CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan Winterswijk definitief

Raadsvergadering 29 februari 2024, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan 2024-203023.182 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan 2024-2030

“Koers en keuzes naar zuivere grondstoffen in Winterswijk in 2030"

Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan "Koers en keuzes naar zuivere grondstoffen in Winterswijk in 2030" projectnummer 0485285.100 revisie 4.2 12 december 2023

Auteurs Mark van den Kieboom Luuk Bos

Opdrachtgever Gemeente Winterswijk Postbus 101 7100 AC WINTERSWIJK

Colofon Projectgroep Carla Beekhuizen Esther Krabben Luuk Bos Mark van den Kieboom Rick Fleur

Tekstbijdragen Antea Group

Fotografie Antea Group

datum 12 december 2023

beschrijving Definitief versie 4.2

vrijgave Rick Fleur

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

3

Voorwoord

5

1.

Inleiding

6

1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 1.3 1.4

Aanleiding Landelijke, regionale en internationale context Internationale ontwikkelingen en beleidskaders Landelijke ontwikkelingen en beleidskaders Overige trends en ontwikkelingen Afbakening plan

6 7 7 8 10 10

2.

Ontwikkelingen & huidige situatie

11

2.1 2.2 2.3 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10

Evaluatie plan 2013-2017 Huidige situatie in Winterswijk Inzameling Cijfers en hoeveelheden Restafval PMD GFT Zuiverheid stromen Bijplaatsingen en ontwijkgedrag Afvalstoffenheffing Nulaanbieders Mening van inwoners Conclusie en aandachtspunten op basis van huidige situatie

11 11 11 13 14 15 16 16 17 18 18 20 21

3.

Grondstoffenbeleid 2024-2030

22

3.1 3.1.1 3.1.2 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.2.5 3.3 3.4 3.5 3.5.1 3.5.2 3.5.3

Zuiverheid stromen Verhogen zuiverheid van PMD en GFT Reduceren grondstoffen in restafval Afvalinzameling; voor en door iedereen! De rol van inwoners: een grote diversiteit binnen één inzamelsysteem De juiste voorzieningen bieden Verbeteren service voor specifieke groepen Overtreders aanpakken Nulaanbieders Kosten en betaalbaarheid op termijn Samenwerking tussen en met stakeholders Circulaire initiatieven en kansen Eigendommen gemeente en Openbare ruimte Circulair Ambachtscentrum Social Return

23 23 23 24 24 24 25 25 26 26 26 27 27 27 27

4.

Beleidskeuzes en maatregelen

28

4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5

Algemene ontwikkelingen en beleidskeuzes Sorteerproeven en controles zuiverheid voor meer inzicht Inzameling in buitengebied Samenwerking met sociaal domein Bijplaatsingen terugdringen Kringloop verbreden

28 29 29 30 31 32

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

4.1.6 4.1.7 4.1.8 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6 4.2.7 4.2.8 4.2.9 4.2.10

Plaagdieren / ongedierte Kwaliteitsverbeteringen voorzieningen Communicatie Maatregelen en acties per grondstofstroom Restafval GFT PMD Oud papier en karton (OPK) Glas Textiel Luiers en incontinentiemateriaal/ medisch afval Grof Huishoudelijk Afval (GHA) Milieubrengstation (MBS) Overig

33 33 34 35 35 36 37 38 39 39 40 41 42 42

5.

Scenario’s, financiën en vervolg

44

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Scenario 0: voortzetten huidige aanpak Financiën en dekking van kosten komende jaren Scenario’s Organisatie & Samenwerking Vervolgstappen

44 44 45 48 49

Bijlage 1: resultaten scheiding 2013-2022

50

Bijlage 2: overzicht thema’s en maatregelen

51

Bijlage 3: Lijst met afkortingen

53

blad 4 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

Voorwoord ‘Koers en keuzes naar zuivere grondstoffen in 2030’ Afval scheiden doen we in Winterswijk momenteel goed. We hebben de afgelopen jaren de hoeveelheid restafval sterk gereduceerd en daar zijn we trots op. Steeds meer inwoners herkennen de waarde van afval. Ze dragen hun steentje bij door hun afval te scheiden. De komende jaren is het belangrijk deze lijn vast te houden en daarnaast in te zetten op verbeteren van de inzameling zodat we toewerken naar zuivere grondstoffen. Het is belangrijk richting het jaar 2030 aan de slag te gaan met verbeteringen en het terugdringen van vervuiling en verstoring in de inzameling. Ons doel is zuivere grondstoffen inzamelen, samen met onze inwoners en partners tegen acceptabele kosten. Komende jaren staan in het teken van het verfijnen en verder vormgeven van een toekomstbestendige aanpak waaraan iedereen, zowel inwoners als partners en initiatiefnemers, aan bij kan dragen. We bieden als gemeente hiervoor de basis en werken samen met onze samenleving aan de plus! Carla Beekhuizen Esther Krabben

blad 5 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding Het huidige Huishoudelijke Grondstoffenbeleidsplan (hierna: HHGP) van de gemeente Winterswijk dateert uit 2013 en is toe aan vernieuwing. In de tussenliggende jaren hebben ontwikkelingen plaatsgevonden binnen de gemeente, met als belangrijke mijlpalen de introductie van omgekeerd inzamelen in 2016, de invoering van de ja-ja sticker op 1 april 2022 en de recente evaluatie van het grondstoffenbeleid in 2022. Deze evaluatie, gekoppeld aan veranderingen in de landelijke regelgeving en de actuele situatie binnen de gemeente Winterswijk, vormt de drijvende kracht achter de gezamenlijke inspanningen van de gemeente en de projectgroep om een nieuw HHGP te ontwikkelen voor de periode 2024-2030. De evaluatie van het huidige HHGP in 2022 heeft aangetoond dat er aanzienlijke vooruitgang is geboekt sinds 2013. Zo heeft er een flinke daling in het restafval plaatsgevonden en zijn er betere faciliteiten aanwezig om het afval te scheiden. Desalniettemin zijn er enkele belangrijke aandachtspunten naar voren gekomen, waaronder de hoeveelheid aan afgekeurd GFT-afval, toenemende vervuiling van de PMD-fractie, stijgende aantal inwoners die geen restafval aanbieden (nulaanbieders) en het niet in beeld hebben van textielinzameling.

Gezien de tijdsspanne van het nieuwe huishoudelijk grondstoffenbeleid is het belangrijk om de focus van het nieuwe beleidsplan te verschuiven naar het verminderen en beter scheiden van afval, met een sterkere nadruk op duurzaamheid en circulaire principes. Koersdocument voor de komende jaren Dit document vormt een koersdocument voor de komende jaren. In dit document wordt op basis van de huidige situatie en de ontwikkelingen een beleidslijn uitgezet voor komende jaren die de gemeente grip en stuur geeft. Aan de hand van dit vastgestelde koersdocument worden een uitvoeringsplan en specifieke verdiepende uitwerkingen uitgevoerd die ervoor gaan zorgen dat we als gemeente een toekomstbestendig afvalbeleid hebben voor de komende jaren. Leeswijzer In hoofdstuk 1 (dit hoofdstuk) staan de landelijke en regionale ontwikkelingen kort toegelicht. In hoofdstuk 2 wordt vervolgens de huidige situatie toegelicht inclusief de resultaten uit afgelopen jaren. Hoofdstuk 3 behandeld vervolgens de visie voor de komende jaren en in hoofdstuk 4 staan de keuzes en maatregelen geformuleerd. In hoofdstuk 5 wordt tenslotte ingegaan op scenario’s en de consequenties die dit heeft betreft financiën, organisatie. Tevens staan hier de voornaamste vervolgstappen beschreven.

blad 6 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

1.2

Landelijke, regionale en internationale context De ruimte waarbinnen de gemeente haar grondstoffenbeleid kan vormgeven, wordt in sterke mate beïnvloed door zowel nationale, regionale als internationale factoren. Deze omvatten trends en ontwikkelingen, evenals de bestaande wet- en regelgeving.

1.2.1

Internationale ontwikkelingen en beleidskaders Sustainable development goals De Sustainable Development Goals (SDG’s) zijn een reeks van 17 wereldwijde doelstellingen die zijn vastgesteld door de Verenigde Naties (VN) om een universele oproep tot actie te bieden om armoede te beëindigen, de planeet te beschermen en welvaart voor iedereen te garanderen in 2030. Ze zijn opgesteld met het oog op verschillende uitdagingen waarmee de wereld wordt geconfronteerd. Ze streven ernaar om niet alleen de levens van mensen te verbeteren, maar ook om de planeet te beschermen door middel van acties die gericht zijn op economische groei, sociale inclusie en milieubehoud. De SDG’s zijn sterk gelinkt aan grondstoffenbeleid. Zo draagt het verbranden van afval bij aan de uitstoot van vervuilende stoffen en broeikasgassen, zoals CO2, die onze kostbare ecosystemen in gevaar brengen. Binnen deze context kunnen verschillende SDG-doelen, zowel direct als indirect, bijdragen aan de strijd tegen deze uitdaging.

Green Leaf gemeente Recent is de gemeente Winterswijk beloond met de European Green Leaf Award 2022. Deze erkenning bekroont de lokale inspanningen die zijn geleverd om de omgeving te verbeteren en daarmee zowel de economie als de levenskwaliteit binnen steden te bevorderen. Elk jaar wordt deze onderscheiding toegekend aan een stad die voorop loopt op het gebied van ecologisch verantwoord stadsleven. Winterswijk heeft deze award verdiend vanwege haar prestaties op het gebied van afvalbeheer en circulaire economie. Dankzij het efficiënte inzamelingssysteem heeft de gemeente indrukwekkende recyclingpercentages weten te realiseren en heeft zij met succes de nationale doelstelling voor het verminderen van restafval behaald. Bovendien heeft Winterswijk doeltreffend burgerparticipatie- en bewustmakingsinitiatieven ingevoerd om afvalscheiding te bevorderen. Internationale richtlijnen Om uniforme afspraken over afval(beheer) te maken, heeft de Europese Unie een aantal richtlijnen opgesteld waar nationale overheden aan moeten voldoen. De belangrijkste richtlijnen zijn de Kaderrichtlijn Afvalstoffen, de Richtlijn Verpakkingsafval en de Richtlijn Storten:  Kaderrichtlijn afvalstoffen (KRA, 2008 en wijziging in 2018). Deze richtlijn, opgesteld door het Europees Parlement en de Raad, definieert de basisconcepten met betrekking tot afval.

Het behandelt verschillende onderwerpen in algemene voorschriften, zoals de definities van afval, recycling en terugwinning. Daarnaast legt het uit wanneer afval niet langer als afval wordt beschouwd en hoe onderscheid kan worden gemaakt tussen afval en bijproducten.  Richtlijn Verpakkingsafval (EU): Deze richtlijn stelt regels op voor onder andere het bestrijden van verspilling, omgaan met zware metalen, het voorkomen van verontreiniging, veiligheidsvoorschriften voor verpakkingen, hergebruik van verpakkingen en de milieueffecten ervan.  Richtlijn Storten (EU): Het doel van deze richtlijn is om het storten van afval, met name afval dat geschikt is voor recycling of andere nuttige toepassingen, geleidelijk te verminderen. Het voorziet in

blad 7 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

strenge operationele en technische voorschriften met betrekking tot afvalstoffen en stortplaatsen, en biedt maatregelen, procedures en richtlijnen om negatieve gevolgen voor het milieu (inclusief het broeikaseffect) en de volksgezondheid te voorkomen of zoveel mogelijk te verminderen. Overige internationale ontwikkelingen De Europese Unie toont veel aandacht voor het verminderen en beheren van afval. In lijn met het EU-actieplan voor de circulaire economie genaamd "Maak de cirkel rond" uit 2015, zijn verschillende richtlijnen op het gebied van afvalbeheer herzien. Dit plan heeft tot doel om de transformatie te versnellen die wordt voorgeschreven in de Europese Green Deal van 2020. De Europese Green Deal is een programma dat bestaat uit een reeks maatregelen om ervoor te zorgen dat de EU in 2050 klimaatneutraal is. Er zijn ook recente ontwikkelingen in de EU-wetgeving met betrekking tot specifieke materialen (Plastic, elektronica, UPV). Een belangrijke verandering is het verbod op single-use plastics (SUP). Sinds juli 2021 mogen wegwerpplastics zoals rietjes, borden, bestek, wattenstaafjes en plastic zakken niet meer worden geproduceerd in de EU. Ze moeten worden vervangen door duurzame alternatieven om de negatieve impact op het milieu, met name op de menselijke gezondheid en het zeeleven, te verminderen.

Voor andere plastic producten, zoals PET-flessen, ligt de focus op het verminderen van het gebruik door bewustwording te vergroten en gescheiden inzameling te stimuleren.

1.2.2

Landelijke ontwikkelingen en beleidskaders Circulaire economie Om zuiniger en slimmer om te gaan met grondstoffen heeft Nederland de ambitie gesteld om in 2030 50% minder gebruik te maken van primaire grondstoffen en in 2050 een volledige Circulaire Economie (CE) te hebben. In een volledige CE bestaat er geen afval en staat het hergebruik van grondstoffen en producten centraal waarbij schadelijke emissies worden voorkomen. Deze transitie van lineair naar CE is dan ook van groot belang en word in figuur 1 in weergegeven. In het Nationale Programma Circulaire Economie (NPCE) zijn maatregelen vastgesteld om komende jaren zuiniger om te gaan met grondstoffen. Daarbij ligt de focus op de volgende productgroepen: Kunststoffen, Consumptiegoederen, Bouw (en sloop) en de Maakindustrie De kern van dit nationaal programma zit in 4 elementen: 1) Verminderen van grondstofgebruik, 2) Substitutie van grondstoffen, 3) Levensduurverlenging en 4) Hoogwaardige verwerking.

figuur 1: van een lineaire naar een CE

Van kwantiteit naar zuiverheid Om meer materialen te kunnen hergebruiken in de circulaire economie is het inzamelen van groot belang. Er wordt gezien dat het inzamelen steeds beter en makkelijker gaat. Echter levert het gescheiden inzamelen niet alleen voordelen op en betekent het hogere afvalscheidingspercentage niet direct een stap dichter bij een CE. We zien namelijk dat er naast deze verbetering binnen inzameling een verschuiving van kwantiteit naar zuiverheid plaats vindt. De kwaliteitseisen worden dan ook steeds hoger en er vindt steeds meer veel afkeur plaats, doordat er veel vervuiling met restafval is in bijvoorbeeld het GFT of PMD. Deze afkeur wordt verbrand of moet nagescheiden worden..

blad 8 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

Daarnaast is niet alleen recyclen mogelijk maar met de ontwikkeling richting een circulaire economie dienen grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk worden toegepast op de R-ladder. De R-ladder is een uitgebreide set van principes en biedt een holistisch kader om circulaire praktijken te bevorderen en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen te optimaliseren. Elke R benadrukt een specifieke stap binnen de levenscyclus van een product, van ontwerp tot het einde van het gebruik. In figuur 2 is de R-ladder weergegeven.

Figuur 2: De R-ladder als middel om keuzes te maken voor aanpak en verwerking

Ontwikkeling UPV’s Bij het verminderen van verspilling en het gebruik van meer recyclebare grondstoffen spelen producenten van verpakkingen en producten een belangrijke rol. In de overgang naar een circulaire economie wordt steeds meer verantwoordelijkheid bij producenten gelegd. Zij kunnen veel betekenen door onnodig grondstoffengebruik te voorkomen en producten slimmer te ontwerpen, zodat ze beter hergebruikt, gerepareerd of gerecycled kunnen worden. Producenten nemen deze verantwoordelijkheid zelf op zich, maar worden ook door middel van wetgeving verplicht. Vanuit de Europese Unie zijn er richtlijnen betreft ontwerp en de herbruikbaarheid van producten. Dit geldt momenteel voor producenten van auto's, banden, elektronica, verpakkingen, batterijen, enzovoort. Sinds 1 juli 2023 zijn er voor importeurs, fabrikanten of buitenlandse aanbieders verplichtingen van start gegaan volgens het Besluit uitgebreide productenverantwoordelijkheid (UPV) textiel en het besluit regeling UPV. Op de overzichtspagina van Rijkswaterstaat zijn de actuele ontwikkelingen rondom de UPV’s terug te lezen: www.afvalcirculair.nl/onderwerpen/afvalregelgeving/producentenverantwoordelijkheid/ Afvalpreventie Een directe manier om de hoeveelheid restafval terug te dringen is afvalpreventie. Het is een belangrijk doel door de steeds indirect en direct hoger wordende kosten van afvalverwerking.

Indirect leiden de milieu-impact en hoge CO2-uitstoot van verbranding tot aanzienlijke uitgaven. Als gevolg hiervan is de verbrandingsbelasting aanzienlijk gestegen, van 13 euro in 2017 naar 35 euro in 2023 (een stijging van 269%). Dit heeft geleid tot hogere directe kosten. Afvalpreventie dient voornamelijk in een vroeg stadium van de productiecyclus plaats te vinden, met betrokkenheid van zowel fabrikanten als lokale bedrijven. Hoewel de gemeente beperkte invloed heeft op verpakkingsmaterialen en hoeveelheden, draagt zij wel de verantwoordelijkheid voor het opruimen van afval. Wet en regelgeving  Wet milieubeheer De Wet Milieubeheer bevat regelgeving met betrekking tot afvalstoffen. Deze regelgeving biedt algemene richtlijnen voor de verwerking van afvalstoffen, afvalbeheerplannen, hergebruik, preventie, het beheer van huishoudelijk en ander afval, recycling en andere nuttige toepassingen, de inzameling en transport van

blad 9 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

afvalwater, het beheer van bedrijfsafvalstoffen en gevaarlijke stoffen, en het transport van afvalstoffen binnen, naar en uit de Europese Gemeenschap.  Landelijk afvalbeheerplan (LAP3) Het landelijke afvalbeheerplan (LAP3) is verplicht gesteld door de kaderrichtlijn afvalstoffen, richtlijn verpakkingsafval en richtlijn storten. In Nederland is momenteel LAP3 van kracht, waarin doelstellingen, uitgangspunten en de organisatie van het afvalstoffenbeleid worden beschreven. Het omvat ook sectorplannen die het beleid voor specifieke afvalstoffen en stromen, zoals textiel en huishoudelijk afval, bevatten. Elk sectorplan bevat een 'minimumstandaard' die aangeeft hoe de afvalstof minimaal moet worden verwerkt. Als vervolg op LAP3 is het nationale programma VANG-HHA (Van Afval Naar Grondstof-Huishoudelijk Afval) opgesteld om gemeenten te ondersteunen bij de overgang naar een circulaire economie.  Circulair Materialenplan (CMP1) In januari 2021 is aangekondigd dat LAP3 zal worden opgevolgd door een Circulair Materialenplan (CMP1). Dit plan heeft een bredere reikwijdte dan LAP3 en richt zich onder andere op hergebruik en preventie. Bovendien moet het CMP een stevigere juridische basis krijgen, zodat het vaker juridisch bindend is. De voorbereidingen voor CMP1 lopen tot en met 2023.

1.3

Overige trends en ontwikkelingen Statiegeld op flesjes en blikjes Vanaf 1 april 2023 is er naast statiegeld op kleine plastic flesjes (dat al is ingevoerd sinds 1 juli 2021) ook statiegeld ingevoerd op blikjes, namelijk 15 eurocent per blikje. Het statiegeldsysteem is de verantwoordelijkheid van de producenten. Single Use Plastic (SUP) regeling in Nederland Naast de algemene SUP regels van de EU, moet in Nederland vanaf 1 juli 2023 een toeslag betaald worden voor het gebruik van plastic wegwerpbekers en -bakjes wanneer je eten of drinken afhaalt of laat bezorgen. Ondernemers mogen deze niet langer gratis aanbieden. Bovendien zijn ze vanaf 1 juli 2023 ook verplicht om een herbruikbaar alternatief aan te bieden. Naast deze regeling treedt er ook een nieuwe regeling in werking voor gemeenten. Op basis van de SUP-UPV krijgen gemeenten een vergoeding van daadwerkelijk gemaakte kosten: voor het opruimen, vegen en transport naar de verwerking. Circulaire ambachtscentra (CAC) Een circulair ambachtscentrum is een plek of een netwerk waar verschillende partijen samenwerken om afvalstromen te verminderen en hoogwaardig hergebruik van producten en materialen te realiseren. Het combineert de functies van een milieustraat, kringloopwinkel en reparatiewerkplaats, waardoor items en materialen langer worden gebruikt en onnodig storten en verbranden wordt voorkomen.

Het programma circulaire ambachtscentra heeft als doel om tegen 2030 in heel Nederland een uitgebreid netwerk van circulaire ambachtscentra te hebben, met als gevolg de bevordering van hergebruik en reparatie.

1.4

Afbakening plan Dit plan heeft de volgende afbakening:  Afval dat afkomstig is van huishoudens, waaronder afval dat naar de milieustraat wordt gebracht en daarmee gerelateerd afval zoals materialen die voor een kringloop zijn bestemd of afval dat naast containers wordt geplaatst.  Het betreft afval van de huishoudens die afvalstoffenheffing betalen. Het gaat niet over afval uit de openbare ruimte of bedrijfsafval e.d.  Het gaat over afval dat je kunt beetpakken, opruimen en wegbrengen.  Bestaande zakelijke en contractuele afspraken met bijvoorbeeld afval inzamelaars en verwerkers worden in dit plan niet ter discussie gesteld.  Regelgeving en aanpak is gebaseerd op de info zoals die op dit moment landelijk en lokaal bekend is.  De kosten voor afval worden gedekt door de afvalstoffenheffing, deze is in de basis kostendekkend.

blad 10 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

2.

Ontwikkelingen & huidige situatie

2.1

Evaluatie plan 2013-2017 In 2022 heeft de gemeente het huidige HHGP (2013-2017) geëvalueerd. Uit deze evaluatie zijn de volgende punten naar voren gekomen:  Door de introductie van omgekeerd inzamelen is er een aanzienlijke afname van restafval  De LAP doelstelling van 100 kg is behaald, met 61 kg restafval per inwoner in 2017  De doelstelling van 30 kg restafval is niet behaald en niet realistisch. De focus moet meer liggen op het beter scheiden van afval in samenhang met afvalvermindering  Op basis van de cijfers van 2021 heeft Winterswijk een scheidingspercentage van huishoudelijk afval van 87%, dat hoger is dan het landelijk gemiddelde van 67%  Door onder andere de opgelegde verbrandingsbelasting, stijging van ROVA kosten en de lagere vergoedingen voor PMD zijn de totale kosten gestegen.

2.2

Huidige situatie in Winterswijk Sinds 2016 heeft de gemeente Winterswijk een overstap gemaakt naar omgekeerd inzamelen en diftar. Hierbij is het principe ‘de vervuiler betaalt’ leidend. Dit houdt in dat voor het aanbieden van restafval betaald moet worden. Dit gebeurt door middel van een afvalpas bij aanbieden van restafval bij een ondergrondse container in de kern of door betaling per lediging van een losse inzamelcontainer voor restafval in het buitengebied. Door de overstap naar diftar en omgekeerd inzamelen is het scheidingspercentage gestegen en de hoeveelheid restafval gereduceerd. Huishoudens hebben hierbij zelf invloed op de kosten die ze betalen naast het vastrecht. Goed scheiden, loont! Tabel 1: Winterswijk in cijfers Winterswijk in cijfers (2022)

Inwoners

29.185

Huishoudens

12.995

Hoeveelheid opgehaald

2.3

restafval

54 kg/inwoner

Scheidingspercentage

88%

Afvalstoffenheffing vast

€172 (vastrecht) per huishouden

Variabel tarief

Tarief per aanbieding van €1,40 voor een ondergrondse container in de kern en €5,60 (voor 140 liter) of € 8,40 (voor 240 liter) in buitengebied

Inzameling Hieronder ziet u een visuele weergave van de beschikbare voorzieningen in de huidige situatie, waarbij er een onderscheid wordt gemaakt tussen huishoudens binnen en buiten de bebouwde kom. De gemeente werkt hierbij samen met ROVA op het gebied van inzameling van afval en grondstoffen. Binnen bebouwde kom Binnen de bebouwde kom kunnen inwoners restafval aanbieden in voornamelijk ondergrondse inzamelcontainers die openen met een ROVA milieupas. De gebruiker betaalt bij elke aanbieding een vast bedrag (zie tabel 1). Voor de inzameling van de herbruikbare afvalstoffen, PMD, GFT en OPK bestaat geen variabel tarief en de inzameling verschilt tussen hoog- en laagbouw. Huishoudens in laagbouw beschikken over 3 containers aan huis, namelijk een PMD (plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drinkkartons), GFT en een OPK-container (oud papier en karton). Voor hoogbouw zijn er voor GFT, PMD en OPK brengvoorzieningen in de openbare ruimte

blad 11 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

of grote rolcontainers in of bij het complex. Voor textiel zijn naast de vaste inzamellocaties ook diverse initiatieven voor inzameling bij kringlopen, winkels en op plekken in de openbare ruimte. Deze inzamelcontainers zijn op dit moment niet goed in beeld en zijn deels zonder toestemming geplaatst. Bovendien is de informatie die wij vragen en ontvangen van deze voorzieningen betreft hoeveelheid en kwaliteit beperkt of in zijn geheel afwezig.

Figuur 3: Schema met afvalvoorzieningen bebouwde kom, buitengebied en brengvoorzieningen

Figuur 4: Inzamelmiddelen laagbouw (links) en voorbeeld hoogbouw PMD, GFT en OPK (rechts)

Buiten bebouwde kom Huishoudens buiten de bebouwde kom hebben een restafvalcontainer aan huis in de vorm van een 140 of 240 liter rolcontainer. De kosten per aanbieding staan in tabel 1. Daarnaast beschikken huishoudens buiten de bebouwde kom, net als laagbouw binnen de bebouwde kom over 3 verschillende containers aan huis (PMD, GFT en OPK).

blad 12 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

Milieubrengstation (MBS) en Kringloop De gemeente beschikt over een MilieuBrengStation (hierna: MBS ) dat wordt geexploiteerd door ROVA. Hier kunnen de inwoners gescheiden grondstoffen brengen. Het verschilt per grondstof of er een tarief wordt geheven. Ook kunnen inwoners een afspraak maken om grof vuil aan huis te laten ophalen door ROVA. Naast het MBS is in de gemeente ook een kringloop gevestigd. Deze wordt door Stichting Aktief geëxploiteerd. Hier kunnen inwoners hun goedzooi (spullen met waarde voor de kringloop) inleveren. Ook bestaat de mogelijkheid dit gratis te laten ophalen. Op het MBS is personeel van Stichting Aktief aanwezig om goedzooi in te zamelen en daarmee Grof Huishoudelijk Afval (GHA) te voorkomen. Ophalen aan huis van Rotzooi kan tegen betaling en dit wordt door ROVA in een maandelijkse route uitgevoerd. Door de hoge acceptatiedrempel (verschil Goedzooi en Rotzooi) ontstaat hier bij de inzameling van Goedzooi regelmatig een verschil van mening of inzicht. Overige voorzieningen Daarnaast zijn er een aantal inzamelvoorzieningen die voor alle inwoners van Winterswijk gelden. Verpakkingsglas kan worden ingeleverd bij containers in de openbare ruimte. Textiel kan op dit moment nog op verschillende plekken worden ingeleverd, waaronder ook bij kringloop Aktief. Medisch afval, luiers en incontinentiemateriaal kan op het MBS gratis worden ingeleverd.

Klein Chemisch Afval (KCA) kan naast de mogelijkheid tot afgeven bij het MBS ook 2x per jaar op afroep aan huis worden opgehaald. Medicijnresten kunnen ook bij apotheken worden afgegeven.

Figuur 5: Schema overige voorzieningen in gemeente Winterswijk

Kwaliteit, uitstraling van inzamelvoorzieningen De inzamelvoorzieningen in de gemeente zijn eigendom van ROVA. Met ROVA zijn afspraken gemaakt over functioneren van de voorzieningen zoals onderhoud en het oplossen van storingen. De gemeente betaalt een jaarlijks bedrag voor deze voorzieningen. De afspraken zijn in de praktijk niet volledig en altijd dekkend. Zo ontbreken momenteel afspraken over de uitstraling en het reinigen van de containers. Naast de technische staat en netheid zijn er voor diverse locaties en soorten inzamelvoorzieningen vraagtekens over de toekomstbestendigheid. Verouderde inzamelmiddelen zoals voor Oud Papier en de GFTverzamelcontainers in het straatbeeld vormen een aandachtspunt komende jaren.

2.4

Cijfers en hoeveelheden Totale hoeveelheden huishoudelijk afval In figuur 6 is de totale hoeveelheid huishoudelijk afval over de periode 2015-2022 weergegeven. In deze grafiek is de trend zichtbaar van de afname van de hoeveelheid restafval en de toename in andere stromen (GFT, PMD) sinds de invoering van het nieuwe inzamelsysteem. De recente jaren laten een stabilisatie van de cijfers zien, met daarin zichtbaar het tijdelijke effect van de Corona pandemie, waardoor mensen vaker thuis waren en er meer huishoudelijk (rest)afval ontstond in huis.

blad 13 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

600

Kg/inwoner

500 400 300 200 100 0 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Glas

PMD

Overig

2022

Jaar Restafval

GFT

Papier

GTA

Figuur 6: Totaal hoeveelheden huishoudelijk afval 2015-2022

2.4.1

Restafval In figuur 7 is te zien dat de hoeveelheid restafval (kg) per inwoner sinds de invoering van het nieuwe inzamelsysteem in 2016 omlaag is gegaan van 174 kg/inwoner/jaar in 2015 naar 54kg in 2022. Een trend die zichtbaar is in de gehele Achterhoek. Dit ligt ver onder het landelijk gemiddelde voor dezelfde stedelijkheidsklasse en zelfs onder het ROVA gemiddelde.

Figuur 7: Hoeveelheid restafval sinds 2012

Scheidingspercentage De daling in restafval betekent niet dat er drastisch minder afval wordt geproduceerd in de gemeente. Echter biedt het nieuwe systeem de mogelijkheid om afval beter te scheiden in andere stromen. Dit is ook terug te zien in het verloop van het scheidingspercentage (deel van het huishoudelijk afval dat door inwoners gescheiden wordt aangeboden) binnen de gemeente. Zo is het scheidingspercentage van Winterswijk in de afgelopen 10 jaar met 35% toegenomen. De laatste jaren blijft het scheidingspercentage rond de 87%, wat ver boven het landelijk

blad 14 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

gemiddelde voor vergelijkbare stedelijkheidsklasse ligt en zelfs boven het ROVA gemiddelde. In 2022 is het scheidingspercentage met 1% gestegen ten opzichte van 2021 naar 88%.

Figuur 8: Scheidingspercentage sinds 2012

2.4.2

PMD Naast de toename in scheidingspercentage zien we ook dat door het scheiden het aantal kilogrammen PMD in de afgelopen 10 jaar met 45% is toegenomen. Deze stijging is een gevolg van het overstappen naar een diftar systeem, zo is het aantal kg per inwoner voor met diftar veel hoger dan niet diftar. Echter is de hoeveelheid PMD per inwoner, 52 kg in 2022, veel hoger dan het landelijk en ROVA gemiddelde. Dit is een mogelijke indicatie voor stoorstoffen in het PMD en daarmee een lagere zuiverheid.

Figuur 9: Hoeveelheid PMD

blad 15 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

2.4.3

GFT Sinds de implementatie van het nieuwe systeem is er eveneens een aanzienlijke toename geweest in de hoeveelheid GFT-afval per inwoner. Zo blijkt uit de grafiek dat in 2021 de hoeveelheid GFT-afval per persoon is verdubbeld ten opzichte van 2012. Tussen de jaren fluctueert de hoeveelheid, onder andere door de weersomstandigheden. De ingezamelde hoeveelheid GFT-afval per inwoner aanzienlijk hoger dan het nationale gemiddelde, en zelfs boven het gemiddelde van ROVA. Deze bovengemiddelde cijfers vormen een aandachtspunt in verband met de zuiverheid.

Figuur 10: Hoeveelheid GFT

2.5

Zuiverheid stromen Een deel van het restafval nog uit grondstoffen die gescheiden ingezameld kunnen worden. En in de gescheiden stromen zijn stoorstoffen aanwezig. Restafval samenstelling Over de laatste jaren is de hoeveelheid restafval per inwoner afgenomen, echter bevat het restafval nog waardevolle grondstoffen. In figuur 11 is te zien dat 49% van het restafval werkelijk uit reststoffen bestaan die op dit moment een lage potentie voor hergebruik hebben. Het overige percentage van het restafval behoort tot andere stromen. Zo bestaat een aanzienlijk deel van het restafval nog uit GFT (13%) en PMD (10%). Dit zijn waardevolle stromen die een steeds hogere potentie voor hergebruik krijgen richting een circulaire economie. De winst op het gebied van het omlaag brengen van de hoeveelheid restafval ligt in het nog beter scheiden van deze grondstoffen. PMD Sinds de invoering van het nieuwe systeem is de hoeveelheid ingezameld PMD per inwoner flink gestegen. De hoeveelheid PMD per inwoner is echter zo hoog dat dit vragen oproept en een indicatie kan zijn van een grote hoeveelheid stoorstoffen. Dit blijkt ook uit vier recent uitgevoerde sorteeranalyses door Nedvang. Deze steekproef laat zien dat een aanzienlijk deel van het PMD bestaat uit stoorstoffen.

Zo lag het percentage stoorstoffen tussen de 36-47% bij de minicontainers aan huis en tussen de 57-68% bij de gemeenschappelijke containers bij hoogbouw.

Figuur 11: Totale hoeveelheid restafval op basis van de cijfers van 2022, met een gemiddelde hoeveelheid restafval per inwoner van 54 kilo. *Reststoffen = Reststoffen, kunststof niet Nedvang, KCA en papier overig

blad 16 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

Afkeur is op meerder manieren nadelig voor de gemeente en haar inwoners. Zo zorgt afkeur voor minder inkomsten vanuit de PMD vergoeding en zorgt het voor extra kosten voor transport en verwerking doordat het als restafval wordt verwerkt. Daarnaast wordt het goede gedrag van inwoners teniet gedaan door slecht gedrag van een deel van de inwoners. Momenteel wordt zeer beperkt de zuiverheid van PMD gecontroleerd. Afgekeurd PMD moet worden verbrand als restafval. Dat is niet alleen slecht voor het milieu, maar ook erg duur. 1 ton afgekeurd PMD kost de gemeente ongeveer € 475,-. Voor afgekeurd PMD moet de gemeente namelijk €230,- per ton verwerkingskosten betalen, terwijl voor goedgekeurd PMD de gemeente juist een vergoeding van €245 per ton (prijspeil 2023) ontvangt. Bij een afkeur van 40% (kijkend naar het aandeel stoorstoffen, zie paragraaf 2.5) betekent dit een jaarlijkse kostenpost van € 285.000 (uitgaande van 40% afkeur op 1500 ton). Dat is ongeveer €22 per aansluiting. Met de wetenschap dat één afgekeurde oranje container per keer ongeveer €3 kost, is het zaak om de kwaliteit hiervan op orde te hebben. GFT Sinds de invoering van het nieuwe systeem in 2016 is de hoeveelheid GFT aanzienlijk toegenomen. De kwaliteit van het GFT wordt na de inzameling beoordeeld. Als er teveel vervuiling tussen het GFT zit wordt de lading afgekeurd en verder als restafval verwerkt.

Met de huidige verwerker is overeengekomen dat GFT wordt afgewezen als de mate van vervuiling boven de 5% uitkomt. Aanzienlijke partijen GFT hebben meer dan deze 5% vervuiling en worden afgekeurd. Vooral bij de hoogbouw laat de kwaliteit van het GFT te wensen over met als gevolg dat deze partijen vaak als restafval worden afgevoerd. Twee sorteeranalyse in 2023 laten dit ook zien, waar de vervuiling op 15-19% vervuiling lag; ver boven de 5% lag. Dit zorgt voor extra kosten en milieu-impact. Uit praktijkervaring en beoordeling van een aantal ladingen op de overslaglocatie begin 2023 blijkt dat de vervuiling voor een groot deel Figuur 12: Voorbeeld van vervuiling in wordt veroorzaakt door plastic zakjes met daarin GFT-afval en kattengrit. GFT-container Ook is regelmatig overig PMD-afval en restafval in de GFT-bakken aanwezig. Met name op routes met hoogbouw worden meer stoorstoffen aangetroffen. Dit terwijl het GFT hier gemiddeld per huishouden lager is, omdat het vooral bestaat uit Groente, Fruit en Etensresten (GFE). Voor GFT geldt eenzelfde rekensystematiek als PMD, maar zijn de afkeurkosten lager (ongeveer €170 per ton). Dit heeft te maken met dat er geen vergoedingenstructuur is voor GFT. Goedgekeurd GFT kost ongeveer €60,per ton en afgekeurd GFT €230,- per ton.

Wel zijn de jaarlijkse tonnages van GFT hoger (4500 ton versus 1500 ton), door het soortelijk gewicht van dit afval. Hierdoor is het ook voor GFT belangrijk om de kwaliteit goed op orde te hebben en afkeur te voorkomen. Bij een afkeur van 15% (kijkend naar het aandeel stoorstoffen, zie paragraaf 2.5), betekent dit namelijk een jaarlijkse kostenpost van €120.000 (€9,- per aansluiting).

2.6

Bijplaatsingen en ontwijkgedrag Bijplaatsingen zijn dumpingen afval bij openbare containers, in plaats van het correct in de daarvoor bestemde container te plaatsen. Deze bijplaatsingen hebben diverse ongewenste effecten, namelijk: Milieu vervuiling: Afvalzakken kunnen scheuren en ander afval dat bij de containers wordt geplaatst kan zich verspreiden waardoor zwerfafval ontstaat dat het milieu vervuilt. Gezondheidsrisico’s: Afval kan ongedierte zoals ratten en muizen aantrekken, wat een negatieve beleving oproept en in sommige gevallen de volksgezondheid in gevaar kan brengen. Extra kosten: Het opruimen van bijgeplaatst afval en het verwijderen ervan kunnen extra kosten met zich meebrengen voor de gemeente Winterswijk. Kwaliteit leefomgeving: Bijplaatsingen hebben ook invloed op de kwaliteit van de leefomgeving. Het straat beeld gaat omlaag en vervuiling zorgt sneller voor verdere verloedering. Verhoging hoeveelheid restafval: de bijplaatsingen worden standaard als restafval afgevoerd, waardoor deze niet meer circulair kan worden ingezet.

blad 17 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

Uit het overzicht van de locaties blijkt dat de locaties vooral bij woningen van De Woonplaats liggen. Elke plek heeft zijn eigen identiteit maar in algemene zin komt hier veel bijplaatsing van afvalzakken met restafval of gemengd afval voor of wordt er grof huishoudelijke afval bijgeplaatst. Dit betreft veelal afval dat niet in de containers thuis hoort. De locaties hebben met elkaar gemeen dat ze liggen in buurten met lage inkomens, makkelijk bereikbaar zijn voor passanten en redelijk anoniem liggen.

2.7

Afvalstoffenheffing Naast de hoeveelheid en zuiverheid van de stromen is het belangrijk om te kijken naar de kosten. De kosten voor het ophalen en verwerken van huishoudelijk afval worden onder andere gedekt door de afvalstoffenheffing. De heffing hangt dus sterk af van het grondstoffenbeleid en verschilt daarom ook tussen gemeente. In figuur staat een overzicht weergegeven van het verloop van de afvalstoffenheffing sinds 2012. Sinds 2018 is de afvalstoffenheffing landelijk en dus ook in Winterswijk gaan stijgen. Dit heeft te maken met duurder contracten met afvalverwerkers, hogere belastingen voor het verbranden van afval en het eenvoudiger maken van afvalscheiding. De afvalstoffenheffing (vastrecht + gemiddelde variabele kosten per huishouden) in Winterswijk bedroeg € 193,- in 2022. Deze heffing ligt een stuk lager ten opzichte van het landelijk en ROVA gemiddelde.

Figuur 13: Afvalstoffenheffing

2.8

Nulaanbieders Nulaanbieders zijn huishoudens die geen enkele keer restafval aanbieden in een jaar en dus niet het variabele tarief betalen. Sinds de invoering van omgekeerd inzamelen en diftar in 2016 is het aantal nulaanbieders in de gemeente fors gestegen (figuur 14). Van het totaal aantal huishoudens in 2019 bood 9% geen restafval aan. In 2022 is het aandeel nulaanbieders gestegen naar 20%.

blad 18 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

3000

25%

2500

20%

2000

15%

1500 10%

1000

5%

500 0

0% 2016

2017

2018

aantal nulaanbieders

2019

2020

2021

2022

percentage nulaanbieders totaal

Figuur 14: Het aantal nulaanbieders van de restafvalcontainer in aantallen en percentage van het totaal. Op basis van aantal aanbiedingen per woning met pas of container. *Dit is inclusief leegstand en bedrijven

Het niet aanbieden van restafval kan verschillende redenen hebben. Voor een deel betreft dit adressen die door bijvoorbeeld leegstand of in combinatie met een onderneming geen aanbiedingen doen. Echter, gezien het aantal nulaanbieders duidelijk is gestegen sinds de invoering van diftar lijkt ontduiken van deze prijsprikkel een belangrijke oorzaak. Om de variabele kosten te ontwijken ontdoen huishoudens zich in een deel van de gevallen op een oneigenlijke manier van het restafval. Enkele manieren waarop dit gebeurt (uit ervaring van medewerkers/bronnen):  Het deponeren of bijmengen van restafval in de grondstofcontainers zonder tarief (PMD, GFT, OPK);  Deponeren van restafval of ander materiaal in de afvalbakken in de openbare ruimte;  Deponeren van restafval in verzamelcontainers voor textiel of glas;  Bijplaatsingen naast ondergrondse containers of bij bijvoorbeeld GFT-inzamelcontainers;  Afvoeren als bedrijfsafval via separate contracten;  Inleveren op het werk of bij een buurgemeente;  Defect van de container, verklemming in de opening/trommel van de ondergrondse container waardoor afval naast wordt geplaatst of container zit helemaal vol;  Het ontbreken van een afvalpas (verlies, defect);  Afvalpassen skimmen waardoor containers openen;  Containers openen zonder pas door mechanische (sleutel, openbreken) of digitale instrumenten.

Het is belangrijk om het aandeel nulaanbieders omlaag te brengen. De gemeente loopt nu inkomsten van het variabel tarief mis en wordt geconfronteerd met extra kosten door het illegaal dumpen van restafval en lagere zuiverheid van andere stromen. Op basis van het variabel tarief per aanbieding en het gemiddeld aantal aanbiedingen voor pashouders en huishoudens met een 240 of 120 L container, loopt de gemeente jaarlijks een bedrag van ongeveer € 90.000 mis. Daarbovenop komen nog de extra kosten voor het omgaan met de negatieve gevolgen van nulaanbieders, zoals bijplaatsingen, dumpingen in andere stromen, etc. Het aantal nulaanbieders en de adressen zijn via het beheersysteem inzichtelijk. Te zien is dat van de Pas houders 23% een nulaanbieder is, van de 140 liter houders 15% en van 240 liter houders 10%. Dit houdt in dat in Winterswijk van het totaal aantal nulaanbieders 89,8% Pas houder is, 9,8% een 240 liter minicontainer heeft en 0.4% een 140 liter container. Naast de nulaanbieders is er ook sprake van een aantal veel aanbieders. Dit betreft gevallen waar het aantal aanbiedingen vele malen hoger ligt dan je zou verwachten van een gemiddeld huishouden.

blad 19 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

2.9

Mening van inwoners In 2022 heeft Integron namens ROVA een onderzoek uitgevoerd onder de bewoners van Winterswijk. Doel van dit onderzoek is informatie te verkrijgen over de tevredenheid betreft de afvalinzameling door ROVA. Het onderzoek wordt in het gehele verzorgingsgebied van ROVA gelijktijdig uitgevoerd en wordt elke 2 jaar gehouden. In totaal hebben 300 inwoners van Winterswijk de enquête ingevuld. In dit onderzoek geven bewoners een 7.76 wat betreft algehele tevredenheid. Het onderzoek is verdeeld in 3 hoofdonderwerpen, afvalscheidingsgedrag, tevredenheid over inzamelen en informatie voorzieningen. Afvalscheidingsgedrag Uit de vragen over afvalscheidingsgedrag is gebleken dat de inwoners frituurvet het minst scheiden (76%) en dat Papier en Karton en PMD het meest worden gescheiden (100%). De meeste inwoners geven bij het scheiden van afval aan dat ze dit vooral doen om het milieu te verbeteren (38%) of omdat het ze geld bespaart (22%). Tevredenheid over inzamelen In 2022 zijn de inwoners het meest tevreden over de inzameling van PMD (8,06), gft (8,02) en papier/karton (7,99). Men is daarnaast het minst tevreden over inzameling restafval (7,54), glas (7,11) en de algehele klachtenafhandeling (6,72). Ten opzichte van het onderzoek in 2020 is de gemiddelde klanttevredenheid gestegen van een 7,36 naar een 7,67.

Informatievoorziening De algehele mening over de informatievoorziening is positief. Wel geeft men aan vooral informatie te willen ontvangen over wat er gedaan wordt met ingezameld afval (21%, hoe afval gescheiden kan worden (15%), hoe PMD nog beter gescheiden kan worden (13% en wat je kunt doen met grof huishoudelijk afval (11%). Prioriteiten Uit het onderzoek komen een aantal prioriteiten naar voren, die door de respondenten zijn aangegeven als belangrijk. Een samenvatting: Reinheid van de inzamelcontainers voor de diverse afvalsoorten verspreid over de gemeente Irritaties over bijplaatsingen van afval door anderen Het (goed) gebruiken van de verzamelcontainers voor de diverse afvalsoorten Reactiesnelheid op klachten en kwaliteit van de klachtafhandeling Bereikbaarheid van ROVA en de onbekendheid met de situatie in Winterswijk van medewerkers ROVA Het aantal locaties waar textiel naartoe gebracht kan worden brengen Geboden faciliteiten om grof huishoudelijk afval aan te bieden/ weg te brengen Opmerkingen per fractie: Per fractie heeft men de volgende opmerkingen: Restafval: de locatie van de containers en verschillende containers. Met name openingen die te klein zijn en de werking die niet altijd optimaal is, wat invloed heeft op kosten. En men wil graag extra mogelijkheden voor extra groot en grof afval.

PMD: veel opmerkingen gaan over de lage ophaalfrequentie en ook stankoverlast. Ook is regelmatig onduidelijk wat wel of niet bij PMD hoort. Sommige inwoners vragen zich af of iedereen niet andere afvalsoorten in de PMD container gooien. Glas: inwoners geven aan dat de omgeving van de containers vaak vervuild is met scherven en andere vervuiling. Ook is het gebruiksgemak en de omgeving van de containers niet ideaal.

blad 20 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

2.10

Conclusie en aandachtspunten op basis van huidige situatie Uit de huidige situatie komen onderstaande punten naar voren als belangrijke aandachtspunten. Deze worden in hoofdstuk 3 en 4 nader wordt uitgewerkt in het Grondstoffenbeleid 2024-2030 (hoofdstuk 3) en naar overkoepelende maatregelen (paragraaf 4.1) en specifieke maatregelen voor een fractie (paragraaf 4.2): A. Afname restafval versus zuiverheid: de afname van restafval is duidelijk zichtbaar sinds de invoering van omgekeerd inzamelen. Uit recente informatie blijkt de zuiverheid van de separate grondstoffen regelmatig en steeds vaker niet te voldoen aan de minimale eisen. Vooral PMD scoort in de gehele gemeente te laag betreft zuiverheid en ook GFT heeft in diverse gebieden onvoldoende zuivere kwaliteit. o Zie paragraaf 3.1, 4.1.1, 4.2.2 en 4.2.3 B. Kwaliteit GFT en PMD in hoogbouw: met name in hoogbouwlocaties is de kwaliteit van de GFT en PMD slecht, wat in veel gevallen tot afkeur leidt. o Zie paragraaf 4.2.2 en 4.2.3 C. Nul aanbieders: het aantal nul aanbieders van met name restafval loopt. Dit heeft ongewenst effect op de gehele inzameling/verwerking en tevens op de kosten en baten op financieel gebied. o Zie paragraaf 3.2.5 en 4.2.1 D. Textiel: de inzameling van textiel is diffuus. Een deel wordt via officiële inzamelvoorzieningen ingezameld en 4x per jaar via een verleende vergunning aan huis.

Daarnaast zijn diverse inzamelcontainers en middelen aanwezig die geen toestemming van de gemeente hebben gekregen. Hier moet een duidelijke koers in worden gekozen. o Zie paragraaf 4.2.6 E. Ongewenst afvalgedrag: ondergrondse voorzieningen worden ongeoorloofd geopend en er zijn veel bijplaatsingen, met name op enkele locaties. Ook worden afvalbakken in de openbare ruimte gebruikt voor (dump van) huishoudelijk afval. o Zie paragraaf 3.2.4, 4.1.4 en 4.2.1 F. Milieubrengstation (MBS): het MBS functioneert als afgiftepunt van materialen om te verwerken naar grondstoffen. Deze voorziening functioneert. Momenteel is het MBS de enige aangewezen plek waar materialen zoals GHA kunnen worden aangeboden. Aanvullende dienstverlening kan op onderdelen beter om daarmee service te vergroten, ontwijkgedrag te reduceren en meer materiaal circulair in te zetten. Daartoe behoort onder andere de mogelijkheid om ook bij andere bedrijven in de regio dergelijk materiaal af te kunnen geven. o Zie paragraaf 3.2.2, 4.1.5 en 4.2.9 G. Kringloop: de huidige kringloop van Stichting Aktief is aangewezen als officiële kringloop. Deze heeft tevens een afgiftepunt bij het MBS voor Goedzooi. Voor meer circulariteit is de huidige dekking en service niet voldoende. Er is voldoende vraag en aanbod om meer kringloopinitiatieven een plek te geven in de gemeente. o Zie paragraaf 4.1.5 en 4.2.8 H.

Inwoners: uit de peilingen en ervaringen van inwoners blijkt dat men gemiddeld redelijk tevreden is maar met name de netheid van de voorzieningen en omgeving ervan, de informatievoorziening door ROVA als verbeterpunt ziet. Daarnaast er is ergernis over bijplaatsingen door anderen. Het is momenteel niet duidelijk wat ROVA doet met de specifieke input voor de gemeente Winterswijk om te verbeteren. o Zie paragraaf 3.2 en 4.1 I. Medisch afval: de regeling voor tegemoetkoming van kosten voor mensen die veel medisch afval hebben vraagt tijd van de organisatie door regelmatige mutaties. Bovendien wordt dit materiaal nu via restafval afgevoerd, waardoor het geen circulaire waarde heeft. o Zie paragraaf 4.2.7.

blad 21 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

3.

Grondstoffenbeleid 2024-2030 De komende jaren zijn belangrijk voor het ontwikkelen van een toekomstbestendig grondstoffenbeleid in de gemeente Winterswijk. Dit gemeentelijk beleid wordt voor een groot deel bepaald door landelijke wet- en regelgeving en de ervaringen uit afgelopen jaren. De ruimte voor gemeentelijke invloed en maatregelen ligt voornamelijk in de aanpak van inzameling, verwerking van afval en het aansturen op goed ‘aanbied- en scheidingsgedrag’ van de grondstoffen door inwoners. Deze aanpak kan op diverse manieren worden ingevuld, afhankelijk van de milieudoelen, het gewenste service niveau en de kosten die inwoners van de gemeente hiervoor betalen (Afvaldriehoek). Op dit moment zijn een aantal ontwikkelingen en aandachtspunten in Winterswijk die komende jaren extra aandacht vragen en die in dit plan aandacht krijgen, namelijk:  Bebouwing/wonen in buitengebied: door veranderend ruimtegebruik zijn er steeds meer situaties die afwijken van de normale inzameling (zie 4.1.2);  Toenemend aantal uitzonderingen en afwijkingen op regulier inzamelen (o.a. zorgbehoefte) (zie o.a.

4.2.7);  Overlast door plaagdieren (zie 4.1.6);  Aanscherping van regels en bijzondere situaties zoals voor Single Use Plastic en lachgascilinders (zie 4.2.9); Inzameling en verwerking evenementen afval (zie 4.2.10);  Capaciteit bij de gemeente om de ontwikkelingen en taken uit te kunnen blijven voeren (zie hoofdstuk 5); Afweging tussen milieu, kosten en service voor een toekomstbestendige aanpak De afvaldriehoek (zie figuur 15) illustreert de onderlinge samenhang van de prestaties op drie gebieden met betrekking tot afval: milieu, kosten, en service. Deze komen samen in het afvalbeleid. De prestaties die vereist zijn op het Kosten gebied van milieu worden steeds hoger en strenger, zoals bijvoorbeeld de VANG-doelstellingen, het ‘Manifest voor een afval loze samenleving’, het ‘Nationaal Programma Circulaire Economie’ (NPCE) en de Europese en landelijke Afval klimaatdoelen. Om deze doelstellingen te kunnen bereiken is beleid het belangrijk afwegingen te maken. De belangrijkste keuzes Milieu die komende jaren gemaakt moeten gaan worden draaien voornamelijk om hoe we de zuiverheid van grondstoffen verhogen tegen beheersbare kosten. Hierbij is het van belang Figuur 15: afvaldriehoek om passende voorzieningen te bieden aan de bewoners, zodat zij niet alleen bijdragen aan het gewenste resultaat, maar ook gemotiveerd blijven en het systeem niet ontregelen.

Service

Afgelopen jaren hebben, zowel landelijk, regionaal als lokaal, aangetoond dat de inzet op reductie van restafval een aanzienlijke bijdrage heeft geleverd richting het bereiken van de bovenstaande doelen. Tegelijkertijd is duidelijk dat komende jaren extra stappen nodig zijn om de beoogde doelstellingen te bereiken. Hierbij is het van belang om de prioriteit te leggen bij het verhogen van de zuiverheid van gescheiden stromen, terwijl er tegelijkertijd ruimte is voor verbetering binnen de huidige restafvalfractie. Onder aan de streep is het essentieel om de algehele hoeveelheid materialen uit de diverse stromen te verminderen. Aangezien reduceren en voorkomen van verspilling van waardevolle grondstoffen het meest toekomstbestendig is. “Voor het bereiken van doelen is het noodzakelijk om in te zetten op zuiverheid en reductie van de totale hoeveelheid grondstoffen in plaats van specifiek sturen op reductie van restafval” Om aan te sluiten bij het landelijk beleid en de nationale circulaire doelstellingen van 2030 en 2050, is het belangrijk dat grondstoffen hoogwaardig apart ingezameld kunnen worden. Het huidige inzamelsysteem in Winterswijk, benoemd in het vorige Grondstoffenbeleidsplan 2013-2017 en geïntroduceerd in 2016, heeft potentie aangetoond. Echter, het huidige systeem laat ook zien dat op diverse vlakken het systeem onvolkomenheden vertoont.

Dit heeft tot gevolg dat grondstoffen niet altijd zuiver (genoeg) zijn. Uiteindelijk

blad 22 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

bestaat het succes van een systeem uit de wil en het draagvlak om mee te doen in een systeem dat uiteindelijk door alle inwoners en stakeholders gezamenlijk tot resultaat leidt. “Komende jaren willen we betere milieuresultaten halen, door een goed serviceniveau te bieden aan onze inwoners binnen beheersbare kosten” Het grondstoffenbeleid van 2024-2030 bouwt voort op dit systeem en gaat daarbinnen op zoek naar verdere optimalisatie en verbetering. Daarbij staan de gewenste service, milieudoelen en beheersbare kosten centraal. Het is nu zaak om door te pakken en te optimaliseren, om zo de zuiverheid van stromen te verbeteren, service naar inwoners verder te verhogen, waarbij we kijken naar draagvlak en mogelijkheden. Bovendien minimaliseren we ongewenste effecten. Dit alles met het oog op beheersbare kosten richting de toekomst, waarbij een stijging van kosten te verwachten valt door de ontwikkelingen in de gehele markt. Hiervoor is een extra inspanning nodig om te stimuleren wat al goed gaat, om bij te sturen waar het momenteel niet goed (genoeg) gaat en daarnaast om bij te schakelen op de onderdelen waar nog weinig of geen voorzieningen voor worden geboden. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste ontwikkelingen beschreven om het huishoudelijk grondstoffenbeleid in Winterswijk stap voor stap verder te verbeteren richting 2030. Hierin staan de volgende vijf thema’s centraal:

I. II. III. IV. V.

Zuiverheid stromen Afvalinzameling; voor en door iedereen Kosten en betaalbaarheid op termijn Samenwerking tussen en met stakeholders Circulaire initiatieven in de breedte

Deze thema’s worden in de volgende paragraven (3.1 t/m 3.5) nader uitgewerkt.

3.1

Zuiverheid stromen De komende jaren werken we in Winterswijk aan de zuiverheid van stromen. Het is zaak om de zuiverheid van de diverse stromen te verbeteren en daarmee daadwerkelijk over te gaan van afval naar grondstof. Zo voorkomen we afkeur, besparen we onnodige verwerkingskosten en creëren we stromen met waarde.

3.1.1

Verhogen zuiverheid van PMD en GFT De grootste stromen in de totale hoeveelheid grondstoffen betreft PMD en GFT. De resultaten van diverse steekproeven tonen aan dat er een aanzienlijk deel vervuiling aanwezig is binnen deze stromen. Omdat dit de waarde van de grondstoffen negatief beïnvloedt en bovendien door meer en strengere controles bij de verwerkers steeds vaker leidt tot afkeur, gaan we actief aan de slag met het verbeteren van deze stromen. We streven ernaar de komende jaren de zuiverheid per stroom op een dusdanig niveau te brengen zodat we minimaal voldoen aan de gestelde eisen door de verwerkers.

3.1.2

Reduceren grondstoffen in restafval Ondanks de sterke daling van het restafval zitten er nog steeds aanzienlijke hoeveelheden grondstoffen in het restafval. In paragraaf 2.5 is dit nader toegelicht. Deels betreft dit grondstoffen die in het huidige systeem al gratis en apart aangeboden kunnen worden, zoals PMD, GFT en glas. Aangezien diverse stromen momenteel gratis aangeboden kunnen worden, betekent dit dat hier naast winst op grondstoffen ook voor inwoners een financieel voordeel valt te behalen. Er ontstaat zo minder restafval waardoor inwoners restafval minder vaak hoeven aan te bieden en zo kosten besparen. Dit betreft met name PMD, GFT en glas maar ook textiel. Door dit materiaal uit het restafval te halen, dalen ook kosten voor verbranding van het restafval en blijven grondstoffen binnen de keten behouden.

blad 23 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

Voor de stromen waar momenteel nog geen (volledige) inzameling plaatsvindt, bekijken we in samenspraak met stakeholders zoals ROVA, kringlopen en andere relevante partijen hoe we hier invulling aan kunnen geven door bijvoorbeeld de service uit te breiden voor deze stromen. Waterbed effect Sturen op zuiverheid kan er voor zorgen dat de hoeveelheid restafval (huishoudelijk en grof) per inwoner (tijdelijk) stijgt. De huidige vervuiling in de stromen GFT en PMD behoren namelijk voor een belangrijk deel in andere stromen terecht waaronder huishoudelijk en grof restafval. Het verschuiven van deze vervuiling naar de juiste stromen kan voor een tijdelijke verhoging zorgen. Hoewel dit in strijd lijkt te zijn met de nationale doelstellingen voor restafval en eerdere doelen in Winterswijk, is deze tijdelijke toename een indicatie dat de maatregelen gericht op zuiverheid effect hebben. Het doel voor zuiverheid prevaleert daarmee boven het doel voor restafval.

3.2

Afvalinzameling; voor en door iedereen! Iedereen produceert huishoudelijk afval en om de gestelde doelen te halen is het belangrijk dat iedereen hieraan bijdraagt. Alleen samen gaat het lukken om deze ambities waar te maken. Daarom zetten we in dit plan in op het meenemen van iedereen die kan en wil meedoen zodat we de ambities vanuit het Rijk kunnen realiseren. Daarnaast zetten we gericht in op overtreders of probleemsituaties. We spelen in op signalen van overlast en richten ons op vragen en verzoeken die we afgelopen jaren hebben ontvangen. Dit vraagt energie maar met de juiste insteek verwachten we dat we veel mensen kunnen overtuigen hun bijdrage te leveren, waarmee we zowel de inwoners ondersteunen als werken aan inzameling van meer en betere grondstoffen. “We geloven in het huidige systeem van inzameling en dat veel mensen hier op de juiste manier invulling aan geven. De richten ons vooral op het verder verfijnen van dit systeem en het aanpassen op details.”

3.2.1

De rol van inwoners: een grote diversiteit binnen één inzamelsysteem Het scheidings- en aanbiedgedrag van inwoners is uiteindelijk het belangrijkste doel van dit grondstoffenbeleid. Veel inwoners komen dagelijks in aanraking met afval en hebben er een mening over. Daarmee is dit beleid één van de meest tastbare raakvlakken tussen inwoner en de gemeente. Dit realiseren we ons. Keuzes die we maken, dienen daarom gebaseerd te zijn om zowel de aspecten milieu, kosten en service te verbeteren. We mogen van onze inwoners verwachten dat zij bijdragen aan het realiseren van onze doelen, binnen realistische grenzen en doordat we de juiste voorwaarden scheppen. Het verder verbeteren van de milieuresultaten vraagt om een gedragsverandering bij inwoners met als uiteindelijke doel het voorkomen van ongewenste afvalstromen en vervuiling en het verbeteren van de zuiverheid. Door bewustwording, overtuiging, handhaving en het bieden van passende service en faciliteiten in de kernen en het buitengebied worden de inwoners van Winterswijk gestimuleerd om afval te voorkomen en de zuiverheid te verbeteren. Alternatief systeem op plekken met veel problemen betreft scheiding en inzameling Op enkele plekken blijkt in Winterswijk (maar ook uit landelijke ervaringen) dat het scheiden van bijvoorbeeld GFT en PMD lastig is.

Dit betreft met name hoogbouwlocaties en plekken waar veel inwoners van buitenlandse komaf wonen die nog niet zo lang of tijdelijk in Nederland zijn. Ook plekken waar gemiddeld lagere inkomens of bijzonder doelgroepen bewoners woonachtig zijn. We volgen hier de landelijke ontwikkelingen en tegelijkertijd kijken we naar alternatieven waarmee we een passend inzamelsysteem voor deze locaties kunnen bieden. Hierover treden we in gesprek met ROVA, De Woonplaats en andere belangrijke stakeholders.

3.2.2

De juiste voorzieningen bieden Uit ervaringen afgelopen jaren blijkt dat de inzamelstructuur op hoofdlijn goed werkt, maar dat op specifieke plekken aandacht nodig is. We gaan de inzamelstructuur op onderdelen aanscherpen en verbeteren, zowel in

blad 24 van 54

datum 12 december 2023 projectnummer 0485285.100 betreft Huishoudelijk grondstoffenbeleidsplan

de dekking van de voorzieningen (loopafstanden) als in de kwaliteit (technisch en netheid) van de voorzieningen zodat de juiste voorzieningen thuis, op straat en op het MBS geboden worden. Basis op orde We zorgen voor een goede basis, zodat we zorgen dat de voorwaarden zo goed mogelijk zijn voor correct gedrag. We houden voorzieningen schoon, hanteren duidelijke communicatie op de voorzieningen, zorgen dat deze goed functioneren en dat de omgeving netjes is. Op locaties met veel overlast beoordelen we de situatie en beslissen welke acties nodig zijn, wat uiteindelijk kan leiden tot bijvoorbeeld het verplaatsen of opheffen van de inzamelvoorzieningen of -locaties bij terugkerende overlast. Kwaliteit en uitstraling van inzamelmiddelen Naast de juiste voorziening op de juiste plek kijken we ook naar het technisch functioneren en de uitstraling. De kwaliteit van de voorzieningen nemen we onder de loep en we kijken waar verbetering gewenst is op korte of lange termijn, ook om benodigde investeringen de komende jaren goed inzichtelijk te hebben.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=f97c821c-9746-4e0a-aba5-c9ffebb33dd2