Omgevingsvisie 2040 Wijdemeren

Ook op onze bedrijventerreinen liggen mogelijkheden tot verduurzaming. Zo hebben deze terreinen veel potentie voor duurzame opwek op grote panden en daken, en kan restwarmte waar mogelijk worden benut in aanliggende woonwijken. Deze potenties willen we benutten, bijvoorbeeld door middel van het grote-dakenplan. Hiermee kunnen we een aantrekkelijker vestigingsklimaat creëren en werken we toe naar energieneutrale en klimaatbestendige bedrijventerreinen, waarop het goed ondernemen is.

6. VERSTERKT RECREATIEF NETWERK ■ De Zodde: voorziet nog steeds in lokale behoefte en is een modern en toekomstbestendig bedrijventerrein. Hierbij is er aandacht voor klimaatadaptatie en parkeergelegenheid op het terrein. ■ Rading: is een plek voor lokale ondernemers en dienstverlenende functies voor inwoners van Loosdrecht. Het terrein vormt een synergie met de (woon)kernen door onder andere de aanleg van een warmtenet.

40

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Bij de ontwikkeling van Wijdemeren als hét instapgebied voor waterrecreatie in Nederland zetten we in op de versterking van het gehele recreatieve netwerk, zowel de recreatieve hotspots als de tussenliggende verbindingen. Zo willen we een toekomstbestendige recreatieve sector voor Wijdemeren behouden. Dat doen we door te investeren in het recreatieve netwerk, in te zetten op transformatie en nieuwe toeristische faciliteiten te ontwikkelen.

We zetten in op het creëren van meer recreatieve verbindingen en betere ontsluiting van het landschap en de dorpen voor voetgangers, fietsers en watersporters. Met het investeren in recreatieve verbindingen willen we de transitie in de recreatieve sector stimuleren en de lokale economie een impuls geven. We ontwikkelen en verbeteren de fiets- en wandelroutes, creëren TOP’s (Toeristisch Overstap Punt) met voldoende parkeergelegenheid en eventuele mogelijkheden voor horeca, we verbeteren het vaarroutenetwerk en werken aan de toegankelijkheid van recreatieve hoogtepunten zoals ‘s-Graveland, de plassen en de forten. We zien kansen om via beheer van natuur en openbare ruimte de beleefbaarheid van de veenverkaveling te verbeteren.

“

Ik vind het terecht dat er eisen worden gesteld aan duurzaamheid en ik investeer daar ook in. Het zou wel fijn zijn als ik daarvoor meer ruimte zou krijgen van de gemeente.

van een belevingsvolle ‘recreatieboulevard’ met een attractief en onderscheidend wegprofiel voor de Oud-Loosdrechtsedijk met ruimte voor de wandelaar en fietser, ruimte voor parkeren en zichtbaarheid van het water. Voor het realiseren van een aantrekkelijke leef- en recreatieomgeving is het van belang dat de aanpassingen in de openbare ruimte worden versterkt door investeringen op particulier terrein. Daarin zoeken we een goede balans tussen behoud en versterking van recreatieve functies en andere functies. We gaan daarom van start met het programma ‘’Boulevard van Loosdrecht’’, waarmee we de Oud-Loosdrechtsedijk als eerste gebiedsgericht zullen ontwikkelen.

“

Lokale ondernemers zijn van grote waarde voor onze gemeente. Ze zorgen voor levendigheid en gezelligheid, en dragen bij aan een vitale lokale economie. Ondernemer tijdens atelier bijeenkomst

Ondernemer tijdens atelier bijeenkomst

Daarnaast stimuleren we het herontwikkelen van de recreatie-eilanden (daar waar gewenst of mogelijk) tot goed onderhouden en ingerichte leisure-eilanden. Deze hebben een divers recreatief aanbod waar recreatie en natuur samenkomen in een onderling versterkend concept, dat past bij het gebied en waarbij een icoon voor de Oostelijke Vechtplassen tot stand komt. De eilanden bieden een goede basiskwaliteit met verzorgde voorzieningen, aanlegplaatsen, stranden, natuur, verpoosplekken en waar wenselijk horeca. Hierin kunnen recreatie en natuur samenkomen in een versterkend concept, passend bij de omgeving van Wijdemeren. Verduurzaming is daarom een belangrijk thema. Niet alleen bij herontwikkeling van bestaand vastgoed, maar ook bij het opzetten van nieuwe concepten. Denk bijvoorbeeld aan afvalloze bedrijfsvoering, elektrisch varen of natuurlijke leisure concepten. Voor de bekostiging kijken we naar nieuwe verdienmodellen, passend bij de leisure-eilanden.

Dan zien we op enkele plaatsen nog de mogelijkheid om de recreatieve faciliteiten te verbeteren en uit te breiden. De recreatieplekken die Wijdemeren kent, zoals de Zuwe, de Strook en straks ook aan de Nieuwe Polderplas, zijn aantrekkelijke plekken voor recreanten om het water op te zoeken. Het zijn ontmoetingsplekken voor de jeugd en plekken voor verkoeling en beweging op warme zomerdagen. De stranden maken de plassen toegankelijk en beleefbaar. We zetten in op het uitbreiden en vergroten van de bestaande stranden De Zuwe en de Nieuwe Polderplas en de daarbij behorende parkeervoorziening om zo de recreatieve pijler verder te versterken en tegelijkertijd de kwaliteit van de natuur te behouden. Want naast recreatie op het water willen we ook recreatie aan het water faciliteren.

7. RUIMTE VOOR MULTIMODALE BEREIKBAARHEID

Momenteel zijn de watersport- en verblijfsrecreatiebedrijven veelal op zichzelf gericht en staan ze met de rug naar de openbare weg en/of dorpslinten. Daarmee versterken ze elkaar nauwelijks en is de belevingswaarde van de recreatieve zones laag. Dit willen we doorbreken. Onder andere door het ontwikkelen

Er ligt een belangrijke uitdaging om de bereikbaarheid en toegankelijkheid van onze linten en kernen met name per fiets, te voet of met het openbaar vervoer te verbeteren. Modaliteiten die een steeds belangrijker onderdeel uitmaken van de mobiliteitsmix. We willen dit ook naar de toekomst toe verder faciliteren en

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

41

stimuleren, zodat het een reëel alternatief is voor de (elektrische) auto. We kiezen daarom in lijn met het Mobiliteitsplan Wijdemeren 2045 en het regionale koersdocument voor het versterken van duurzame bereikbaarheid door middel van hoogwaardig openbaar vervoer in combinatie met mobiliteitsknooppunten en het versterken van fietsnetwerk binnen de regio: een goede fietsinfrastructuur tussen de kernen. Multimodale bereikbaarheid in Wijdemeren betekent dat we inzetten op: ■ Prettig fietsen en wandelen: we zetten in op het verbeteren van de verbindingen (voorzieningen) voor fietsers en voetgangers. Deze voorzieningen zullen we zoveel mogelijk vormgegeven volgens de Duurzaam Veilig filosofie waar functie en vorm en gebruik van de wegen in evenwicht zijn. Ook voor nieuwe type fietsen. Daarnaast houden we de snelheid van auto- en vrachtverkeer op de linten laag. Rondom voorzieningen als winkelcentra, verzorgingshuizen en scholen waar veel kwetsbare weggebruikers samenkomen worden de looproutes veilig vormgegeven tussen de parkeerplaatsen/ bushaltes en de gebouwen. ■ Hoogwaardig openbaar vervoer: openbaar vervoer is in Wijdemeren (en elders in Nederland) alleen niet kostendekkend.

Als gemeente pleiten we samen met de regio Gooi- en Vechtstreek bij de concessiehouders van het openbaar busvervoer (de Provincies Noord-Holland en Utrecht) voor een OV-netwerk dat voldoende dekkend is voor onze gemeente. In onze gemeente staan bereikbaarheid en leefbaarheid van de dorpen voorop. De exacte invulling is maatwerk. Als gemeente willen we inzetten op goede verbindingen van een individueel vertrekadres naar een hoger openbaar vervoersknooppunt zoals treinstations (Hilversum, Weesp, Bussum, Hollandsche Rading etcetera) en vice versa. Ook de ontwikkeling van een mobiliteitsknooppunt aan de N201 kan hieraan bijdragen. ■ Stimuleren duurzame mobiliteit: we gaan het gebruik van fietsen en elektrische voertuigen stimuleren. We maken fietsen aantrekkelijker door de veiligheid van fietspaden te verbeteren en de fietser meer ruimte te geven waar dat nodig is. De elektrische auto stimuleren we door meer laadpalen

42

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

te plaatsen en in regionaal verband te werken aan elektrisch openbaar vervoer. Dit komt ook het geluid van wegverkeer en de luchtkwaliteit ten goede.

De ontwikkeling van mobiliteit is mede afhankelijk van de ruimtelijke ontwikkeling, en vice versa. Denk daarbij aan de verkeersaantrekkende werking van nieuwe woningen, bedrijvigheid of recreatie. Bij elke ontwikkeling kijken we daarom goed naar de consequenties voor bereikbaarheid en toegankelijkheid. Denk aan de verschillende vervoersmodaliteiten of aanwezigheid van parkeervoorzieningen. Dit is steeds maatwerk.

8. BELEEFBAAR CULTUREEL ERFGOED Wijdemeren kent meerdere historische hoogtepunten, zoals forten, kastelen en historische buitenplaatsen. Onze gemeente telt maar liefst 224 rijksmonumenten, 147 gemeentelijke monumenten, 20 provinciale monumenten, 20 landgoederen en 1 beschermd stads- en dorpsgezicht. Deze potentie kan meer worden benut. Er liggen kansen om de zichtbaarheid, beleefbaarheid en toegankelijkheid van ons cultureel erfgoed te verbeteren. Dit kan door een verbinding te leggen tussen het cultuurlandschap en recreatieve paden. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden voor een invulling als museum of eventuele verblijfsrecreatie. Tegelijkertijd vraagt ons erfgoed om een verduurzamingsslag en onderhoud. Deze opgave pakken we gezamenlijk met onze partners op.

“

Een niet-gebruikt monument is een dood monument, stimuleer gebruik om landgoederen/forten in goede staat te houden. Ondernemer tijdens atelier bijeenkomst

Ook staan we positief tegenover een nieuwe invulling van cultureel erfgoed en kleinschalige vastgoed ontwikkeling als dat de toekomstbestendigheid en beleving van het erfgoed ten goede komt. Denk hierbij aan de landgoederen en forten.

Figuur 13 | Ruimtelijke vertaling van kernopgave B. Bronnen: BRT 2020; Structuurvisie Wijdemeren; Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen; Regionaal Koersdocument Gooi en Vechtstreek; eigen inventarisatie.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

43

3.3 Kernopgave C: Waardevol landschap GROENBLAUWE LANDSCHAP VERSTERKEN Onze unieke groene- en waterrijke leefomgeving ongeveer 40% van ons grondgebied is water - heeft een hoge beleef- en natuurwaarde. Ons groene- en waterrijke buitengebied is bijzonder door de overgang van open landschap (veen en plassen) naar gesloten landschap (bos). De overgang van de droge zandgronden naar de vochtige laagveengebieden vormen bovendien het leefgebied voor zeldzame planten en diersoorten. Een groot deel van onze gemeente is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland en het Natura 2000 gebied. Bovendien is onze gemeente rijk aan cultureel erfgoed. Zo zijn er in het landschap militaire sporen terug te vinden, zoals de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en Stelling van Amsterdam en zijn er diverse buitenplaatsen uit de tijd van de Gouden Eeuw. De Nieuwe Hollandse Waterlinie is recentelijk zelfs toegevoegd aan de werelderfgoedlijst. Ons cultuurlandschap is dan ook een trekker van formaat en zorgt ervoor dat ze intensief wordt gebruikt door de inwoners en recreanten uit de wijde regio en de rest van Nederland. Tegelijkertijd zien we dat opgaven als klimaatverandering, de energietransitie en de groeiende vraag naar recreatiemogelijkheden druk uitoefenen op dit landschap. Haar kwaliteit is geen vanzelfsprekendheid.

Zodoende is er een urgentie ontstaan om de natuur, de groenstructuren en landschappen te behouden en versterken. Om een balans te vinden tussen haar kwaliteit en de beleefbaarheid voor recreanten en toeristen. We willen in Wijdemeren daarom een robuust en beleefbaar natuurnetwerk vormgeven.

BALANS NATUUR EN RECREATIE In onze visie hebben natuur en recreatie een sterke relatie. Waar de prachtige natuur veel recreatie aantrekt, kan andersom de recreatie bijdragen aan behoud van natuur. We zetten daarom in op bescherming van beeldbepalende natuur en behoud en versterking van ons waardevolle cultuurlandschap, in combinatie met ruimte voor een duurzame agrarische sector en door adequaat beheer van de plassen. De uitdaging zal zijn om natte natuurdoelen zoveel mogelijk te combineren met de verdere ontwikkeling van landschapswaarden,

44

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

vormen van agrarisch gebruik en andere (recreatieve) functies. Dit sluit aan op het gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen, waarin wordt gestreefd naar waardevermeerdering op economisch, sociaal en ecologisch vlak. De ambitie voor natuurontwikkeling loopt zodoende samen op met de nummer 1-positie als instapgebied voor waterrecreatie. Het Gebiedsakkoord legt zo de basis voor een duurzame gebiedsontwikkeling met samenhangende investeringen, onderhoud en duurzame exploitatie, die leiden tot het vergroten en behouden van elk van deze kwaliteiten.

“

Heel Holland fietst en/of wandelt. Er is grote behoefte aan veilige fietspaden en wandelroutes en aan bankjes. Inwoner op ‘Wijdemerenverrijkt.nl’

De vele vaarverbindingen, fiets- en wandelpaden stellen inwoners en toeristen in staat om te genieten van ons bijzondere landschap. Met name Oud-Loosdrecht is het hart van watersportactiviteiten met relatief veel (watersport)ondernemers. De jachthavens, horeca en recreatieterreinen gelegen aan de recreatieboulevards vormen een belangrijke bron van inkomsten voor onze gemeente. De komende jaren willen we deze sector - en de beleefbaarheid van onze gemeente - verder versterken. Er is een kwaliteitsslag nodig om de sector toekomstbestendig te maken, met meer aandacht voor dagrecreatie en een verbreding van het aanbod voor dagrecreanten. Er liggen kansen om te investeren in natuurgerichte recreatie en recreatie gekoppeld aan de rijke cultuurhistorie van Wijdemeren. Een robuust en beleefbaar natuurnetwerk draagt zo bij aan de toekomstbestendigheid van de recreatieve sector. Naast het beschermen, instandhouden en versterken van natuur - en dus het beperken van de ontwikkelruimte - is het van belang dat de natuurontwikkeling als bovengemeentelijk belang zich vertaald naar een lokaal verdienmodel, gericht op bijvoorbeeld het betalen van beheervergoedingen of het beleefbaar en aantrekkelijk maken voor recreanten. Want recreatie en toerisme vormen een belangrijke pijler van onze Wijdemeerse

economie. Ook is het een nadrukkelijk onderdeel van onze gezonde leefomgeving. Het biedt inwoners de mogelijkheid uitgebreid te bewegen, sporten en elkaar te ontmoeten.

KLIMAATBESTENDIGHEID In Wijdemeren krijgen we daarnaast steeds vaker te maken met piekbuien, hitte, en droogte, als gevolg van klimaatverandering. De kans op gezondheidsrisico’s voor onze inwoners en wateroverlast neemt hierdoor toe. Veel gebieden hebben een hoge grondwaterstand of kwelwater. Dit zorgt voor een verhoogde kans op wateroverlast bij hevige regenval. Ook de grote hoeveelheid kwel, zoals in de Horstermeerpolder, heeft een slechte invloed op natuur en landbouw wanneer deze uit brak water bestaat. De waterkwaliteit bepaalt in een zekere mate de hoge natuurwaarden van onze gemeente. Het is daarom belangrijk om deze op peil te houden en te voldoen aan gestelde kwaliteitsdoelen. Deze uitdaging wordt vergroot door de toenemende droge periodes en op termijn ook bodemdaling. Deze daling kan in de periode tot 2050 in sommige gebieden volgens prognoses oplopen tot wel 60 centimeter. Tot slot liggen er kansen om energie op te wekken in het buitengebied, zij het in beperkte mate. Dat vraagt om creativiteit. We willen bijvoorbeeld onderzoeken of we het vele wateroppervlak in de gemeente kunnen benutten voor de energietransitie.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

45

Wijdemeren in 2040 ■ In Wijdemeren is sprake van een robuust natuurnetwerk met karakteristieke en zeldzame laagveenplassen en -moerassen en een hoge ecologische waarde en biodiversiteit. Onze plassen worden adequaat beheerd en hebben een goede waterkwaliteit. ■ De unieke groene en waterrijke omgeving is nog steeds een belangrijke vestigingsvoorwaarde voor huishoudens en bedrijven. Ons waardevolle cultuurhistorische landschap en het beeldbepalende groen worden behouden en versterkt. ■ Natuur en buitengebied zijn goed voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering en bodemdaling en kunnen hier goed mee omgaan.

46

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

■ In het buitengebied is duurzame energieopwekking op hoogwaardige wijze landschappelijk ingepast. ■ De inwoners van Wijdemeren voelen zich gezond. Onze groene leefomgeving faciliteert en stimuleert beweging, sport en ontmoeting. ■ Wijdemeren is hét instapgebied voor de waterrecreatie in Nederland. Er is een vitale recreatiesector met een groot, ruim, modern en natuurinclusief aanbod aan waterrecreatie, verblijfsrecreatie en horeca. ■ In Wijdemeren beschikken we over veel en hoogwaardige recreatieve routes met toegankelijke attractiepunten, die de natuur- en landschapsbeleving versterken

9. TRANSFORMATIE AGRARISCH BUITENGEBIED

10. VERSTERKEN NATUUREN WATERSYSTEEM

Onze ruimtelijke keuzes 9. TRANSFORMATIE AGRARISCH BUITENGEBIED In de agrarische gebieden van Wijdemeren, zoals de Horstermeer en Kortenhoef komen verschillende opgaven bij elkaar. Zo zal op termijn de bodem in deze gebieden verder dalen, wat zorgt voor verzakking van woningen en infrastructuur en een hoge CO2uitstoot als gevolg van veenoxidatie. Dit vraagt om een aanpassing van het grondgebruik, zowel in bebouwd gebied als in landelijk gebied. Bodemdaling willen we zoveel mogelijk afremmen, eventueel door het gebied te vernatten of door te werken met oplossingen zoals onderwaterdrainage. Maatregelen zullen ons landschap en het gebruik van ons landschap veranderen. Voor de agrarische sector kan dit leiden tot nieuwe kansen en aanpassing van de bedrijfsvoering en het bedrijfsmodel. Voor Wijdemeren - en de regio als geheel - is het belangrijk dat er samenhangende maatregelen worden genomen en er voor agrariërs een toekomstperspectief komt wat duurzaam is en houvast geeft. In

samenspraak met agrariërs en grondeigenaren kijken we daarom naar innovatieve oplossingen in de landbouw voor het tegengaan van bodemdaling. De aanpak voor het agrarisch gebied is nu vaak sectoraal, bijvoorbeeld voor natuurontwikkeling of stikstof. We kunnen als Wijdemeren en regio voorop lopen met een integrale aanpak. Dit is een ingewikkeld vraagstuk, maar tegelijk zien we ook veel kansen. Belangrijk daarbij is om oplossingen te bedenken die ook op draagvlak bij bewoners en gebruikers kunnen rekenen door het bieden van nieuwe aantrekkelijke mogelijkheden en verdienmodellen. Wijdemeren kent veel natuurgebieden en een agrarische sector waar een goede samenwerking mee is. Ook geeft de ligging bij de stad voor een aantal bedrijven kansen voor extensieve landbouw met streekproducten of recreatieve functies. Op een aantal plekken komen diverse opgaven samen, met daarmee ook kansen voor financiering. Van overheidswege, maar ook door bijzondere woningbouw in buitengebied te koppelen aan transformatie (zoals nu al het geval is op de voormalige stortplaats Groenewoud).

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

47

10.

VERSTERKEN NATUUR- EN WATERSYSTEEM

De diversiteit en hoge kwaliteit van ons landschap midden in de Randstad is een unieke kwaliteit van Wijdemeren. De ontstaansgeschiedenis van het landschap is nog zichtbaar en merkbaar. Het is van belang de landschapsbepalende processen te kennen en te gebruiken. Ons landschap heeft zich historisch ook sterk ontwikkeld. Met de opgaven voor klimaat, water, biodiversiteit en bodemdaling zal dit proces ook door blijven gaan. Ons landschap zal daarom op plekken veranderen. Een voorwaarde hierbij is behoud of versterking van de waarde die dat landschap biedt, zoals biodiversiteit, stilte, erfgoed, recreatieve benutting, voedselvoorziening of CO2 opslag. Daarvoor moet landschap en natuur robuust zijn. We zoeken naar kansen voor zowel vergroting van de natuur, verbinding van de natuur als versterking van de bestaande natuur. We willen boomstructuren die een hoge landschappelijke en cultuurhistorische waarde hebben behouden. Ook zijn er individuele beeldbepalende bomen die een hoge monumentale waarde hebben die de moeite van het beschermen waard zijn. Daarbij voegen we ecologische verbindingen toe en zetten we in op bescherming van diersoorten en biodiversiteit. Ook brengen we de natuur meer de dorpen in, om gelijk ook de toegankelijkheid van het landschap te vergroten. Dit doen we via de afspraken en uitvoering van het gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen.

Zo wordt er geïnvesteerd in de versnelde afronding van het NNN (Natuurnetwerk Nederland), zodat een aaneengesloten netwerk van natuurgebieden ontstaat met potenties voor de ontwikkeling van een robuust natuurnetwerk.

“

Wees zuinig op wat we nu hebben maar sluit de toegang tot de plassen niet af voor mensen die niet een eigen toegang hebben. Er is zo weinig vrij zicht op onze plassen.” Inwoner op ‘Wijdemerenverrijkt.nl’

Daarbij maken we passende afspraken met alle betrokken partijen. Voor Wijdemeren geldt dat het belangrijk is dat hier lokale verdienmodellen aan gekoppeld

48

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

worden, bijvoorbeeld via beheersvergoedingen. Ook moet de natuurontwikkeling in het kader worden geplaatst van de brede gebiedsontwikkeling. Het versterken van de recreatieve routes en de verbinding tussen de kernen en het buitengebied geven niet alleen economische voordelen via toerisme, maar vergroten ook het woongenot van onze inwoners. Voldoende en kwalitatief goed water is cruciaal voor de natuur-, landschappelijke en recreatieve waarden. Hoe beter de waterkwaliteit, hoe hoger de natuurwaarden en hoe meer mogelijkheden voor recreatie en de winning van drinkwater. Bij toenemende droogte is het gebied nu afhankelijk van gebiedsvreemd water, wat van mindere kwaliteit is. Daarom is het belangrijk om door middel van een flexibel en robuust watersysteem zoveel mogelijk goed water in een gebied te houden of te krijgen. We gaan daarom zuiniger om met drinkwater en grondwater en proberen meer water vast te houden. Bijvoorbeeld door de klimaatadaptieve inrichting van onze dorpen. Ook lopen er verschillende onderzoeken naar extra drinkwaterbronnen of de inzet van andere locaties ten behoeve van voldoende drinkwater in de toekomst.

Figuur 14 | Ruimtelijke vertaling van kernopgave C. Bronnen: BRT 2020; Klimaateffectenatlas; Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen; Regionaal Koersdocument Gooi en Vechtstreek; eigen inventarisatie.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

49

DE VISIEKAART In het afgelopen hoofdstuk is de ruimtelijke strategie van Wijdemeren toegelicht aan de hand van de drie kernopgaven. Deze opgaven geven een indruk van de grote veranderingen die onze gemeente de komende twintig jaar zal ondergaan. Door de kernopgaven als het ware bij elkaar op te tellen, komt de visie voor Wijdemeren in 2040 naar voren. Figuur 15 verbeeldt deze visie op kaart en laat daarmee zien welke koers we als gemeente willen inzetten en welke ontwikkelingen op welke locaties vorm krijgen, met in elk gebied zijn eigen accent en snelheid. In het volgende hoofdstuk werken we deze gebieden verder uit als ‘gebiedsopgaven’.

50

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Figuur 15 | Omgevingsvisiekaart voor de gemeente Wijdemeren. Bronnen: BRT 2020, NNN, Natura 2000, RCE, VVV, Structuurvisie, Regionaal Koersdocument Gooi en Vechtstreek, Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen, RES, eigen inventarisatie.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

51

52

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Hoofdstuk 4. Gebiedsopgaven

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

53

In het voorgaande deel zijn de belangrijkste kwaliteiten, visie en kernopgaven beschreven en samengevat in de omgevingsvisiekaart. Dit vormt de kern van onze omgevingsvisie. Als gemeente hebben we echter een verscheidenheid aan gebieden. En op dat niveau werken we samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners met als doel: het realiseren van een gezamenlijke en integrale aanpak van de leefbaarheid in de buurten en dorpen, zowel binnen als buiten. Daarbij streven we naar maatwerk waar mogelijk, om zeggenschap van inwoners over hun eigen woonen leefomgeving te versterken. Omdat we streven naar inzichtelijk en voorspelbaar beleid in onze omgevingsvisie hebben we voor de woongebieden, werkgebieden en het buitengebied de integrale ambities op een rij gezet. We staan per gebied ook stil bij de ambitiebepaling op het gebied van milieu, gezondheid en veiligheid. De gebiedsgerichte vertaling biedt de benodigde detaillering voor doorwerking in onder andere programma’s en het omgevingsplan en is essentieel voor de functionaliteit als afwegingskader.

Figuur 16 | Gebiedsindeling voor de gebiedsopgaven in: kernen en linten, werklocaties, buitengebied.

54

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

55

4.1 Gebiedsopgave kernen en linten

BETREFT: Loosdrecht; Kortenhoef; Nederhorst den Berg; Ankeveen; ’s-Graveland

56

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

ALGEMENE UITGANGSPUNTEN: ■ Inzet op veilige, rustige en leefbare buurten. ■ Focus op inbreiding. ■ Investeren in transformatie van de huidige woningvoorraad. ■ Nieuwbouw voorziet primair in lokale behoefte en zoveel mogelijk complementair aan bestaande aanbod. ■ Zorgvuldige afronding dorpsranden ■ Investeren in een klimaatadaptieve leefomgeving. ■ Gezonde leefomgeving: schone lucht, voldoende ruimte voor bewegen en ontmoeting en inzet op (zorg)voorzieningen.

■ Hoogbouw is mogelijk, passend binnen het landschap en de dorpse maat. ■ Inzet op behoud en versterking commerciële en maatschappelijke voorzieningen. ■ Transitie voorzieningencentra van ‘place to buy’ naar ‘place to be’: een mix van winkelen, werken, wonen en ontmoeting. ■ Investeren in goede en veilige fiets- en wandelpaden. ■ Faciliteren van duurzame mobiliteit (o.a. via laadpalen infrastructuur). ■ Indien mogelijk aansluiten op hoogwaardige openbaar vervoersnetwerk.

UITGANGSPUNTEN GEZONDHEID, MILIEU EN VEILIGHEID: In kernen en linten staat de kwaliteit van de leefomgeving centraal. Om een rustig woonmilieu te garanderen, beperken we de impact van licht- en luchtvervuiling en voorkomen we zoveel mogelijk de geluidsoverlast. We gaan voor deze milieuthema’s dan ook uit van een hoog ambitieniveau. Ook sturen we op een veilige, prettige en gezonde verblijfskwaliteit voor bewoners, door een hoge ambitie op bodemkwaliteit en externe veiligheid.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

57

4.2 Gebiedsopgave werklocaties

BETREFT: Reeweg; De Boomgaard; De Slenk; Nieuw Walden/Machineweg; De Zodde; Rading

58

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

ALGEMENE UITGANGSPUNTEN ■ Bevorderen multifunctioneel ruimtegebruik. ■ Incidenteel ruimte bieden aan hogere bebouwing. ■ Woon- en werkgebieden zoveel en zo goed mogelijk scheiden. ■ Inzet op schone en circulaire bedrijvigheid. ■ Duurzame gebouwen met hoge energetische kwaliteit. ■ Inzet op energieneutrale en klimaatbestendige bedrijventerreinen. ■ Optimaal inzetten voor collectieve energieopwek (zon op dak en restwarmte).

■ Inzet op collectieve mobiliteitsoplossingen. ■ Alle werklocaties ontwikkelen naar een hoogwaardig en gezond werkmilieu. ■ Reeweg: verkenning naar de uitbreidingsmogelijkheden van het terrein. ■ De Boomgaard: een regionale hub voor restromen als belangrijke spil in de circulaire economie. ■ Transformatie en uitbreidingsmogelijkheden zijn gericht op het verbeteren van de kwaliteit, het profiel en de weerbaarheid van de werklocaties.

UITGANGSPUNTEN GEZONDHEID, MILIEU EN VEILIGHEID We willen ondernemers en bedrijven voldoende beweegruimte geven om hun activiteiten te kunnen uitvoeren, maar we willen geen toename van bodem- en luchtvervuiling of andere overlast. Om deze reden gaan we hier uit van een gemiddeld ambitieniveau op de uitgangspunten voor gezondheid, milieu en veiligheid.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

59

4.3 Gebiedsopgave buitengebied

BETREFT Natuur- en landbouwgebieden

60

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

ALGEMENE UITGANGSPUNTEN ■ Behoud open landschap en de kenmerkende verkavelingsstructuur. ■ Vergroten, verbinden en versterken natuur(netwerken). ■ Vergroten biodiversiteit. ■ Hoogwaardige ontsluiting met wandel- en fietsroutes met hotspots en slimme verbindingen. ■ Hoogwaardige ontsluiting van het landschap voor stille watersporters. ■ Zoveel mogelijk vasthouden van water in natuuren landbouwgebied.

■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■

Hoge belevingswaarde van recreatieve zones. Ontwikkelen van recreatie-eilanden. Ontwikkelen recreatieboulevard. Stranden: vergroten aantal en verbeteren toegankelijkheid en beleefbaarheid. Ruimte bieden voor toekomstbestendige (circulaire) landbouw. In beperkte mate ruimte creëren voor energieopwekking. Inzet op vermindering van de bodemdaling. Verbeteren van de waterkwaliteit.

UITGANGSPUNTEN GEZONDHEID, MILIEU EN VEILIGHEID Dit gebied zal voornamelijk gebruikt worden voor recreatie en in mindere mate voor landbouw. Een deel van het gebied is aangemerkt als beschermde natuur en daarom zetten we in op een relatief hoge ambitie voor licht, lucht, geluid en bodemkwaliteit. Ook blijft het gebied voor een klein deel in gebruik als landbouwgebied, dus qua geur en externe veiligheid zetten we in op een standaard ambitie.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

61

62

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Hoofdstuk 5. Uitvoering

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

63

Met deze omgevingsvisie blikken we vooruit naar het Wijdemeren van 2040. We hebben in beeld gebracht waar we kansen zien, maar ook waar opgaven liggen. We hebben samen een koers uitgezet, en onszelf als gemeente, inwoners en partners uitgedaagd er uitvoering aan te geven. Tijdens het proces hebben we geconstateerd dat de ruimtelijke uitdagingen waar Wijdemeren voor staat in hun urgentie, omvang en complexiteit vragen om een gedeelde opvatting over de uitvoering. Als gemeente zien we het als onze rol om daarin helderheid te verschaffen en de regie te nemen wanneer dat nodig is. In dit hoofdstuk schetsen we op hoofdlijnen hoe we als gemeente de komende jaren invulling willen geven aan onze visie. We gaan in op onze rol als gemeente en onze blik op samenwerking, de randvoorwaarden voor participatie, het ruimtelijk instrumentarium en op monitoring en evaluatie.

5.1 Samenwerken GEBIEDSGERICHT WERKEN De opgaven die worden geagendeerd in deze omgevingsvisie zijn complex, daarom is samenwerking essentieel. In Wijdemeren hebben enkele jaren geleden al afscheid genomen van een dominante rol als gemeente en richten we ons meer op samenwerken. We werken samen met professionele partijen, zoals de woningcorporaties, marktpartijen en maatschappelijke organisaties, maar zijn tegelijk op zoek naar manieren om inwoners, agrariërs en lokale ondernemers een meer actieve rol te geven. Dat geldt voor beheer en programmering van de eigen leefomgeving, maar ook bij het daadwerkelijk bouwen en transformeren van de kernen, werklocaties en het buitengebied. Al eerder heeft dit in Wijdemeren in het kader van de maatschappelijke agenda en onze aanpak op voorzieningen de term ‘kerngericht werken/dorpenbeleid’ gekregen. Door onze dorpskernen centraal te stellen en de invloed van inwoners te vergroten werken we toe naar een eigen aanpak voor elke kern en samenwerking met alle betrokkenen in een kern. We zetten in op een betere communicatie en zichtbaarheid, vroegtijdige inspraak van inwoners, ketensamenwerking en netwerken op basis van een bepaalde opgave. Hierbij kunnen zowel gemeente als partners mensen bij elkaar

64

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

brengen. Samen met inwoners en partners geven we als gemeente vorm aan de maatschappelijke opgaven, waarbij het uitgangspunt is dat de verantwoordelijkheid zoveel mogelijk in de kernen, bij organisaties en de inwoners ligt. Op die manier willen we vorm geven aan lokaal eigenaarschap van ontwikkelingen en meer ruimte bieden aan initiatief ‘van onderop’, ook bij het verwezenlijken van de doelen van deze omgevingsvisie. Overigens realiseren we ons daarbij dat deze omgevingsvisie een redelijk abstract document is, met daarin opgenomen een visie voor de toekomst van de hele gemeente.

REGIONAAL SAMENWERKEN Veel van de maatschappelijke opgaven houden zich niet aan de gemeentegrenzen, waardoor ook regionale samenwerking van groot belang is. Als gemeente werken we nu al uitgebreid samen met de gemeenten binnen de veiligheidsregio en in de regio Gooi en Vechtstreek, onder andere op het gebied van natuur, infrastructuur, energie, detailhandel en wonen. We sturen zelf actief mee en zijn een gelijkwaardige samenwerkingspartner. Dit is zowel merkbaar binnen de gemeente, als in de verschillende samenwerkingsverbanden die er zijn,

waar de ontwikkelingen adequaat en integraal opgepakt worden. In de toekomst zal deze samenwerking naar verwachting verder intensiveren. De invoering van de Omgevingswet zal er in de praktijk toe leiden dat de samenwerking tussen gemeenten en provincies intensiveert omdat het instrumentarium verandert en daardoor van beide overheden een actieve opstelling verwacht wordt. In de wettelijke bevoegdheden van de provincies jegens het gemeentelijk ruimtelijk beleid zal naar verwachting weinig veranderen, al wijzigt de terminologie. De vernieuwing ligt met name in de toepassing van de wet in de omgangsvormen tussen (samenwerkende) gemeenten en provincies. We vinden het van groot belang dat de provincie onze ambities kent en dat we in samenspraak overeenstemming zoeken met het provinciaal belang.

partijen niet in staat blijken een oplossing te vinden voor opgaven, hebben we als lokale overheid de verantwoordelijkheid om te sturen in het algemeen belang. Naast partner zijn we nadrukkelijk ook beleidsmaker. Tijdens het opstellen van deze visie is dan ook meermaals naar voren gekomen dat inwoners hier waarde aan hechten. Verschillende opgaven vragen niet alleen om faciliteren en samenwerken, maar ook om gemeentelijke regie. Zodoende bevinden wij ons als gemeente in een zeer verantwoordelijke en uitdagende positie om waar dat nodig is actiever te sturen in het uitvoeren van deze visie. Dat kan zowel op gebieds- als opgavegericht zijn. Op welke majeure opgaven of gebieden extra inzet van ons als gemeente nodig is leest u onder het kopje omgevingsprogramma.

REGIE WAAR NODIG OF GEWENST Hoewel onze rol dus sterk aan het veranderen is, ontlenen we als gemeente nog altijd ons bestaansrecht aan het democratisch proces. Wanneer maatschappelijke

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

65

UITGANGSPUNTEN VOOR SAMENWERKING Onze basishouding is dat wij inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties ruimte willen geven om initiatief te tonen en verantwoordelijkheid te nemen voor de ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente. Maar een samenwerking is - het woord zegt het al - altijd wederkerig. Daarom hebben we een vijftal uitgangspunten opgesteld voor het samenwerken aan ruimtelijke initiatieven. ■ Visiegericht Deze visie is zorgvuldig opgesteld met en voor de Wijdemeerse samenleving en vormt daarmee het kader voor de ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente. Voor alle initiatieven - zowel gemeentelijke, als initiatieven uit de samenleving - geldt dat deze visie het afwegingskader vormt. Bij elk initiatief gaan we het gesprek aan over hoe de ontwikkeling kan bijdragen aan het verwezenlijken van de drie kernopgaven. Dit betekent ook dat we niet meewerken aan initiatieven die niet passen binnen deze omgevingsvisie. ■ Kern- en opgavegericht Elke opgave en aanpak heeft een eigen schaalniveau, van het niveau van de straat, wijk en buurt, tot het niveau van het dorp of regio. Op elk schaalniveau doen zich dilemma's en meekoppelkansen voor. In de uitwerking van deze visie zoeken we daarom steeds naar het juiste gebied om aan de slag te gaan en leggen we de verbinding met andere opgaven en partijen.

Om zo een optimale balans te vinden in de (omgevings)kwaliteiten die we willen behouden en verbeteren. Dit betekent een actieve afstemming met belanghebbenden in dat gebied en waar dat van meerwaarde is een actieve afstemming met onze partners in de regio. ■ Lerend De opgaven waar we voor staan en de kennis die daarbij nodig is, veranderen in rap tempo. In onze samenwerking zullen we daarom actief inzetten op het benutten en vergaren van nieuwe kennis en inzichten. Als gemeente zullen we waar dat kan en gewenst is kennis delen met initiatiefnemers en partners in de gemeente en regio. Ook juichen we het toe als initiatiefnemers een kennisdelende rol op zich nemen en staan we positief tegenover experimenteerruimte gericht op het behalen van de doelen van de omgevingsvisie. ■ Met een open houding Bij het aanpakken van de opgaven in onze leefomgeving heeft in veel gevallen de overheid slechts een faciliterende rol. Ondernemers, bewoners en maatschappelijke organisaties komen elke dag met initiatieven om onze gemeente nog mooier te maken. Dit verwelkomen we van harte. Daar waar wij als gemeente zien dat meer initiatief en denkkracht uit de samenleving gewenst is, zullen we het stimuleren. Denk daarbij aan participatie of een prijsvraag. ■ Vanuit wederkerigheid Hoewel we positief staan tegenover initiatief vanuit de samenleving, komt met initiatief ook verantwoordelijkheid.

De ontwikkeling van de leefomgeving is vaak een spel van botsende belangen en moet daarom verlopen in goed overleg met de belanghebbenden. Initiatiefnemers zijn daarom zelf verantwoordelijk voor het creëren van draagvlak en de kwaliteit van participatie en planvorming.

66

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

5.2 Van beleid naar uitvoering Maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op. Dat maakt het welhaast onmogelijk om ruimtelijk beleid voor de lange termijn te ontwikkelen. Als gemeente zien we deze omgevingsvisie daarom als een levend document, een visie die deze ontwikkelingen volgt en die continu evolueert. Wij kiezen ervoor om de visie periodiek van een actualisatie te voorzien. We beschouwen deze visie dan ook als een eerste versie; een basis van waaruit we verder gaan werken. Met welk ritme we de visie aanpassen hangt af van de ervaringen die we op gaan doen met andere instrumenten en de monitoring van onze doelen en van de staat van onze fysieke leefomgeving.

WERK IN UITVOERING Zoals al eerder is aangegeven is deze omgevingsvisie tot stand gekomen na participatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. In de afgelopen periode is daarnaast op verschillende

Hiermee doelen wij onder andere op lopende regionale (zoals de Regionale Energiestrategie en het Koersdocument Gooi- en Vechtstreek) als lokale trajecten. Een deel van deze strategieën en beleidsstukken worden op dit moment opgesteld maar zijn nog niet vastgesteld. De inhoud van onze Wijdemeerse omgevingsvisie hebben wij zoveel mogelijk aangesloten op de huidige inhoud van deze visie.

Deze omgevingsvisie schetst het toekomstbeeld voor Wijdemeren zoals wij dat op dit moment voor ogen hebben. Onze omgevingsvisie vormt na vaststelling ons afwegingskader voor de verdere vormgeving van andere instrumenten die de Omgevingswet biedt. Het is ook de start van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Een structuur om de instrumenten van de Omgevingswet te ordenen volgens een logisch proces: beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling.

terreinen sectoraal beleid ontwikkeld, beleid waarin wij onze visie op bepaalde onderwerpen hebben verankerd. Al deze beleidsstukken hebben als input gediend voor de totstandkoming van deze visie; daar waar nodig of wenselijk zijn bestaande visies aangescherpt.

In de Omgevingswet zijn voor onze gemeente drie andere relevante beleidsinstrumenten geformuleerd, elk met hun eigen rol. Het omgevingsprogramma, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning.

Hoewel het doel van de Omgevingswet is het aantal regels te beperken, kunnen wij op dit moment, bij vaststelling van onze omgevingsvisie, nog niet zover gaan dat wij ook al die sectorale beleidsstukken intrekken. Deze beleidsstukken zullen in de komende periode inhoudelijk nogmaals doorgelicht worden en waar nodig en mogelijk ingetrokken worden. Dit zal een samenspel worden met de verdere vertaling van deze omgevingsvisie in ons omgevingsplan en eventueel op te stellen programma’s die op basis van deze visie opgesteld worden. Hiermee komen we uiteindelijk tot integraler en inzichtelijker beleid met betrekking tot onze fysieke leefomgeving. Naast de bestaande beleidsvisies werken we op dit moment ook aan verschillende nieuwe visies die raken aan de inhoud van onze gemeentelijke omgevingsvisie.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

67

OMGEVINGSVISIE

LANGE TERMIJN VISIE FYSIEKE LEEFOMGEVING KERNOPGAVEN ALS KOERS Ambities

Ruimtelijke keuzes

Uitgangspunten uitvoering

MONITORING EN EVALUATIE

PROGRAMMA’S

DOELSTELLINGEN, MAATREGELEN Thematisch programma

Gebiedsgericht programma

OMGEVINGSPLAN REGELS

Algemene regels

Gebiedsgerichte regels

Figuur 17 | Samenhang omgevingsvisie, programma’s en omgevingsplan.

OMGEVINGSPROGRAMMA Het omgevingsprogramma is de uitwerking van één of meerdere ambities en ruimtelijke keuzes uit onze omgevingsvisie. Een programma bevat maatregelen voor bescherming, beheer, gebruik en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. In een programma worden de ambities uitgewerkt in concrete doelen. Ook wordt aangegeven welke middelen nodig zijn om het doel te behalen. Denk daarbij naast financiering aan ruimtelijke en juridische instrumenten (zie kader). De ambities en keuzes uit onze omgevingsvisie kunnen worden uitgewerkt in gebiedsgerichte en thematische programma’s (al dan niet gebundeld). Het programma als instrument onder de omgevingswet is nieuw, maar de werkwijze is bekend. In Wijdemeren zijn we gewend om gebiedsgericht te werken, bijvoorbeeld via de dorpenavonden. Kenmerk hierbij is dat er meerjarig gewerkt wordt aan complexe opgaven die samenkomen op een thema of gebied. Dat doen we samen met partners en bewoners. Het opstellen van een programma betekent gemeentelijke regie om zo maatschappelijke doelen te behalen. Ook uit deze omgevingsvisie komen enkele gebieden

68

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

en opgaven naar voren waar we nadrukkelijk een gemeentelijke rol zien. We gaan daarom programma’s formuleren op de volgende thema’s en gebieden: ■ ■ ■ ■ ■ ■

Programma/visie op (Boulevard) Oud-Loosdrecht Vitale kernen Toekomstbestendige Werklocaties Waardevol landschap (inclusief onze plassen) Horstermeer Duurzaamheid / energietransitie

Al deze programma’s worden binnen een aantal jaar na vaststelling van de Omgevingsvisie opgesteld als, opgenomen in, of omgevormd tot programma’s onder de Omgevingswet en gekoppeld aan de omgevingsvisie. Voor ieder programma vindt een jaarlijkse tot tweejaarlijkse monitoring plaats om te kunnen bepalen of de doelen van de programma’s tijdig worden bereikt (meer hierover in de paragraaf monitoring en evaluatie). Als dit niet het geval is, passen we de programma’s hierop aan. Daarnaast verkennen we of het huidige beleid bij aanpassing al dan niet wordt gepositioneerd als programma onder de omgevingsvisie. Denk hierbij aan de woonvisie of het beleid voor bedrijventerreinen.

OMGEVINGSPLAN Het omgevingsplan - de opvolger van de huidige bestemmingsplannen, beheers- en gemeentelijke verordeningen - bevat alle regels over de fysieke leefomgeving die de gemeente stelt binnen haar grondgebied. Het omgevingsplan geeft invulling aan de maatschappelijke opgaven uit de gemeentelijke omgevingsvisie, binnen de kaders van de Omgevingswet. Het omgevingsplan regelt de balans tussen de functies van locaties in een gebied en stelt regels aan activiteiten. Naast het werken met (algemene) regels voor activiteiten kan de gemeente gaan werken met omgevingswaarden. Zo kunnen in een gebied bijvoorbeeld strengere eisen op het gebied van milieu worden gesteld dan de waarden die zijn opgenomen in Rijksbeleid. In tegenstelling tot de gemeentelijke omgevingsvisie is het omgevingsplan bindend voor inwoners, ondernemers en initiatiefnemers. Verschillende aandachtspunten uit de voorgaande hoofdstukken geven aanleiding om in het omgevingsplan actief met regels en omgevingswaarden aan de slag te gaan. Zo kunnen de omgevingswaarden in woonwijken scherper worden dan die in de stedelijke structuur of op bedrijventerreinen. Aan het omgevingsplan wordt hard gewerkt. De oplevering gebeurt in fases en is naar verwachting rond 2027.

OMGEVINGSVERGUNNING Het verlenen van een omgevingsvergunning maakt het mogelijk voor initiatiefnemers om aan de slag te gaan met de leefomgeving. Welke activiteiten vergunning verplicht zijn, is nu nog bepaald door de Rijksoverheid. De Omgevingswet geeft gemeenten meer ruimte in hun eigen afweging. Welke activiteiten wel of geen omgevingsvergunning behoeven schrijven we op in het omgevingsplan.

zullen we als gemeente de balans tussen het borgen van kwaliteiten en milieubeginselen (voorzorgsbeginsel; beginsel van preventief handelen; beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden en het beginsel dat de vervuiler betaalt) en het ruimte bieden aan ontwikkelingen inzichtelijk maken. Zoals gezegd staan de kenmerken en identiteit van ons gebied altijd centraal en geven we combinaties van functies voorrang op enkelvoudige functies; zowel in onze kernen, linten, werklocaties als in het buitengebied. Bij een initiatief of ontwikkeling stellen we ons zelf en de samenleving daarbij de volgende vier vragen: 1. Is er sprake van een een negatieve en/of positieve impact op de kwaliteiten van de leefomgeving, zoals verwoord in deze omgevingsvisie? 2. Draagt de ontwikkeling of het initiatief bij aan de doelen de ambities van de kern- en gebiedsopgaven en past het binnen onze ruimtelijke strategische keuzes? 3. Wat is de impact van het initiatief op de gebieds­ eigen, identiteitsbepalende kwaliteiten van de gebieden? 4. In welke mate wordt het initiatief of de ontwikkeling gedragen door de direct omgeving en wat zijn daarvan de redenen?

TOEZICHT EN HANDHAVING Tot slot hebben toezicht en handhaving een belangrijke functie binnen het omgevingsbeleid. Dit zijn de middelen om activiteiten en de staat de fysieke leefomgeving te volgen en waar nodig te waarborgen. In de praktijk komt het erop neer dat wij toezicht zullen uitoefenen op de vergunningen die verleend worden op grond van het omgevingsplan. Ook zullen wij toezien op naleving van de algemene regels die zijn opgenomen in het omgevingsplan en in onze programma’s.

DE OMGEVINGSVISIE ALS AFWEGINGSKADER Naast dat de omgevingsvisie wordt geoperationaliseerd door middel van het omgevingsplan en programma's, is het op zichzelf ook een instrument waaraan nieuwe ontwikkelingen getoetst kunnen worden. We hanteren daarbij de ‘Ja-mits-benadering'. Dit houdt in dat wij in principe medewerking willen verlenen aan initiatieven, mits ze passen binnen onze kernopgaven, strategische keuzes en gebiedsopgaven en er geen zwaarwegende belangen zijn die medewerking in de weg staan. Daarbij

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

69

5.3 Participatie staat centraal HET BELANG VAN PARTICIPATIE

INSTRUMENTEN PARTICIPATIE

Wijdemeren is als gemeente in trek en op een kleine oppervlakte wordt druk gewoond, gewerkt en gecreëerd. De keuzes die we als gemeente maken in de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving maken we in het algemeen belang; een afweging van alle belangen van de inwoners, ondernemers, gebruikers en toekomstige generaties binnen, maar ook buiten onze gemeentegrenzen. Hun belangen kunnen botsen en elkaar versterken. Participatie stond daarom centraal in het opstellen van deze visie en staat dat ook in de uitwerking. Daarmee werken we aan een gemeente waarin iedereen zich gehoord voelt en waarbij iedereen deel kan nemen aan een open en toegankelijk democratisch debat over de toekomst van onze leefomgeving. Dit levert niet alleen maar draagvlak op, maar zorgt ook voor betere plannen en soepelere besluitvorming.

Om participatie in de volle breedte in onze projecten en organisatie in te bedden, hebben we als gemeente een vastgestelde participatienota. Daarin beschrijven we hoe we participatie effectief in kunnen richten en hoe we inwoners, ondernemers en ketenpartners in Wijdemeren bij diverse ontwikkelingen in het ruimtelijk domein betrokken krijgen en houden. In ons participatiebeleid gaan we uit van twee uitgangspunten. Als eerste besteden we aandacht aan de rolverdeling tussen gemeente en initiatiefnemer, waarbij de gemeente een rol aanneemt als regievoerder, in plaats van enkel een rol als beoordelaar. Dit houdt in dat we als gemeente verantwoordelijk zijn voor de borging van het proces en dat we duidelijk communiceren over de processtappen en de verdeling van verantwoordelijkheden.

UITGANGSPUNTEN VOOR PARTICIPATIE Voor Wijdemeren is participatie niets nieuws. Al jaren betrekken we inwoners, ondernemers en ketenpartners bij de ontwikkeling van onze gemeente. Via bewonersavonden, spreekrecht in raadscommissies, gesprekken op straat en online enquêtes. De Omgevingswet vraagt ons echter om expliciet te zijn over onze aanpak. Voor ons als gemeente is dit een goed moment om een aantal uitgangspunten te formuleren voor participatie. Zo weet iedereen wat voor een participatietraject in Wijdemeren van belang is. Voor participatietrajecten hanteren we de volgende uitgangspunten: ■ Participatie betekent belanghebbenden vroegtijdig betrekken. ■ Participatie betekent streven naar een goede afspiegeling van de samenleving. ■ Participatie is transparant op inhoud en proces. ■ Participatie is toegankelijk voor iedereen. ■ Participatie wordt georganiseerd door de initiatiefnemer. ■ Participatie is proportioneel aan de omvang van het initiatief. ■ Participatie is een aanvulling op, maar geen vervanging van de representatieve democratie.

70

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de participatie ligt bij de initiatiefnemer. Als gemeente zijn we wel verantwoordelijk voor een duidelijke communicatie van de beleidsregels bij participatie naar de initiatiefnemer en helpen we waar nodig met de vormgeving van het participatieplan. Een tweede uitgangspunt is dat goede participatie niet zonder goede communicatie kan plaatsvinden. Participatie en communicatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het gaat dan met name om de communicatie met de raad en met belanghebbenden. De communicatie moet eenduidig, helder en zo vroeg mogelijk in het proces. Ons nieuwe participatiebeleid is recentelijk vastgesteld. Wanneer de Omgevingswet van kracht is, kan het zijn dat dit beleid moet worden herzien met de op dat moment nieuw opgedane kennis.

5.4 Monitoring Onze omgevingsvisie is nu klaar, maar niet af. De maatschappij blijft in beweging en nieuwe inzichten en opgaven maken dat we steeds opnieuw zullen moeten kijken naar de relevantie van ons beleid en de rol die we spelen als gemeente. Monitoring is een essentieel onderdeel van de Omgevingswet en is instrument om de kwaliteit van onze fysieke leefomgeving in beeld te krijgen. Uit monitoring en evaluatie moet blijken of onze doelen worden gehaald of dat aanpassing van de visie en daaruit afgeleide instrumenten, nodig is. Monitoringsinformatie draagt eveneens bij aan snellere en betere besluitvorming over activiteiten in de fysieke leefomgeving. Na vaststelling van de Omgevingsvisie gaan we een monitoringsinstrument ontwikkelen met indicatoren om de ambities, doelen en kwaliteitsniveaus in beeld te brengen. Zo houden we komende jaren in de gaten of we de beoogde verbetering van onze leefomgeving behalen, of dat we op onderdelen moeten bijsturen.

BIJSTELLEN VAN DE VISIE Wanneer het doel- en/of effectbereik van onze omgevingsvisie onvoldoende is gaan we over tot bijstelling. Zo kan het zijn dat doelen niet of nauwelijks worden gerealiseerd, de doelen onvoldoende te handhaven zijn, er zich nieuwe maatschappelijke uitdagingen voordoen of de visie en de programma’s onvoldoende antwoord geven op de vragen en verwachtingen uit de samenleving. De raad kan de omgevingsvisie bijstellen zodra zij dit wenselijk of noodzakelijk acht. Het college doet hiervoor een voorstel. Bij het bijstellen van de omgevingsvisie wordt de samenleving actief betrokken. De wijze waarop wordt vooraf met de gemeenteraad afgestemd. De gemeenteraad stelt uiteindelijk een (herijkte) omgevingsvisie vast. Bij het vaststellen van een omgevingsvisie wordt aangegeven hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken en wat de resultaten daarvan zijn.

5.5 Financiële paragraaf Uit onze omgevingsvisie blijkt dat strategische keuzes nodig zijn omdat de ruimte schaars is. Dit geldt net zo goed voor de financiële middelen. We sluiten daarom vooralsnog aan op bestaande budgetten, maar de ambities uit de omgevingsvisie brengen ook kosten (en baten) met zich mee. Bij de nadere uitwerking van de doelen in programma’s en projecten kunnen op termijn mogelijk aanvullende budgetten nodig zijn. Uitvoering geven aan, en investeren in, de urgente maatschappelijke opgaven die we in de omgevingsvisie hebben opgenomen is nadrukkelijk een gezamenlijke taak die wij niet alleen als gemeente willen oppakken, maar samen met lokale en (boven)regionale partners willen vormgeven.

een actief grondbeleid te voeren. In andere gevallen past een meer faciliterende houding en beperken we ons tot inzet van onze publiekrechtelijke bevoegdheden. Ook zijn er allerlei tussenvarianten mogelijk, zoals publiek-private samenwerkingen. Een belangrijk instrument is het kostenverhaal, met name bij een faciliterend grondbeleid, zoals plankosten en kosten voor het aanpassen van het openbaar gebied of aansluitende infrastructurele ingrepen. Deze kosten moeten wij deels verhalen op de ontwikkelende partijen die profijt hebben van die openbare voorzieningen. Kostenverhaal en financiële bijdragen vloeien nu nog voort uit de Wet ruimtelijke ordening (Wro), maar hebben straks een wettelijke basis in de Omgevingswet.

Wij nemen in ons grondbeleid een flexibele houding aan. Voor het realiseren van de doelen die we stellen in de omgevingsvisie interveniëren wij als gemeente soms rechtstreeks in de grondmarkt. Soms is het noodzakelijk

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

71

Hoofdstuk 6. Bijlagen

72

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

BIJLAGE I Op de onderstaande thema’s is het beleid geïnventariseerd: Wonen en wijken 1. 2. Ruimtelijke kwaliteit 3. Grondbeleid 4. Economische zaken Bereikbaarheid en mobiliteit 5. Bestuurlijke (regionale) samenwerking 6. 7. Cultuurhistorie en erfgoed 8. Recreatie en toerisme 9. Buitengebied 10. Water en riolering Natuur, landschap en biodiversiteit 11. 12. Energietransitie Duurzaamheid en klimaatadaptatie 13. Externe veiligheid 14. 15. Veiligheid Jeugd en onderwijs 16. 17. Sociaal domein Gezondheid en sport 18.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

73

BIJLAGE II Overzicht van het doorlopen proces om tot deze omgevingsvisie te komen

74

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

75

Gemeente Wijdemeren Rading 1 1231 KB Loosdrecht Telefoonnummer: 14 035 www.wijdemeren.nl