CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

3. RAAP rapport Onderzoek naar erfgoed- en landschapswaarden

Raadsvergadering 28 november 2024, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Voorbereidingskrediet nieuw bedrijventerrein15.888 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Colofon Opdrachtgever: Gemeente Winterswijk Titel: Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente Winterswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek. Versie: 12-06-2024 Auteur: ir. L.J. Keunen Projectcode: WIBT3 Bestandsnaam: RAAPrap_7000_WIBT3_20240612

ISSN: 0925-6229

RAAP Leeuwenveldseweg 5b

Telefoon: 0294-491 500

1382 LV Weesp

E-mail: raap@raap.nl

Postbus 5069

Website: www.raap.nl

1380 GB Weesp © RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., 2024 RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Samenvatting De gemeente Winterswijk heeft RAAP gevraagd een onderzoek naar de aspecten aardkunde, archeologie, cultuurlandschap en gebouwd erfgoed uit te voeren in verband met de verkenning naar de meest geschikte locatie(s) voor 22,8 hectare aan nieuw bedrijventerrein in de gemeente. Het uitgevoerde onderzoek betreft een herijking en uitbreiding van de eerdere onderzoeken naar geschikte locaties voor een bedrijventerrein uit 2020 en 2021. De acht gebieden verschillen qua historische achtergrond sterk van elkaar. De ene helft bestaat overwegend uit oude kampenlandschappen (Morskers Driehuisweg, Elinksveld, Ten Houtenlaan) of de rand van een oude es (Arrisveld) in combinatie met jonge heideontginningen, terwijl de andere helft volledig door jonge heideontginningen in beslag genomen wordt, regelmatig verkavelde (Misterweg, Eekelerweg, Molenveld) dan wel onregelmatig verkavelde (Tuunterveld). Sommige gebieden zijn dic ht bebouwd, met veel (Morskers Driehuisweg) of minder (Molenveld) cultuurhistorisch waardevolle bebouwing, andere kennen weinig tot geen bebouwing, zoals Eekelerweg. Uit het onderzoek komt naar voren dat er grote verschillen bestaan in de (verwachte en bek ende) rijkdom aan erfgoedwaarden tussen de acht onderzochte locaties. Alle locaties zijn langs een meetlat gelegd die ten opzichte van het onderzoek in 2020/2021 verder verfijnd is.

Van alle locaties levert de keuze voor het onderzoeksgebied Eekelerweg de minste schade aan erfgoedwaarden op, gevolgd door Molenveld en Tuunterveld. Een middenpositie wordt bekleed door Misterweg, Ten Houtenlaan en Elinksveld, terwijl de keuze voor Arrisveld en Morskers Driehuisweg de meeste schade aan erfgoedwaarden kan opleveren.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[3]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Inhoud Samenvatting ...................................................................................................................................... 3 Inhoud................................................................................................................................................. 4 1 Inleiding ........................................................................................................................................... 5 1.1 Kader .................................................................................................................................................. 5 1.2 Leeswijzer ........................................................................................................................................... 7

2 Cultuurhistorische karakteristieken ................................................................................................... 9 2.1 Bronnen en methodiek ......................................................................................................................... 9 2.2 Kenmerken en waarden ...................................................................................................................... 10

3 Korte gebiedsbiografieën ................................................................................................................ 84 3.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 84 3.2 #1 - Morskers Driehuisweg ................................................................................................................. 84 3.3 #2 – Arrisveld .................................................................................................................................... 97 3.4 #3 - Tuunterveld ............................................................................................................................... 110 3.5 #4 - Misterweg .................................................................................................................................. 126 3.6 #5 - Elinksveld (A en B) ..................................................................................................................... 144 3.7 #6 – Eekelerweg ............................................................................................................................... 163 3.8 #7 - Molenveld ..................................................................................................................................

170 3.9 #8 - Ten Houtenlaan ......................................................................................................................... 188

4 Gebiedsbeoordelingen .................................................................................................................. 201 4.1 Inleiding en methodiek ...................................................................................................................... 201 4.2 Scores .............................................................................................................................................. 202 4.3 Toelichting ........................................................................................................................................ 203

5 Conclusies en adviezen ................................................................................................................ 211 5.1 Conclusies ........................................................................................................................................ 211 5.2 Adviezen .......................................................................................................................................... 211

Literatuur ........................................................................................................................................ 216 Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices ................................................................... 217

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[4]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

1 Inleiding 1.1 Kader 1.1.1

Inleiding

De gemeente Winterswijk werkt aan een verkenning naar geschikte locaties voor een nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein (22,8 hectare) waar zij voor de komende twee tot drie decennia wil voorzien in ruimte voor nieuwvestiging van lokale bedrijvigheid. Op 30 november 2023 heeft de gemeente Winterswijk de randvoorwaarden vastgesteld. Op basis daarvan zijn die gebieden geselecteerd, die aan alle randvoorwaarden voldoen. Onder die randvoorwaarden valt onder meer dat zich binnen de potentiële vestigingslocaties geen Terreinen van Archeologische Waarde bevinden, alsmede dat deze gebieden aan het stedelijk gebied liggen. Binnen deze potentiële vestigingslocaties heeft de gemeente Winterswijk 8 locaties onderscheiden waarnaar nader onderzoek dient plaats te vinden. Op basis daarvan zal het bestuur één of meerdere gebieden kiezen waar de 22,8 hectare aan bedrijventerrein gerealiseerd zullen worden.

Figuur 1. Sfeerimpressie van onderzoeksgebied 2 – Arrisveld (foto: RAAP, 22 mei 2024).

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[5]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 2. Terreinen die voldoen aan de geformuleerde randvoorwaarden. Hierbinnen zijn ac ht terreinen nader gedefinieerd.

In dit rapport vergelijken we deze locaties op het gebied van aardkundige waarden, archeologische waarden en verwachtingen, cultuurlandschappelijke waarden en historisch-bouwkundige waarden. We

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[6]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

bouwen hiermee voort op eerdere onderzoeken ten behoeve van de keuze voor een bedrijventerreinlocatie. 1

1.1.2

Onderzoeksgebieden

Omwille van de overzichtelijkheid en het verwijzen hebben we de onderzoeksgebieden genummerd. Die nummering heeft verder geen inhoudelijke betekenis. Ten noordwesten van de kern van Winterswijk bevinden zich de onderzoeksgebieden Morskers Driehuisweg (1) en Arrisveld (2). Aan de westzijde ligt Tuunterveld (3), aan de zuidwestelijke zijde van Winterswijk liggen Misterweg (4), Eekelerweg (6) en Molenveld (7). Aan de zuidoostelijke zijde van de kern bevonden zich Ten Houtenlaan (8) en Elinksveld (A en B) (5). De onderzoeksgebieden hebben de volgende omvang: -

1 - Morskers Driehuisweg: 29,89 hectare

-

2 - Arrisveld: 33,54 hectare

-

3 - Tuunterveld: 31,78 hectare

-

4 - Misterweg: 30,30 hectare

-

5 - Elinksveld (A en B): 40,10 hectare

-

6 - Eekelerweg: 6,79 hectare

-

7 - Molenveld: 14,49 hectare

-

8 - Ten Houtenlaan: 6,18 hectare

Deze omvang betekent ook, dat er verschillen bestaan in welke mate de begrensde plangebieden voor bedrijvigheid bestemd gaan worden. In sommige gebieden is er veel ruimte om te schuiven met het benodigde oppervlak 2, andere gebieden zijn kleiner dan 22,8 hectare. In die gevallen is het nodig meerdere gebieden te selecteren om de 22,8 hectare te bereiken.

1.2 Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we de verschillende onderzoeksgebieden vanuit de vier disciplines (aardkunde, archeologie, cultuurlandschap, bouwkunst) op basis van het bronnenmateriaal (inventarisaties, waardenstellingen) dat beschikbaar is. Vervolgens werken we deze korte beschrijvingen uit tot verhalen over de plek, in de vorm van acht beknopte, geïllustreerde landschapsbiografieën (hoofdstuk 3). Daarna beoordelen we vanuit een erfgoedperspectief de acht onderzoeksgebieden: in welke mate komt het erfgoed in de knel als hier een bedrijventerrein ontwikkeld zou moeten worden (hoofdstuk 4). Het laatste hoofdstuk bevat de conclusies en een aantal (ontwerp)adviezen.

1

Keunen 2020b; Keunen 2021a In die gebieden gaan we uit van een totale bestemming als bedrijventerrein. Het is immers op voorhand niet duidelijk of een bepaalde waarde wel of niet behouden kan blijven. 2

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[7]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 3. Ligging van de acht onderzoeksgebieden.

Zie bijlage 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde archeologische perioden.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[8]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

2 Cultuurhistorische karakteristieken 2.1 Bronnen en methodiek 2.1.1

Gebruikte bronnen

Winterswijk beschikt over een aantal goede en gedetailleerde basisbronnen voor het uitvoeren van een cultuurhistorische verkenning als deze. Het betreft een kartering van terreinvormen, een inventarisatie van aardkundig waardevolle terreinen, een inventarisatie van bekende archeologische waarden en een model van archeologische verwachtingen 3, een kartering en waardering van cultuurlandschappen, een inventarisatie van landschapselementen 4, een vlakdekkende inventarisatie van waardevolle bouwkunst, al dan niet beschermd, met daarin een waardering 5 en meerdere relevante gebiedsstudies die in de laatste jaren werden uitgevoerd. 6

2.1.2

Methoden

In het kader van dit rapport is dit materiaal in een GIS verzameld en waar nodig technisch bijgewerkt. 7 Er hebben in principe geen aanvullende inventarisaties of waarderingen plaats gevonden, met uitzondering van een herwaardering voor landschap en de toevoeging van een enkel landschapselement dat relevant werd geacht. Voor de landschapstypen geldt dat de landschappen de volgende waarderingsklassen kennen: -

Zeer hoge waarde

-

Hoge waarde

-

Middenwaarde

-

Van waarde

-

Lage waarde

-

Niet gewaardeerd

Voor het stedelijk gebied is de volgende classificatie voor herkenbaarheid van prestedelijk landschap toegepast: -

Goed

-

Redelijk

-

Enigszins

-

Weinig

Voor de niet-beschermde bouwkunst is de volgende waarderingsschaal gebruikt: -

Hoge waarde

3

Boshoven & Keunen 2020; W illemse 2017 Keunen & Neefjes 2018 5 Aanlevering als ruwe data door MAB aan RAAP, augustus 2017 6 Keunen 2020b; Keunen 2021a; Keunen 2021b; Keunen e.a. 2024 7 De kaart met terreinvormen en de archeologische waarden- en verwachtingskaart dateerden in essentie uit 2016 en waren destijds in het pakket MapInfo opgemaakt. De opmaak is daarom grotendeels gereproduceerd in QGIS. 4

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[9]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

-

Positieve waarde

-

Indifferent (niet geïnventariseerd)

Hierbij geldt dat de bouwkunst met een hoge waarde zonder meer monumentkwaliteit heeft. Ook de bouwwerken met een positieve waarde zijn beschermenswaardig, bijvoorbeeld als karakteristiek/beeldbepalend pand. Verder geldt dat in de onderzoeksgebieden geen rijks- of gemeentelijke monumenten staan. Die blijven in het rapport dus verder buiten beschouwing.

2.1.3

Samengestelde kaartbeelden

Per gebied is een aantal verduidelijkende kaartbeelden toegevoegd. Het gaat om: - aardkunde: kaartbeeld van terreinvormen en aardkundige waarden (als figuur, bij de betreffende paragraaf); - archeologie: kaartbeeld van archeologische waarden en verwachtingen (als figuur, bij de betreffende paragraaf); - landschap: kaartbeeld van de landschappelijke kenmerken (als kaartbijlage); - landschap: kaartbeeld van de historisch-landschappelijke waardering, volgens de cultuurhistorische waardenkaart, inclusief de herwaardering voor sommige deelgebieden (meerdere deelkaartjes met elk enkele onderzoeksgebieden); - landschap: kaartbeeld van de landgoederen rond de kern van Winterswijk (aan het einde van dit hoofdstuk, met de acht onderzoeksgebieden op één kaart); - bouwkunst: kaartbeeld van de waardevolle bouwkunst (als figuur, bij de betreffende paragraaf). Tenzij expliciet vermeld heeft er in het kader van het opstellen van dit rapport géén uitbreiding van de bestaande inventarisaties plaatsgevonden.

2.2 Kenmerken en waarden 2.2.1

1 - Morskers Driehuisweg

Aardkunde Het onderzoeksgebied Morskers Driehuisweg bestaat uit een reliëfrijk dekzandlandschap. Het grootste deel van het terrein bestaat uit dekzandlaagten, afgewisseld door dekzandwelvingen in het westen en terreinen met plaggendekken in het oosten, deels op dekzandkoppen. Deze zones met (hogere ruggen met) plaggendekken zetten zich naar het zuidoosten voort, richting de historische kern van Winterswijk. Vergravingen zijn uit het terrein niet bekend. In of rond het gebied bevinden zich geen Terreinen van Aardkundige Waarde.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[10]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 4. Aardkundige kenmerken en waarden, onderzoeksgebied 1 – Morskers Driehuisweg.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[11]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 5. Relatieve hoogtekaart (AHN4) van het onderzoeksgebied 1 - Morskers Driehuisweg.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[12]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Archeologie Gekoppeld aan het reliëf van de ondergrond is ook de archeologische verwachting van het onderzoeksgebied divers van aard. De (ruggen met) plaggendekken hebben een hoge archeologische verwachting, net als de buffers rond de oude boerenerven in of direct naast het gebied. De dekzandwelvingen hebben een middelmatige verwachting, de dekzandlaagten een lage. Uitgerekend in dat gebied met een lage verwachting zijn twee archeologische vindplaatsen bekend. Het gaat om een particuliere vondstmelding uit 1996 van materiaal uit de periode Romeinse Tijd – Late Middeleeuwen en om een administratief geplaatste vindplaats (met dus onbekende ligging, maar vermoedelijk in de directe omgeving) van een urnenveld uit de Late Bronstijd en/of Vroege IJzertijd.

Figuur 6. Archeologische waarden en verwachtingen, onderzoeksgebied 1 – Morskers Driehuisweg.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[13]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Cultuurlandschap Het onderzoeksgebied Morskers Driehuisweg kan cultuurlandschappelijk worden verdeeld in een noordoostelijk deelgebied en een zuidwestelijk deelgebied. Het no ordoostelijk deelgebied bestaat uit vóór 1850 ontgonnen gronden, het zuidwestelijk uit jonge ontginningen. De vochtige kampontginningen, oude hoevenlandschap (Histland-code: kn1a) vormen het hart van het oude cultuurlandschap vanuit de nederzetting gezien. Ze werden onder meer gekenmerkt door steilranden, oude houtwallen en bosstroken, maar ook de oude boerderijen liggen hier. Het gaat onder meer om de boerderijen Waijenberg en de Drie Honishuizen. Daaromheen liggen in het onderzoeksgebied onregelmatig ingedeelde broeken (Histland-code: kb3a). De onregelmatigheid is hier echter in een regelmatig landschap veranderd. Ze zijn echter nog altijd grotendeels onbebouwd. Achter dit broek beginnen andere vochtige kampontginningen, oude hoevenlandschap. Net buiten he t onderzoeksgebied ligt daar de oude boerderij De Morsker. In het zuidwesten van het onderzoeksgebieden liggen jonge heideontginningen (hn1). Dit gebied wordt gekenmerkt door rechte wegen met laanbeplanting en enkele verspreid gelegen erven, zoals Morskersnieuwhuis. Het westelijke deel van deze ontginning hoorde onder Meddo, de oudere ontginningen en het oostelijke deel van de jonge ontginningen onder Dorpsbuurt.

De oude markengrens loopt dus door het onderzoeksgebied. De wegenstructuur van de jonge heideontginningen is uiteraard ook jong; oude wegen liepen hier van noordoost naar zuidwest, en zijn volledig verdwenen. De wegen in de oudere ontginningen lopen deels nog over het oude tracé, en zijn deels rechtgetrokken of over korte afstand verplaatst. Het his torisch opgaand groen betreft enerzijds de gesloten laanbeplanting langs de wegen in de jonge ontginningen en de fragmentarische beplanting in de oude ontginningen, en anderzijds verspreide bosjes en houtsingels in vooral de vochtige kampontginningen en de jonge heideontginningen. In het broek is geen historische beplanting aanwezig. De broekontginningen in het westen hebben een zeer hoge waardering, de vochtige kampontginningen een hoge waardering, de jonge heideontginningen een midde nwaarde en de noordelijke broekontginningen zijn ‘van waarde’.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[14]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 7. De zichtbaar hoger gelegen en bolle kamp (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Figuur 8. De jonge heideontginning, rijk aan opgaand groen (foto: RAAP, 22 mei 2024 ).

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[15]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Bouwkunst Het onderzoeksgebied is zeer rijk aan historische bouwkunst. Er bevinden zich niet minder dan 11 waardevolle objecten in het gebied, verdeeld over 7 historische erven. Vijf objecten staan op 2 historische erven op de rand van het onderzoeksgebied, en hebben we derhalve ook meegenomen. Op Honesweg 1 staan een traditioneel-zakelijke kleine boerderij uit 1920-1940, type met hoge zijgevels en krimp bij het woongedeelte, onder een met rode pannen gedekt zadeldak met overstekken. De bakstenen gevels hebben rollagen. In het woongedeelte zijn vensters met houten kozijnen en ramen met bovenlichten en houten luiken. In het bedrijfsgedeelte zijn kleine getoogde stalvensters met ijzeren ramen en houten opgeklampte staldeuren. Op het erf staat verder nog een houten kippenhok met zadeldak, gedekt met rode Hollandse pannen en voorzien van houten windveren. De boerderij is van belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, het materiaalgebruik, de gevelindeling en diverse details. Daarnaast is de boerderij van belang als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, de beeldbepalende ligging en erf -ensemblewaarde. Het kippenhok is van belang vanwege het karakteristieke bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm en het materiaalgebruik. Beide objecten hebben een positieve waarde.

Figuur 9. De waardevolle boerderij Honesweg 1 (links). Aan het einde van de weg zien we tussen de bomen nog de waardevolle boerderij Honesweg 4 (foto: RAAP, 22 mei 202 4).

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[16]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

De Honeshoeve op Honesweg 4 dateert uit de 19e eeuw en is een hallehuisboerderij met middenlangsdeel onder een met rode pannen gedekt zadeldak met houten windveren. Er zijn bakstenen gevels en houten topgevels. Alleen de achtergevel was ten tijde van de inventarisatie vanaf de openbare weg zichtbaar en toont een deelingang onder een segmentboog, met vernieuwde pui invulling. Er waren rondboogvenstertjes en staldeuren. Daarnaast was er een aanbouw onder een zadeldak tegen de zijgevel. De boerderij heeft waarschijnlijk een oudere kern. De 19e-eeuwse schoppe is van het hallehuistype, met deels houten, deels bakstenen gevels en een met pannen gedekt zadeldak. Er zijn houten topgevels met windveren. Mogelijk is er een oude kern aanwezig. De boerderij is van belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, het materiaalgebruik, de gevelindeling en diverse details. Verder is het van belang als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, de beeldbepalende ligging en de erf-ensemblewaarde. De schoppe is van belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, het materiaalgebruik, de gevelindeling en diverse details, en verder als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, de beeldbepalende ligging en de erf-ensemblewaarde. Boerderij en schoppe hebben een hoge waarde.

Figuur 10. Honesweg 4 in het groen (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Op Honesweg 6 staat de boerderij Hones uit de 19e eeuw. Het gaat om een hallehuisboerderij met middenlangsdeel onder een met rode pannen gedekt zadeldak met houten windveren. Het pand heeft bakstenen gevels en houten topgevels. De gevelindeling is deels oorspronkelijk. De achtergevel heeft centraal de deelingang onder een korfboog, maar heeft een vernieuwde moderne invulling. Ook zijn de

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[17]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

staldeuren van nieuwe glaspuien voorzien. De voorgevel kent een ingang met bovenlicht en vensters met gewijzigde ramen en luiken. Er zijn drie zoldervenstertjes. Mogelijk is er een wat oud ere kern. Het pand is van enig belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van hoofdvorm, materiaalgebruik, gevelindeling en diverse details. 8 De boerderij heeft een positieve waarde. Ook op Honesweg 8 staat een 19e-eeuwse hallehuisboerderij. Deze heeft een middenlangsdeel onder een met rode pannen gedekt zadeldak met houten windveren. De dakschilden zijn bij het iets verhoogde voorhuis iets opgewipt. De bakstenen gevels zijn deels vernieuwd, en er zijn houten topgevels. De indeling is deels oorspronkelijk. In de achtergevel zijn een dubbele deeldeur onder een korfboog, rondboogstalvenstertjes en staldeuren. In de voorgevel zijn vensters met gewijzigde ramen en een drietal zoldervenstertjes. Er is een nieuwe aanbouw onder een zadelda k tegen de zijgevel. Het pand heeft mogelijk een oudere kern. Het pand is van enig belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, het materiaalgebruik, de gevelindeling en diverse details, alsmede als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap en de beeldbepalende ligging. Het pand heeft een positieve waarde.

Figuur 11. Honesweg 10 vanaf de Morskers Driehuisweg (foto: RAAP, 22 mei 2024).

8

De ruimtelijke waarden ontbreken bij dit pand in de database, hi er zijn de waarden van het pand zelf nogmaals ingevuld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[18]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Op het erf Honesweg 10 is een tweetal panden met cultuurhistorische waarde aanwezig. Ten eerste gaat het om een 19e-eeuwse hallehuisboerderij met middenlangsdeel onder een met rode pannen gedekt zadeldak met houten windveren. Bij het voorhuis is het dak deels opgewipt. De gevels zijn van baksteen, met houten topgevels. De gevelindelingen zijn grotendeels intact. De achtergevel heeft een deelingang onder een gemetselde korfboog, met een glaspui als invulling. Daarnaast is er een gave voorgevel met een ingang met deur en bovenlicht, en vensters met s chuiframen en luiken onder segmentbogen. Mogelijk is er een oudere kern aanwezig. Daarnaast staat er een 19e -eeuwse schoppe van het hallehuistype, met deels houten, deels bakstenen gevels en met pannen gedekt zadeldak. De houten topgevels bevatten windveren. Er is mogelijk een oudere kern aanwezig. Op de korte gevel sluit de afsteek onder een lessenaarsdak aan. Mogelijk is het sterk vernieuwd. De boerderij is van belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, materiaa lgebruik, gevelindeling en diverse details, en daarnaast als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, de beeldbepalende ligging en de erf-ensemblewaarde.

De schoppe is van belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid v an de hoofdvorm, het materiaalgebruik, de gevelindeling en diverse details, evenals als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, de beeldbepalende ligging en de erf-ensemblewaarde. Boerderij en schoppe hebben een hoge waarde. Hoeve Welgenoegen op Honesweg 12, daterend uit de periode 1900-1920, is een traditionele hallehuisboerderij met middenlangsdeel onder een met riet gedekte, boven voor- en achtergevel afgewolfd zadeldak. De gevels zijn deels wit gepleisterd, deels baksteen, deels met houtb ekleding. Het voorhuis heeft met zijn houten beplanking en lage vensters met roedenramen en luiken de uitstraling van een landhuisje. De boerderij is van belang vanwege het karakteristieke bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, materiaalgebruik, gevelindeling en diverse details, en daarnaast als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap en de beeldbepalende ligging. Het pand heeft een positieve waarde. Op Morskers Driehuisweg 1-3 staat één gesplitste hallehuisboerderij uit de 19e eeuw met middenlangsdeel onder met rode pannen gedekt zadeldak met houten windveren en licht opgewipte dakschilden. Er zijn bakstenen gevels en een houten topgevel, boven siermetselwerklijst. De gevels hebben een oorspronkelijke indeling en veel oude details.

De voorgev el heeft vensters met roedenramen en luiken, alsmede een ingang met bovenlicht en zoldervenstertjes onder strekken. In de achtergevel is een verdiepte deelingang. Mogelijk is er een oudere kern aanwezig. Bij de boerderij staat een bakhuisje op rechthoekige grondslag, met bakstenen gevels, houten topgevels met windveren en een zadeldak met rode oud-Hollandse pannen. Het gebouwtje is deels gewijzigd, met een uitgespaarde hoek voor houtopslag. De boerderij is van belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, gaafheid van de hoofdvorm, materiaalgebruik, gevelindeling en diverse details, evenals als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, de beeldbepalende ligging en de erf-ensemblewaarde. Het bakhuisje is van belang vanwege het karakter istieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm en het materiaalgebruik, en om dezelfde ruimtelijke redenen als de boerderij. De boerderij heeft een hoge waarde, het bakhuisje een positieve.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[19]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 12. Morskers Driehuisweg 1-3 in de jonge heideontginning (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Het erf op Honesweg 2, net buiten het onderzoeksgebied, bestaat uit de boerderij Hones Hesselink uit 1897 in eclectische stijl, zijnde een hallehuisboerderij met middenlangs onder een met gesm oorde pannen gedekt zadeldak met houten overstekken. De boerderij heeft bakstenen gevels, met aan de voorzijde gepleisterde details. De representatieve voorgevel heeft gepleisterde hoekpilasters, lijsten onder de dakrand en een middenpartij met klassieke o mlijsting, waarin zich een hoofdingang met dubbele paneeldeur bevindt. De vensters bevinden zich onder segmentbogen en decoratieve boogvelden. Verder zijn er schuiframen en luiken. In de topgevel is aan weerszijden van de middenpartij een oculusvenster. Het bedrijfsgedeelte is gaaf. Op het erf staat verder een ronde bakstenen put, met voor zover zichtbaar natuurstenen rand, met ernaast een houten haal. De oorsprong ervan is niet duidelijk. Daarnaast staat er een schoppe, nu in gebruik als werkplaats, van he t hallehuistype, met bakstenen gevels en met pannen gedekt zadeldak. Er zijn houten topgevels met windveren aanwezig. Mogelijk bevat het pand een oude kern. Een deel van de zijgevel is vernieuwd. Er is ook een zijdeelingang, uitgespaard in de kap. De voorg evel met deelingang (met vernieuwde invulling) onder een korfboog.

Op de andere zijgevel sluit een smallere schoppe aan, met bakstenen gevels, houten topgevels en zadeldak met rode pannen. De boerderij is van belang vanwege het karakteristieke en rijk uitgevoerde bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, materiaalgebruik, gevelindeling en diverse details. Daarnaast is het van belang als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, de beeldbepalende ligging en de erf-ensemblewaarde. De put is van belang vanwege het bijzondere en inmiddels vrij zeldzame objecttype. Het heeft erfensemblewaarde. De schoppe is van enig belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van hoofdvorm,

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[20]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

materiaalgebruik, gevelindeling en diverse details. Het is daarnaast van belang als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, de beeldbepalende ligging en de erfensemblewaarde. De boerderij heeft een hoge waarde, de bijgebouwen een positieve waarde. Op Morskers Driehuisweg 2 staat, net buiten het onderzoeksgebied, de 19e-eeuwse hallehuisboerderij Morskers met een schoppe. De hallehuisboerderij heeft een middenlangsdeel onder een met gesmoorde en rode pannen gedekt zadeldak met houten windveren. Voorhuis kent een krimp. Op het zijschild staat een grote beeldverstorende dakkapel. Het pand heeft bakstenen gevels en houten topgevels boven een siermetselwerklijst. De gevels kennen deels een oorspronkelijke indeling, maar zijn vooral bij het achterhuis sterk gewijzigd. In de voorgevel bevindt zich de ing ang met bovenlicht en vensters met roedenramen en luiken onder segmentbogen. Mogelijk kent het pand een oudere kern. Daarbij staat een grote schoppe van het hallehuistype, met deels houten, deels vernieuwde bakstenen gevels en met pannen gedekt zadeldak. Daarnaast zijn er houten topgevels met windveren. Mogelijk is er een oudere kern aanwezig. De boerderij is van enig belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, materiaalgebruik, de gevelindeling en diverse details.

Daarnaast is het pand van belang als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, beeldbepalende ligging en de erf-ensemblewaarde. De schoppe is van belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, materiaal gebruik, de gevelindeling en diverse details. Daarnaast is het pand van belang als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap, beeldbepalende ligging en de erf -ensemblewaarde. Beide panden hebben een positieve waarde. Cultuurhistorische kaarten 1 - Morskers Driehuisweg Voor de landschappelijke kenmerken en waarden, zie kaartbijlage 1.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[21]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 13. Waardevolle bouwkunst in het onderzoeksgebied 1 – Morskers Driehuisweg.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[22]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

2.2.2

2 - Arrisveld

Aardkunde De ondergrond van het onderzoeksgebied Arrisveld bestaat uit een dekzandlandschap met deels welvingen (in het westen en oosten), een rug centraal in het gebied en een zone met plaggendekken, met een onderliggende hoge rug, in de zuidelijke helft. In het gebied liggen enkele kleine dekzandlaagten. Door het zuidwesten loopt een vergraven (leiding?)tracé. In de directe omgeving van dit onderzoeksgebied liggen geen terreinen met aardkundige waarden.

Figuur 14. Aardkundige kenmerken en waarden, onderzoeksgebied 2 – Arrisveld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[23]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 15. Relatieve hoogtekaart (AHN4) van het onderzoeksgebied 2 - Arrisveld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[24]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Archeologie De dekzandruggen, met en zonder plaggendek, hebben een hoge archeologische verwachting voor bewonings- en landgebruikssporen. Eenzelfde hoge verwachting geldt voor de buffer van een historisch erf aan de westzijde van het gebied. De dekzandwelvingen hebben een middel matige verwachting, de dekzandlaagten een lage. De vergraven strook is mogelijk deels of geheel verstoord. In het gebied zijn drie archeologische vindplaatsen bekend. Ter plaatse van de vergraven strook zijn niet -gedateerde nederzettingsresten van landbouwers aangetroffen. Op de dekzandrug met plaggendek zijn twee meldingen van een nederzetting uit de IJzertijd. ARCHIS3 kent overigens maar één melding, de zuidelijkste van de twee.

Figuur 16. Archeologische waarden en verwachtingen, onderzoeksgebied 2 – Arrisveld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[25]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 17. De jonge ontginningen met rechte zandwegen met opgaand groen in het noorden van Arrisveld (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Figuur 18. De hoger gelegen Arrisvelder Es met begeleidende zandweg en houtsingel. Het huis op de achtergrond, met rode pannen, staat op de es. De be drijfshal rechts daarvan staat net achter de es (foto: RAAP, 22 mei 2024).

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[26]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Cultuurlandschap Het cultuurlandschap van het onderzoeksgebied Arrisveld valt in twee deelgebieden uiteen. De noordelijke helft sluit aan op het zuidelijke landschap van onderzoeksg ebied Morskers Driehuisweg, namelijk een jonge heideontginning (Histland-code: hn1). In het zuiden ligt een gebied dat te karakteriseren is als ‘droge kampontginningen, essen’ (Histland -code: kd1). Het gaat hier om een hoek van een betrekkelijk grote es die in zuidwestelijke richting verder loopt en boven de rest van het landschap uitsteekt. De oudste en belangrijkste route door het gebied is een naa mloos zandpad langs de flank van de es. Parallel daaraan liep over het hoogste deel van de es een nu verdwene n route. Beide paden waren door dwarspaden, nu ook verdwenen, met elkaar verbonden. Daarnaast lopen door de jonge ontginningen enkele wegen, die deels van vóór 1850 en deels van daarna zijn. Langs de wegen en in de jonge heideontginning staat ook het enige historisch groen van de omgeving. De es was vanouds kaal en open. In de jonge heideontgnning ligt het erf Slippert. De es heeft op de cultuurhistorische waardenkaart een zeer hoge waardering, de jonge heideontginningen een middenwaarde. Omdat we het aanwezige zonneveld als een demontabele installatie beschouwen, is de waardering van de es als zodanig niet aangepast.

In het noordwesten ligt een deel van het gebied binnen een ‘landgoedkwaliteit’. Het is het enige grotere deel van een onderzoeksgebied met zo’n aanduiding. Slippert of Slippe is na 1960 een NSW -landgoed geworden. Bouwkunst Binnen het onderzoeksgebied komt één historisch erf met historische bebouwing voor. Meekertweg 5, De Slippert, is een 19e-eeuwse hallehuisboerderij met middenlangsdeel onder een met rode pannen gedekt zadeldak met houten windveren. Het pand heeft bakstenen gevels en houten topgevels. Er is een uitbouw onder afsteek tegen de zijgevel. Gevels hebben deels de oorspronkelijke indeling en diverse oude details. De achtergevel bevat een ondiepe onderschoer, waarin een nieuwe veelruits pui is aangebracht. De boerderij heeft een oude kern. De boerderij is van belang vanwege het karakteristieke streekeigen bouwtype, gaafheid van de hoofdvorm, materiaalgebruik, gevelindeling en diverse details, evenals als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap en de beeldbepalende ligging. Het pand heeft een positieve waarde. Daarnaast ligt de hallehuisboerderij Tuberweg 2 uit 1895 op korte afstand van het onderzoeksgebied. Dit pand heeft een positieve waarde. Cultuurhistorische kaarten 2 - Arrisveld Voor de landschappelijke kenmerken en waarden, zie kaartbijlage 1.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[27]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 19. Waardevolle bouwkunst in het onderzoeksgebied 2 – Arrisveld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[28]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

2.2.3

3 - Tuunterveld

Aardkunde Het plangebied Tuunterveld ligt in een reliëfrijk dekzandlandschap ten westen van de akkercomplexen rond de dorpskern van Winterswijk. In het centrale deel bevindt zich een dekzandwelving, waarop in het zuidwesten een kleine dekzandrug aansluit. Het geheel wordt omgeven door een zone met dekzandlaagten. Ook naar het noorden toe gaat het landschap over naar dekzandwelvingen met enkele kleinere dekzandkoppen. Ten oosten en zuiden van het plangebied liggen plateau -achtige resten met dekzand daarop, deels afgedekt door een plaggendek. Ook centraal in het plangebied is een klein deel van de welvingen door een plaggendek afgedekt. In het plangebied liggen geen aardkundige waarden. De dichtstbijzijnde waarde ligt 150 meter naar het zuiden, in de vorm van een groeve met miocene afzettingen (GEA-ID g). Direct daarachter ligt de eerder besproken terreindepressie/breukzone aan de Bessinkgoorweg (GEA -ID 7).

Figuur 20. Sfeerimpressie van het onderzoeksgebied Tuunterveld (foto: RAAP, 22 mei 2024).

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[29]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 21. Aardkundige kenmerken en waarden, onderzoeksgebied 3 - Tuunterveld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[30]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 22. Relatieve hoogtekaart (AHN4) van het onderzoeksgebied 3 - Tuunterveld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[31]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Archeologie Uit het plangebied zelf zijn geen archeologische waarden bekend. Honderd meter ten noorden van het plangebied is bij booronderzoek een vondst gedaan die grof op de periode mesolithicum – ijzertijd gedateerd wordt. Historische nederzettingslocaties met een archeologische potentie l iggen eveneens (ver) buiten het plangebied, te weten boerderij Larenberg (300 meter) en boerderij Bolthof (300 meter). Het onderliggende landschap leidt tot de conclusie dat het gebied voor wat betreft de dekzandhoogten en de met plaggendekken afgedekte delen een hoge verwachting kent, voor de dekzandwelvingen een middelmatige verwachting en voor de laagten een lage verwachting.

Figuur 23. Archeologische waarden en verwachtingen, onderzoeksgebied 3 - Tuunterveld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[32]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Cultuurlandschap Het noordelijk en centrale deel van het plangebied wordt als een jonge heideontginning in scholtenstijl (Histland-code: hn1s) gekenmerkt. Karakteristiek is de afwisseling tussen open ruimten en bosjes, net als het feit dat het landschap vanouds vrijwel onbebouwd is, op enkele erven langs de weg na. Die bosjes liggen overwegend ten noordwesten en westen van (en dus buiten) het onderzoeksgebied. Het zuidelijk deel van dit onderzoeksgebied wordt gerekend tot de broekige kampontginningen (Histland code kn1c). Het is dicht bebouwd geraakt, maar heeft nog wel steeds kenmerkende kleinschalige landschapsstructuren. De noordelijke jonge heideontginning heeft op de cultuurhistorische waardenkaart een hoge waarde, de zuidelijke broekige kampontginning is vooral door de dichte bebouwing ‘van waarde’. Voor een wat kleiner zuidelijk deel (een deel dus van de broekige kampontginning) kunnen we de waardering volgen, voor het vergrote noordelijk deel (het resterende deel van de broekige kampontginning en een groot deel van de aansluitende jonge heideontginning) zouden we deze willen bijstellen naar een middenwaarde. 9 Dat heeft er vooral mee te maken dat de waardering van dit deelgebied in de waardenkaart naar boven is getrokken door het aangrenzende gebied, ten westen en noo rdwesten van het plangebied.

In dit deel van het onderzoeksgebied is het landschap echter voornamelijk open en is er een sterke invloed op het landschapsbeeld door de naburige bebouwde kom en rondweg. Dat rechtvaardigt het afschalen van de cultuurlandschappelijke waardering op deze plek.

9

Deze aanpassing was ook al aanwezig in de beoordeling in 2020.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[33]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 24. Het uiterste oosten van het onderzoeksgebied Tuunterveld is nog altijd wat dichter begroeid dan het westelijk deel (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Figuur 25. Het noordoostelijke deel van Arrisveld kent grote open delen (foto: RAAP, 22 mei 2024).

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[34]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Aan structuren bevinden zich nog enkele perceelsscheidende groenstructuren in het noordelijk deel en rond het grote perceel in het westen. Ook aanwezig zijn meerdere wegbegeleidende historische groenstructuren. Nog enigszins herkenbaar is het verlengde van de Spreeuwstraat, een weg van vóór 1832, alhoewel die weg goeddeels bij het aangrenzende agrarisch perceel gevoegd is. Het verlengde ervan voorbij de knik, overgaand in het zuidelijk deel van de Sibbinkweg, is na 1850 aangelegd. De ‘Spreeuwstraat’ liep eertijds nog als pad over de heide in westelijke richting verder en vertakte zich nog binnen het onderzoeksgebied. Van dat verlengde en vertakkingen is door de heideontginni ngen niets bewaard gebleven. Bouwkunst In het onderzoeksgebied ligt één waardevol bouwkunstobject, met een positieve waardering. Het betreft de boerderij Mentinkweg 1. Het gaat om een boerderij uit 1920 met de naam Boethe Pleats ( figuur 26).

Figuur 26. Het erf Boethe Pleats in het noorden van het onderzoeksgebied (foto: RAAP, 22 mei 2024).

De kleine boerderij is in traditionele stijl gebouwd en bevat neo -renaissance-elementen. Het heeft hoge zijgevels met een woon- en stalgedeelte onder één zadeldak, met daarop gesmoorde pannen, en houten windveren. De gevels zijn van baksteen en kennen een topgevel voor een houten schot. De voorgevel kenmerkt zich door een decoratieve geleding m et kalkzandstenen speklagen en accentstenen in de vensterbogen. Centraal in de voorgevel bevindt zich een ingang met paneeldeur en bovenlicht. Ook aanwezig zijn vensters met vernieuwde roedenramen en beneden luiken. Gevelsteentjes met de woorden BOETHE en PLEATS zijn in de gevel te vinden. Het bouwwerk kent

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[35]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

een positieve waarde vanwege het karakteristieke bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, het materiaalgebruik, de gevelindeling en diverse details. Het is van belang als markant onderdeel van het historisch cultuurlandschap en de beeldbepalende ligging aan een doorgaande weg. Noemenswaardig in de nabijheid, maar visueel-ruimtelijk geen onderdeel van dit landschap, is de hoog scorende Julianaschool, Corleseweg 2, 100 meter ten zuiden van het onderzoeksgebied. Volgende waardevolle bouwwerken in het landelijk gebieden bevinden zich meer dan 300 meter naar het noordwesten. De boerderij Bolthof (Mentinkweg 3), die nog op de cultuurhistorische waardenkaart van Winterswijk is afgebeeld, is niet meer aanwezig en was bovendien visueel-ruimtelijk van het plangebied gescheiden door een bosperceel. Cultuurhistorische kaarten 3 - Tuunterveld Voor de landschappelijke kenmerken en waarden, zie kaartbijlage 1.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[36]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 27. Waardevolle bouwkunst in het onderzoeksgebied 3 – Tuunterveld.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[37]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

2.2.4

4 - Misterweg

Aardkunde Het onderzoeksgebied aan de Misterweg wordt gekenmerkt door een welvend dekzandlandschap, waarin enkele dekzandlaagten aanwezig zijn. In het gebied bevinden zich geen bijzondere aardkundige waarden; de dichtstbijzijnde waarde ligt 160 meter ten noordoosten van het terrein en betreft een terreindepressie/breukzone aan de Bessinkgoorweg (GEA-ID 7 10).

Figuur 28. Aardkundige kenmerken en waarden, onderzoeksgebied 4 - Misterweg.

Aan de overzijde van de Misterweg, achter de bedrijfsgebouwen van Obelink, is op 225 meter afstand de groeve De Vlijt gesitueerd, een kleigroeve in afzettingen die in het Oligoceen gevormd zijn (GEA -ID

10

Deze codes verwijzen naar het GIS bij W illemse 2017.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[38]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

1). Ruim 300 meter naar het zuiden ligt de terrasrand van het Groote Veld, ten oosten van een smeltwatergeul (GEA-ID 6).

Figuur 29. Relatieve hoogtekaart (AHN4) van het onderzoeksgebied 4 - Misterweg.

Archeologie In het onderzoeksgebied zijn geen archeologische waarden bekend. De dichtstbijzijnde bekende (voormalige) waarde met een relatie tot dit landschap is die van pannenbakkerij De Vlijt, een 19e/20eeeuwse industriële locatie, op 300 meter ten oosten van het onderzoeksgebied. Dit terrein is in 20232024 archeologisch onderzocht en daarna vrijgegeven. 11 Andere bekende waarden liggen verder weg. Het onderzoeksgebied zelf kent door zijn relatieve onaantrekkelijkheid voor vroegere bewoning vrijwel volledig een middelmatige verwachting voor de dekzandwelvingen (profieltype 6) e n een lage

11

De publicatie hierover is in voorbereiding.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[39]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

verwachting voor de laagten (profieltypen 7 en 8). In het westelijk en oostelijk deel van het onderzoeksgebied zijn percelen vergraven, waardoor eventuele archeologische resten aangetast kunnen zijn.

Figuur 30. De structuur van de heideontginning is in onderzoeksgebied 4 (Misterweg) nog goed herkenbaar . Deze foto is vanaf de Misterweg gemaakt, in het zuiden van het onderzoeksgebied (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Cultuurlandschap Het onderzoeksgebied ligt voor het grootste gedeelte in een jonge heideontginning (Histland-code hn1). De ontginning heeft in de cultuurhistorische waardenkaart een middenwaarde gekregen. Voor de heideontginning als geheel kunnen we die beoordeling volgen, maar specifiek voor een groot deel van het onderzoeksgebied zouden we die waardering naar boven willen bijstellen. Het gebied ten westen van het onderzoeksgebied scoort aanzienlijk lager op historisch-landschappelijke kwaliteit, waardoor in de waardenkaart het gebied als geheel op een middenwaarde i s uitgekomen. Het onderzoeksgebied met zijn omgeving dankt zijn hoge waardering aan de hoge mate van gaafheid van de heideontginning, waaronder de aanwezigheid van de bosjes en houtsingels, in combinatie met de aanwezigheid van historische bebouwing langs de Misterweg en Bessinkgoorweg. In het noordwesten van het onderzoeksgebied ligt een klein gebied dat nog onder de Broeken en beekbegeleidende broeken (Histland-code kb3a) gerangschikt dient te worden. Dit gebied heeft door zijn landschappelijke veranderingen eveneens een middenwaarde.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[40]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

In het onderzoeksgebied ligt een tweetal brede historische singels, en ten noorden van de Bessinkgoorweg liggen twee historische bosjes. Daarnaast liggen in en rond het onderzoeksgebied meerdere historische routes, deels met boombeplanting. De Misterweg dateert van vóór 1832. Het is de oude weg naar Bredevoort. Deze werd bij de verdeling van de marke in het nieuwe patroon opgenomen. De Bessinkgoorweg en Mollenkampweg zijn in het kader van die verdeling nieuw aangelegd. Hun rechte verloop is karakteristiek voor de ontginningsstructuur van de vroegere markegronden. De Bessinkgoorweg is de opvolger van een oud heidepad, dat 50 meter zuidelijk van de huidige weg door het onderzoeksgebied liep. Twee verdwenen kruisende verbindingen tussen Misterweg en Bessinkgoorweg liggen in het westelijk deel van het onderzoeksgebied. Deze wegen werden bij de ontginning opgeheven.

Figuur 31. Archeologische waarden en verwachtingen, onderzoeksgebied 4 - Misterweg.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[41]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 32. De Bessinkgoorweg, een karakteristiek zandpad (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Figuur 33. Afwisseling tussen bos en agrarisch land in het noorden van het gebied (foto: RAAP, 22 mei 2024).

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[42]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Door het onderzoeksgebied loopt, nu niet meer herkenbaar, de vroegere markengrens Miste -Corle – Dorpbuurt. Bouwkunst Aan de Misterweg ligt binnen het onderzoeksgebied enige waardevolle lintbebouwing. Het gaat om de complexjes Misterweg 194-200, Misterweg 182-192 en het pand Misterweg 180-180a (woonhuis uit 1898, relatie met steenfabriek). 12 Aan de Bessinkgoorweg ligt de waardevolle boerderij Bessinkgoorweg 6/Mollenkampweg 10 (boerderij Berkhof, 1940). Misterweg 194-200 betreft een blok van vier geschakelde arbeiderswoningen in traditionele stijl van één bouwlaag met een zolderverdieping (zie figuur 34). Het blokje is gebouwd ten behoeve van de steenfabriek aan de overzijde van de Misterweg. Het complex heeft een dwars geplaatst zadeldak met afsteek achter en een dekking van gesmoorde oud-Hollandse pannen. De bakstenen voorgevel heeft een gepleisterde plint en segmentbogen boven de gevelopeningen. Per woning is er een ingang met bovenlicht en twee vensters. Details daarvan zijn veelal gewijzig d. De zijgevels hebben gewijzigde details en houten topgevels. Het blokje heeft een positieve waardering en is van enig belang vanwege karakteristieke bouwtype, gaafheid van hoofdvorm, materiaalgebruik en gevelindeling, en van belang vanwege de beeldbepalende ligging aan de doorgaande weg. In relatie tot andere woningen en de relicten van de steenfabriek is er een ensemblewaarde.

Het complex dateert uit de periode 1900 -1920.

Figuur 34. Het blokje arbeiderswoningen Misterweg 194-200 (foto: RAAP, 22 mei 2024).

12

Notitie ‘Stand van zaken cultuurhistorische inventarisatie buitengebied Gemeente W interswijk, d.d. 3 november 2016’.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[43]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Misterweg 182-192 is een blok van zes geschakelde arbeiderswoningen van één bouwlaag met een zolderverdieping (zie figuur 35). Het werd net als het voorgaande blokje gebouwd in relatie tot de aangrenzende steenfabriek. Het schilddak is dwars geplaatst en heeft een afsteek achter en een dekking van gesmoorde oud-Hollandse pannen. Op het voorschild staat per woning een dakkapel met een zadeldakje en houten topgevel. De ramen zijn vernie uwd. De gevels zijn van baksteen, hebben een gepleisterde plint en kennen speklagen en accentstenen in segmentbogen boven vensters en ingangen. Deze ingangen zijn voorzien van enkelruits ramen en deuren met bovenlichten. Het blok kent een hoge waardering en ontleent die waarde aan het karakteristieke bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, het materiaalgebruik, de gevelindeling en diverse details. In relatie tot andere woningen en de relicten van de steenfabriek is er een ensemblewaarde. Het complex dateert uit 1899.

Figuur 35. De arbeiderswoningen Misterweg 182-192 en de woning Misterweg 180-180a (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Misterweg 180-180a is een fors woonhuis, oorspronkelijk met bedrijfsgedeelte, stal of deel aan de achterzijde, onder een met gesmoorde oud Hollandse pannen gedekt schilddak met dakkapellen op voor- en zijschild. De gevels zijn van baksteen, met gepleisterde plint, speklagen en accentstenen in de segmentbogen boven de gevelopeningen. De voorgevel heeft een kroonli jst en decoratieve sierankers. In de voorgevel en zijgevels zijn ingangen met bovenlicht en vensters met T -schuiframen en glas-inlood in de bovenlichten. In de rechter zijgevel is een pui onder een brede segmentboog en oculi. Het pand heeft een hoge waardering en is van belang vanwege het karakteristieke bouwtype, de gaafheid

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[44]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

van de hoofdvorm, materiaalgebruik, gevelindeling en diverse details, en vanwege de beeldbepalende ligging, direct aan een doorgaande weg. Het heeft een ensemblewaarde in relatie tot andere woningen en relicten van de steenfabriek. Bessinkgoorweg 6/Mollenkampweg 10 is een hallehuisboerderij met aangebouwd voorhuis volgens krimpentype, met bakstenen gevels en pannen gedekt zadeldak met bij het voorhuis een dakschild boven de voorgevel. De gevels hebben een oorspronkelijke indeling en deels oude detaillering in traditionalistische trant. Het pand heeft een positieve waardering en is van belang vanwege het karakteristieke bouwtype, de gaafheid van de hoofdvorm, materiaalgebruik, gevelindel ing en diverse details. Het heeft een bijzondere bouwstijl.

Figuur 36. De boerderij Bessinkgoorweg 6, Berkhof, in zijn groene context (foto: RAAP, 22 mei 2024).

Waardevolle bebouwing buiten - maar in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied - betreft Misterweg 176-178 (arbeiderswoningen uit 1924, relatie met steenfabriek), Misterweg 172 -174 (middenstandswoningen uit 1932), Misterweg 164-170 (arbeiderswoningen uit 1933) en een hooiberg op Misterweg 202. Cultuurhistorische kaarten 4 - Misterweg Voor de landschappelijke kenmerken en waarden, zie kaartbijlage 1.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[45]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

Figuur 37. Waardevolle bouwkunst in onderzoeksgebied 4 – Misterweg.

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[46]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

2.2.5

5 - Elinksveld (A en B)

Aardkunde Het onderzoeksgebied Elinksveld bestaat grotendeels uit een dekzandlaagte ten noorden van de Boven Slinge en het daaraan grenzende Buskersbos, aan de noordelijke en westelijke randen overgaand naar dekzandwelvingen. Centraal in het gebied liggen in de laagte een enkele dekzandkop of -rug en enkele kleine zones met plaggendek (op hoogtes?). Centraal en in het westen bevinden zich twee plateauachtige hoogten met (dek)zand. Deze plateau-achtige hoogtes zetten zich buiten het onderzoeksgebied in westelijke en oostelijke richting voort. Met name in oo stelijke richting vinden we een aantal grote hoogten met dikke plaggendekken, de bouwlandkampen van Brinkheurne. Direct ten noorden van het onderzoeksgebied vinden we enkele plateau-achtige hoogten, maar dan met tertiaire klei. Centraal in het gebied is een areaal geëgaliseerd.

Figuur 38. Aardkundige kenmerken en waarden, onderzoeksgebied 5 - Elinksveld (A en B).

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[47]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

In het uiterste zuiden van het onderzoeksgebied bevindt zich nog een deel van de aardkundige waarde van het Buskersbos in het onderzoeksgebied (GEA-ID: n.v.t.).

Figuur 39. Relatieve hoogtekaart (AHN4) van het onderzoeksgebied 5 – Elinksveld (A en B).

Archeologie Archeologische vindplaatsen op basis van veldwaarnemingen kennen we niet uit het onderzoeksgebied. De meest dichtstbijzijnde en in relatie tot het onderzoeksgebied relevante vindplaatsen zijn die van de havezate Plekenpol en de aangrenzende bleekweide in het westen en een vindplaats, bekend geworden bij de aanleg van de ijsbaan aan de Bataafseweg, van laatmiddeleeuws steengoed, in het noordoosten. Wel bevinden zich binnen het onderzoeksgebied volgens de archeologische waarden- en verwachtingskaart twee historische huisplaatsen, die bekend zijn als Buskers en qua ouderdom

RAAP-rapport 7000 / versie 12-06-2024

[48]

Vergelijking van acht potentiële locaties voor een nieuw bedrijventerrein in de gemeente W interswijk. Een cultuurhistorisch onderzoek.

waarschijnlijk te plaatsen in de periode 1650-1832. 13 In het uiterste noordwesten schampt een buffer van een vermoedelijk middeleeuwse boerderij nog net het onderzoeksgebied. Aan een groot deel van het onderzoeksgebied wordt een lage verwachting toegekend. Alleen in het westen en noordoosten zijn zones met een middelmatige verwachting te vinden, rondom het westelijke erf Buskers en overlopend in het gebied naar het noorden , en op het plateau in het westen. Enkele hoogten en zones met plaggendekken kennen een hoge verwachting. Oostelijk van het onderzoeksgebied loopt deze zone met een hoge verwachting verder door in het oude cultuurlandschap van Brinkheurne.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=f70f6968-6655-4cd4-8c20-92b800973136