Bijlage 2 bij Nota kaders- uitgangspunten: Werklandschappen van de toekomst (geanonimiseerd)
Tekst van het document
GEZONDHEIDS- EN ECONOMISCHE VOORDELEN
• • •
Verbeterde gezondheid: Vermindering van stress en slaapstoornissen bij werknemers en omwonenden. Hogere productiviteit: Een rustigere werkomgeving draagt bij aan concentratie en efficiëntie. Hogere vastgoedwaarde: Bedrijventerreinen met een lage geluidsbelasting zijn aantrekkelijker voor investeerders en bedrijven.
Het geluidsniveau op het bedrijventerrein wordt als volgt gewaardeerd: Punten
Prestatieniveaus
5
Het geluidsniveau is goed of zeer goed (≤ 50 dB)
4
Het geluidsniveau is redelijk (50 - 55 dB)
3
Het geluidsniveau is matig (55 - 60 dB)
2
Het geluidsniveau is tamelijk slecht (60 - 65 dB)
1
Het geluidsniveau is slecht (65 - 70 dB)
0
Het geluidsniveau is zeer slecht (> 70dB)
RELATIEVE GELUIDSHINDER (M) OMSCHRIJVING INDICATOR
De mate van hinder door geluid op en rondom het bedrijventerrein, uitgedrukt in decibel (dB), doorgaans gemeten in Lden (level day-evening-night). Deze indicator vergelijkt het gemiddelde geluidsniveau in het projectgebied met dat van het bredere invloedsgebied. Hiermee wordt inzicht geboden in hoe effectief het bedrijventerrein geluidsoverlast kan verminderen in vergelijking met de omgeving. VRAAGSTELLING
In welke mate biedt het bedrijventerrein een relatief rustiger geluidsniveau ten opzichte van het omliggende invloedsgebied? DOEL OF INZICHT
Het doel is het verlagen van het gemiddelde geluidsniveau in het projectgebied ten opzichte van het invloedsgebied, met als resultaat een verbeterde gezondheid en welzijn van werknemers, bezoekers en omwonenden. Door strategische vergroening en slimme geluidsreductiemaatregelen kan een significante vermindering van geluidsoverlast worden bereikt. ONDERBOUWING INDICATOR
2024)
P a g e 42 | 75
De vergelijking van het geluidsniveau tussen het projectgebied en het invloedsgebied biedt waardevolle inzichten in de relatieve rust en leefkwaliteit die het bedrijventerrein biedt. Een stiller projectgebied draagt bij aan minder stress en een hogere mate van ontspanning, vooral wanneer een duidelijk verschil met het invloedsgebied merkbaar is. Groene elementen zoals bomen, struiken en andere vegetatie spelen hierbij een belangrijke rol. Vergroening heeft een dubbele werking: het vermindert de perceptie van geluidsoverlast door een psychologisch effect (het gevoel van een rustige omgeving) en dempt fysiek geluid door absorptie en diffusie. Dit maakt vergroening een effectieve maatregel om geluidsoverlast te minimaliseren. MAATREGELEN WAARAAN GEDACHT KAN WORDEN ZIJN:
1.
2.
3.
4.
5.
Vergroening als natuurlijke geluidsbarrière Het strategisch plaatsen van bomen, heggen en andere vegetatie om geluidsgolven te absorberen en te verstrooien. Geluidsabsorberende materialen Gebruik van geluidsreducerende bouwmaterialen in gevels, muren en infrastructuur om geluidsreflectie te minimaliseren. Creëren van bufferzones Aanleg van groene of stille zones tussen het bedrijventerrein en lawaaiige invloedsgebieden om geluidsoverdracht te verminderen. Bewust ontwerpen van ruimtegebruik Optimalisatie van de ruimtelijke inrichting om geluid genererende activiteiten verder van rustige zones te situeren. Monitoring en evaluatie Regelmatige geluidsmetingen om de effectiviteit van maatregelen te waarborgen en indien nodig bij te sturen.
GEZONDHEIDS- EN SOCIALE VOORDELEN
• • •
Stressvermindering: Een merkbaar rustiger geluidsniveau draagt bij aan mentale ontspanning en verhoogt het welzijn van gebruikers. Betere werkomgeving: Rustige werkplekken bevorderen de concentratie en productiviteit. Aantrekkelijker terrein: Bedrijventerreinen met een relatief lage geluidshinder trekken meer bedrijven en werknemers aan.
Het relatieve verschil in geluidsniveau wordt beoordeeld op basis van de volgende prestatieniveaus: Punten
Prestatieniveaus
5
Het gemiddelde geluidsniveau in het projectgebied ligt ≥ 9 dB lager dan in het invloedsgebied
4
Het gemiddelde geluidsniveau in het projectgebied ligt 7 - 9 dB lager dan in het invloedsgebied
3
Het gemiddelde geluidsniveau in het projectgebied ligt 5 - 7 dB lager dan in het invloedsgebied
2
Het gemiddelde geluidsniveau in het projectgebied ligt 3 - 5 dB lager dan in het invloedsgebied
1
Het gemiddelde geluidsniveau in het projectgebied ligt 1 - 3 dB lager dan in het invloedsgebied
0
Het gemiddelde geluidsniveau in het projectgebied ligt ≤1 dB lager dan in het invloedsgebied
LUCHTKWALITEIT PM2.5 (M)
2024)
P a g e 43 | 75
OMSCHRIJVING INDICATOR
Het concentratieniveau van fijnstof (PM2.5) in de lucht, een belangrijke graadmeter voor luchtkwaliteit en volksgezondheid. Deze indicator meet in hoeverre de fijnstofconcentraties voldoen aan de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), met specifieke aandacht voor de normen van 2005 en de aangescherpte normen van 2021. VRAAGSTELLING
In welke mate voldoet de fijnstofconcentratie (PM2.5) op het bedrijventerrein aan de WHO-advieswaarden? DOEL OF INZICHT
Het doel is de luchtkwaliteit te verbeteren door de concentratie van PM2.5 te verminderen. Dit draagt bij aan een gezondere leefomgeving, minder gezondheidsrisico’s en een hogere levenskwaliteit voor iedereen in de omgeving. ONDERBOUWING INDICATOR
Fijnstof, in het bijzonder PM2.5, vormt een van de grootste risico's voor de volksgezondheid. Langdurige blootstelling aan verhoogde concentraties kan leiden tot ademhalingsproblemen, hart- en vaatziekten en vroegtijdige sterfte. De WHO heeft in 2021 de advieswaarden aangescherpt naar 5 µg/m³ (jaargemiddelde), een significante verlaging ten opzichte van de eerdere norm van 10 µg/m³ uit 2005. Deze aanscherping is gebaseerd op nieuwe wetenschappelijke inzichten die een sterkere correlatie aantonen tussen fijnstof en gezondheidsschade. Deze indicator beoordeelt het percentage van de buitenruimte dat voldoet aan de WHO-normen. De fijnstofconcentraties worden berekend op basis van geverifieerde data van het RIVM, waardoor de metingen consistent en betrouwbaar zijn. AANBEVOLEN MAATREGELEN
1.
2.
3.
4.
5.
Vergroening van de omgeving Aanleg van bomen, struiken en vegetatie die fijnstof uit de lucht kunnen filteren. Planten met harige bladeren en een grote bladmassa zijn bijzonder effectief in het verminderen van fijnstof. Optimaliseren van verkeer en transport Beperken van verkeer in en rondom het bedrijventerrein door duurzame mobiliteitsoplossingen te stimuleren, zoals openbaar vervoer, fietsen en elektrische voertuigen. Gebruik van innovatieve technologieën Installatie van luchtreinigers of groene gevels die fijnstof en andere schadelijke stoffen actief uit de lucht halen. Monitoring en evaluatie Regelmatige monitoring van luchtkwaliteit met behulp van meetstations en het rapporteren van de resultaten om verbeterpunten te identificeren. Bewustwording en educatie Voorlichting aan bedrijven en werknemers over de impact van fijnstof op gezondheid en praktische manieren om bij te dragen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit.
VOORDELEN VAN HET TERUGDRINGEN VAN FIJNSTOF
• • •
Gezondheid: Vermindering van luchtwegklachten, hart- en vaatziekten en vroegtijdige sterfte. Werkproductiviteit: Een schonere lucht leidt tot minder ziekteverzuim en een hogere arbeidsproductiviteit. Aantrekkelijker vestigingsklimaat: Bedrijventerreinen met goede luchtkwaliteit zijn aantrekkelijker voor bedrijven en werknemers.
2024)
P a g e 44 | 75
De luchtkwaliteit wordt als volgt beoordeeld op basis van het percentage buitenruimte dat voldoet aan de WHO-normen: Punten
Prestatieniveaus
5
81% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2021 (5µg/m3) en 20% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
4
41% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2021 (5µg/m3) en 40% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
3
100% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
2
61% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
1
41% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
0
< 41% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
LUCHTKWALITEIT NOX (M) OMSCHRIJVING INDICATOR Het concentratieniveau van stikstofoxiden (NOx) in de lucht, een belangrijke indicator voor luchtvervuiling en de impact hiervan op gezondheid en milieu. Deze indicator meet in hoeverre de NOx-concentraties voldoen aan de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de normen van 2005 en de aangescherpte normen van 2021. VRAAGSTELLING
In welke mate voldoen de stikstofoxideconcentraties op het bedrijventerrein aan de gestelde WHO-normen? DOEL OF INZICHT
Het doel is de luchtkwaliteit te verbeteren door het verminderen van stikstofoxiden. Dit draagt bij aan een gezondere leefomgeving, een lagere ecologische voetafdruk en een vermindering van schadelijke effecten op ecosystemen. ONDERBOUWING INDICATOR
Stikstofoxiden (NOx) zijn schadelijke gassen die voornamelijk vrijkomen bij verbranding van fossiele brandstoffen, bijvoorbeeld door verkeer, industrie en energieproductie. Deze stoffen hebben directe gevolgen voor de volksgezondheid, zoals ademhalingsproblemen, en veroorzaken zure regen en smog, die ecosystemen en landbouwgrond kunnen aantasten. In 2021 heeft de WHO haar advieswaarden aangescherpt naar 10 µg/m³ (jaargemiddelde) om beter aan te sluiten bij de nieuwste wetenschappelijke inzichten. Deze norm is veel strenger dan de eerdere norm van 40 µg/m³ uit 2005. Het verlagen van NOx-concentraties is daarom essentieel om de negatieve impact op gezondheid en milieu te beperken. De concentraties worden berekend op basis van betrouwbare data van het RIVM, waarmee een nauwkeurige monitoring en analyse mogelijk is. Maatregelen waaraan gedacht kan worden zijn: 1.
2.
Vermindering van emissies Stimuleren van emissiearme technologieën, zoals elektrisch vervoer en schonere energiebronnen, om NOx-uitstoot van verkeer en industrie te verminderen. Strategisch vergroenen Planten en bomen met een hoge opnamecapaciteit voor stikstofoxiden kunnen helpen om de concentraties in de lucht te verlagen. 2024)
P a g e 45 | 75
3.
4.
5.
Beperking van verkeer Introduceer milieuzones en stimuleer actieve mobiliteit zoals fietsen en wandelen om de uitstoot van voertuigen te verminderen. Monitoring en data-analyse Implementeer meetpunten en sensoren om NOx-concentraties continu te monitoren en verbeteringsmaatregelen te evalueren. Educatie en bewustwording Informeer bedrijven, werknemers en bewoners over de impact van NOx en praktische maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren.
VOORDELEN VAN HET TERUGDRINGEN VAN NOX
• • • •
Gezondheid: Vermindering van ademhalingsklachten, astma en hart- en vaatziekten. Milieu: Bescherming van ecosystemen tegen zure regen en verbetering van de biodiversiteit. Duurzaamheid: Stimuleren van schonere technologieën en duurzame mobiliteit. Aantrekkelijkheid: Betere luchtkwaliteit maakt bedrijventerreinen aantrekkelijker voor werknemers, bedrijven en investeerders.
De luchtkwaliteit wordt beoordeeld op basis van het percentage buitenruimte dat voldoet aan de WHOnormen: Punten
Prestatieniveaus
5
81% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2021 (5µg/m3) en 20% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
4
41% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2021 (5µg/m3) en 40% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
3
100% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
2
61% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
1
41% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
0
< 41% van de buitenruimte voldoet aan de WHO-norm uit 2005 (10µg/m3)
(SOCIALE) VEILIGHEID VRAAGSTELLING
In welke mate worden op het bedrijventerreinen maatregelen genomen om de (sociale) veiligheid op werkplekken te waarborgen? DOELSTELLING
Het verhogen van de veiligheid op bedrijventerreinen door slimme en integrale maatregelen te implementeren, zoals het verbeteren van verlichting, zichtlijnen, infrastructuur en groenbeheer. Het doel is om werknemers, bezoekers en eventuele bewoners een veilige, toegankelijke en aangename omgeving te bieden, wat bijdraagt aan een gezonde en productieve werkomgeving. OMSCHRIJVING
De indicator Sociale Veiligheid richt zich op het waarborgen van fysieke en sociale veiligheid op bedrijventerreinen. Veiligheid wordt in deze context niet alleen gezien als het voorkomen van incidenten, maar als een integraal onderdeel van brede welvaart. Een veilige werkomgeving draagt bij aan het welzijn, de productiviteit en de aantrekkelijkheid van bedrijventerreinen. MAATREGELEN VOOR SOCIALE VEILIGHEID 2024)
P a g e 46 | 75
Fysieke maatregelen 1.
Hoogwaardige verlichting o
2.
Strategische situering van parkeerplaatsen o
3.
Parkeerplaatsen dichtbij gebouwen met duidelijke bewegwijzering.
Overzichtelijke infrastructuur o
4.
Gebruik van energiezuinige, slimme verlichting met bewegingssensoren.
Zichtlijnen versterken door logische plaatsing van bouwwerken, paden en straatmeubilair.
Groenbeheer o
Behoud van laag groeiende begroeiing op strategische plekken en vermijden van dicht struikgewas op risicovolle locaties.
Sociale maatregelen 1.
Sociale interactie stimuleren o
2.
Toegankelijke ontwerpen o
3.
Creëren van ontmoetingsplekken die sociale cohesie bevorderen.
Zorg voor een inclusieve openbare ruimte waar iedereen zich veilig en welkom voelt.
Monitoring en participatie o
Betrek gebruikers en werknemers bij het signaleren van veiligheidsrisico’s en het ontwikkelen van oplossingen.
ONDERBOUWING
Een veilige werkomgeving is een essentiële voorwaarde voor brede welvaart. Goed ontworpen veiligheidsmaatregelen, zoals slimme verlichting en duidelijke zichtlijnen, dragen bij aan een prettige en veilige werkomgeving. Dit verhoogt het welzijn en de productiviteit van werknemers en vergroot de aantrekkelijkheid van bedrijventerreinen. Sociale veiligheid versterkt ook de sociale cohesie en maakt bedrijventerreinen inclusiever en aantrekkelijker voor investeringen. Door zowel fysieke als sociale veiligheid te waarborgen, ontstaat een omgeving waarin werknemers en bezoekers zich comfortabel en welkom voelen. De mate van sociale veiligheid wordt als volgt beoordeeld: Punten
Prestatieniveaus
5
Het bedrijventerrein beschikt over uitgebreide veiligheidsmaatregelen, waaronder hoogwaardige openbare verlichting met sensoren, strategisch geplaatste bouwwerken en parkeerplaatsen, zorgvuldig geplande zichtlijnen en groenbeheer dat veiligheid waarborgt. Er is een integraal veiligheidsplan dat regelmatig wordt geëvalueerd en in balans is met de thema’s energie en biodiversiteit.
4
Innovatieve veiligheidsmaatregelen zoals slimme verlichting en straatmeubilair dat zichtlijnen versterkt, zijn toegepast. Parkeerplaatsen zijn goed gesitueerd en bewegwijzerd, en de inrichting overstijgt basisvereisten.
2024)
P a g e 47 | 75
3
Het terrein beschikt over goed geplaatste verlichting, heldere zichtlijnen, laag groeiende begroeiing op strategische locaties en veilige parkeerplaatsen. Het voldoet aan de basisnormen voor veiligheid.
2
De basisveiligheid is op orde met adequate verlichting, veilige parkeerplaatsen en beperkt gebruik van straatmeubilair dat zichtlijnen belemmert. Verdere optimalisatie is nodig.
1
Enkele eerste stappen zijn gezet, zoals het verbeteren van verlichting en aanpassen van begroeiing rond gebouwen, maar een samenhangend veiligheidsplan ontbreekt.
0
Er zijn geen veiligheidsmaatregelen getroffen en het terrein vertoont duidelijke risico’s, zoals slecht geplande infrastructuur en verborgen plekken.
VERBLIJFSKWALITEIT VRAAGSTELLING
In welke mate draagt het bedrijventerrein bij aan het verbeteren van de verblijfskwaliteit en het welzijn van werknemers en bewoners in het gebied? DOELSTELLING
Het creëren van een aangename, veilige en gezonde werkomgeving waar werknemers zich prettig voelen en kunnen ontspannen. Dit omvat onder andere de inrichting van openbare ruimtes, groenvoorzieningen, voorzieningen voor ontspanning en sociale interactie, en de algehele uitstraling van het terrein. OMSCHRIJVING
Een hoogwaardig verblijfsklimaat op een bedrijventerrein gaat verder dan enkel een functionele werkomgeving. Kwalitatieve buitenruimtes met groen, zitgelegenheden, wandelroutes en horecavoorzieningen dragen bij aan een prettige werkdag en verhogen de aantrekkelijkheid van het terrein. Daarnaast speelt veiligheid een rol, evenals toegang tot voorzieningen zoals fiets- en wandelpaden en ontspanningsruimtes. Verblijfskwaliteit is niet alleen gunstig voor het welzijn van werknemers, maar versterkt ook het imago van het terrein en de bedrijven die er gevestigd zijn. ONDERBOUWING
Een goede verblijfskwaliteit verhoogt de tevredenheid, productiviteit en gezondheid van werknemers. Uit onderzoek blijkt dat een groene en aangename werkomgeving stress verlaagt, beweging stimuleert en het sociale contact tussen werknemers verbetert. Hierdoor wordt het bedrijventerrein aantrekkelijker voor zowel bestaande als nieuwe bedrijven en talentvolle werknemers. Door te investeren in een prettige buitenruimte wordt het bedrijventerrein niet alleen duurzamer, maar ook economisch veerkrachtiger. PRESTATIENIVEAUS
De verblijfskwaliteit wordt bepaald op basis van de diversiteit aan maatregelen en voorzieningen die beschikbaar zijn voor de gebruiker: Punten 5
Prestatieniveaus Het bedrijventerrein biedt een uitzonderlijk hoog verblijfsklimaat met groene wandel- en verblijfsgebieden, buitenwerkplekken, horecavoorzieningen en sportfaciliteiten. Er zijn hoogwaardige rust- en ontmoetingsplekken, schaduwrijke zitgelegenheden en veilige, goed
2024)
P a g e 48 | 75
verlichte paden. Werknemers hebben toegang tot waterpartijen, biodiversiteitsvriendelijke zones en aantrekkelijke sociale ruimten. 4
Het bedrijventerrein heeft duidelijke maatregelen genomen om verblijfskwaliteit te verbeteren. Er is een mix van groene zones, goed ingerichte buitenruimtes en voorzieningen zoals picknicktafels en wandelroutes. Er is aandacht voor schaduw, comfort en beschutting in de openbare ruimte.
3
Er zijn goed ingerichte verblijfsplekken beschikbaar, zoals banken en schaduwplekken. Werknemers hebben toegang tot enige groene ruimte, en het terrein is veilig en goed verlicht. De eerste initiatieven voor meer interactie en ontspanning op het terrein zijn zichtbaar.
2
Het bedrijventerrein heeft basisvoorzieningen zoals enkele zitplekken en enige groenvoorziening. Er is beperkte aandacht voor schaduw en comfort, en de verblijfsruimtes zijn functioneel, maar missen sfeer en diversiteit. Er is ruimte voor verbetering.
1
Er zijn minimale voorzieningen voor verblijfskwaliteit, zoals enkele banken of een groenstrook. Er is weinig aandacht voor de inrichting van de openbare ruimte en ontspanningsmogelijkheden zijn beperkt. Enkele bedrijven zetten zelf initiatieven op.
0
Het bedrijventerrein is volledig functioneel ingericht zonder aandacht voor verblijfskwaliteit. Er zijn geen zitplekken, groenvoorzieningen of andere faciliteiten die bijdragen aan een prettige buitenruimte. Het terrein heeft een harde, industriële uitstraling zonder focus op het welzijn van werknemers.
INCLUSIEVE OPENBARE RUIMTE VRAAGSTELLING
In hoeverre is rekening gehouden met een inclusieve openbare ruimte op kavel- en bedrijventerreinniveau, met betrekking tot de breedte van doorgaande paden en een maximale hellingsgraad? DOELSTELLING
Het creëren van een openbare ruimte waarin iedereen, ongeacht fysieke mogelijkheden, toegang heeft tot dezelfde voorzieningen en mogelijkheden. Dit betekent dat niemand wordt buitengesloten en dat bedrijventerreinen een veilige, toegankelijke en inclusieve omgeving bieden. OMSCHRIJVING
De indicator Inclusieve Openbare Ruimte richt zich op het ontwerp en de inrichting van toegankelijke paden en voorzieningen op bedrijventerreinen. Hierbij wordt gekeken naar de breedte en hellingsgraad van doorgaande paden, fysieke scheiding van wandelpaden en toegankelijkheid van bebouwing. Op kavelniveau ligt de nadruk op paden naar entrees, opstapjes, traptreden en andere fysieke toegangspunten. Het is belangrijk dat deze toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Op terreinniveau speelt de breedte van doorgaande paden langs wegen een cruciale rol, evenals de aanwezigheid van veilige oversteekpunten, bijvoorbeeld voorzien van geleidelijnen voor mensen met een visuele beperking. Belangrijke aandachtspunten voor inclusiviteit 1.
Breedte van paden
2024)
P a g e 49 | 75
o 2.
Maximale hellingsgraad o
3.
Paden naar entrees moeten obstakelvrij zijn, met minimale opstapjes en een geleidelijke overgang tussen niveaus.
Geleidelijnen en veilige oversteekplaatsen o
5.
Zorg voor hellingen die toegankelijk blijven zonder dat extra inspanning nodig is voor mensen met een mobiliteitsbeperking.
Toegankelijkheid van bebouwing o
4.
Doorgaande paden moeten breed genoeg zijn om toegankelijk te zijn voor rolstoelen, kinderwagens en andere mobiliteitshulpmiddelen.
Voorzie oversteekplaatsen en paden van duidelijke visuele of voelbare geleidingen voor mensen met een visuele beperking.
Scheiding van functies o
Creëer fysieke scheidingen tussen wandelpaden en wegen, vooral langs logistieke routes, om veiligheid te garanderen.
ONDERBOUWING
Een inclusieve openbare ruimte is essentieel om bedrijventerreinen toegankelijk en gebruiksvriendelijk te maken voor iedereen. Dit draagt bij aan een positief imago en zorgt ervoor dat bedrijventerreinen ook voldoen aan wettelijke en maatschappelijke normen voor toegankelijkheid. Inclusieve infrastructuur verhoogt de veiligheid, het welzijn en de bewegingsvrijheid van werknemers en bezoekers. Daarnaast creëert het een uitnodigende en aantrekkelijke omgeving voor bedrijven, investeerders en klanten. PRESTATIENIVEAUS
De mate van inclusiviteit van de openbare ruimte wordt als volgt beoordeeld: Punten
Prestatieniveaus
5
Doorgaande paden zijn ten minste 2,5 meter breed en hebben een maximale helling van 5% voor een lengte van maximaal 10 meter.
4
Doorgaande paden zijn ten minste 2,1 meter breed en hebben een maximale helling van 5% voor een lengte van maximaal 10 meter.
3
Doorgaande paden zijn ten minste 1,8 meter breed en hebben een maximale helling van 7,5% voor een lengte van maximaal 10 meter.
2
Doorgaande paden zijn ten minste 1,5 meter breed en hebben een maximale helling van 7,5%.
1
Doorgaande paden zijn ten minste 1,2 meter breed en hebben een maximale helling van 10%. De openbare ruimte voldoet aan de CROW-richtlijnen voor toegankelijkheid.
0
Het terrein heeft geen aandacht voor een inclusieve openbare ruimte.
2024)
P a g e 50 | 75
INNOVATIEKRACHT OMSCHRIJVING THEMA
Het thema Innovatiekracht richt zich op het stimuleren en bevorderen van nieuwe ideeën, technologieën en werkwijzen binnen bedrijventerreinen. Innovatie is essentieel voor het vergroten van concurrentievoordeel, het verhogen van efficiëntie en het verduurzamen van bedrijfsprocessen. Door innovatie te stimuleren, kunnen bedrijventerreinen zich blijven ontwikkelen en aanpassen aan veranderende marktomstandigheden en technologische vooruitgang. Bedrijven hoeven niet op innovatie te wachten, maar kunnen ook innovatief denken. Veel technieken en mogelijkheden zijn immers al beschikbaar. De bekendheid hiervan is soms alleen beperkt. ALGEMENE BESCHRIJVING
Binnen het programma Werklandschappen van de Toekomst is innovatiekracht een cruciale pijler. Innovatie zorgt ervoor dat bedrijventerreinen meegaan met de tijd, blijven concurreren in een dynamische markt en beter inspelen op duurzame uitdagingen. Dit thema richt zich op het ondersteunen van bedrijven bij het ontwikkelen en implementeren van innovatieve oplossingen die bijdragen aan de efficiëntie, duurzaamheid en concurrentiekracht van het terrein. Innovatie wordt in dit kader gezien als een onderliggende dynamiek die niet alleen prestaties meet, maar vooral het ontwikkelpotentieel zichtbaar maakt. Dit ontwikkelpotentieel is nodig om op termijn invulling te geven aan het lonkend perspectief: prestatieniveaus 4; Pionier en 5; Werklandschap van de Toekomst.
DOEL VAN HET THEMA
Het doel van het thema Innovatie is om een cultuur van vernieuwing te creëren waarin bedrijven worden gestimuleerd om te experimenteren met nieuwe technologieën en processen. Dit draagt bij aan een toekomstbestendige, efficiënte en duurzame werkomgeving. Dit begint bij bewustwording en ontwikkelt zich via samenwerking en risicobereidheid richting concrete innovatieprestaties. Innovatie vraagt om een gedeeld eigenaarschap tussen bedrijven, overheden en kennisinstellingen, en wordt gestimuleerd via experimenteerruimte, proeftuinen en demonstratieprojecten. De fysieke inrichting, maar ook het organiserend vermogen van een bedrijventerrein kan hierin faciliteren. WAAROM DIT THEMA OPGENOMEN IS
Innovatie is essentieel om bedrijventerreinen te ondersteunen in hun aanpassingsvermogen en concurrentiekracht. Door innovatie te bevorderen en onderdeel van het gesprek te laten zijn, blijven bedrijventerreinen relevant en kunnen zij effectiever inspelen op maatschappelijke en technologische veranderingen, maar ook in veranderingen in het (lokale) klimaat en ecosystemen. Innovatie is daarbij een sleutel om toekomstgericht waarde te creëren, waarbij niet alleen individuele bedrijven, maar het bedrijventerrein als collectief stappen zet. Eigenlijk bepaalt de mate van innoverend denken en het ondernemen van stappen hierin de mate van anticipatie op onbekende toekomstige ontwikkelingen. ONDERBOUWING THEMA
De onderbouwing voor het thema Innovatie komt voort uit de noodzaak voor bedrijventerreinen om continu te blijven verbeteren en vooruit te denken. Innovatie versterkt niet alleen de concurrentiepositie, maar biedt ook oplossingen voor duurzaamheidsuitdagingen en verhoogt de efficiëntie van bedrijfsprocessen (incrementele waardverbetering). Innovatie is zelden efficiënt, vaak kostbaar en risicovol, en vereist organisatiekracht, 2024)
P a g e 51 | 75
samenwerking en investeringsbereidheid. Daarom wordt innovatie eerder als onderliggende dynamiek gepositioneerd dan als expliciete "titel" van een score. STIMULEREN VAN INNOVATIEKRACHT VRAAGSTELLING
In welke mate stimuleert en faciliteert het organiserend vermogen en de fysieke inrichting van het bedrijventerrein het vooruitgangspotentieel voor optimale ontwikkeling en toepassing van nieuwe ideeën in het kader van natuurlijke oplossingen, technologieën, circulariteit en duurzame bedrijfsmodellen? DOELSTELLING
Het bevorderen van innovatie en nieuwe ideeën binnen bedrijven en op bedrijventerreinen door middel van samenwerkingsverbanden, kennisdeling, experimenteerruimte en ondersteuning van vernieuwende initiatieven om zo het vooruitgangspotentieel van bedrijventerreinen te verhogen. Daarnaast het stimuleren van collectieve ambitie, partnerschappen en risicodragend pionieren in plaats van alleen veilige, incrementele verbeteringen om zo invulling van de hoogste prestatieniveaus mogelijk te maken. OMSCHRIJVING
Innovatie is de drijvende kracht achter verduurzaming en concurrentievermogen. Daarnaast vergroot de mate van vernieuwend denken het vooruitgangspotentieel van een bedrijventerrein, waardoor beter ingespeeld kan worden op toekomstige ontwikkelingen. Door bedrijven actief te ondersteunen bij het implementeren van nieuwe technologieën, circulaire verdienmodellen en duurzame oplossingen, kunnen bedrijventerreinen zich ontwikkelen tot innovatiehubs. Dit vraagt om een omgeving waarin experimenteren wordt gestimuleerd, samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen wordt gefaciliteerd en ondersteunende voorzieningen zoals proeftuinen en testlocaties beschikbaar zijn. Typologie van Innovatie Binnen het thema innovatiekracht wordt onderscheid gemaakt tussen drie typen: • • •
Productinnovatie: Dit omvat aanpassingen en verbeteringen van bestaande producten en het ontwikkelen van nieuwe producten. Systeeminnovatie: Vernieuwend denken binnen een bedrijf of bedrijventerrein op systeemniveau, waarbij het gaat om integratie van vernieuwend denken en processen. Gebiedsinnovatie: Systeemoverschrijdende, collectieve vernieuwing waarbij meerdere stakeholders samenwerken aan innovatieve oplossingen die het gehele bedrijventerrein en haar omgeving omvatten.
Daarnaast is er een wezenlijk verschil tussen incrementele waardeverbetering en daadwerkelijke innovatie. Bij daadwerkelijke innovatie wordt gepionierd en worden oplossingen gezocht waarvan de uitkomst onzeker is. Innovatiekracht gaat gepaard met risicodragend vermogen, samenwerking en organisatiekracht. ONDERBOUWING
Bedrijventerreinen die innovatie stimuleren, zijn economisch veerkrachtiger en duurzamer. Innovatie zorgt voor efficiënt gebruik van grondstoffen, energiebesparing en nieuwe verdienmodellen. Door bedrijven de ruimte te geven om te pionieren, wordt het terrein aantrekkelijker voor nieuwe investeerders en talent. Daarnaast draagt innovatie bij aan het behalen van klimaatdoelen en circulaire ambities. De mate van samenwerking, de schaal
2024)
P a g e 52 | 75
waarop wordt geïnnoveerd (product, systeem, gebied) en de risicobereidheid vormen de basis voor de meetbare waardering van innovatie. Meetbaarheid en bewijsvoering Innovatie wordt meetbaar gemaakt aan de hand van: • • •
Schaalniveau: Product – Systeem – Gebied. Organisatiegraad: Solo – Collectief. Bereidheid tot investeren: Van laag tot hoog risico.
Deze meetas helpt om inzicht te krijgen in waar bedrijven en terreinen staan én waar hun groeipotentieel ligt. Bewijslast kan bestaan uit praktijkvoorbeelden, innovatieprogramma’s, testfaciliteiten en documentatie van experimenteer- en samenwerkingsprocessen. Een bedrijventerrein dat hoog scoort op deze meetas en dat daarmee beschikt over sterke innovatiekracht draagt tevens bij aan inspirationeel kapitaal. Met andere woorden: door innovaties middels sterke innovatiekracht ter plekke te demonstreren (rondleidingen etc.), zullen andere bedrijventerrein ook worden geïnspireerd om zich toe te bewegen naar het niveau van een ''Werklandschap van de Toekomst''.
MEETBAARHEID EN BEWIJSVOERING
Punten 5
4
3
Prestatieniveaus Werklandschap van de Toekomst: Hoog risicodragend vermogen op het gebied van innovatie. Het bedrijventerrein als geheel functioneert als een innovatiehub met sterke samenwerkingen tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Er zijn gezamenlijke proeftuinen, fieldlabs en innovatieprogramma’s. Bedrijven hebben toegang tot ondersteuningsfondsen, incubators en testfaciliteiten. Er is een actieve kennisuitwisseling en een open innovatiecultuur. Innovatie vindt plaats op gebiedsniveau en vormt de kern van een ecosysteem (zo sluitend mogelijke invulling aan natuurlijke kringlopen) waarin mens, economie en natuur met elkaar in een dynamische balans zijn. Een progressieve kijk op natuur dient als volledig en structureel uitgangspunt voor natuurlijke oplossingen.
Pionier: Relatief hoog risicodragend vermogen op het gebied van innovatie met een systematische toepassing van innovatieve methodes. Bedrijven en ondernemers stimuleren innovatie structureel. Er zijn samenwerkingsverbanden met kennisinstellingen en een innovatieagenda gericht op duurzaamheid en circulariteit. Experimenteren met nieuwe technologieën, zoals waterstof, circulaire productie en slimme energiesystemen, wordt gefaciliteerd. Subsidies en investeringsmogelijkheden worden actief benut. Een progressieve kijk op natuur dient over het algemeen als uitgangspunt voor natuurlijke oplossingen.
Hedendaags toonbeeld: Bestaande oplossingen worden optimaal ingezet. Het bedrijventerrein biedt ruimte voor innovaties en samenwerking op collectief- en gebiedsniveau. Er zijn enkele innovatieve bedrijven actief, en er is een netwerk voor kennisdeling. Individuele bedrijven passen 2024)
P a g e 53 | 75
duurzame technologieën toe en werken samen aan circulaire pilots, maar structurele ondersteuning of gezamenlijke innovatieprogramma’s met een daadwerkelijk hoog risicodragend vermogen ontbreken nog. 2
1
0
Doorpakker: Enkele bedrijven experimenteren met nieuwe technologieën of circulaire verdienmodellen vooral op product- en/of systeemniveau, maar er is geen structurele samenwerking of ondersteunend beleid vanuit het bedrijventerrein. Het risicodragend vermogen is laag.
Starter: Bewustwording begint. Enkele bedrijven tonen interesse in innovatie, bijvoorbeeld door het volgen van trends of het incidenteel toepassen van nieuwe technieken of verkent de mogelijkheden daartoe. Bedrijven opereren hierin solo. Er is nog geen gezamenlijk beleid of infrastructuur die innovatie stimuleert. Risicodragend vermogen is niet aanwezig. Kanshebber: Er wordt geen aandacht besteed aan (mogelijke) innovatie of nieuwe technologieën. Bedrijven opereren traditioneel zonder experimenten of investeringen in duurzame en circulaire ontwikkelingen
Het Werklandschappenlabel positioneert innovatie nadrukkelijk als groeikompas. Innovatie is geen doel op zich, maar een belangrijke indicator voor ontwikkelpotentieel en toekomstbestendigheid. Door te investeren in samenwerking, experiment en risicodragend pionieren, wordt het bedrijventerrein veerkrachtiger, aantrekkelijker en duurzamer. Ter plekke inspireren werkt hierin beter dan informeren, en het zichtbaar maken van voorlopers en demonstratieprojecten is essentieel voor het versnellen van brede adoptie.
BODEM EN WATER OMSCHRIJVING THEMA
Het thema Bodem en Water richt zich op het behoud en de verbetering van bodem- en waterkwaliteit op bedrijventerreinen. Dit omvat het duurzaam beheren van waterbronnen, het optimaliseren van watergebruik en het beschermen van de bodemstructuur en grondwaterlagen. Een gezonde bodem en kwalitatief goed water zijn essentieel voor het duurzaam functioneren van bedrijventerreinen en dragen bij aan de klimaatbestendigheid en ecologische waarde van het gebied. ALGEMENE BESCHRIJVING
Binnen het programma Werklandschappen van de Toekomst wordt het belang van bodem en water benadrukt als fundament voor een veerkrachtig ecosysteem op bedrijventerreinen. Door het beheren van waterkwaliteit, het minimaliseren van waterverbruik en het waarborgen van grondwaterbeheer wordt bijgedragen aan de duurzaamheid en de robuustheid van de bedrijventerreinen tegen klimaatgerelateerde uitdagingen zoals droogte en overstromingen. DOELSTELLING
Het doel van het thema Bodem en Water is het waarborgen van een gezonde bodem en waterkwaliteit, die de duurzaamheid en weerbaarheid van het bedrijventerrein ondersteunt. Dit helpt om bedrijfsonderbrekingen door watertekorten of -schade te voorkomen en de natuurlijke omgeving te behouden en versterken.
2024)
P a g e 54 | 75
Bodem en water zijn fundamenteel voor de lange termijn stabiliteit van bedrijventerreinen. Dit thema is opgenomen om water- en bodemproblemen zoals vervuiling en waterverspilling aan te pakken en zo bij te dragen aan een duurzamer gebruik van hulpbronnen en een beter klimaatbestendig terrein. ONDERBOUWING
De onderbouwing voor het thema Bodem en Water komt voort uit de noodzaak om klimaatschade en milieubelasting te beperken. Door een duurzaam beheer van bodem en water kunnen bedrijventerreinen zowel ecologische voordelen behalen als economische kosten besparen, met name op het gebied van klimaatadaptatie en milieubescherming. WATERKWALITEIT VRAAGSTELLING
In welke mate draagt het bedrijventerrein bij aan het verbeteren van de waterkwaliteit in termen van zuiverheid en gezondheid? DOELSTELLING
Het verbeteren van de waterkwaliteit op het bedrijventerrein door maatregelen die bijdragen aan de zuiverheid van oppervlaktewater, het behoud van ecologische gezondheid van waterlichamen, en het voorkomen van verontreiniging door afstromend water. Het doel is een duurzamer waterbeheer, waarbij de waterkwaliteit op het terrein wordt gemonitord en actief verbeterd. OMSCHRIJVING
Waterkwaliteit op bedrijventerreinen is van cruciaal belang voor zowel de gezondheid van lokale ecosystemen als de veiligheid van het water voor menselijk gebruik. Het beheersen van vervuiling, het beperken van verontreiniging door stoffen zoals zware metalen, olie en voedingsstoffen, en het toepassen van technieken zoals natuurlijke waterzuivering zijn belangrijke elementen. Het terrein kan water van hoge kwaliteit behouden door het verbeteren van regenwateropvangsystemen, filtering van regenwater en het toepassen van duurzame afwateringssystemen zoals wadi’s en groenstroken. Het is tevens belangrijk om het waterbeheer zo te plannen dat verstoringen van lokale aquatische ecosystemen worden geminimaliseerd. ONDERBOUWING
De waterkwaliteit heeft directe invloed op de biodiversiteit en het ecosysteem in en rondom een bedrijventerrein. Verontreinigd water kan schadelijk zijn voor flora en fauna, en kan bijdragen aan vervuiling van nabije waterlichamen en grondwater. Door systematisch te werken aan het verbeteren van de waterkwaliteit kunnen bedrijven bijdragen aan het milieu, tegelijkertijd voldoen aan regelgeving, en het terrein aantrekkelijker maken voor zowel werknemers als bezoekers. Goed waterbeheer kan tevens economische voordelen opleveren, doordat het bijdraagt aan een duurzame bedrijfsvoering, lagere kosten door efficiënt waterverbruik en het voorkomen van watergerelateerde milieuschade. Punten 5
Prestatieniveaus Het bedrijventerrein is een voorbeeld van uitstekend waterbeheer, waarbij waterkwaliteit proactief wordt gemonitord en continu verbeterd. Er worden geavanceerde technieken toegepast voor het filteren en zuiveren van regenwater, zoals natuurlijke infiltratiesystemen, vegetatiebuffers en geavanceerde waterzuiveringsinstallaties. Wadi’s, retentievijvers en duurzame afwateringssystemen dragen bij aan de verbetering van het oppervlaktewater, en het terrein gebruikt geen schadelijke stoffen die het water kunnen vervuilen. Er is volledige transparantie over waterkwaliteit en maatregelen om deze te waarborgen.
024)
P a g e 55 | 75
4
Er worden duidelijke en effectieve maatregelen genomen om de waterkwaliteit op het terrein te verbeteren. Regenwater wordt efficiënt opgevangen en gezuiverd, bijvoorbeeld via groene buffers, wadi’s of andere natuurlijke waterzuiveringssystemen. Afstromend water wordt gefilterd om verontreiniging van oppervlaktewater te voorkomen. Monitoring van waterkwaliteit vindt regelmatig plaats, en er zijn plannen voor verdere verbetering.
3
Het bedrijventerrein heeft basismaatregelen voor waterbeheer en -kwaliteit geïmplementeerd, zoals waterdoorlatende verharding en vegetatiebuffers. Er zijn initiatieven voor het beperken van vervuiling, zoals het opvangen en filteren van regenwater. De waterkwaliteit wordt periodiek gecontroleerd, maar de uitkomsten worden mogelijk nog niet op alle gebieden optimaal beheerd.
2
Er worden enkele basismaatregelen genomen om watervervuiling te voorkomen, zoals wateropvangsystemen of natuurlijke filters, maar de maatregelen zijn beperkt in schaal of uitvoering. Er is enige monitoring van de waterkwaliteit, maar het waterbeheer is nog niet systematisch of uitgebreid genoeg om een significante verbetering te realiseren
1
Het bedrijventerrein heeft enige basismaatregelen getroffen, zoals het opvangen van regenwater of het toepassen van waterdoorlatende bestrating, maar er is weinig tot geen specifieke aandacht voor het verbeteren van de waterkwaliteit. Er zijn geen structurele of geavanceerde waterbehandelingssystemen, en de waterkwaliteit wordt niet actief gemonitord of verbeterd.
0
Er worden geen maatregelen genomen om de waterkwaliteit te verbeteren. Het bedrijventerrein heeft geen waterbeheer of waterzuiveringssystemen, en het water op het terrein is mogelijk verontreinigd zonder enige monitoring of controle.
GRONDWATERHUISHOUDING VRAAGSTELLING
In welke mate draagt het bedrijventerrein bij aan het duurzaam beheren van de grondwaterhuishouding, inclusief het beheren van opslag en beweging van grondwater? DOELSTELLING
Het doel is het duurzaam beheren van de grondwaterhuishouding op het bedrijventerrein door het optimaliseren van de opslag en beweging van grondwater. Dit wordt gerealiseerd door maatregelen die de infiltratie van water bevorderen, grondwatervervuiling voorkomen en de waterbeheersing in droge periodes verbeteren. Dit draagt bij aan het voorkomen van watertekorten, het verbeteren van de bodemkwaliteit en het bevorderen van het ecologische evenwicht van het terrein. OMSCHRIJVING
Grondwater is een essentieel element in het ecologische evenwicht van een gebied. Een goed beheerde grondwaterhuishouding voorkomt zowel overstromingen als waterschaarste door water vast te houden, te reguleren en op de juiste manier in de bodem door te laten. Het toepassen van technieken zoals infiltrerende verharding, wadi’s (waterafvoer en -infiltratie), en het verbeteren van de bodemstructuur zijn belangrijke maatregelen om grondwater te herladen en te reguleren. Ook het voorkomen van verontreiniging door bijvoorbeeld lekkages of industriële lozingen is cruciaal voor het behoud van de kwaliteit van het grondwater. Het monitoren en beheren van de waterstand en de kwaliteit van het grondwater is essentieel voor het behoud van een duurzame grondwaterhuishouding. 2024)
P a g e 56 | 75
ONDERBOUWING
Een goed beheerde grondwaterhuishouding speelt een sleutelrol in het voorkomen van negatieve effecten zoals verdroging van de bodem, watertekorten, overstromingen of vervuiling van het grondwater. In een bedrijventerrein kan het efficiënt beheer van grondwater niet alleen helpen bij het reguleren van het waterpeil, maar ook bijdragen aan de ecologische en economische duurzaamheid van het gebied. Bovendien draagt het bij aan het voldoen aan de milieuwetgeving en kan het bedrijven helpen bij het realiseren van kostenbesparingen op het gebied van waterbeheer. Het creëren van een balans in het grondwaterbeheer is essentieel voor het toekomstige gebruik en de leefbaarheid van het terrein. Punten
Prestatieniveaus
5
Het bedrijventerrein hanteert geavanceerde technieken voor het duurzaam beheren van de grondwaterhuishouding. Er zijn infiltratiesystemen zoals wadi’s, halfverharding en regenwaterschuttingen die zorgen voor een optimale opslag en beweging van grondwater. Grondwatermonitoring is volledig geïntegreerd, en er wordt actief gewerkt aan het voorkomen van vervuiling van het grondwater. De waterstand wordt proactief beheerd en het terrein heeft maatregelen getroffen voor het herladen van het grondwater, zelfs tijdens droge periodes.
4
Er worden effectieve en duurzame maatregelen genomen om de grondwaterhuishouding te beheren, zoals wadi’s, infiltratiekratten en groene buffers. Grondwatermonitoring vindt op regelmatige basis plaats, en er wordt gewerkt aan het verbeteren van de waterdoorlaatbaarheid van de bodem. Het terrein heeft maatregelen om vervuiling van grondwater te voorkomen en speelt een actieve rol in het beheren van de waterstanden.
3
Het bedrijventerrein heeft basismaatregelen getroffen om de grondwaterhuishouding te beheren, zoals infiltrerende verharding en regenwaterafvoer. Er wordt periodiek gecontroleerd op de waterkwaliteit en -stand, maar er is ruimte voor verdere verbetering en optimalisatie van het grondwaterbeheer. Er worden geen geavanceerde technieken gebruikt, maar de basis is gelegd voor duurzaam grondwaterbeheer.
2
Er zijn enkele basismaatregelen genomen om de grondwaterhuishouding te reguleren, zoals het toepassen van waterdoorlatende bestrating en het afvangen van regenwater, maar het terrein heeft nog geen systematisch grondwaterbeheer. Monitoring van de waterstand en -kwaliteit is sporadisch of ontbreekt, en er is nog geen uitgebreide aanpak voor het voorkomen van grondwatervervuiling of het beheer van waterpeilen.
1
Er wordt een begin gemaakt met maatregelen voor het beheer van de grondwaterhuishouding, zoals het aanleggen van watervoorzieningen of het toepassen van beperkte infiltratiemethoden. De grondwaterhuishouding wordt nog niet actief gemonitord, en er is weinig tot geen aandacht voor de preventie van grondwatervervuiling
0
Er worden geen maatregelen genomen om de grondwaterhuishouding te verbeteren. Het bedrijventerrein heeft geen systemen of technieken voor het reguleren of beheren van de grondwaterhuishouding, en er is geen monitoring of controle van het grondwaterpeil of de waterkwaliteit
BODEMLEVEN 2024)
P a g e 57 | 75
VRAAGSTELLING
In welke mate draagt het bedrijventerrein bij aan het beschermen, herstellen en bevorderen van een gezond en divers bodemvoedselweb? DOELSTELLING
Het stimuleren van een veerkrachtig en functioneel bodemecosysteem door het verbeteren van de bodemkwaliteit, het versterken van biodiversiteit en het herstellen van de natuurlijke kringlopen. Dit omvat het minimaliseren van verstorende invloeden zoals bodemverdichting, chemische verontreiniging en verlies van organisch materiaal. OMSCHRIJVING
Een gezonde bodem vormt de basis voor een functionerend ecosysteem en draagt bij aan klimaatbestendigheid, waterbeheer en biodiversiteit. Het bodemvoedselweb – bestaande uit bacteriën, schimmels, protozoa, nematoden, wormen en andere bodemorganismen – speelt hierin een sleutelrol. Door het toepassen van natuurinclusieve maatregelen kunnen bedrijventerreinen actief bijdragen aan het herstel en behoud van een robuust bodemecosysteem. Dit kan onder andere door: •
Het stimuleren van organische stofopbouw, bijvoorbeeld door mulch en compost.
•
Het bevorderen van schimmel-bacteriebalansen, essentieel voor een stabiele bodemstructuur.
•
Het tegengaan van bodemverdichting, door waterdoorlatende verharding en diepwortelende vegetatie.
•
Het vermijden van chemische verstoring, zoals kunstmest en pesticiden.
•
Het aanleggen van groenstroken en bodembedekkers, om microklimaten te creëren die het bodemleven ondersteunen.
ONDERBOUWING
Een rijk bodemleven draagt bij aan de natuurlijke afbraak van organisch materiaal, verbetert de waterberging en verhoogt de vruchtbaarheid zonder kunstmatige ingrepen. Gezonde bodems slaan CO₂ op, bufferen water tegen droogte en overstroming, en ondersteunen de biodiversiteit boven én onder de grond. Echter, bedrijventerreinen worden vaak gekenmerkt door verdichting, verharding en verstoring van deze natuurlijke processen. Door regeneratief bodembeheer te implementeren kunnen bedrijventerreinen bijdragen aan: •
Het vastleggen van koolstof in de bodem, als strategie tegen klimaatverandering.
•
Een verbeterde waterinfiltratie en -retentie, waardoor overstromingen en droogte beter worden gereguleerd.
•
Het versterken van natuurlijke ziektewering, door een robuuster bodemvoedselweb.
•
Het verhogen van de biodiversiteit, door meer micro- en macro-organismen een leefgebied te bieden.
. Punten
Prestatieniveaus
2024)
P a g e 58 | 75
5
Het bedrijventerrein heeft een geïntegreerd bodembeheerplan dat gericht is op een regeneratief bodemvoedselweb. Biologische bodemverbetering staat centraal, met de inzet van organisch materiaal, mycorrhiza-schimmels, wormen en andere bodembevorderende organismen. Chemische verstoring is uitgesloten en er wordt actief gemonitord via bodemanalyses en sensortechnologie.
4
Er is een doordachte strategie voor duurzaam bodembeheer, met maatregelen zoals organische bemesting, het stimuleren van schimmeldominante bodems en het vermijden van intensieve bodembewerking. Regeneratieve principes zoals composteren en groenbemesters worden toegepast.
3
Bodemvriendelijke maatregelen worden toegepast, zoals het minimaliseren van chemische bestrijdingsmiddelen, het verbeteren van de bodemstructuur door organische mulching en het stimuleren van natuurlijk evenwicht in het bodemvoedselweb. Enkele initiatieven richten zich op actieve verrijking van het bodemleven.
2
Basismaatregelen zijn aanwezig, zoals het vermijden van intensieve bestrijding en het aanleggen van groenstroken met diepwortelende vegetatie. Er is beperkte aandacht voor het stimuleren van het bodemvoedselweb.
1
Er is enige bewustwording over bodemgezondheid, maar maatregelen blijven beperkt. Een enkel bedrijf heeft kleine initiatieven genomen, zoals compostgebruik of het beperken van chemische middelen. Een bredere visie ontbreekt op terrein-niveau.
0
Er is geen aandacht voor bodemleven. Het terrein bestaat voornamelijk uit verharding, en bodemverstoring, verdichting en vervuiling komen veelvuldig voor zonder maatregelen om dit tegen te gaan.
WATER VASTHOUDEN Vraagstelling In welke mate draagt het bedrijventerrein bij aan het verhogen van de capaciteit om water vast te houden en wateroverlast te voorkomen? Doelstelling Het vergroten van de waterbergingscapaciteit van de bodem en infrastructuur, zodat regenwater beter wordt vastgehouden, vertraagd wordt afgevoerd en bijdraagt aan klimaatadaptatie en een veerkrachtige waterhuishouding. Omschrijving Door toenemende periodes van hevige neerslag en droogte wordt waterbeheer steeds crucialer. Het bedrijventerrein speelt hierin een belangrijke rol door middel van slimme oplossingen die water vasthouden, infiltratie bevorderen en verdroging tegengaan. Denk aan waterdoorlatende bestrating, groene daken, retentievoorzieningen en vegetatie die water opslaat en verdamping bevordert. Een goed waterbeheer voorkomt overstromingen, vermindert hittestress en versterkt de biodiversiteit. Onderbouwing 2024)
P a g e 59 | 75
Klimaatverandering zorgt voor extremere neerslagpatronen, waardoor wateroverlast en droogte vaker voorkomen. Door water op een bedrijventerrein vast te houden in plaats van direct af te voeren, wordt de druk op het rioolstelsel verminderd en kan water langer beschikbaar blijven voor bodem en planten. Dit draagt niet alleen bij aan duurzaamheid en kostenbesparing, maar ook aan een aantrekkelijk en klimaatbestendig bedrijventerrein.
Punten
Prestatieniveaus
5
Het bedrijventerrein heeft een volledig geïntegreerd waterbeheersysteem. Er wordt maximaal gebruikgemaakt van infiltratie, retentie en hergebruik van regenwater. Waterdoorlatende bestrating, grote wadi’s, retentievijvers en collectieve groene daken zorgen voor een robuust watersysteem. De bodem en vegetatie spelen een actieve rol in wateropslag en verdamping.
4
Op meerdere plekken zijn effectieve maatregelen genomen, zoals retentievijvers, waterdoorlatende verharding en collectieve wateropslag. Regenwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden en slim hergebruikt voor bijvoorbeeld irrigatie. Er is een duidelijke strategie voor verdere verbetering en optimalisatie van waterbeheer.
3
Het bedrijventerrein heeft enkele goede wateropvangvoorzieningen, zoals wadi’s en infiltratiekratten. Waterdoorlatende bestrating is deels toegepast en er zijn initiatieven voor regenwateropvang bij gebouwen. Er wordt actief gekeken naar uitbreiding van deze maatregelen
2
Er is enige aandacht voor waterbeheer, zoals een beperkt aantal groene daken of waterbuffers. De bodemcapaciteit is niet optimaal benut en er zijn nog veel verharde oppervlakken. Er zijn plannen om dit in de toekomst te verbeteren.
1
Op beperkte schaal zijn maatregelen genomen, bijvoorbeeld door een bedrijf dat een kleine waterbuffer of groene zone heeft geïmplementeerd. Er ontbreekt echter een overkoepelende visie op waterbeheer op bedrijventerreinniveau
0
Het terrein bestaat hoofdzakelijk uit verharde oppervlakken en regenwater wordt grotendeels direct afgevoerd via het riool. Er zijn geen maatregelen genomen om water vast te houden of de infiltratie te verbeteren.
ENERGIE OMSCHRIJVING THEMA
zich Het thema Energie richt zich op de verduurzaming, flexibilisering en decentralisatie van de energievoorziening op bedrijventerreinen. Doel is de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en overbelaste elektriciteitsnetten te verminderen en over te schakelen op lokaal opgewekte, hernieuwbare energiebronnen. Tegelijk wordt ingezet op een slimmer en robuuster energiesysteem door middel van opslag, conversie (Power-to-X) en samenwerking tussen bedrijven.
2024)
P a g e 60 | 75
Bedrijventerreinen kunnen hierin vooroplopen: zij beschikken over grote dak- en terreinoppervlakken, hebben een hoge energievraag én bieden kansen voor collectieve aanpak. Door opwekking, opslag, gebruik en uitwisseling lokaal op elkaar af te stemmen, ontstaan toekomstbestendige energiehubs die bijdragen aan CO₂reductie, lagere kosten en grotere leveringszekerheid. Hernieuwbare bronnen, slimme netwerken en gebiedsgerichte energieplanning maken bedrijventerreinen aantrekkelijker voor bedrijven, investeerders en overheden, en versterken hun rol als innovatieve werklocatie. DOELSTELLING
Het realiseren van een energievoorziening die klimaatneutraal, efficiënt, flexibel en toekomstbestendig is. Bedrijventerreinen worden energielandschappen waar productie, opslag en gebruik van energie slim worden gekoppeld op bedrijfs-, kavel- en terreiniveau. Belangrijke aandachtsgebieden binnen energie o
Hernieuwbare energieopwekking Maximaal benutten van zonne-energie, windenergie en restwarmtebronnen (zoals afvalwater of industriële processen).
o
Energie-efficiëntie Verlagen van de energievraag door isolatie, slimme installaties, LED-verlichting en geautomatiseerde energiesturing
o
Collectieve energieoplossingen Opzetten van energiehubs met gedeelde infrastructuur voor opwekking, opslag, beheer en uitwisseling van energie tussen bedrijven.
o
Power-to-X Slimme omzetting van elektriciteit naar warmte, waterstof of andere energiedragers om vraag en aanbod beter te balanceren en congestie te verminderen. Energieopslag Toepassing van batterijen, warmtebuffers of waterstofopslag op kavel- of terreiniveau voor dag/nachten seizoensoverbrugging. Slimme technologieën Gebruik van sensoren, data-analyse, smart grids en Digital Twins voor realtime monitoring en optimalisatie van energiestromen. Samenwerking en energiegemeenschappen Bedrijven organiseren zich als collectief om schaalvoordelen te benutten en een robuust lokaal energiesysteem op te bouwen, fysiek of administratief.
o o o
ONDERBOUWING
De energietransitie is een van de meest urgente opgaven voor bedrijventerreinen. Door elektrificatie van mobiliteit, processen en verwarming neemt de druk op het overvolle elektriciteitsnet toe. Tegelijk blijft het duurzame potentieel op daken en percelen grotendeels onbenut. Zonder slimme systeembenadering en samenwerking worden bedrijventerreinen geconfronteerd met netcongestie, stijgende energiekosten en verminderde vestigingskracht. De Power-to-X-aanpak biedt een oplossingsrichting waarbij bedrijven zelfvoorzienender worden, energie slim kunnen opslaan of omzetten, en via een lokale energiehub pieken kunnen uitvlakken. Uit onderzoek blijkt dat de benodigde netcapaciteit met 30 tot 50% kan dalen, terwijl de duurzaamheid en economische levensvatbaarheid van het terrein toenemen. 2024)
P a g e 61 | 75
Verduurzaming van het energiesysteem verlaagt niet alleen de CO₂-uitstoot, maar vergroot ook de veerkracht en aantrekkingskracht van het terrein. Bedrijventerreinen die de stap zetten naar een gebiedsgericht energiesysteem, nemen een sleutelpositie in binnen de regionale energietransitie en de toekomst van de Nederlandse economie. ENERGIE-EFFICIËNTIE VRAAGSTELLING
In welke mate draagt het bedrijventerreinen en de afzonderlijke bedrijfskavels optimaal bij aan energieefficiëntie door middel van innovatieve en duurzame maatregelen in de buitenruimte? DOELSTELLING
Het efficiënt en duurzaam gebruiken van energie op bedrijventerreinen en kavels door het implementeren van energiebesparende technologieën, hernieuwbare energiebronnen, slimme energiesystemen en samenwerking binnen het terrein. Dit heeft als doel het minimaliseren van energieverbruik en het ondersteunen van een overgang naar klimaatneutrale bedrijventerreinen. OMSCHRIJVING
De indicator Energie-efficiëntie beoordeelt de mate waarin bedrijventerreinen en kavels inspanningen leveren om energie efficiënt te gebruiken. Dit omvat zowel kleinschalige maatregelen op kavelniveau als grootschalige energieoplossingen op terreinniveau. Op kavelniveau worden maatregelen toegepast zoals hoogwaardige isolatie, installatie van zonnepanelen en zonnecollectoren, en het gebruik van slimme energiesystemen. Ook groene daken en gevels dragen bij aan een efficiënter energiegebruik door koeling in de zomer en isolatie in de winter. Op terreinniveau richt energie-efficiëntie zich op het realiseren van gedeelde energie-infrastructuur, zoals smart grids, gezamenlijke energieopslag en het benutten van restwarmte. Slimme openbare verlichting met LED en sensoren, zonthermische velden en laadnetwerken voor elektrische voertuigen ondersteunen deze duurzame strategie. Samenwerking tussen bedrijven speelt een sleutelrol bij het optimaliseren van energiestromen en het delen van energiebronnen. MAATREGELEN VOOR ENERGIE-EFFICIËNTIE
Maatregelen op kavelniveau 1.
Verbeterde isolatie: Gebruik van biobased en energiezuinige isolatiematerialen.
2.
Zonnepanelen en zonnecollectoren: Maximale benutting van dakoppervlakken.
3.
Groene daken en gevels: Creëren van energiezuinige oppervlakken die koelen en isoleren.
4.
Slimme energiesystemen: Geautomatiseerde systemen die energieverbruik optimaliseren.
5.
Oplaadpunten voor elektrische voertuigen: Stimuleren van emissievrije mobiliteit.
6.
Kleine windturbines: Aanvulling op zonne-energie voor lokaal gebruik.
Maatregelen op terreinniveau 1.
Smart grids: Slimme energie-infrastructuren die vraag en aanbod coördineren.
2.
Energieopslag: Lokale batterijen voor het opslaan van overtollige energie.
3.
Zonthermische en fotovoltaïsche velden: Grootschalige zonne-energieprojecten.
4.
Slimme verlichting: LED-verlichting met sensoren die energieverbruik minimaliseert. 2024)
P a g e 62 | 75
5.
Restwarmte benutten: Hergebruik van warmte die vrijkomt bij industriële processen.
6.
Groene buffers: Vegetatie die verkoelt en energievraag voor koeling verlaagt.
7.
Energiegemeenschappen: Samenwerking tussen bedrijven voor gedeelde energievoorzieningen.
ONDERBOUWING
Energie-efficiëntie is een kernaspect van duurzame bedrijventerreinen. Door energiebesparende technologieën te implementeren en samen te werken binnen het terrein, kunnen bedrijven hun ecologische voetafdruk verkleinen en tegelijkertijd economische voordelen realiseren. Energie-efficiëntie verlaagt niet alleen energiekosten, maar maakt bedrijventerreinen ook veerkrachtiger tegen stijgende energieprijzen en strengere regelgeving. Het inzetten van slimme technologieën en gedeelde energieoplossingen versnelt de energietransitie en ondersteunt bedrijven in hun streven naar klimaatneutraliteit.
De mate van energie-efficiëntie wordt als volgt beoordeeld: Punten
Prestatieniveaus
5
Op kavelniveau zijn ontwerpen volledig energieneutraal, met hoogwaardige isolatie, groene daken, slimme energiesystemen, en maximale toepassing van zonnepanelen, zonnecollectoren en kleine windturbines. Op bedrijventerreinniveau is een volledig geïntegreerde slimme energie-infrastructuur aanwezig, met gedeelde zonne- en windenergie en opslagfaciliteiten. Restwarmte wordt benut en er is diervriendelijke LED-verlichting met sensoren.
4
Kavels bevatten geavanceerde energiemaatregelen zoals groene daken en slimme systemen, en hebben breed inzetbare zonnepanelen of windturbines. Op terreinniveau zijn zonthermische velden en gedeelde laadnetwerken aanwezig, evenals lokaal energieopslag.
3
Op kavelniveau zijn maatregelen zoals goede isolatie, zonnepanelen en gedeeltelijke toepassing van groene daken zichtbaar. Op terreinniveau is LED-verlichting aanwezig en is er een begin gemaakt met slimme energiecoördinatie.
2
Basismaterialen zoals isolatie en enkele zonnepanelen worden toegepast. Initiatieven voor gedeelde energievoorzieningen worden onderzocht, maar zijn nog niet geïmplementeerd.
1
Kleine maatregelen zoals isolatie of beperkte zonnepanelen worden toegepast. Slimme systemen of gedeelde voorzieningen zijn nog niet aanwezig.
0
Er zijn geen energiebesparende of hernieuwbare energiemaatregelen geïmplementeerd
Check en aanvulling vanuit PVB programma Monitoring is belangrijk is basis 2024)
P a g e 63 | 75
Netsituatie is niet helder bij netbeheerder Afhankelijkheid veminderen. Meer lokale opwek en opslag, zon en wind Lokale energie distrubutie als regionaal Balans die lokaal wordt opgewekt en gebruik over de dag heen. Kavelniveau is niet efficiënt je hebt schaalgrote. Dank je voor het heldere voorbeeld. Hieronder vind je de geoptimaliseerde en volledig gestroomlijnde uitwerking van de nieuwe indicator binnen het thema Energie, volledig in lijn met de stijl, structuur en terminologie van het Werklandschappenlabel: ENERGIESYSTEEM (POWER-TO-X) VRAAGSTELLING
In welke mate is het energiesysteem op het bedrijventerrein toekomstbestendig ingericht door de inzet van slimme combinaties van lokale opwekking, opslag, conversie en samenwerking tussen bedrijven? DOELSTELLING