Omgevingsvisie 2040 Wijdemeren

werp Ontwerp Omgevingsvisie Omgevingsvisie emeren Wijdemeren 2040 2040

oenblauwe Groenblauwe parel parel de metropoolregio in de metropoolregio

1

Ontwerp Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Uitgave juli mei2021 2021

COLOFON Omgevingsvisie Wijdemeren 2040 - Versie juli 2021 Alle beelden van RUIMTEVOLK of gemeente Wijdemeren tenzij anders vermeld. Deze omgevingsvisie is ontwikkeld in co-creatie tussen de gemeente Wijdemeren, inwoners, ondernemers, ketenpartners en bureau RUIMTEVOLK. Disclaimer Het (her)gebruiken van teksten uit deze publicatie is toegestaan onder voorwaarde van duidelijke vermelding van de volledige naam van de organisatie, auteurs en bron. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van deze verkenning de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. Aan de inhoud van dit rapport kunnen geen rechten worden ontleend.

2

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Inhoudsopgave

2. Voorwoord4 Leeswijzer5

Wijdemeren: groenblauwe parel in een metropoolregio

17 18 24

1.

Inleiding7

2.1 2.2

Het DNA van Wijdemeren Wijdemeren in 2040

3.

Kernopgaven27

4.

Gebiedsopgaven53

3.1

4.1 4.2 4.3

Gebiedsopgave kernen en linten Gebiedsopgave werklocaties Gebiedsopgave buitengebied 

3.3

Kernopgave A: Vitale en gezonde leefomgeving29 Kernopgave B: Ruimte voor ondernemerschap en bereikbaarheid 36 Kernopgave C: Waardevol landschap 44

5.

Uitvoering63

6.

Bijlagen72

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Samenwerken64 Van beleid naar uitvoering 67 Participatie staat centraal 70 Monitoring  71 Financiële paragraaf  71

3.2

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

56 58 60

3

Voorwoord De gemeente Wijdemeren staat de komende jaren voor een aantal uitdagende opgaven. Denk aan duurzaamheid en energie, het vinden van een nieuwe balans tussen natuurontwikkeling, recreatie en landbouw, het bieden van voldoende en kwalitatief goede woonruimte, ruimte bieden aan een veranderende en meer circulaire economie, bereikbaarheid en het vormgeven van een leefbare en gezonde leefomgeving.

We werken daarbij continu aan nieuwe vormen van democratie, lokale beleidsontwikkeling en samenwerking tussen overheden, samenleving, maatschappelijke organisaties en markt. Zoals gezegd: samen maken we de omgeving en als gemeente zien we het als onze taak daarin zowel te faciliteren, regisseren, investeren als initiëren.

De aanstaande Omgevingswet betekent een vereenvoudiging van overheidsregelingen op het gebied van bouwen, natuur, milieu, infrastructuur en groen. Daardoor krijgen we als gemeente ook meer ruimte om aan te sluiten bij de lokale wensen, behoeften en ambities. We kunnen hierdoor veel meer maatwerk leveren. Om dit goed te doen hebben we wel kaders nodig. De wet daagt ons uit om hiervoor een toekomstbeeld te creëren en om beleid te maken dat past bij de gewenste ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Daarom gaan we samen een aantal uitdagingen aan. De leefomgeving is van ons allemaal en maken we samen. Daarom hebben we bij het opstellen van deze omgevingsvisie inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en raadsleden uitgenodigd om samen invulling te geven aan het toekomstbeeld. Dat heeft een mooi resultaat opgeleverd. De uitkomst is dat we inzetten op drie kernopgaven: het creëren van een vitale en gezonde leefomgeving in de kernen, het bieden van ruimte voor ondernemerschap en versterken van de bereikbaarheid, en niet in de laatste plaats het vormgeven van een waardevol landschap. Deze lijnen zijn in onze omgevingsvisie verder uitgewerkt en vertaald in strategische keuzes en gebiedsopgaven. Onze Wijdemeerse omgevingsvisie is de komende jaren onze gids voor ruimtelijk maatschappelijke vraagstukken en geeft ruimte aan initiatieven uit de samenleving of markt.

Hierin staat hoe wij samen met inwoners, ondernemers en anderen de komende jaren samen verder bouwen aan onze mooie gemeente. Door te monitoren en evalueren houden we in de gaten of ons beleid werkt zoals we hadden bedacht. En als het nodig is sturen we bij.

4

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

College gemeente Wijdemeren

Leeswijzer Deze omgevingsvisie bestaat naast een inleidend hoofdstuk (hoofdstuk 1) dat ingaat op de aanleiding, het doel en het totstandkomingsproces van de omgevingsvisie uit drie inhoudelijke hoofdstukken. In hoofdstuk 2 beschrijven we de kwaliteiten en positie van Wijdemeren in de regio en blikken we vooruit op het Wijdemeren van 2040. In hoofdstuk 3 beschrijven we drie kernopgaven waar onze gemeente voor staat tot 2040:

INLEIDING

GROEN-BLAUWE PAREL IN DE METROPOOLREGIO

■ Kernopgave A: Vitale en gezonde leefomgeving ■ Kernopgave B: Ruimte voor ondernemerschap en bereikbaarheid ■ Kernopgave C: Waardevol landschap

Dit hoofdstuk sluiten we af met de kaart van de omgevingsvisie. In hoofdstuk 4 volgt een eerste gebiedsgerichte uitwerking van de kernopgaven aan de hand van keuzes en ambities. In hoofdstuk 5 beschrijven we hoe we gaan werken aan de uitvoering van deze omgevingsvisie. Hierbij gaan we in op onze rol als gemeente, onze visie op samenwerking, participatie, het instrumentarium van de Omgevingswet, monitoring en evaluatie en financiering. In hoofdstuk 6 vindt u de bijlagen, met daarin een overzicht van het beleid dat is geïnventariseerd en een overzicht van het proces hoe we tot deze omgevingsvisie zijn gekomen.

KERNOPGAVEN

GEBIEDSOPGAVEN

UITVOERING x

nu

x v

2040

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

5

6

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Hoofdstuk 1. Inleiding

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

7

De kernen en het buitengebied van Wijdemeren krijgen de komende jaren te maken met tal van maatschappelijke en ruimtelijke opgaven. Denk aan verduurzaming en de energietransitie, de veranderende woonbehoefte, de toekomst van de voorzieningencentra en uiteraard de vele ontwikkelingen op gebied van natuurontwikkeling, recreatie en de landbouw, zoals goed zichtbaar is in ons buitengebied. Deze opgaven dagen ons als gemeente en samenleving uit om na te denken over onze lange termijn toekomst en onze visie op de inrichting, ontwikkeling en beheer van onze leefomgeving.

VISIE OP DE LEEFOMGEVING Nieuwe ontwikkelingen roepen vragen op, maar brengen ook kansen met zich mee. Om deze kansen te benutten en om zoveel mogelijk zelf invulling te geven aan onze eigen gewenste leefomgeving hebben we als gemeente samen met onze inwoners, gemeenteraad, ondernemers en maatschappelijke (keten)partners deze omgevingsvisie opgesteld. In deze omgevingsvisie hebben we verschillende ontwikkelingen met impact op de fysieke leefomgeving in beeld gebracht en in samenhang bekeken. Daarnaast hebben we onze gedeelde dromen en visie op de toekomst opgetekend en vervolgens vertaald in een ruimtelijke koers voor de kernen en het buitengebied van Wijdemeren. We richten de blik daarbij bewust op de toekomst. De vraag die dan ook centraal stond in dit ontwikkelproces is wat het wensbeeld is van de samenleving van Wijdemeren in 2040. Deze stip op de horizon hebben we uitgewerkt in een drietal kernopgaven en vertaald in tien ruimtelijke keuzes en een aantal gebiedsopgaven. Daarmee geven we richting aan de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente en bieden we een inspirerend kader voor initiatieven en (nieuwe) samenwerkingen in de leefomgeving. Deze omgevingsvisie volgt de huidige structuurvisie uit 2013 op. We geven in onze omgevingsvisie aan waar we als gemeente op inzetten en hoe we daar op hoofdlijnen uitvoering aan willen geven.

Onze omgevingsvisie geeft richting aan toekomstige ontwikkelingen, initiatieven en beleid. Zo willen we initiatieven - van onze inwoners, van de markt of van onze maatschappelijke partners vroegtijdig in goede banen leiden. Hiermee willen we partijen stimuleren om een bijdrage te leveren aan de verschillende opgaven waarvoor we staan en onderdeel te worden van de nieuwe samenwerkingen die we daarbij zoeken. Ook kunnen we tegenstellingen of juist

8

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

belangen die elkaar versterken, vroegtijdig identificeren. Zoals de relatie tussen de fysieke leefomgeving en sociaal maatschappelijke opgaven. Daarnaast zoeken we met onze Wijdemeerse omgevingsvisie de verbinding met ruimtelijke opgaven in de regio en de provincie. Vanuit ons eigen verhaal sluiten we aan op het Regionale Koersdocument Gooi en Vechtstreek, het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen en de Provinciale Omgevingsvisie.

DE OMGEVINGSVISIE EN DE OMGEVINGSWET De omgevingsvisie is een beleidsinstrument voor de gemeente, voortkomend uit de Omgevingswet. De Omgevingswet treedt in 2022 in werking en is een nieuw stelsel van regelgeving met regels over ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Dit stelsel bundelt de huidige 26 wetten en ruim honderd regelingen over de fysieke leefomgeving tot één wet. Maar veel belangrijker nog: de wet biedt lokale overheden meer afwegingsruimte in regels en beleid, en daarmee meer mogelijkheden om in overleg te gaan over plannen en initiatieven. De omgevingsvisie gaat daarmee over veel verschillende beleidsdomeinen en sectoren en is dus een bredere visie op de leefomgeving dan de huidige structuurvisie die ze vervangt. De Omgevingswet daagt ons als gemeente daarom uit goed na te denken over onze toekomst, de vormgeving van ons omgevingsbeleid en de manier waarop we willen (samen)werken met initiatiefnemers/inwoners, (keten)partners, bestuur, politiek en eigen organisatie. En in het verlengde daarvan over onze rol als beleidsmaker, vergunningverlener, toezichthouder en procesbegeleider. Nu er meer afwegingsruimte komt in regels en beleid, wordt het steeds belangrijker om de juiste ambities te formuleren, kaders te stellen en het

OMGEVINGSVISIE ONTWIKKELINGEN TRENDS

DROMEN

3

Ruimtelijke keuzes

KERNOPGAVEN

Strategische Ontwikkelgebieden

UITVOERING Participatie Instrumenten Rol van de

RUIMTELIJKE STRATEGIE

gemeente

BELEIDSINVENTARISTATIE

1. Verkennen

2. Opstellen hoofdlijnennotitie omgevingsvisie

3. Ontwikkelen omgevingsvisie

Figuur 1 | Het proces om tot de Omgevingsvisie Wijdemeren te komen.

overleg daarover goed te organiseren. De belangrijkste verandering die de Omgevingswet beoogt is dan ook een andere manier van werken en de houding die daarbij wordt aangenomen. Deze visie nodigt daarbij vooral uit, is flexibel en niet in beton gegoten. Ze werkt meer vanuit uitnodigende doelen dan vanuit normen en regels. De Omgevingswet verplicht elke gemeente één omgevingsvisie op te stellen voor het gehele eigen grondgebied, die formeel ingaat na de inwerkingtreding van de wet. Tot de inwerkingtreding heeft deze omgevingsvisie echter juridisch gezien de status van structuurvisie in de zin van artikel 2.1 van de Wet ruimtelijke ordening (Wro).

HET PROCES IN DRIE STAPPEN Zoals gezegd is deze omgevingsvisie van ons allemaal. Juist daarom hebben we in het ontwikkelproces met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, alle ambtelijke afdelingen en natuurlijk ook de politiek nagedacht en samengewerkt. Dat deden we in de vorm van interactieve ateliers, het digitale platform ‘Wijdemeren Verrijkt’, consultatierondes en gesprekken. Via een drietal fasen en tussenproducten hebben we stap voor stap de bouwstenen van de uiteindelijke omgevingsvisie verzameld en verwerkt:

1. Verzamelen en verkennen. Hoe ziet de Wijdemeren in 2040 er in onze dromen uit? In de eerste fase hebben we de dromen, kansen en dilemma’s van inwoners, ondernemers, stakeholders en politici geïnventariseerd. We hebben daarin gezocht naar de gemene delers en inspirerende bijdragen, maar hebben ook gekeken waar wellicht tegenstellingen lagen. In deze fase hebben we ook bestaand beleid geanalyseerd en relevante trends en ontwikkelingen die op onze gemeente afkomen in kaart gebracht. Dit resulteerde in twee bouwstenen voor de tweede fase: de notitie analyse en gewenste ontwikkelrichtingen en de beleidsinventarisatie. 2. Hoofdlijnen omgevingsvisie. Vervolgens hebben we de dromen, kansen en dilemma’s, bestaand beleid en de trends met elkaar geconfronteerd. Hieruit hebben we drie integrale kernopgaven gedestilleerd en onze ambities voor deze opgaven opgesteld. Ook hebben we de dilemma’s in de kernopgaven vertaald naar ruimtelijke keuzes. 3. Ontwikkelen omgevingsvisie. In de derde fase hebben we de uiteindelijke omgevingsvisie opgesteld. Een compacte en beeldende visie die naast een ruimtelijke strategie ook ingaat op de uitvoering, zowel de participatie, het instrumentarium en de rol van de gemeente.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

9

Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen Samenwerken aan duurzame gebiedsontwikkeling in het Oostelijke Vechtplassengebied

OMGEVINGSVISIE NH2050 Balans tussen economische groei en leefbaarheid

GA OMGEVINGS Nationale Omgevingsvisie Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving

KOERSDOCUMENT GOOI EN VECHTSTREEK

10

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

SAMENWERKING MET REGIO EN PROVINCIE Als gemeente Wijdemeren willen we zo veel mogelijk vanuit gezamenlijke belangen en ambities invulling geven aan de toekomst van onze gemeente. Samenwerking met Rijk, provincie en regio is hiervoor essentieel. Het Rijk en de provincies hebben hiervoor ook omgevingsvisies en beleidsstukken opgesteld. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) kent vier prioriteiten en 21 ‘Nationale Belangen’ waarmee het Rijk de kwaliteit van de fysieke leefomgeving wil behouden en versterken. Ook de omgevingsvisie van de provincie Noord-Holland is een samenhangende visie op de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities wat betreft klimaatverandering, vitale kernen, landbouw, natuur en landschap, mobiliteit en de energietransitie. Daarnaast heeft de provincie in de Omgevingsverordening NH2020 regels op het gebied van natuur, milieu, mobiliteit, erfgoed, ruimte en water samengevoegd om ontwikkelingen als woningbouw en de energietransitie mogelijk te maken en tegelijkertijd bijzondere natuur in de provincie te beschermen. In regionaal verband maakt Wijdemeren deel uit van de regio Gooi en Vechtstreek waarin het Koersdocument Gooi en Vechtstreek is opgesteld. Dit document biedt houvast hoe gemeenten om kunnen gaan met ruimtelijke vraagstukken die op de regio afkomen en vormt daarmee een bouwsteen voor gemeentelijke omgevingsvisies.

Ook wordt er in dit regionaal verband gewerkt aan toekomstperspectieven op verschillende ruimtelijke opgaven: wonen, gezondheid, landschap en cultuurhistorie, water, economie, biodiversiteit, klimaatverandering en energietransitie, mobiliteit, en veenoxidatie en bodemdaling. Dit zijn thema’s die ook terugkomen in onze omgevingsvisie. Zo zoeken we de verbinding en afstemming met de regio en dient deze omgevingsvisie mede als inzet van Wijdemeren in de regio.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

11

Samen nadenken over de leefomgeving van morgen De omgevingsvisie daagt ons als gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties uit zelf initiatief te nemen en samen te werken aan de leefomgeving van morgen. We hebben daarom met elkaar gezocht naar een verhaal en perspectief waarin partijen zich herkennen en waaraan ze willen werken. Dit perspectief hebben we stapsgewijs verkend en gebouwd door middel van een interactief traject waarin zowel inwoners, ondernemers, ketenpartners, ambtenaren en de politiek op gezette tijden konden participeren. Belangrijke momenten in het proces waren:

■ Dorpenavonden: in de eerste fase van het proces zijn er verschillende dorpenavonden in elke kern georganiseerd waarop inwoners en ondernemers dromen, ideeën en aandachtspunten konden meegeven voor het opstellen van de omgevingsvisie. ■ Ateliers: gedurende het proces hebben we interactieve werksessies met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties georganiseerd. Tijdens deze sessies hebben we ons laten adviseren over de invulling van de visie en zijn de geschetste opgaven en keuzes in de bijeenkomsten bijgesteld of aangescherpt. Ook hebben we stilgestaan bij de rolverdeling gemeente en samenleving. Het waren boeiende gesprekken met tientallen bewoners, ondernemers en professionals. ■ Wijdemeren Verrijkt: naast de interactieve participatie met een kleine groep bewoners, hebben we er ook voor gekozen onze inwoners in de volle breedte te raadplegen via het platform Wijdemeren Verrijkt. Op het platform konden bewoners ideeën en verrijkingen plaatsen voor de toekomst van Wijdemeren. ■ Raads- en college sessies: gedurende het proces zijn raads- en collegeleden geïnformeerd en actief betrokken. Zowel in commissie verband als raadsbreed zijn in sessies alle tussenproducten voorgelegd en bediscussieerd.

12

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

■ Interne werksessies: in elke fase van het proces hebben ambtenaren van alle relevante disciplines advies gegeven en meegeschreven aan de tussenproducten en de uiteindelijke omgevingsvisie. ■ Ketenpartners: de keuzes die we als gemeente maken gaan niet alleen over Wijdemeren, maar hebben ook implicaties voor de regio, provincie en partners als het waterschap en de GGD. Om die reden hebben we ook sessies georganiseerd voor onze ketenpartners, zoals onder andere de brandweer, omgevingsdienst en Natuurmonumenten. Zij hebben ons advies gegeven in de eerste en derde fase van het proces.

Figuur 2 | Dorpenavond in Oud Loosdrecht.

Figuur 3 | Werkatelier met ketenpartners.

Figuur 4 | Impressie van het digitale werkatelier met inwoners.

Figuur 5 | Opbrengst van het tweede atelier met inwoners en ondernemers.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

13

OPBRENGST WIJDEMEREN VERRIJKT

Figuur 6 | Verrijkingen die 20 keer of meer gesteund zijn op wijdemerenverrijkt.nl. Alle verrijkingen zijn te vinden op www.wijdemerenverrijkt.nl

14

Omgevingsvisie Ontwerp Wijdemeren Omgevingsvisie 2040 Wijdemeren 2040

Ontwerp Omgevingsvisie Omgevingsvisie Wijdemeren Wijdemeren 2040 2040

15

16

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Hoofdstuk 2. Wijdemeren: groenblauwe parel in een metropoolregio

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

17

Figuur 7 | De ster van Loosdrecht.

2.1 Het DNA van Wijdemeren Onze gemeente heeft een uniek landschap dat gekenmerkt wordt door veenverkavelingen met hier en daar afwijkende ontginningen. Een oer-Hollands schilderij van polders, plassen, sloten, linten, landgoederen, forten en vergezichten. Water en groen domineren ons landschap: maar liefst 40% van het grondgebied van onze gemeente is water. Juist door eeuwenlang ingrijpen van de mens - zand- en turfwinning, drooglegging en landbouw - is onze leefomgeving geworden tot een van de meest aantrekkelijke cultuurlandschappen van Nederland. De eerste ontginningen dateren van circa 1.000 na Christus. Boeren, die tot dan toe zijn gevestigd op de stuwwal van ‘t Gooi en de hoger gelegen oeverwallen langs de Vecht, ontginnen het veenkussen dat daar tussenin ligt. Er worden wegen en kaden aangelegd met daarop de boerderijen. Deze ontginningsassen vormen de basis van waaruit wordt ontgonnen. De verkavelingen die toen gemaakt zijn, zijn vandaag de dag nog steeds te zien. Ook de ontginningslinten, vanwaar de verkaveling plaatsvond, zijn nog te herkennen in het landschap.

18

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Rond 1500 wordt het veengebied te nat voor akkerbouw en schakelt men over op weidebouw. Vanaf de 16de eeuw begint ook de natte vervening van het gebied: vanaf schuiten wordt onder water het veen opgebaggerd. Het opgebaggerde veen wordt te drogen gelegd op de legakkers, waarna het als brandstof (turf) gebruikt kan worden. Legakkers zijn smalle percelen die de oorspronkelijke ontginning volgen. Deze smalle percelen waren kwetsbaar en sloegen weg of werden vergraven, waardoor aan de winderige westkant grote veenplassen ontstonden, zoals de Loosdrechtsche Plassen. Deze plassen zijn dus, in tegenstelling tot het Naardermeer en het Horstermeer, ontstaan door menselijk ingrijpen. Vanaf de 17e eeuw laat het militaire landschap zijn sporen na. Deze elementen zijn minder zichtbaar dan de veenverkavelingen, maar ze zijn nog steeds beleefbaar. Denk hierbij aan de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam (UNESCO Werelderfgoed) die in onze gemeente staan en het open landschap rondom de forten. Bijna onze hele gemeente ligt in De Nieuwe Hollandse Waterlinie

Figuur 8 | De smalle verkaveling van de Horstermeerpolder.

uit 1815, de opvolger van de Oude Hollandse Waterlinie (1672). Dit is ook de periode dat er in ‘s-Graveland zand wordt gewonnen voor bouwprojecten in Amsterdam zoals de grachtengordel. In 1629 wordt een eerste poging gedaan om de Horstermeer droog te leggen. De drooglegging mislukt en pas in 1882 wordt er opnieuw een poging gedaan die dan, met behulp van de stoommachine, wel slaagt. Rond 1900 worden veel veenplassen drooggelegd. De Loosdrechtsche Plassen zijn daarentegen nooit drooggelegd. Ons huidige landschap heeft de afgelopen decennia een drastische transformatie ondergaan. Het landschap verstedelijkt in hoog tempo. Amsterdam en Utrecht zijn veel groter geworden en ook de steden op de Heuvelrug zijn flink uitgebreid. De stuwwal, tot dan toe voor een groot deel bedekt met heide, raakt begroeid met bos. Op basis van het ontstaan van het landschap en de cultivering ervan door de mens, kunnen in het huidige landschap vijf landschapseenheden worden onderscheiden:

■ Stroomrug Vecht: De stroomrug van de Vecht maakt slechts een klein deel uit in het noordwesten van onze gemeente. De invloedssfeer van de Vecht strekt zich uit tot in de Horn- en Kuijerpolder. ■ Veenplassen en veenpolders: Het landschap van de veenplassen beslaat het grootste deel van onze gemeente. ■ Stuwwal van het Gooi: De invloedssfeer van de stuwwal (die net buiten de gemeente valt) is zichtbaar in ‘s-Graveland, maar ook rond Loosdrecht. ■ ‘s-Graveland: Als 17de eeuwse zandafgraving een duidelijke eenheid binnen de stuwwal. ■ Horstermeerpolder: Een typische 19e eeuwse droogmakerij. Ons huidige landschap wordt bepaald door grofweg drie verschillende bodemtypen: de rivierkleigronden ten westen van onze gemeente, de veengebieden en tenslotte de hoger gelegen zandgronden ten oosten van onze gemeente.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

19

Figuur 9 | Het DNA van Wijdemeren. Bronnen: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit; Provincie Noord-Holland; BRT 2019; Structuurvisie Wijdemeren; RCE; eigen inventarisatie.

20

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

De plassen, kanalen en riviertjes vormen een belangrijk onderdeel van onze gemeente. In het noordelijke gedeelte komen vier plassen voor: De Spiegel- en Blijkpolderplas is door zandwinning ontstaan. De Ankeveensche en Kortenhoefsche Plassen zijn bijzondere natuurgebieden. Zij zijn gesloten voor recreatievaart. De Zuidelijke plassen bestaan uit De Wijde Blik, de Loenderveense Plas, de Vuntus, de Breukeleveense Plas of Stille Plas en het plassencomplex de Eerste tot en met de Vijfde Plas. De stedenbouwkundige structuur van onze gemeente bestaat uit de karakteristieke kernen Loosdrecht, Kortenhoef, Nederhorst den Berg, Ankeveen en ’s-Graveland die langs de ontginningslinten zijn ontstaan. Verreweg het grootste deel van de bebouwing bevindt zich in deze linten. De Horstermeerpolder en ‘s-Graveland vormen hierop de uitzondering: de Horstermeerpolder kenmerkt zich door een ruime opzet met een echt polder karakter en boerderijen, ‘s Graveland herbergt tal van landgoederen met landhuizen die samen een bijzonder woonmilieu vormen. Het groene- en waterrijke landschap van onze gemeente is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland. Dit is een netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden om natuurgebieden beter te verbinden met elkaar en (omliggend) agrarisch gebied. Hier zijn vele recreatieve routes te vinden.

Een groot deel van onze gemeente, waaronder het gebied ‘Oostelijke Vechtplassen’, maakt onderdeel uit van Natura 2000: een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. De overgang van open landschap naar gesloten landschap (bos) en de overgang van de droge zandgronden naar de vochtige laagveengebieden vormen het leefgebied voor zeldzame planten en diersoorten. Ook biedt onze gemeente leefgebied aan veel weidevogels, zoals in het weidevogelleefgebied Horn- en Kuijerpolder. Op zonnige dagen is het landschap een trekker van formaat voor mensen uit de wijde (metropool)regio. Er is volop ruimte om te wandelen, fietsen of te varen en te genieten en er is veel waterrecreatie. De jachthavens, horeca en recreatieterreinen vormen een belangrijke bron van inkomsten voor onze ondernemers. Ook zorgen ze voor extra vitaliteit voor winkels en andere voorzieningen in de kernen Nieuw-Loosdrecht, Kortenhoef en Nederhorst den Berg.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

21

Figuur 10 | Wijdemeren als groenblauwe parel centraal in de metropoolregio. Bron: BRT 2020, eigen inventarisatie.

MIDDEN IN DE METROPOOLREGIO De afgelopen anderhalve eeuw is het gebied om onze gemeente verder verstedelijkt. Aan het begin van de 21e eeuw ligt onze gemeente als een groene en waterrijke parel midden in het stedelijk gebied van de metropoolregio Amsterdam en Noordvleugel van de Randstad, tussen de steden Amsterdam, Utrecht, Almere en Hilversum. Onze kernen liggen centraal binnen een ruit van de snelwegen A27, A1, A2 en A12 en is hiermee verbonden via de provinciale wegen N201, N523 en N236. De centrale ligging en het prachtige landschap maken onze gemeente voor veel mensen een aantrekkelijke plek om te wonen. Van huizen langs de Vecht tot linten, en van de karakteristieke kernen tot de landgoederen in ‘s-Graveland. Mensen wonen dan ook

22

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

naar tevredenheid in onze kernen en linten. De dorpen zijn bovendien vitaal en de inwoners ondernemend. De kleinschalige bedrijventerreinen en talrijke recreatieve voorzieningen bieden aan veel inwoners werk en ruimte voor ondernemerschap. Verspreid over onze gemeente zijn zes bedrijventerreinen te vinden: Reeweg, De Boomgaard, De Slenk, Nieuw Walden/Machineweg, De Zodde en Rading. De bedrijventerreinen zijn belangrijke economische dragers van het gebied.

WAT ZIEN WE GEBEUREN? TRENDS EN ONTWIKKELINGEN IN WIJDEMEREN In het kader van de omgevingsvisie is er een analyse gemaakt van trends en ontwikkelingen die relevant zijn voor de kwaliteit en inrichting van de huidige en toekomstige leefomgeving. Hieronder volgt een korte opsomming van relevante ontwikkelingen die op de

Toenemend gevoel van veiligheid

achtergrond een rol hebben gespeeld bij het opstellen van de omgevingsvisie. De notitie analyse en ontwikkelrichtingen is op de website van de gemeente te downloaden.

Groei eenzaamheid en ouderdomsaandoeningen

Bevolkingsgroei

Nieuwe vervoersconcepten Toename verkeersbewegingen

Kleinere huishoudens Vergrijzing

Toename recreatie

(Im)migratie Zorg om toekomst landschap

Economische groei

Winkelcentra onder druk

Groeiende ongelijkheid

Verduurzaming mobiliteit

Verduurzaming landbouw

Natuur en biodiversiteit gaan achteruit

Van lineaire naar circulaire economie

Nieuwe eisen werklocaties

Digitalisering mobiliteit

Steeds extremer weer door klimaatverandering

Globalisering Energietransitie versnelt

Parkeerdruk

Urgentie verduurzaming groeit

Digitalisering economie

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

23

2.2 Wijdemeren in 2040 We hebben de ambitie om onze kwaliteiten als groenblauwe parel in het stedelijk gebied van de metropoolregio door te ontwikkelen. En dat is een hele uitdaging. Natuur, wonen, economie, bereikbaarheid, energietransitie en klimaatadaptatie: ze vragen de komende jaren allemaal om een plek in de schaarse ruimte van onze fysieke leefomgeving. De uitdaging ligt voor om ontwikkelingen en opgaven met elkaar te verbinden en aan te laten sluiten op het DNA van onze gemeente, de kernen en het landschap waarin we wonen, werken en leven. Dit biedt kansen voor inwoners, ondernemers en natuur, maar vraagt soms ook om het maken van weloverwogen keuzes. Wat is het volgende hoofdstuk in de ontwikkeling van Wijdemeren? Hoe kijken we als gemeenschap naar de toekomst? Uit gesprekken met de samenleving tijdens de dorpenavonden en ateliers, op het platform Wijdemeren verrijkt en met de gemeenteraad komt het volgende toekomstbeeld naar voren.

Ontwikkeld vanuit eigen karakter In 2040 heeft ieder dorp in Wijdemeren zich vanuit het eigen karakter verder ontwikkeld. We koesteren het aanzien en de cultuur van de dorpen - de bomen, het groen en de historische bebouwing - en bouwen daarop voort. Dit heeft voornamelijk plaatsgevonden binnen de huidige contouren van de dorpen en linten. Maar we hebben ook ingezet op versterking en vernieuwing; met onder andere nieuwe woningen voor jong en oud, nieuwe woonconcepten waar bijvoorbeeld collectief wordt geleefd, in levensloopbestendige woningen of

24

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

zelfs in kleine woningen of waterwoningen, het ruimte bieden aan een nieuwe (vrijetijds)economie en de transitie van de landbouw. Sterk natuurnetwerk In 2040 staat Wijdemeren uiteraard nog steeds bekend om de prachtige natuur in het Vechtplassengebied. Het natuurnetwerk is verder ontwikkeld, de biodiversiteit verbeterd en de plassen hebben een goede waterkwaliteit. In het Veenweidegebied wordt samen met de grondeigenaren en gebruikers gekeken naar

Figuur 11 | Impressie van Wijdemeren in 2040 als groenblauwe parel in de metropoolregio.

innovatieve oplossingen in de landbouw en bij het tegengaan van bodemdaling. De natuur is in balans met ander landgebruik in onze gemeente, zoals landbouw, recreatie, woon- en werklocaties. De sterke natuur is een belangrijke pijler onder onze vitale gemeente.

georganiseerd en maatschappelijke voorzieningen voorhanden zijn, zijn dan ook plekken om samen te komen en elkaar te ontmoeten. Er wordt voor elkaar gezorgd, en er zijn zelfs gemeenschappen en verenigingen die zelf eten verbouwen.

Duurzame leefomgeving In 2040 heeft Wijdemeren zich ontwikkeld tot een duurzame gemeente (zoveel mogelijk CO2-neutraal) en hebben we leef- en landbouwgebieden ingericht voor klimaatadaptatie. Vastgoedeigenaren hebben maximaal ingezet op besparen en opwekking op eigen terrein: woningen en bedrijfspanden zijn geïsoleerd en voorzien van zonnepanelen. Ook zijn veel woningen circulair gebouwd, voorzien van duurzame warmte en is er een dekkend laadpalen netwerk in onze gemeente. Collectieve opwek gebeurt via grotere daken of installaties in daarvoor speciaal aangewezen gebieden. De dorpen zijn toegerust op extremere weersomstandigheden door groene daken en ruimte voor wateropvang in de wijk.

Uitstekend verbonden De kernen van Wijdemeren zijn uitstekend verbonden met elkaar en met de regio. Niet alleen is er voldoende plaats voor gemotoriseerd vervoer, maar ook voor flexibel openbaar vervoer en snelle en veilige wandelen fietsroutes. Binnen onze gemeente wordt vaker gewandeld en gefietst.

Energieke en inclusieve samenleving In 2040 bruist het van het initiatief en het verenigingsleven in de kernen en het buitengebied; het samen organiseren is dan nog steeds verankerd in de Wijdemeerse samenleving. De centra waar veel wordt

Gastvrij In de toekomst is het nog steeds aantrekkelijk om in Wijdemeren te recreëren en te genieten van de omgeving en de cultuur zowel binnen als buiten de dorpen. De recreatieve sector heeft hier dan ook vol op ingezet. De havens en recreatie eilanden zijn gebaseerd op innovatieve en duurzame bedrijfsmodellen. Op de boulevards en recreatieplekken is het prettig toeven op zonnige dagen, bijvoorbeeld in een van de horecagelegenheden die de gemeente rijk is. En voor wie meer wil leren over het verleden van onze gemeente, bieden ‘s-Graveland en de forten een uitkomst.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

25

26

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Hoofdstuk 3. Kernopgaven

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

27

Op basis van de visie op Wijdemeren in 2040 en de diverse trends en ontwikkelingen die op onze gemeente afkomen zijn drie integrale kernopgaven geformuleerd. Drie verhaallijnen die ingaan op de uitdagingen die voorliggen en de bijbehorende ambities. De drie kernopgaven zijn: A. Vitale en gezonde leefomgeving: behoud en versterking van de woon- en leefkwaliteit in de kernen en linten.

B. Ruimte voor ondernemerschap en bereikbaarheid: het vergroten van het verdienvermogen door ruimte te bieden aan (nieuwe) economische activiteiten en te investeren in bereikbaarheid.

C. Waardevol landschap: Vormgeven van natuurbehoud, landschapsbeheer en vergroting van de biodiversiteit.

28

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

3.1 Kernopgave A: Vitale en gezonde leefomgeving WONEN VOOR IEDEREEN Wijdemeren is een even fijne als unieke woongemeente. Het is goed wonen in het groene en blauwe hart van het stedelijk gebied van Amsterdam, Utrecht, Almere en Hilversum. Binnen onze gemeente hebben de afzonderlijke kernen en linten Loosdrecht, Kortenhoef, Nederhorst den Berg, Ankeveen en ’s-Graveland hun eigen karakter en kwaliteiten. De aantrekkingskracht van Wijdemeren is groot, mensen blijven of komen hier graag wonen. De druk op de onze woningmarkt is daarom groot en zal de komende jaren - mede door de grote vraag naar woningen in de regio - naar verwachting verder toenemen. Dat maakt de woningen relatief duur en de woningvoorraad daardoor deels ontoegankelijk voor met name de jonge huishoudens en lage- en middeninkomens. Met oog op de inclusiviteit en vergrijzing in onze gemeente is dit onwenselijk. We willen in Wijdemeren voor elk wat wils te bieden hebben. Voor alle leeftijden en voor lage- midden- en hoge inkomens.

VOORZIEN IN WOONBEHOEFTEN Onder invloed van demografische en maatschappelijke trends veranderen de komende jaren tegelijkertijd de woonwensen. Wijdemeren vergrijst en het aantal en aandeel kleine (één- en tweepersoons)huishoudens zal toenemen. De steeds grotere groep senioren in onze gemeente heeft behoefte aan levensloopbestendige woningen en een levensloopbestendige woonomgeving waarin zij zelfstandig kunnen functioneren. Om op korte en langere termijn te kunnen voorzien in de woonbehoefte is een woningbouwprogramma nodig dat niet alleen aansluit op de behoefte van vandaag, maar ook rekening houdt met de vraag van morgen.

“

Sluit nieuwbouw aan bij het eigen karakter van de kernen. Inwoners tijdens atelier bijeenkomst

Het is belangrijk om naast nieuwbouw ook naar de bestaande woningvoorraad te kijken. Immers het overgrote deel van de woningen die in 2040 in Wijdemeren zullen staan is reeds gebouwd. Onze woningvoorraad

bestaat grotendeels uit grondgebonden (eengezins) woningen. Een deel van deze woningen zal naar verwachting op termijn minder goed aansluiten op de toekomstige behoefte van bijvoorbeeld de groeiende groep kleine huishoudens. Aanpassing, herstructurering en transformatie van de bestaande woningen biedt mogelijkheden om woningen aan te passen en toekomstbestendig te maken. Daar hoort ook het verbeteren van de energetische kwaliteiten van de woningen bij. Om aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord te kunnen voldoen, zullen we woningen moeten verduurzamen en moeten we op zoek naar duurzame warmtebronnen. Dit vraagt om investeringen in de woningvoorraad maar ook in de fysieke leefomgeving, al lijken deze mogelijkheden op voorhand beperkt. Zo is er weinig ruimte voor het accommoderen van de opwek, het transport en de opslag van energie.

VITALE EN GEZONDE WOONOMGEVING Omdat we willen dat mensen hier ook in de toekomst naar tevredenheid, gelukkig en gezond wonen, moeten we blijven investeren in een vitale woonomgeving. We creëren randvoorwaarden zodat mensen met een ziekte of beperking zo lang mogelijk in de eigen woning en leefomgeving kunnen blijven wonen. We blijven investeren in de belevings- en gebruikswaarde van de publieke ruimte. De woonomgeving is toegankelijk en biedt ruimte om te ontmoeten en bewegen. We streven ernaar om het voorzieningenniveau in de kernen te behouden en indien mogelijk te versterken. Alleen zo zorgen we ervoor dat alle inwoners mee kunnen blijven doen en Wijdemeren ook in de toekomst een inclusieve samenleving is.

“

Een groene leefomgeving hoort bij Wijdemeren. Maar ook voldoende ruimte voor de auto’s. We zijn ervan afhankelijk. Inwoner tijdens atelier bijeenkomst

We streven naar een gezonde leefomgeving met voldoende mogelijkheden om te bewegen en elkaar te ontmoeten. Dat vraagt om verbetering van de kwaliteit

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

29

en met name de gebruikswaarde van het groen, alsmede de fiets-, vaar- en wandelroutes binnen en tussen de kernen en met de regio. Het vraagt ook om een openbare ruimte met veel groen en ontmoetingsplekken.

Om te bevorderen dat gezondheid en veiligheid integrale onderdelen zijn van ruimtelijke afwegingen, zijn door de landelijke Veiligheidsregio en GGD kernwaarden opgesteld. Deze zijn: 1.

Tot slot vraagt het veranderende klimaat om een klimaatadaptieve woonomgeving. We krijgen vaker te maken met piekbuien, extreme hitte en droogte. Dit brengt uiteenlopende problemen met zich mee, waaronder bijvoorbeeld gezondheidsrisico’s door extreem warme dagen en nachten. Door klimaatadaptieve inrichting van de leefomgeving kan een deel daarvan worden opgevangen. Denk aan verkoeling door het planten van bomen en groene daken en extra wateropvang door het aanpassen van het rioolstelsel of waterberging bij nieuwbouw en in de openbare ruimte.

Na corona

de kwaliteit van de leefomgeving. 2.

De fysieke leefomgeving wordt mede vormgegeven volgens de ontwerpprincipes voor een veilige en gezonde leefomgeving: ■

blijft de verwachting dat ons gezondheidsniveau en levensverwachting op de lange termijn verder toe zal nemen. De verwachting is dat de coronacrisis reeds in gang gezette ontwikkelingen op gebied van eet- en beweeggewoonten verder zal versterken. Eerste studies laten dit ook zien. Evenals een vergroting van de (reeds bestaande) kloof tussen mensen met een goede en minder goede gezondheid. Gezondheid, opleiding en sociaal economische status zijn namelijk nauw aan elkaar gelinkt: mensen uit arme buurten kennen doorgaans minder gezonde levensjaren. De coronacrisis maakt eens temeer duidelijk dat gezondheid gebaat is bij een goede fysieke leefomgeving. Het belang van een goede publieke ruimte, met ruimte voor groen, ontmoeting, sport en spel en het inzetten op gemengde buurten en dorpen met goede voorzieningen kan niet worden onderschat.

30

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Voorkomen of beperken van risico’s vergroot de veiligheid en gezondheid.

■

Afstand tot de risico’s vergroot de veiligheid en gezondheid.

■

Bouwwerken en omgeving bieden bescherming.

■

Bouwwerken en gebieden zijn veilig te verlaten.

■

De omgeving maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk.

3.

Iedereen is bekend met de risico’s en weet hoe te handelen wanneer dat nodig is.

tussen gezondheid en leefomgeving kunnen ervaren. Ondanks de grote gevolgen van een dergelijk virus

Samenwerken aan een veilige en gezonde leefomgeving.

Onze omgevingsvisie is midden in de coronacrisis ontwikkeld. Daarin hebben we de innige relatie

De veilige en gezonde leefomgeving bepaalt mede

4.

Een omgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag.

Wijdemeren in 2040 ■ In Wijdemeren is het prachtig wonen. Mede door nieuwbouw en transformatie van de woningvoorraad zijn onze kernen nog steeds vitaal en aantrekkelijk voor inwoners en mensen van buiten. ■ Er is een evenwichtig woningaanbod met voldoende betaalbare woningen en voor ieder wat wils. Het is daardoor voor iedere inwoner in elke levensfase mogelijk om in de eigen kern te (blijven) wonen. Iedereen kan meedoen, ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten en beperkingen.

■ De woningvoorraad is energetisch van hoog niveau en grotendeels klimaatadaptief en circulair gebouwd. ■ Wijdemeren is veilig en heeft een gezonde leefomgeving die inwoners faciliteert en stimuleert om te bewegen en te ontmoeten. ■ Wijdemeren biedt inwoners voldoende en toegankelijke dagelijkse-, maatschappelijke- en sportvoorzieningen. ■ De openbare ruimte en tuinen zijn klimaatadaptief, er zijn maatregelen genomen om piekbuien, droogte en extreme warmte op te vangen.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

31

3. COMPLEMENTAIR EN ONDERSCHEIDEND ONTWIKKELEN

1. GEZONDE, DUURZAME EN KLIMAATADAPTIEVE LEEFOMGEVING

4. BEHOUD EN VERSTERKING VOORZIENINGEN

2. FOCUS OP INBREIDING, TRANSFORMATIE EN KWALITEIT DORPSRANDEN

Onze ruimtelijke keuzes 1. GEZONDE, DUURZAME EN KLIMAATADAPTIEVE LEEFOMGEVING De veranderende woningbehoefte en energietransitie vragen om investeringen in de bestaande woningvoorraad en nieuwe woningen die voldoen aan de duurzaamheidseisen. Samen met woningeigenaren en huurders willen we kijken op welke manier we de juiste randvoorwaarden kunnen creëren voor de benodigde investeringen in verduurzaming en eventuele transformatie van de bestaande woningvoorraad. Voor wat betreft de energietransitie kijken we bijvoorbeeld naar de mogelijkheden voor het aanleggen van alternatieve vormen van warmtevoorziening - zoals een warmtenet - en brengen we in kaart welke ruimtelijke en sociale impact dit heeft. Samen met het regionale energiedienstenbedrijf, de energiecoöperatie en woningcorporaties verduurzamen we de bestaande woningvoorraad. We streven naar duurzaam ruimtegebruik, waarin energieopwekking, besparing, transport en opslag op een slimme en veilige manier zijn geïntegreerd met andere functies. Als gemeente spelen we hierin een stimulerende en faciliterende rol, onder andere via omgevingsbeleid.

32

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

Een klimaatbestendig en gezond dorp is een woonomgeving die is ingericht op beweging en ontmoeting, en die anticipeert op de gevolgen van het veranderende klimaat. Dat stelt eisen aan de inrichting van de openbare ruimte, zoals ruimte voor groen en biodiversiteit, waterberging, beweging, sport en voorrang voor wandelaars en fietsers. Hierbij denken we ook aan voldoende rustplekken in de schaduw en speelplekken voor kinderen. Zo creëren we een beweegvriendelijke leefomgeving van goede kwaliteit en stimuleren we gezondheid in de buitenruimte.

“

Verminder bestrating van pleinen en kies voor opties waar meer groen en gras is om meer regen op te vangen. Inwoner op ‘Wijdemerenverrijkt.nl’

Voor een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving zijn investeringen in de kwaliteit en inrichting van de openbare ruimte en privétuinen nodig. In onze nota klimaatadaptatie schetsen we hiervoor de volgende ruimtelijke aanpak: een optimale inzet van ons rioolstelsel, het stimuleren van groene daken en een klimaatadaptieve inrichting bij alle nieuwbouw- en

herinrichtingsplannen. Hittestress gaan we tegen door waar mogelijk meer oppervlaktewater en tijdelijke waterberging in de openbare ruimte toe te passen. Ook bestendigen we de kwaliteit en waarde van groen in de dorpen via het bomenbeleid. De druk op de schaarse ruimte in de gemeente daagt ons daarbij extra uit om op zoek te gaan naar slimme combinaties en samenwerkingen. Tijdens de dorpenavonden bleek al dat er menig idee was wat betreft gezondheid, ontmoeting en duurzaamheid in de kernen. We zien dan ook kansen voor gebiedsgerichte programma’s en samenwerkingen met andere overheden, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Door een gezamenlijke aanpak verbeteren we niet alleen de leefbaarheid van de dorpen, maar dragen we ook bij aan verbeterde sociale cohesie.

2. FOCUS OP INBREIDING, TRANSFORMATIE EN KWALITEIT DORPSRANDEN Doordat de uitbreidingsmogelijkheden relatief gering zijn, zullen we extra inzetten op inbreiding en transformatie. Er liggen verspreid in onze kernen en linten mogelijkheden tot transformatie of inbreiding. Dit kan zowel kleinschalig gebeuren - door een enkele toevoeging van een (extra) woning, het splitsen van woningen of door het transformeren van panden - als grootschaliger zoals dat eerder ook is gedaan, bijvoorbeeld op het voormalige Unilever terrein in Nieuw-Loosdrecht. Ook zetten we in op een zorgvuldige afronding van de dorpsranden, door ruimte te bieden voor ontwikkelingen die het karakter en aanzicht van de kernen versterkt en een relatie legt tussen het landschap en de dorpen. Soms betekent dit dat we de grens ertussen willen versterken, op andere plekken liggen er kansen om dorp en landschap beter te verweven. Het zwaartepunt ligt daarbij op het toevoegen van woningen voor specifieke doelgroepen zoals jongeren en senioren. Ook willen we ruimte bieden voor andere woonconcepten zoals mantelzorg, woon-zorg of collectief wonen en streven we ernaar met name het aandeel sociale en middensegment woningen mee te laten groeien met de woningvoorraad, om zo het percentage woontypen gelijk te houden.

“

Wat mij betreft worden er geen woningen meer gebouwd buiten de kern of aan de plassen. Inwoner tijdens atelier bijeenkomst

We stellen bij inbreiding en afronding van de dorpsranden hoge eisen aan de stedenbouwkundige en architectonische plannen om zo de ruimtelijke kwaliteit van de nieuwe ontwikkelingen te waarborgen. Zo vraagt een hogere dichtheid om extra investeringen voor klimaatadaptatie, circulair bouwen, behoud van groen en de inpassing van verkeer en parkeren in het gebied. Ook eventuele hoogbouw waar gewenst dient te passen binnen het landschap en de dorpse maat. We houden hier ongeveer 4 tot 5 woonlagen aan. Inbreiding of transformatie mag niet ten koste gaan van de economische bedrijvigheid in onze gemeente. In de visie op bedrijventerreinen en de regionale detailhandelsvisie geven we aan waar we bedrijvigheid in onze gemeente willen clusteren en behouden. Wel zien we ruimte voor transformatie van vrijkomende agrarische bebouwing of ruimte voor kleinschalige vastgoedontwikkeling op boerenerven als dat binnen de ruimtelijke kwaliteit bijdraagt aan een toekomstbestendig verdienmodel. Ook leegstaande kantoren bieden kansen voor transformatie.

“

Het zorgvuldig toevoegen van nieuwe woningen aan de randen van de dorpen is best mogelijk, mits van kwaliteit en het past bij het karakter van het dorp en landschap. Inwoner tijdens atelier bijeenkomst

Door de inbedding van de kernen en linten in het waardevolle landschap en de natuur is er weinig ruimte voor uitbreiding. Het op peil houden van de woningbouw in Wijdemeren op korte termijn hangt voor een groot deel af van de ontwikkeling op uitbreidingslocaties: Zuidsingel Kortenhoef, Groenewoud, Ter Sype en Nederhorst-Noord. De volledige ontwikkeling van deze locaties is afhankelijk van een aantal andere ontwikkelingen. Plan Groenewoud, behelst een

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

33

voormalige vuilstortplaats die gesaneerd moet worden. Hiervoor is een plan in ontwikkeling dat onder meer een aantal waterwoningen behelst ter financiering van het gehele plan. De locatie Ter Sype heeft potentie als woon-werk locatie, maar roept dilemma’s op door de geluidscontouren van het nabijgelegen vliegveld en de ontsluiting van de locatie. Voor alle locaties geldt dat een goede landschappelijke inpassing onontbeerlijk is. Daarbij werken we aan een goede afstemming met de provincie. Voor de langere termijn zullen we moeten zoeken naar nieuwe ruimte. Randvoorwaarde daarbij is dat voor grootschalige uitbreidingslocaties geldt dat ze aansluiten op de bestaande kernen en het landschap versterken. We willen daarbij inzetten op meervoudige waardecreatie. Woningbouw kan bijdragen aan het behalen van doelen op het gebied van duurzame energie, behoud van biodiversiteit en klimaatadaptatie, verkeersdoorstroming en sociale doelen zoals het versterken van de basis voor dorpse voorzieningen.

3. COMPLEMENTAIR EN ONDERSCHEIDEND ONTWIKKELEN Nieuwbouw biedt mogelijkheden om tekorten in bepaalde segmenten van de woningmarkt aan te vullen en de doorstroming naar passende woningen te bevorderen. We zetten in op het creëren van diverse woonmilieus op de geplande uitbreidingslocaties die aansluiten op zowel de lokale als regionale behoefte. Daarin willen we in regionaal opzicht complementair en onderscheidend zijn, en een uniek aanbod toevoegen. We zien daarbij extra kansen om woningen en woonmilieus toe te voegen die passen bij de ruimtelijke kwaliteit van Wijdemeren, ook met oog op klimaatadaptatie en duurzaamheid. Denk bijvoorbeeld aan natuurinclusief bouwen of waterwoningen. Ook vinden we het belangrijk om te bouwen voor de verschillende doelgroepen.

“ 34

Betaalbare woningen zijn nodig voor onze kinderen. Zodat ze een toekomst op kunnen bouwen. Inwoner op ‘Wijdemerenverrijkt.nl’

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

4. BEHOUD EN VERSTERKING VOORZIENINGEN Voor de aantrekkelijkheid en vitaliteit van onze kernen zijn de aanwezigheid van dagelijkse en maatschappelijke (ontmoetings)functies van belang. De dorpskernen van Nieuw-Loosdrecht, Kortenhoef en Nederhorst den Berg vervullen een lokale centrumfunctie gericht op de dagelijkse behoefte. Veel inwoners, maar ook recreanten, doen hier een hun dagelijkse boodschappen. De Oud-Loosdrechtsedijk heeft met de komst van de supermarkt ook een centrumfunctie gekregen. De centra hebben ook een belangrijke ontmoetingsfunctie. Dit behouden we en waar mogelijk zetten we in op verdere versterking, waarbij we rekening houden met de behoefte van verschillende doelgroepen. Ook maatschappelijke accommodaties en sportlocaties in en rondom de kernen willen we zoveel mogelijk behouden en waar nodig versterken of uitbreiden.

“

Winkelgebieden ook aantrekkelijk maken met diversiteit aan soorten winkels en ontmoeten en sporten. Met als uitgangspunt ik hoef niet naar een grote stad als Amsterdam of Hilversum omdat ik dat kan in mijn eigen stad/ dorp. Inwoner op ‘Wijdemerenverrijkt.nl’

Door ontwikkelingen zoals het veranderende consumentengedrag en online winkelen, staat de detailhandel onder druk en zien we dat de winkelfunctie daarmee ook onder druk staat. We zien kansen om het aanbod aan functies in deze centra te verbreden en deze te transformeren van ‘place to buy’ naar een ‘place to be’ met een mix van winkelen, werken, wonen, verblijven en recreatie, zoals in de Porseleinhaven in Oud-Loosdrecht. Dit maakt de dorpscentra aantrekkelijker voor zowel bewoners als de recreanten die onze omgeving bezoeken en geeft het retail meer perspectief. Met name in Oud-Loosdrecht willen we hier de komende jaren stappen in zetten en een koppeling leggen met het verbeteren van het recreatieaanbod. We gaan daarom van start met het programma ‘’Boulevard van Loosdrecht’’, waarmee we de Oud Loosdrechtsedijk als eerste gebiedsgericht zullen ontwikkelen.

Figuur 12 | Ruimtelijke vertaling van kernopgave A. Bronnen: BRT 2020; Gemeente Wijdemeren; RES; eigen inventarisatie.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

35

3.2 Kernopgave B: Ruimte voor ondernemerschap en bereikbaarheid Naast een fijne woongemeente is Wijdemeren een bedrijvige en ondernemende gemeente. De economische functies en daarmee de werkgelegenheid is bepalend voor de aantrekkingskracht en het verdienvermogen van onze gemeente. In Wijdemeren voeren we bewust en actief economisch beleid, gericht op het behouden en versterken van bedrijvigheid en werkgelegenheid. Daarbij staan we voor een aantal uitdagingen.

TOEKOMSTBESTENDIGE WERKLOCATIES Allereerst is de ruimte voor groei van bedrijven in verschillende sectoren, bijvoorbeeld op de werklocaties, beperkt. Verspreid over onze gemeente hebben we zes bedrijventerreinen; Reeweg, De Boomgaard, De Slenk, Nieuw-Walden/Machineweg, De Zodde en Rading (Hallinckveld). Deze bedrijventerreinen vervullen een belangrijke functie in de lokale economie: er zijn ca 1.300 banen gevestigd. Dat is 15% van het aantal banen in Wijdemeren. Met name voor de sectoren groothandel en industrie vormen de Wijdemeerse bedrijventerreinen een belangrijke vestigingsplaats, waar de technisch en uitvoerend geschoolden uit Wijdemeren werken. De bedrijventerreinen zijn dan ook de economische dragers van het gebied, die er ook voor zorgen dat Wijdemeren een aantrekkelijke en vitale gemeente blijft, waar het goed wonen, werken en recreëren is. Er is nauwelijks sprake van leegstand. Echter, onze bedrijventerreinen zijn van oorsprong opgezet voor het huisvesten van kleinschalige bedrijven en bedrijfswoningen voor ondernemers uit de nabije omgeving. De bestaande bedrijven (met veel logistiek, groothandel/distributie, autogarages, botenverkopers, hoveniers en media gerelateerde of grafische bedrijven) zitten klem omdat er geen uitbreiding of nieuwbouw mogelijk is. Ook voor nieuwe bedrijven is er nauwelijks ruimte.

De uitdaging ligt voor om onze bedrijven de ruimte te geven om zich te ontwikkelen door onze werklocaties slim en duurzaam te organiseren en transformeren. Dit vraagt om actie van gemeente, bedrijven en provincie,

36

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

bijvoorbeeld ook door de bereikbaarheid en kwaliteit van de openbare ruimte van de werklocaties te verbeteren.

BEHOUD EN VERSTERKING DETAILHANDEL EN HORECA In Wijdemeren hebben we verschillende winkelclusters met ruimte voor detailhandel: in Nieuw-Loosdrecht, Nederhorst den Berg, Kortenhoef (winkelcentrum de Meenthof) en de nieuwe locatie aan de OudLoosdrechtsedijk. Ook is er op enkele plekken sprake van perifere detailhandel. De aanwezige detailhandel en horeca is van groot belang voor de vitaliteit en economie van onze gemeente. Het is essentieel deze te behouden en waar mogelijk (kwalitatief) te versterken. Dat vraagt om investeringen en goede afstemming en samenwerking tussen ondernemers en overheid.

“

Ga uit van een gebiedsgerichte aanpak bij recreatie: kijk naar de diversiteit aan activiteiten binnen de sector” Ondernemer tijdens atelier bijeenkomst

TOEKOMSTBESTENDIGE AGRARISCHE EN RECREATIEVE SECTOR De recreatieve sector is een beeldbepalend element voor Wijdemeren. De sector staat voor de opgave om in te spelen op veranderende behoefte en daarin een goede balans te vinden met de leefomgeving en natuurontwikkeling. De belangrijkste vertegenwoordiger binnen onze recreatieve sector is de watersport. De watersport is vooral gericht op het zomerseizoen en enkele mooie weekenden in voor- en najaar. De recreatieve sector is daardoor relatief kwetsbaar. Een transformatie in de recreatiesector is noodzakelijk om de toekomstbestendigheid van de sector en de lokale economie te herstellen en te versterken. Het recreatieve en horeca aanbod moet worden verbreed (meer variatie door bijvoorbeeld het toevoegen van horeca en meer jaarrond aanbod) om zo draagvlak en inkomsten te genereren, ook voor het behoud - en

waar mogelijk versterking - van de unieke natuur- en landschapskwaliteiten van het gebied. Er liggen kansen om de belevingsmogelijkheden van de unieke kwaliteiten van het gebied voor bewoners en bezoekers te vergroten. Bijvoorbeeld door een recreatieboulevard te ontwikkelen. De agrarische sector maakt een beperkt deel uit van onze gemeente. Door onder andere Natura 2000 en NNN (Natuurnetwerk Nederland) is in onze gemeente maar een klein aantal volledig op agrarische bedrijfsvoering gerichte bedrijven actief. Deze ondernemers en familiebedrijven koesteren we. In overleg met de sector kijken we naar de mogelijkheden in de toekomst. Uiteraard kan de agrarische sector ook zelf invulling geven aan haar eigen toekomstperspectief.

“

We moeten lokale ondernemers waarderen en steunen. Ze zorgen voor werk en reuring.”

GOEDE BEREIKBAARHEID Om economische kansen te kunnen benutten is een goede bereikbaarheid van recreatieve mogelijkheden, werk, onderwijs, sport en andere voorzieningen, zowel binnen als buiten onze gemeente, randvoorwaardelijk. Over het algemeen is in Wijdemeren de doorstroming en de verkeersveiligheid goed. De drukte neemt - mede door economische groei - echter steeds verder toe. Met name op de lintwegen zijn kansen voor verbetering vanwege de hoge snelheid van het gemotoriseerd verkeer en een hoog ongevalsrisico voor kwetsbare verkeersdeelnemers. Zoals eerder vermeld zal het aandeel senioren (vergrijzing) binnen de gemeente verder toenemen. Dit betekent dat fiets- en voetpaden goed moeten worden onderhouden voor de verkeersveiligheid, met name voor deze doelgroep. Ook de jeugd is een intensief gebruiker van zowel fietspaden als het openbaar vervoer, bijvoorbeeld om naar middelbare scholen buiten onze gemeente te gaan. Het voorzien

Inwoner tijdens atelier bijeenkomst

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

37

Wijdemeren in 2040 ■ Wijdemeren biedt nog steeds ruimte voor bedrijven en ondernemers om zich te ontwikkelen op aantrekkelijke en duurzame werklocaties.

38

■ Wijdemeren heeft haar recreatieve aantrekkelijkheid voor zowel haar eigen inwoners als bezoekers uit de regio versterkt. Natuurlijke en culturele kwaliteiten zijn hier actief voor ingezet.

■ De Wijdemeerse werklocaties zijn opgewaardeerd en verduurzaamd en dragen maximaal bij aan de lokale en regionale economie, het opwekken van duurzame energie en de diversiteit.

■ De agrarische sector heeft zich succesvol aangepast en getransformeerd en levert een bijdrage aan natuurbeheer en -ontwikkeling.

■ De voorzieningencentra zijn vitaal en aangepast aan de eisen van de tijd. Het is er niet alleen prettig winkelen en boodschappen doen, ook is er ruimte voor andere functies zoals wonen, verblijf en ontmoeting.

■ Wijdemeren is multimodaal bereikbaar. We zetten in op gezonde en duurzame bereikbaarheid, waarbij verkeersveiligheid een randvoorwaarde is en toegankelijkheid en bereikbaarheid voor alle verkeersdeelnemers zijn gewaarborgd.

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

in goede fietspaden en het regelen van het voor- en natransport in het openbaar vervoer zijn mede daarom ook belangrijke aandachtspunten. We gaan daarom inzetten op het verbeteren van de verkeersveiligheid en leefbaarheid, het stimuleren van duurzame mobiliteit en de bereikbaarheid en toegankelijkheid. Met het oog op efficiënt ruimtegebruik, duurzaamheid en het creëren van een gezonde leefomgeving ligt er een belangrijke opgave om het woon-werkverkeer en het lokale verkeer te beperken door een ‘modal shift’ te bewerkstelligen; van auto naar fiets en openbaar vervoer. Inwoners hebben daarmee meer flexibiliteit en keuze. Door de verschillende beschikbare vervoersvormen zoals de fiets, het openbaar vervoer, en de (deel)auto realiseren we een multimodale bereikbaarheid. Daarbij kunnen nieuwe, slimme mobiliteitsconcepten een uitkomst bieden, zoals (deel) fietsen en -auto’s en oproepbare taxi’s.

“

Ik fiets een paar keer per week op mijn pedelec naar Amsterdam. Je bent er eigenlijk zo, ook in Utrecht. Dat maakt wonen hier zo fijn.” Inwoner tijdens atelier bijeenkomst

Digitale bereikbaarheid is een steeds belangrijker voorwaarde voor bedrijven om goed te kunnen opereren, maar ook om het groeiende belang van thuiswerken te kunnen faciliteren. Dit beperkt niet alleen het woonwerk verkeer, maar zorgt er ook voor dat mensen de mogelijkheid krijgen meer buiten de spits te reizen. Het is daarom van belang dat de digitale infrastructuur zowel zendmasten als glasvezel - in onze gemeente op orde is.

Onze ruimtelijke keuzes 5. AANTREKKELIJKE EN DUURZAME WERKLOCATIES We willen onze ondernemers ondersteunen door het creëren van transformatie- en uitbreidingsmogelijkheden en het verbeteren van de kwaliteit, het profiel en de weerbaarheid van de werklocaties. Verduurzaming en landschappelijke inpassingen zijn belangrijke aandachtspunten. De komende jaren zetten we in op het verbeteren van de kwaliteit van onze werklocaties, en maken we deze meer bestendig voor de toekomst. Zo verbeteren we niet alleen het aanzicht van de werklocaties, maar behouden we ook de werkgelegenheid in onze gemeente. Regionaal dragen we zo ook bij aan de ambitie om de arbeidsmarkt en beschikbaar werk in balans te houden. Per locatie houdt dat het volgende in:

■ Reeweg: voorziet in de lokale behoefte van Nederhorst den Berg, waarbij de bedrijvigheid verbonden is aan de kern. Daarbij zijn er ook technische opleidingsplekken voor jongeren uit de gemeente en goede doorgroeimogelijkheden voor ZZP’ers. We voeren een verkenning uit naar de uitbreidingsmogelijkheden van het terrein. ■ De Boomgaard: een regionale hub voor reststromen als belangrijke spil in de circulaire economie, waarbij het duurzame karakter duidelijk naar voren komt. De locatie is landschappelijk ingepast en de ruimte kwalitatief goed benut. Het terrein is verkeerstechnisch goed ontsloten. De Slenk: een hoogwaardig werkmilieu in 2040, met een gunstige ligging in de regio en verbeterde bereikbaarheid door middel van een rondweg. Er is ruimte voor een kleine uitbreiding van het bedrijventerrein voor werken en wonen. Het terrein is middels revitalisering beter landschappelijk ingepast en collectief beveiligd en

Omgevingsvisie Wijdemeren 2040

39

5. AANTREKKELIJKE EN DUURZAME WERKLOCATIES

8. BELEEFBAAR CULTUREEL ERFGOED

7. RUIMTE VOOR MULTIMODALE BEREIKBAARHEID 6. VERSTERKT RECREATIEF NETWERK

verduurzaamd. Daarbij hoort dubbel ruimtegebruik en hogere bebouwing, zo kan meer economische activiteit goed worden ingepast in de omgeving. ■ Nieuw-Walden/Machineweg: een innovatief woon-werkgebied, met moderne panden en ruimte voor innovatie. Het woon- en werkgebied is gescheiden om zo de kwaliteit van de leefomgeving te waarborgen. Door samenwerking van verschillende ondernemers is er een collectieve mobiliteitsoplossing tot stand gekomen en zijn uitbreidingsmogelijkheden verkend.