herinnering aan de bloeiende Joodse gemeenschap in Winterswijk in het verleden. De gebouwen worden gekenmerkt door een markante, zorgvuldig ontworpen architectuur, met diverse decoratieve elementen. Het geheel is een beeldbepalend ensemble binnen de markante lintbebouwing van de Spoorstraat.
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
○○○
KENMERKEN Eigenaar
Synagoge en mikwe” Stichting Cultuurbehoud Achterhoek. Woonhuis en school: particulier bezit
Adres, postcode
Spoorstraat 32, 7101 GV
Wijzigingen
1982-1984: Verbouwing synagoge
Aanbouwen
-
Architect
H v.d. Schaaf
Bouwstijl
Synagoge, mikwe: eclectisch Huis, school: Art-Deco
Status + objectnummer
Rijksmonument, nr.39057 (17-09-1974)
Nagelvaste (wand)kunst
-
Kunstenaars
-
Inventaris
Synagoge: Arke, Lodewijk XVI-vormen, laatste kwart 18e eeuw, afkomstig uit de synagoge te Elburg. Bima, tweede helft 19e eeuw, afkomstig uit de synagoge te Zwartsluis. Kandelaar en ander liturgisch gerei, 18e eeuw
Terrein en terreinafscheiding
Rond het terrein is een oud ijzeren hekwerk met ronde hoge en lage spijlen, eindigend in een sierpunt. Aan de spoorstraat is in het hekwerk een oude oplopende dubbele poort opgenomen. Links van het woonhuis is aansluitend de ommuurde begraafplaats.
Bronnen
Synagogewinterswijk.nl
Gemeente
Aalten
SYNAGOGE, SCHOOL, WOONHUIS, MIKWE | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Het complex bestaat uit een eenlaags synagogegebouw uit 1889 onder een zadeldak, een enkellaags badhuis uit 1891 onder een schilddak en een tweelaags woonhuis uit 1905 onder een zadeldak, allemaal gedekt met gesmoorde kruisof Muldenpannen. De tweelaagse school uit 1909 heeft een plat dak en is tegen de rechtergevel van het woonhuis gebouwd, de andere gebouwen staan los op het terrein en zijn georiënteerd op de Spoorstraat. De gevels zijn opgemetseld in baksteen. Synagoge: de gevels sluiten af met een hoofdgestel, voorzien van trigliefen. Boven de entree een hardstenen plaquette met opschrift in het Hebreeuws. Hoge vensters met rondbogen en accenten in gele verblendsteen. In de raamroemen
zijn davidsterren verwerkt. De gevels van het badhuis hebben gestucte spekbanden en hoekpilasters en sluiten af met een hoofdgestel. Boven de gevelopeningen segmentbogen met begin- en sluitsteen in stucwerk. Het woonhuis heeft gevels met spekbanden. Links heeft het huis een uitbouw onder een lessenaarsdak. De nok van het zadeldak is aan de straatzijde voorzien van origineel houtsnijwerk. De school heeft gevels met spekbanden in gele verblendsteen. Aan de voorzijde eindigt de gevel met siermetselwerk op de hoeken in gele en oranje verblendsteen en witgeschilderd stucwerk. De openingen hebben rond- of segmentbogen van gele en witte verblendsteen en hardstenen aanzetstenen en sluit stenen.
RUIMTELIJKE CONTEXT Het complex is gesitueerd naast de oude begraafplaats, die voor het eerst in 1647 wordt genoemd en in 1880 is opgeheven, en maakt deel uit van de lintbebouwing langs de Spoorstraat, die de verbinding vormt tussen het Winterswijkse station en het dorpscentrum.
‘D E SYNAGOGE IS EEN BELANGRIJKE HERINNERING AAN DE JOODSE GEMEENSCHAP IN WINTERSWIJK IN HET VERLEDEN’
INTERIEUR In het complex zijn de oorspronkelijke interieurindelingen grotendeels intact gebleven. De synagoge heeft een hal met oude tegelvloer, binnendeuren en kozijnen. Boven de gebedsruimte een houten tongewelf met gietijzeren ventilatieroosters. Oude sobere trap naar balkon. Het badhuis heeft een hal- en badruimte met oude tegelvloer, bad en lambrisering van terrazzo, ketelhuis met oude ketel en leidingen. De school heeft een terrazzovloer in de hal en een oude trap, het schoollokaal is voorzien van een oud schoolbord bestaande uit houten stijlen, versierd met snijwerk.
KERKHISTORIE Al in het midden van de zeventiende eeuw woonden er enkele joden in Winterswijk. In 1728 telt de gemeenschap 22 zielen., in 1812 zijn dat er 42. Heel wat locaties hebben als sjoel dienst gedaan. Het duurde tot 1847 totdat men genoeg geld bijeenkreeg om een synagoge te bouwen aan de Strobandsteeg (Jonenstraat). In 1885 werd er een stuk grond gekocht om een nieuwe synagoge te bouwen. De eerste steen werd in 1888 gelegd door de heren Elzas, Kan en Gans. Op 14 augustus 1889 werd de sjoel ingewijd door Opperrabbijn Tal. In de bloeitijd, begin twintigste eeuw, telt de gemeenschap ± 100 families. In de oorlogsjaren 1940 -1945 wordt de synagoge in beslag genomen door de Duitsers. Het interieur wordt er uit gesloopt. Tijdens de oorlogsjaren wordt de sjoel gebruikt als pakhuis en als gymnastieklokaal. Op 14 januari 1951 wordt de sjoel tijdens een plechtige dienst door Opperrabbijn J. Tal ingewijd. Het interieur is gedeeltelijk bewaard gebleven, maar veel is vernield.
Tekening mogelijk oorspronkelijke situatie uit 1975 (tekening in bezit van de Joodse gemeenschap)
BOUWHISTORIE In het voorjaar van 1887 vond de aanbesteding van de nieuwe sjoel plaats. Architect H. van der Schaaf ontwierp het gebouw. In 1891 werd achter de synagoge het mikwe (ritueel badhuis) gebouwd, in 1905 het woonhuis voor de gazzan (voorganger) die tevens de godsdienstles verzorgde voor de kinderen. De school/vergaderruimte werd in 1909 gebouwd. Ook hier is H. van der Schaaf Architect. De synagoge is in 1982-1984 gerenoveerd. De gebedsruimte kreeg een nieuw balkon.
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●○○
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●●●
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)
●●●
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●○○
KERKENPASPOORT
BALINKESKERK | WINTERSWIJK
OBJECTNUMMER: 047
DATUM: 30-10-2020
Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk
Bouwtype Kruiskerk
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●●
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●●●
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●●
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●●
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
●●○
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
●○○
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
○○○
Bouwjaar/periode 1929
Oorspronkelijk functie Kerk
Latere functie Uitvaartcentrum
Huidige functie Kerk
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
●○○
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
●○○
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●○
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●●
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●○
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●○
SCORE
34
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
Eigenaar
Life Winterswijk
geen waarde / nvt
○○○
Adres, postcode
Jeugdkerkstraat 12, 7101 DP
Wijzigingen
Verbouw Jeugdkerk (1952); Bouw opbaarruimte (1961).
Aanbouwen
Uitbouw onder een omgaand schilddak oostzijde (1952); Uitbouw onder plat dak westzijde (1961)
Architect
J. v.d. Schaaf en A.J. Steek
Bouwstijl
Zakelijkheid – Amsterdamse School
Status + objectnummer
Karakteristiek
Nagelvaste (wand)kunst
-
Kunstenaars
-
Inventaris
Oorspronkelijke orgel op balkon gebouwd door P. van Oeckelen in 1889 voor de Lutherse kerk van Breda; in 1931 overgeplaatst naar Winterswijk. Huidige orgel lijkt jonger. Oorspronkelijke klok in toren aanwezig.
Terrein en terreinafscheiding
Voorzijde kerk is iets van de straat gelegen. Links en rechts van het gebouw is een parkeerterrein met een erf scheiding van schanskorven ter hoogte van de straat.
Bronnen
Reliwiki,nl, flentrop.nl, oudwinterswijk.nl.
TOELICHTING WAARDERING De kerk bezit nog de oorspronkelijke dakvorm met torentje en hoofdvorm, inclusief gevelopzet met karakteristieke vullingen van glas-in-loodramen. Opzet en vormgeving zijn typerend voor de zakelijk-expressieve kerkarchitectuur in het interbellum. De aanbouwen uit 1952 en 1961 zijn minder waardevol.
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
Gemeente
Aalten
KENMERKEN
BALINKESKERK | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR De Balinkeskerk is een bakstenen kruiskerk met steile zadeldaken. De gevels zijn opgemetseld met een rood trasraam en gele baksteen daarboven in een halfsteens verband. Tussen de rechte vensters zijn decoratief gemetselde bakstenen muurdammetjes aanwezig. De vensters zijn voorzien van veelkleurige stalen glas-in-loodramen. De entrees zijn gelegen in portalen onder een plat dak tegen de linker en rechter zijgevel. Aan de voorzijde steken de platte daken verder uit en worden opgevangen door een houten stijl die ter decoratie voorzien is van gesneden geometrische vormen. De zadeldaken boven het kerkgebouw zijn verder bedekt met niet oorspronkelijke shingles in maasdekking. Aan de onderzijde karakteristieke bakgoten van hout, die fors uitsteken. Centraal op de kruisende zadeldaken is een open torentje gebouwd met lage spits met een bolvormige bekroning. In de toren hang een oude klok.
INTERIEUR Het kerkgebouw kent op de lambrisering in schoon metselwerk na (voorzien van een nieuwe voeg in portlandcement) geen oude interieurelementen meer. Wellicht dat achter de plafondbetimmering van plaatwerk nog een oud gewelf aanwezig is. De trapopgang naar het voormalige orgelbalkon tegen de voorgevel van de kerk heeft een oude lambrisering en trap. Verder nog oorspronkelijke binnendeuren in de vorm van Bruynzeeldeuren met soms een glas-in-loodraam in het bovenste paneel. Soms zijn oude deuren afgeplaat, zoals het geval is bij de dubbele deuren, links en rechts van de kansel. De aanwezige kansel, banken en het orgel zijn niet oorspronkelijk.
RUIMTELIJKE CONTEXT De Jeugdkerk is naamgever van de Jeugdkerkstraat, gelegen in het voormalige buitengebied Balinkes. Dit gebied, in de plaatselijke volksmond ook ‘Gängeskes’ genoemd, bestond uit bouwland en moestuinen, gescheiden door smalle paden met hoge heggen (vandaar de naam Gängeskes) en enkele woningen. Het gebied is omstreeks 1930 ontwikkeld met nieuwe straten en gebouwen, waaronder ook het R.K. parochiehuis op Jeugdkerkstraat 5, aan de overzijde van de voormalige Jeugdkerk. De naam Balinkeskerk stamt van een veel latere datum, na 1985.
‘D E KERK BEZIT NOG DE OORSPRONKELIJKE DAKVORM MET TORENTJE EN HOOFDVORM’
KERKHISTORIE De Jeugdkerk is gebouwd in opdracht van de Hervormde Gemeente Winterswijk. Het landelijke fenomeen Jeugdkerk kwam binnen protestantse kringen in de eerste helft van de twintigste eeuw op en had vooral betrekking op de doelgroep van 12- tot 16-jarige jongens en meisjes. Op 9 december 1918 hield ds. Andries Martinus van de Laar Krafft (1891-1964) de eerste jeugdkerkdienst te Rotterdam. Van 2006 tot 2019 was het gebouw in gebruik bij een uitvaartonderneming. Thans is de kerk in bezit van de kerkgemeente Life Winterswijk en is de naam veranderd in Balinkeskerk.
Plattegrond van de uitbouw uit 1952, die in 1966 opnieuw wordt ingedeeld. 1966 (bouwdossier gemeente Winterswijk, 1929-1966,nr. 7690.
BOUWHISTORIE Door de uitbreiding aan de oostzijde in 1952 is de oorspronkelijke entree van de kerk verplaatst van de portalen tegen de zijkanten van het gebouw naar de uitbouw. In 1961 is aan de westzijde een tweede uitbouw gerealiseerd onder een plat dak, die een eigen entree vanaf de Jeugdkerkstraat kreeg. Het interieur is in 1985 en later aangepast, waarbij o.a. het orgelbalkon is dichtgezet.
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●●●
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●●○
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)
●●●
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●●○
KERKENPASPOORT
APOSTOLISCH GENOOTSCHAP | WINTERSWIJK OBJECTNUMMER: 049
DATUM: 30-10-2020
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●●
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●●○
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●●
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●●
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
●●○
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
○○○
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
○○○
Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk
Bouwtype Bankgebouw woning
Bouwjaar/periode 1919
Oorspronkelijk functie Latere functie Huidige functie Bankgebouw Kerk voor Apostolisch Kerk voor Apostolisch woning Genootschap Genootschap
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
●○○
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
○○○
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●●
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●●
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●○
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●○
SCORE
34
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
Eigenaar
Apostolisch Genootschap
geen waarde / nvt
○○○
Adres, postcode
Spoorstraat 2, 7101 GT
Wijzigingen
Bouw verwarmingskelder (1941); Verbouw vergaderzaal (1968).
TOELICHTING WAARDERING De Apostolische kerk is gevestigd in een voormalig bankgebouw aan de Spoorstraat, gebouwd in kenmerkende Nieuw Historiserende stijl. Dit komt bijvoorbeeld naar voren in de aanwezige klassieke stijlkenmerken in de voorgevel. Binnen het interieur is nog een aantal oorspronkelijke afwerkingen aanwezig. Bij de ombouw tot kerk in 1968 zijn delen van het oorspronkelijke interieur gewijzigd.
Aanbouwen
-
Architect
Vermoedelijk H. van der Schaaf, Winterswijk
Bouwstijl
Nieuw Historiserend, Um-1800
Status + objectnummer
Gemeentelijk Monument
Nagelvaste (wand)kunst
Glas-in-loodramen
Het pand is van belang voor de vroegere functionele en ruimtelijke ontwikkeling van de kern van Winterswijk. Het diende eerst als bankgebouw met woning. Sinds 1968 is het in gebruik door het Apostolisch Genootschap.
Kunstenaars
-
Inventaris
-
Terrein en terreinafscheiding
Het gebouw ligt met de voorgevel aan de Spoorstraat. Aan de achterzijde is een open plaats, voorzien van tegels. Tussen nummer 2 en 4 loopt een steeg.
Bronnen
Reliwiki.nl, Erfgoedcentrum Doetinchem
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
Gemeente
Aalten
KENMERKEN
APOSTOLISCH GENOOTSCHAP | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Het Apostolisch Genootschap is gevestigd in een voormalig bankgebouw. Dit rechthoekig pand in Nieuw Historiserende stijl heeft twee bouwlagen onder een omgaand schilddak, bedekt met gesmoorde opnieuw verbeterde Hollandse pannen en vorsten. De gevels zijn opgemetseld met rode bakstenen in een kruisverband. Aan de voorzijde bestaat de gevel uit drie vensterassen met een middenrisaliet. In het risaliet van beneden naar boven de hoofdentree en een venster, voorzien van omlijstingen in klassieke vormen met o.a. pilasters, halfzuilen en een fronton. Op de latei boven de entree is APOSTOLISCH GENOOTSCHAP geschreven in weelderige letters.
RUIMTELIJKE CONTEXT Het pand was oorspronkelijk aan beide zijden vrijstaand en onderdeel van de dichte lintbebouwing van het mees oostelijke en oudste deel van de Spoorstraat. Aan de rechterzijde grenst het thans aan een nieuw gebouwde woning. Aan de linkerzijde is nog steeds de gang gesitueerd tussen Spoorstraat 2 en 4. Aan de achterzijde van het pand is een open plaats, die geheel ommuurd is en ontsloten wordt via een poort in de gang aan de linkerzijde.
De gevel wordt afgesloten met een hoofdgestel met zware kroonlijst en ter hoogte van de middenrisaliet een fronton. Aan de onderzijde is bij de naastgelegen gevelvlakken een gestucte plint aanwezig met schijnvoegen en brede geprofileerde lijst. De meeste vensters in de gevels zijn nog oorspronkelijk, gevuld met kruis- of kloosterkozijnen. Op de begane grond van de voorgevel zijn er nog oude glas-in-loodramen in een symmetrisch Jugendstilontwerp aanwezig in de bovenlichten.
‘SINDS 1968 IS HET GEBOUW IN GEBRUIK DOOR HET APOSTOLISCH GENOOTSCHAP’ INTERIEUR Binnen het interieur zijn nog enkele oudere afwerkingen, behorende tot de bouwtijd van 1919. Zo is in de vestibule een terrazzovloer aanwezig met lambrisering van tegels. Verder is het trappenhuis uit 1919, inclusief wandleuningen, bordestrappen en balustraden met panelen. Tevens zijn er nog tal van oorspronkelijke binnendeuren in zwaar geprofileerde kozijnen aanwezig.
KERKHISTORIE Sinds 1968 is het gebouw in gebruik door het Apostolisch Genootschap, die aan de achterzijde op de begane grond een gebedsruimte heeft. Deze ruimte is in 1968 gemaakt door de sloop van enkele binnenmuren. Thans is de ruimte ingericht met modern meubilair van blank eikenhout. BOUWHISTORIE Het bestaande gebouw werd, na afbraak van een ouder gebouw, in 1919 geheel nieuw opgetrokken en diende als vestiging van de Nutsspaarbank. Ook bevatte het pand een woning. Het bankgebouw kreeg een vormgeving in de zogenaamde nieuwe historiserende stijl, met veel elementen uit het Hollandse classicisme. Die verleenden het gebouw een bij de functie passende waardige uitstraling. De begane grond functioneerde als bankruimte. Aan de voorzijde waren wachtkamers, aan de achterzijde een zittingzaal. Aan de linkerzijde was een trappenhuis met aangrenzende keuken. Achter de keuken lagen een bergplaats en kantoor. Tussen de Verbouwingstekening van 1968. EAL bouwdossier, 1511, nr.9633.
zittingzaal en de keuken was, in de buik van het gebouw, een kluis. De verdieping deed dienst als woning met woon- en slaapkamers. Aan de achterzijde werd in 1941 een nieuwe verwarmingskelder gemaakt. In 1968 werd het gebouw verkocht aan het Apostolisch Genootschap en is een nieuwe indeling gemaakt. Zo werden de binnenmuren tussen de achterste ruimtes op de begane grond gesloopt zodat er een grote gebedsruimte ontstond. Op de verdieping verdween de woonfunctie. Deze verdieping ging functioneren als kerkelijk centrum binnen de bestaande indeling.
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●●●
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●○○
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)
●●●
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●●●
KERKENPASPOORT
DOOPGEZINDE KERK | WINTERSWIJK
OBJECTNUMMER: 050
DATUM: 30-10-2020
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●●
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●○○
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●●
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●○
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
●●○
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
●●○
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
○○○
Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk
Bouwtype Schuilkerk vermomd als pakhuis, vrijstaand woonhuis
Bouwjaar/periode Kerk: 1711 Pastorie: vernieuwd in 1867
Oorspronkelijk functie Kerk en pastorie
Latere functie -
Huidige functie Kerk voor Doopgeziende Gemeente
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
●●●
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
●●●
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●●
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●●
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
SCORE
41
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
Eigenaar
Doopgezinde kerk
geen waarde / nvt
○○○
Adres, postcode
Torenstraat 2-4, 7101 DC
Wijzigingen
Verbouw woning (1919); Restauratie kerk, o.a. leien bedekking (1994); Verbouw/restauratie interieur kerk (1998).
Aanbouwen
Schuur tussen woning en kerk omstreeks 1900
Architect
-
Bouwstijl
Kerk: sober classicisme Pastorie: neoclassicistisch
Status + objectnummer
Rijksmonument, nr. 39059, 11-07-1969
Nagelvaste (wand)kunst
Oude houten vloer, tegelvloer uit omstreeks 1930, banken, lambriseringen met panelen, houten kansel met driezijdige overkapping, geschilderd houten gewelf.
Kunstenaars
-
Inventaris
Zesarmige kroonluchter, gebedsbordjes, lantaarns bij lessenaar
Terrein en terreinafscheiding
Smalle binnenplaats tussen pastorie en achtergelegen kerk. Aan de rechterzijde van de kerk is een smalle strook tussen gebouwen perceelscheiding.
Bronnen
Reliwiki.nl, dgwinterswijk.doopsgezind. Erfgoedcentrum Doetinchem, rkd.nl
TOELICHTING WAARDERING Het kerkgebouw met woning vormt een uniek ensemble aan de Markt in Winterswijk. Het kerkgebouw is grotendeels nog oorspronkelijk in opzet en vorm en is een van de oudste doopsgezinde kerkgebouwen in Gelderland. De ontstaansgeschiedenis van de kerk hangt samen met het woonhuis aan de voorzijde, waar in de voorganger daarvan in 1611 de doopsgezinde broeders Waliën woonden. Zij worden herinnerd in de gevelsteen boven de kerkentree uit 1711. De kerk bezit verder veel bouwhistorische sporen die meer kunnen vertellen over de ouderdom van het gebouw.
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
Gemeente
Aalten
KENMERKEN
DOOPGEZINDE KERK | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Het kerkgebouw stamt volgens een gevelsteen boven de entree in de zuidgevel uit 1711 (SIET HOE FYN- EN LIEFELYKT ALLEN STONDEN- DAT BROEDERS ZIJN- IN EENDRAGTIGHEIT BEVONDEN- PSALM 135. VERS 1 – ANNO 1711 – ALS MEN DEN 17 AUGUSTUS SEIT – IS HIER DEN EERSTEN STEEN GELEID – DOOR – H EN M WALIJEN – ALS DIRECTEURS). Het bakstenen gebouw is vierkant van vorm en heeft een zeer karakteristiek tentdak, bedekt met in 1994 vernieuwde leien. Onder de kerk zijn twee gescheiden kelders aanwezig, die via luiken tegen de zuidgevel bereikt kunnen worden. De linker kelder heeft een tongewelf, de rechter bakstenen troggewelven op eikenhouten balken. In de in kruisverband opgemetselde gevels, uitgevoerd met baksteen hoekkettingen en lijsten van profielstenen, zijn rondboogvensters aanwezig. Aan de achterzijde zijn twee van de drie oorspronkelijke steunberen nog aanwezig. Aan alle zijden van het gebouw zijn veel bouwsporen zichtbaar in de gevels. De woning uit 1867, voorzien van gepleisterde gevels, is thans verhuurd. De kerk maakt enkel gebruik van de achterkamer op de begane grond. De gevel van de woning is aan de voorzijde voorzien van vier vensterassen met T-ramen. De buitenste vensters hebben een gestucte kuif aan de bovenzijde van de wenkbrauw.
Aan de onderzijde van de lekdorpels zijn bij deze vensters terracotta consoles aanwezig. Tussen de twee middelste vensters op de begane grond een hardstenen gevelsteen: GERRIT JAN WIELINK – MEI 1866.
INTERIEUR Het interieur van de kerk bestaat uit een ongedeelde zaalruimte en is grotendeels historisch, maar voorzien van een nieuwe kleurstelling uit 1998 in verschillende tinten blauw. Oude elementen zijn de rood geschilderde houten vloerdelen, de lambrisering van panelen met opgelegd lijstwerk rond de gebedsruimte, de kansel tegen de noordgevel met driezijdig klankbord en de aanwezige banken. Boven de kerkruimte is het oorspronkelijke gewelf aanwezig, met bovenin een geschilderde gewelfschotel met zon en bijbelcitaat: DIE MYNEN NAME VREEST, SAL DE SONNE DER GERECHTIGHEYD OPGAAN – MAL.:4W2. De vestibule met balkon achter de hoofdentree in de zuidgevel is na 1998 ingebracht.
RUIMTELIJKE CONTEXT Het kerkgebouw stond van oorsprong ingebouwd tussen woonhuizen aan de Markt in het hart van Winterswijk. Het ging net als nu schuil achter een pand in de westelijke gevelwand van het plein. Hierdoor lag het uit het zicht. Langs de linkerzijde van de pastoriewoning liep een gang naar het achtererf met het kerkgebouw. Bij de aanleg van de Torenstraat in de jaren 30 van de vorige eeuw is het pand aan de linkerzijde naast de woning gesloopt. Sindsdien is het kerkgebouw met de zijgevel aan deze straat gelegen.
‘DE KERK BEZIT VEEL BOUWHISTORISCHE SPOREN DIE MEER KUNNEN VERTELLEN OVER DE OUDERDOM VAN HET GEBOUW’
KERKHISTORIE Momenteel wordt algemeen aanvaard dat de huidige Doopsgezinde gemeente in 1611 werd gesticht. Dat gebeurde door de komst van een aantal families, die om veiligheidsredenen Bocholt hadden verlaten. Omdat er geen kerkgebouw voorhanden was, vonden de godsdienstoefeningen plaats in de achterkamer van een huis van een van de leden. Dat was zeer waarschijnlijk in het pand van de familie Waliën, dat stond op de plek van de huidige pastorie. Vanaf 1711 werd het huidige kerkgebouw betrokken. BOUWHISTORIE De gevels van de kerk tonen veel bouwsporen in de vorm van dichtzettingen, naden en metselverbanden. Mogelijk is een oudere voorloper opgenomen in het huidige gebouw uit 1711. De kelder met tongewelf is mogelijk hier een restant van. Sinds de bouw in 1711 is het gebouw verschillende keren gerestaureerd, het laatst in 1994-1998, waarbij onder meer de dakbedekking werd vernieuwd. Interieur 1960. RCE beeldbank, nr. 057557.
Interieur 1960. RCE beeldbank, nr. 057558.
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●●○
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●●○
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)
●●●
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●●○
KERKENPASPOORT
GEBOUW IRENE | WINTERSWIJK
OBJECTNUMMER: 051
DATUM: 30-10-2020
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●○
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●●●
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●●
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●●
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
●●○
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
○○○
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
○○○
Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk
Bouwtype Schoolgebouw, later verenigings gebouw
Bouwjaar/periode Kadaster hulpkaart (K1355: 1871), huidige vorm ca. 1900
Oorspronkelijk functie School
Latere functie Vergaderzaal
Huidige functie Kerk
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
○○○
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
○○○
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●●
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●○
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●○
SCORE
32
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
Eigenaar
Vergadering van Gelovigen
geen waarde / nvt
○○○
Adres, postcode
Ratumsestraat 148, 7101 MV
Wijzigingen
Bouwen bergplaats (1902); Verbouw vergaderruimte, (1907,1914, 1935, 1940, 1957, 1966); Verbouw woning (1940, 1967); Verbouw zaal (1953).
Aanbouwen
-
Architect
A.J. Streek
Bouwstijl
Overgangsarchitectuur, sobere Jugendstil
Status + objectnummer
Gemeentelijk monument, nr. 0294/93
Nagelvaste (wand)kunst
-
Kunstenaars
-
Inventaris
-
Terrein en terreinafscheiding
Ommuurde open plaats met betontegels aan de straatzijde, rechts naast het gebouw.
Bronnen
Rapport Gelders Genootschap, april 2019 www.vergadering.nu/pdf/vergadering-van-gelovigen.pdf
TOELICHTING WAARDERING De architectuurhistorische waarde van dit gebouw ligt voornamelijk in het exterieur en dan in het bijzonder in de markante opzet en vormgeving van de voorgevel en het decoratieve materiaal- en kleurgebruik. Van het oorspronkelijke interieur zijn voor zover zichtbaar geen belangwekkende elementen behouden gebleven. De aanbouwen aan de achterzijde en het interieur zijn niet waardevol. Er is sprake van een voor Winterswijk boeiende stichtings- en gebruiksgeschiedenis.
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
Gemeente
Aalten
KENMERKEN
GEBOUW IRENE | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Gebouw Irene is in de huidige staat omstreeks 1914 tot stand gekomen, waarbij delen van een voorganger bewaard zijn gebleven. Dit eerdere gebouw was in gebruik als school. Resten van de school zijn nog aanwezig in de linker zijgevel, de achtergevel en de tuinmuur. In 1914 werd de school verbouwd en kreeg het een L-vorm, bestaande uit een voorbouw die als conciërgewoning diende en een reeks zalen aan de achterzijde. Het pand heeft drie bouwlagen en een plat dak. De voorgevel van de voorbouw ligt aan de straat en kent een symmetrische indeling. De gevel wordt geleed door vijf vensterassen, gescheiden door pilasters in oranjerode verblendsteen. De in de tussenliggende, in donkere baksteen gemetselde velden geplaatste vensters hebben decoratieve
RUIMTELIJKE CONTEXT Het gebouw was van oorsprong ingebouwd in de zuidelijke gevelwand van de Ratumsestraat, één van de hoofdstraten in het centrum van Winterswijk. In 1966 werd het rechts gelegen pand echter afgebroken waardoor hier een open ruimte ontstond.
accenten: witgeverfde lateien of boogvelden met siermetselwerk. Centraal in de gevel bevindt zich een ingangsportiek onder een gemetselde boog. Tevens is er boven de hoofdentree in de middelste travee een gevelsteen met de naam IRENE in reliëf. De vensters in de voorgevel zijn gevuld met houten kozijnen met daarin oude schuif-, draai- of klepramen. De vergaderzaal aan de achterzijde is uit 1966. INTERIEUR Op de begane grond van de voorbouw is nog een oude terrazzovloer aanwezig in keuken en gang. De vergaderzaal uit 1966 heeft geen bijzondere elementen binnen het interieur.
‘H ET GEBOUW IS NIET ALS KERK OF KERKZAAL GEBOUWD, MAAR ALS SCHOOL’
KERKHISTORIE De Vergadering van Gelovigen is een gemeenschap van gelovigen die als evangelisch-orthodoxe richting is voortgekomen uit het Réveil in de negentiende eeuw. Rond het midden van de negentiende eeuw ontstaan de eerste vergaderingen in Nederland. Al in 1854 was er sprake van een gemeenschap in Winterswijk. Sinds wanneer de Vergadering van Gelovigen gebruik maakt van het gebouw Irene is uit het onderzoek niet duidelijk geworden.
Aanzicht voorgevel op de tekening van 1914. EAL, archief 1511, inv.nr. 9208.
BOUWHISTORIE Het gebouw is niet als kerk of kerkzaal gebouwd. Het oorspronkelijke gebouw bestond uit een school uit circa 1900. In 1914 vond de verbouw plaats van deze school tot conciërgewoning en vergaderzaal voor arbeiders. Hierbij kreeg het pand zijn huidige volume en verschijningsvorm met de rijk gedecoreerde voorgevel. In 1966 werd de vergaderzaal vervangen door de huidige variant.
I.
STEDENBOUWKUNDIGE OF ENSEMBLE WAARDE
1. deel of representant van architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschappelijk waardevol geheel
●●●
2. wegens situering verbonden met ontwikkeling / uitbreiding wijk, gebied of landschap
●●●
3. bijzondere betekenis voor aanzien van Winterswijk (beeldbepalend / landmark)
●●○
4. ensemblewaarde in relatie tot andere bebouwing, groen, wegen, water, wijze van verkaveling, inrichting, etc.
●●○
KERKENPASPOORT
IMMANUELKERK | WINTERSWIJK
OBJECTNUMMER: 052
DATUM: 19-07-2021
Wijk - kern Winterswijk, gemeente Winterswijk
Bouwtype Zaalkerk
II. ARCHITECTUUR- EN BOUWHISTORISCHE WAARDE 1. voor geschiedenis van de (lokale) architectuur en / of bouwtechniek
●●○
2. voor het oeuvre van een (plaatselijk) bouwmeester of architect
●●●
3. wegens esthetische kwaliteit van het ontwerp, bijzondere bouwstijl, karakteristiek bouwtype
●●○
4. wegens bijzondere materiaal-/kleurgebruik, detaillering, constructie en/of ornamentiek
●●○
III. KUNSTHISTORIE 1. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen exterieur
●●○
2. vanwege bijzondere nagelvaste kunstuitingen interieur
○○○
3. vanwege bijzondere kunstuitingen op het terrein
○○○
Bouwjaar/periode 1972
Oorspronkelijk functie Kerk
Latere functie -
Huidige functie Kerk
IV. KERKELIJK INTEREURENSEMBLE, INVENTARIS 1. aanwezigheid van een bijzonder/gaaf interieurensemble
●○○
2. aanwezigheid van een bijzondere inventaris (roerende goederen)
●●○
V. KERKHISTORIE 1. herinnering aan belangrijk aspect in relatie tot lokale historie
●●●
2. uiting van een bijzonder liturgische ontwikkeling of kerkgenootschap
●●○
VI. GAAFHEID EN ZELDZAAMHEID 1. uitzonderlijk belang vanwege gaafheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●○
2. uitzonderlijk belang vanwege zeldzaamheid van één of meer van bovengenoemde aspecten
●●●
SCORE
34
score ≥ 34 punten
waardevol, hoge erfgoedwaarde, monumentkwaliteit
hoge waarde
●●●
score 18 > 34 punten
waardevol, positieve erfgoedwaarde, karakteristiek kwaliteit
positieve waarde
●●○
score < 18 punten
basis erfgoedwaarde
basiswaarde
●○○
Eigenaar
Molukse samenwerkende kerk
geen waarde / nvt
○○○
Adres, postcode
Kloetenseweg 53, 7101 TW, Winterswijk
Wijzigingen
Niet bekend
Aanbouwen
Niet van toepassing
Architect
J.B. Koning, J.C. Rentjes
Bouwstijl
Functionalisme
Status + objectnummer
-
Nagelvaste (wand)kunst
Niet aanwezig
Kunstenaars
Niet bekend
Inventaris
Houten preekstoel, een gietijzeren kandelaar en een doopvont
Terrein en terreinafscheiding
De kerk ligt op een groen ingericht terrein met lage hagen en borders aan de openbare weg. Aan de rechterzijde is een beklinkerde oprit naar de achter zijde van het pand.
Bronnen
Reliwiki.nl
TOELICHTING WAARDERING Gebouw met een bijzondere kerkhistorie, verbonden aan de Molukse gemeenschap, die veelal woonachtig was in de wijk Hakkelerkamp in Winterswijk. Het ontwerp is van het bekende architectenbureau Koning en Rentjes uit Hengelo, dat vanaf de jaren 50 van de 20ste eeuw veel gebouwen in Twente en de omgeving heeft ontworpen.
CULTUURHISTORISCHE QUICKSCAN KERKENVISIE OOST-ACHTERHOEK
Gemeente
Aalten
KENMERKEN
IMMANUELKERK | WINTERSWIJK KORTE KARAKTERISTIEK, RUIMTELIJKE EN HISTORISCHE CONTEXT GEBOUW, EXTERIEUR Rechthoekige kerk van het zaaltype, met één laag onder een flauw hellend geknikt zadeldak naar een ontwerp van architectenbureau Koning en Rentjes uit Hengelo. Het gebouw bestaat uit een gebedsruimte aan de zijde van de Kloetense weg en een aansluitend bouwdeel aan de achterzijde daarvan. De gevels zijn opgetrokken in een grijze betonsteen met grinttoeslag en worden afgesloten met een houten dakrand. Bij het bouwdeel waar de gebedsruimte in is ondergebracht zijn in de voor- en zijgevel hoge vensters aanwezig, ingezet met moderne ladderramen. Tevens is aan de zijde van de Acacialaan een kruis tegen de gevel aanwezig, gecombineerd met de naam van de kerk in blokletters: IMMANUEL. Bij de entree is aan de rechterzijde een luidklok tegen de gevel