Bijlage Z-d Herindelingsontwerp Beemster en Purmerend
Tekst van het document
HERINDELINGSONTWERP BEEMSTER EN PURMEREND
Droogmakerij en marktstad bundelen de krachten
C O L O F O N Uitgave Dit herindelingsontwerp is een gezamenlijke uitgave van gemeente Purmerend en Beemster Purmersteenweg 42 Postbus 15 1440 AA Purmerend Rijn Middelburgstraat 1 1462 NV Middenbeemster Telefoon (0299) 452 452 www.purmerend.nl www.beemster.net Redactie en vormgeving: ©2019 Gemeente Beemster en Purmerend Fotografie: M.L. Slot-Dekker Pim de Vries (PDV fotografie) Illustraties: Devani Drukwerk: Werkom Versie 1, juni 2019
INHOUDSOPGAVE
Voorwoord
2
1. Voorgeschiedenis en totstandkoming
3
1.1. Een lange geschiedenis van zelfstandigheid
5
1.2. Van een ambtelijke samenwerking. . .
5
1.3. . . .naar besluit over herindeling. . .
5
1.4. . . .en via een interactief proces naar een herindelingsontwerp
6
1.5. Inwoners aan het woord
6
2. Beemster en Purmerend in beeld
13
2.1. Beemster: De Droogmakerij
15
2.2. Purmerend: De Marktstad
17
3. Belangrijkste ontwikkelingen en opgaven
19
3.1. Landelijke en regionale ontwikkelingen. . .
21
3.2. . . .en lokale opgaven
22
4. De toekomst van onze nieuwe gemeente
25
4.1. Droogmakerij en Marktstad bundelen hun krachten
27
4.2. Dorpen en wijken
28
4.3. Open landschap en binnenstad
28
4.4. Duurzaamheid
28
4.5. Economie, recreëren en bedrijvigheid
29
4.6. Wonen
30
4.7. Voorzieningen
30
4.8. Infrastructuur
30
4.9. Cultuur en erfgoed
31
4.10. Dienstverlening
31
5. Financiën en personeel
33
5.1. Inleiding
35
5.2. Aandachtspunten uit de financiële scans
35
5.3. Vermogenspositie en begrotingsomvang
36
5.4. Lokale lasten
36
5.5. Gevolgen herindeling
37
5.6. Personeel
37
6. Toetsing beleidskader herindeling
39
6.1. Criteria voor herindeling
41
6.1.1. Draagvlak
41
6.1.2. Bestuurskracht
42
6.1.3. Interne samenhang en eigenheid
42
6.1.4.
42
6.2
Regionale samenhang
Variant van herindeling: ‘lichte samenvoeging’
7. Doorkijk op het vervolgproces
43 45
7.1. Van herindelingsontwerp naar herindelingsadvies. . .
47
7.2. . . .en van wetsvoorstel naar wet
47\
8. Bijlagen
49
A.
Kaart nieuwe gemeente
52
B.
Overzicht verbonden partijen
53
C.
Maatschappelijk draagvlak
54
VOORWOORD
De gemeenten Beemster en Purmerend kiezen voor een gezamenlijke toekomst. Vanaf 1 januari 2022 bundelen de droogmakerij en de marktstad hun krachten en gaan verder als één gemeente: Purmerend. Een krachtige gemeente, die er voor haar inwoners wil zijn en die haar maatschappelijke opgaven kan realiseren. Een gemeente die voor en vooral sámen met haar inwoners, ondernemers en organisaties bouwt aan haar toekomst.
Beemster en Purmerend hebben ieder een eigen historie en
In de afgelopen tijd zijn Beemster en Purmerend - apart en
eigen kenmerken. Beemster heeft een sterk imago als
samen - op veel verschillende manieren met inwoners,
droogmakerij en werelderfgoed, Purmerend ontwikkelde
ondernemers en organisaties in gesprek gegaan. Deze
zich als marktstad met regionale functie. Daarmee zijn ze
hebben heel duidelijk gemaakt wat zij voor de nieuwe
historisch en geografisch nauw met elkaar verbonden.
gemeente van belang en van waarde vinden. Op basis hiervan is in dit herindelingsontwerp een brede visie op de
Beide gemeenten staan voor uiteenlopende opgaven die ze
toekomst van onze nieuwe gemeente geschetst.
samen beter aankunnen dan alleen. Vanuit hun eigen kracht kunnen ze elkaar versterken, door het beste van
Dit herindelingsontwerp is een formele stap in het
elkaar over te nemen en mogelijke verschillen te
wettelijke proces voor de fusie van de twee gemeenten.
overbruggen. Laten we samen enthousiast en met vertrouwen verder Door de samenvoeging worden krachten gebundeld in één
bouwen aan onze nieuwe gemeente!
gemeente die klaar is voor de toekomst. Een gemeente die de behoeften en belangen van haar inwoners, ondernemers
De colleges van B&W van Beemster en Purmerend
en organisaties zo goed mogelijk kan behartigen en in de
Juni 2019
regio een krachtige positie kan innemen. Een gemeente die de meest optimale dienstverlening aan haar inwoners wil en kan waarmaken.
Leeswijzer De voorgeschiedenis en totstandkoming van deze herindeling zijn toegelicht in hoofdstuk 1. In hoofdstuk 2 zijn de unieke kenmerken van de gemeenten Beemster en Purmerend uitgebreid in beeld gebracht. De belangrijkste ontwikkelingen en opgaven zijn opgenomen in hoofdstuk 3. Beemster en Purmerend geloven samen in het belang van een krachtige nieuwe gemeente. Een gemeente die staat voor: • een stad waarin wonen, werken, winkelen, dienstverlening en recreëren belangrijk zijn • het behoud van het open landschap en de stedelijke dynamiek • een groene en agrarische gemeente • een duurzame gemeente • stimuleren van ondernemers- en handelsgeest • behoud en versterking van historie en Werelderfgoed • behoud van eigenheid en gemeenschapszin in alle dorpen en wijken • optimale infrastructuur • een bereikbare gemeente Hoe deze toekomst van de nieuwe gemeente eruit kan zien, staat in hoofdstuk 4. De herindeling heeft ook financiële en personele gevolgen. De nieuwe gemeente is financieel gezond en een goede werkgever. In hoofdstuk 5 is hier aandacht voor. Om tot een herindeling te kunnen komen, wordt het voorstel door het ministerie van BZK beoordeeld aan de hand van criteria van het beleidskader gemeentelijke herindeling. Hoofdstuk 6 bevat daarom een motivering hoe de herindeling van Beemster en Purmerend aan deze criteria voldoet.
Tot slot staat in hoofdstuk 7 beschreven hoe de komende periode benut wordt om per 1 januari 2022 samen één Purmerend te kunnen zijn.
voorwoord
2
01
V O O RGES C H IEDEN IS EN T O T STA N DKO MIN G
1 VOORGESCHIEDENIS EN TOTSTANDKOMING Beemster en Purmerend kennen allebei een rijke geschiedenis. Zo dateert de droogmaling van de polder al van het begin van de 17e eeuw. Na drooglegging van De Beemster in 1612, vestigden agrariërs en handelaren zich op het drooggelegde land. Purmerend ontstond aan het einde van de 13e eeuw en heeft sinds 1410 stadsrechten. In de stad werd vooral handel gedreven. En zo werd Purmerend het marktcentrum van de omliggende polders Beemster, Wormer en Purmer. Van oudsher trokken Beemster boeren met hun vee naar de Purmerendse markt om te handelen. Nog steeds zorgt de combinatie van het landschap en de stad voor vanzelfsprekende verbindingen. Inwoners van beide gemeenten verhuizen over en weer en maken gebruik van elkaars voorzieningen.
1.1.
Een lange geschiedenis van zelfstandigheid. . .
‘Ambtelijke samenwerking Beemster-Purmerend’, die per 1 januari 2014 formeel werd. In 2017 werd de ambtelijke
Sinds het ontstaan van Beemster en Purmerend hebben
samenwerking geëvalueerd. De conclusie was dat de
beide gemeenten zich zelfstandig ontwikkeld. Waar
ambtelijke samenwerking tussen Beemster en Purmerend
Beemster is uitgegroeid tot een groene polder met open
steeds meer toegroeit naar één gezamenlijke ambtelijke
landschap en een hechte gemeenschap, heeft Purmerend
organisatie, die voor twee gemeentebesturen werkt. Deze
zich ontwikkeld tot bloeiende stad met ca. 80.000
ontwikkeling sloot niet meer goed aan op de gedachte
inwoners. Beemster en Purmerend vormen samen het
waarop de samenwerking oorspronkelijk was gebaseerd en
karakteristieke noorden van de Metropoolregio Amsterdam
is niet optimaal gebleken om de maatschappelijke en
en Zaanstreek-Waterland. De gemeenten maken deel uit
bestuurlijke opgaven het hoofd te bieden.
van de regio, die een grote economische dynamiek
Daarnaast is de gemeenteraad van Beemster van mening
vertoont, maar ook een gebied is waar mensen
dat het niet langer mogelijk was om zelfstandig een
samenkomen, elkaar inspireren en de samenwerking met
duurzame toekomst tegemoet te gaan. Beemster heeft
elkaar weten te vinden. Beemster en Purmerend leveren
moeite om de financiën op orde te krijgen en beschikt niet
daar met volle energie hun bijdrage aan. Beide gemeenten
over de benodigde bestuurskracht om toekomstige
kunnen bogen op een sterke sociale samenhang, met elk
opgaven aan te kunnen. Op 15 november 2017
een eigen uitstraling en een eigen identiteit. De gemeenten
formuleerde het college van B&W aan de gemeenteraad
hebben elkaar aangevuld en versterkt.
een voorstel voor een bestuurlijke fusie.
1.2.
1.3.
Van een ambtelijke samenwerking. . .
. . .naar besluit over herindeling. . .
In 2011 bleek dat de gemeente Beemster veel taken niet
Op 9 januari 2018 nam de gemeenteraad van Beemster het
meer zelfstandig kon uitvoeren. De gemeenteraad gaf
intentiebesluit om in de komende bestuursperiode over te
vervolgens de eerste aanzet voor een vergaande ambtelijke
gaan tot een bestuurlijke fusie met Purmerend. Met deze
samenwerking met gemeente Purmerend. Dit leidde ertoe
besluitvorming is een amendement aangenomen, waarin
dat beide gemeenten in februari 2012 de
het college opgedragen werd om samen met de beoogde
Intentieovereenkomst ondertekenden om dit te
fusiepartner na te gaan welke andere gemeenten in de
onderstrepen. De gemeentesecretarissen van beide
regio wellicht wilden en konden aansluiten bij de
gemeenten kregen de opdracht om de samenwerking op
herindeling. Geen van de omliggende gemeenten heeft
grond van deze intentieovereenkomst vorm te geven.
aangegeven op dit moment aan te willen sluiten. Op 5 februari 2018 vroeg de gemeente Beemster de gemeente
In september 2012 besloot de gemeenteraad van Beemster
Purmerend formeel om samen het herindelingsproces te
- op basis van de notitie ‘Uitwerking op hoofdlijnen
doorlopen. De gemeenteraad van Purmerend werd
Samenwerking Beemster en Purmerend’ - dat het
gevraagd om, net als Beemster, een intentiebesluit te
overgrote deel van de taken van de gemeente Beemster
nemen.
met ingang van 1 januari 2014 door Purmerend zou worden uitgevoerd.
Na een periode van intensief overleg tussen beide gemeenten over de uitgangspunten in het te doorlopen
Op 17 december 2013 ondertekenden beide
proces volgde op 4 september 2018 een bestuurlijk
burgemeesters de samenwerkingsovereenkomst
akkoord tussen beide colleges met afspraken over onder
5
voorgeschiedenis en totstandkoming
andere: het formuleren van kernwaarden van de beide gemeente, een kern- en wijkgedreven benadering en aanpak, harmonisatie van beleid, de financiën en de omgang met de medewerkers. Het bestuurlijk akkoord is in te zien op www.toekomstigpurmerend.nl. Het college van B&W van Purmerend stelde vervolgens een raadsvoorstel en ontwerpbesluit op. Op 27 september 2018 nam de Purmerendse gemeenteraad het intentiebesluit voor een bestuurlijke fusie met de gemeente Beemster per
1.5.
Inwoners aan het woord
Op 1 januari 2022 moet de fusie van de gemeenten Beemster en Purmerend een feit zijn. In de nieuwe gemeente komt het beste van de droogmakerij en marktstad samen. Om in kaart te brengen wat inwoners van Beemster en Purmerend in hun eigen gemeente waarderen en terug willen zien in de toekomstige gemeente, zijn twee afzonderlijke trajecten gestart onder de namen Waardevol
1 januari 2022.
Beemster en Toekomstig Purmerend. Beemster koos
1.4.
werken en zocht aansluiting bij allerlei bijeenkomsten.
ervoor om met ambassadeurs (betrokken inwoners) te
. . .en via een interactief proces naar een herindelingsontwerp
Na de intentiebesluiten hebben Beemster en Purmerend mét hun inwoners een uitgebreid proces doorlopen: wat vinden onze inwoners van waarde, wat willen ze behouden en de nieuwe gemeente meegeven? Droogmakerij De Beemster en Marktstad Purmerend hebben tenslotte ieder een lange, waardevolle geschiedenis, waardoor het twee unieke gemeenten zijn. Hierover gingen de gemeenten in de afgelopen tijd in gesprek: met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en bestuurders. Daarmee is breed in beeld gebracht wat zij belangrijk en waardevol vinden voor de nieuwe gemeente. Opnieuw werd duidelijk dat een gemeente meer is dan een bestuurlijke eenheid: het is in de eerste plaats een gemeenschap van inwoners,
Purmerend zocht samenwerking met organisaties die sterk verankerd zijn in de samenleving en voerde op markten en bij evenementen gesprekken met inwoners. Ook zijn gesprekken gevoerd op het zogenaamde NL Plein, de plek waar ‘nieuwe Nederlanders’ Nederlands leren. Dit alles heeft een grote en uitgebreide inbreng gebracht. Beide gemeenten hebben de persoonlijke gesprekken gecombineerd met een online platform voor een kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Via lokale en eigen media is regelmatig gecommuniceerd over de fusie, de waarden en de resultaten hiervan.
Waardevol Beemster In september 2018 ontvingen alle Beemsterlingen een
van mensen.
oproep van de gemeente om zich aan te melden als
Uitgangspunten
14 Beemsterlingen hebben aan deze oproep gehoor
ambassadeur voor het proces Waardevol Beemster.
De voorgestelde samenvoeging van de gemeenten Beemster en Purmerend is gebaseerd op een aantal uitgangspunten: • De grenzen van de nieuwe gemeente zullen bestaan uit de huidige buitengrenzen van de gemeenten Beemster en Purmerend. • De beoogde herindelingsdatum is 1 januari 2022.
gegeven en zijn tijdens bijeenkomsten en evenementen als ambassadeur, samen met collegeleden van Beemster, met bewoners in gesprek gegaan over wat de Beemster zo uniek maakt. Vanuit de gemeenteraad is een werkgroep met vertegenwoordigers van de 5 raadsfracties ingesteld. Het doel van deze werkgroep was om het proces te volgen.
• De naam van de nieuwe gemeente is Purmerend.
Begin november viel bij alle Beemsterlingen een brief op de
Daarnaast wordt met dit herindelingsontwerp het voorstel
Beemster. Op een bijgevoegde kleurplaat en ansichtkaart
gedaan om de ‘lichte fusievariant’ toe te passen: de gemeente Purmerend wordt niet opgeheven, de gemeente Beemster wel. Binnen deze lichte variant zijn aanvullende afspraken gemaakt in een bestuurlijk akkoord tussen beide colleges. Hierover hebben de colleges van B&W overeenstemming bereikt, naast diverse afspraken (onder andere over de omgang met medewerkers van de gemeente Beemster). In paragraaf 6.6 is een nadere motivatie gegeven voor toepassing van deze variant van herindelen.
mat met uitleg over het ophalen van de waarden van konden de bewoners de waarden invullen en die op verschillende plekken in de dorpskernen in brievenbussen deponeren. Naast de persoonlijke gesprekken met bestuurders en ambassadeurs konden inwoners ook reageren via de website www.waardevolbeemster.nl. Er is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij bestaande evenementen en activiteiten om zoveel mogelijk Beemsterlingen te bereiken. Ook aan kinderen uit Beemster is gedacht. Bij elk evenement stond een Tuktuk waar ze op konden tekenen en schrijven. In de tijdlijn op pagina 7 en 8 staan de activiteiten en de opbrengst in cijfers.
voorgeschiedenis en totstandkoming
6
Activiteiten Waardevol Beemster
7
voorgeschiedenis en totstandkoming
voorgeschiedenis en totstandkoming
8
Vier thema’s Beemster
Toekomstig Purmerend
Het doel van Waardevol Beemster was om zoveel mogelijk
Van 15 januari tot 15 maart 2019 hebben collegeleden,
waarden te verzamelen en die in beeld te brengen. De
raadsleden, medewerkers van de gemeente en Clup
belangrijkste waarden gaan over vier thema’s:
Welzijn inspirerende en waardevolle gesprekken gevoerd met inwoners, ondernemers en medewerkers van
1.
open en landschappelijk karakter
maatschappelijke organisaties. Onderwerpen van gesprek
2.
gemeenschapszin
waren de fusie en de beelden die inwoners hebben over de
3.
karakteristiek en uniek Werelderfgoed
toekomstige gemeente. Welke zorgen zijn er, welke tips
4.
dorpskarakter met daarbij passende voorzieningen
geven inwoners de nieuwe gemeente mee en wat waarderen zij aan hun stad en leefomgeving? Ook is
Het open landschap en de stolpboerderijen, de historische
www.toekomstigpurmerend.nl gelanceerd; een online
kernen en de leefbaarheid in de kernen zijn waarden die de
platform waar inwoners eveneens tips, zorgen en
inwoners van Beemster na de fusie met Purmerend willen
waarderingen konden achterlaten. De 2.500 leden van het
behouden. Behoud van het open landschap en de status
burgerpanel hebben een enquête ontvangen met vragen
van Werelderfgoed werden het vaakst genoemd. Ook
over de fusie en over ‘wonen en leven’ in Purmerend. De
hechten Beemsterlingen waarde aan het verenigingsleven,
respons was 68%. Het onderzoeksrapport is in te zien op
de diverse evenementen zoals de Beemster feestweek en
www.toekomstigpurmerend.nl.
het behouden van het agrarische karakter. Verder waarderen inwoners de prettige leefomgeving en de
In de tijdlijn op pagina 11 en 12 staan de activiteiten en de
nabijheid van voorzieningen.
opbrengst in cijfers.
9
voorgeschiedenis en totstandkoming
Vijf thema’s Purmerend
Open landschap en stad kunnen elkaar versterken
Alle gesprekken en inzendingen hebben een beeld
De uitkomsten van de beide processen laten zien dat de
opgeleverd van wat voor inwoners van betekenis is. Er is
waarden van Beemster met het open landschap, het unieke
een top vijf met thema’s uitgekomen:
werelderfgoed en het dorpse karakter, het stadse Purmerend met voorzieningen, de gezellige binnenstad en de zelfvoorzienende woonwijken elkaar versterken.
1.
wonen
2.
voorzieningen en vrije tijd
3.
groen en duurzaam
De fusie leeft in beide gemeenten. Purmerenders vinden de
4.
infrastructuur en bereikbaarheid
fusie over het algemeen een prima idee, als die niet tot
5.
binnenstad
lastenverzwaring leidt. Beemsterlingen begrijpen dat een fusie noodzakelijk is om de steeds complexere opgaven in
Mensen vinden Purmerend een fijne woonstad. Er is
de toekomst te kunnen uitvoeren en de kwaliteit van de
behoefte aan betaalbare woningen. De meeste inwoners
leefomgeving en waarden in stand te houden. Zij vinden het
zien nieuwbouw in Beemster niet zitten: De Beemster moet
belangrijk dat de woningbouw niet ten koste gaat van het
Beemster blijven.
open landschap en het werelderfgoed.
Purmerend is onlosmakelijk verbonden met cultuur. Zo worden de vele evenementen gewaardeerd. Zorgen zijn er
Overdragen waarden
over het op peil houden van het voorzieningenniveau. De
Alle verzamelde reacties zijn gebundeld in een boek dat is
binnenstad is voor inwoners de plek om te winkelen, uit te
uitgegeven door Beemster en in een magazine, uitgegeven
gaan en elkaar te ontmoeten. De Koemarkt wordt gezien als
door Purmerend. Op 20 mei 2019 hebben beide
de huiskamer van de stad. Parkeren en bereikbaarheid
burgemeesters elkaars ‘waarden’ in ontvangst genomen. De
vinden de bewoners een belangrijk thema. Maar vooral laten
uitgaven zijn in te zien op www.toekomstigpurmerend.nl.
Purmerenders merken dat ze er trots op zijn om hier te
Alle waarden samen zijn belangrijke bouwstenen voor het
wonen.
vormen van de toekomstige gemeente.
voorgeschiedenis en totstandkoming
10
11
voorgeschiedenis en totstandkoming
voorgeschiedenis en totstandkoming
12
02
BEEMS T ER EN PU RMEREN D IN BEELD
2
BEEMSTER EN PURMEREND IN BEELD
De gemeenten Beemster en Purmerend hebben allebei unieke kenmerken en een eigen identiteit. Denk aan ontstaansgeschiedenis, landschap, cultuur, woningbouw en economie.
2.1.
Beemster De Droogmakerij
Op 19 mei 1612 viel De Beemster droog en kon de
De gemeente Beemster heeft een oppervlakte van ruim
inrichting van de polder beginnen. Er werden wegen
72 vierkante kilometer en circa 9.700 inwoners, waarvan de
aangelegd, wegsloten en kavelsloten gegraven en
meeste in het centrumdorp Middenbeemster en de
boerderijen gebouwd. Het gebied werd volgens een strak
woonkernen Noordbeemster, Westbeemster en
geometrisch patroon in rechthoekige kavels ingedeeld en
Zuidoostbeemster wonen.
verdeeld onder de investeerders.
Landschap en historische kernen De Beemster was het eerste grootschalige landschapsproject in een wereld waarin het principe van de Gulden Snede van Da Vinci (de man van Vitruvius) volledig werd toegepast. De Beemster is een uitzonderlijk voorbeeld van een door de mens geschapen landschap. Dankzij de rationele verkaveling en unieke inrichting van het landschap is ‘Droogmakerij de Beemster’ in 1999 door de UNESCO bekroond met het predicaat werelderfgoed. Bovendien loopt de Stelling van Amsterdam, ook een werelderfgoed (sinds 1996), voor een deel door De Beemster. De status van UNESCO-werelderfgoed geeft een impuls aan de culturele en historische ambities en biedt kansen voor de toekomst.
Geschiedenis
In Beemster liggen het centrumdorp Middenbeemster en
Door ontginning van veen en als gevolg van hevige
de woonkernen Noordbeemster, Westbeemster en
stormvloeden groeiden de riviertjes Bamestra en Schar
Zuidoostbeemster. Verder is er een aantal buurtschappen
samen uit tot een meer, genaamd ‘De Beemster’.
zoals de Klaterbuurt, Halfweg, De Blikken Schel. De Beemster in de 21ste eeuw is een eigentijdse, (agrarische)
In 1607 besloot een groep Amsterdamse kooplieden en
gemeente met een bijzondere ontstaansgeschiedenis en
stadsbestuurders De Beemster, toen nog een groot meer,
historische kernen.
droog te leggen. De Staten van Holland en West-Friesland,
Daarnaast kenmerkt Beemster zich door veel typerende
enkele burgemeesters en een aantal welgestelde
stolpboerderijen, rijksmonumenten en forten. Het
kooplieden verleenden toestemming om ‘De Beemster’
uitgestrekte landschap geeft Beemster een weidse blik en
droog te leggen. Het beloofde een financieel lucratief project te worden dat bovendien een bijdrage kon leveren aan de voedselvoorziening van het snel groeiende Amsterdam. Er werd een hoge en stevige dijk van 38 kilometer lang om het meer gelegd, en daar weer omheen de ringvaart. Daarna begon het leegpompen van het meer met maar liefst 43 windmolens. Ingenieur Jan Adriaenszoon Leeghwater was verantwoordelijk voor de bouw en de plaatsing van de molens. Toen de droogmakerij in 1610 bijna klaar was, liep het meer weer vol als gevolg van een breuk in de Zuiderzeedijk. Er werd besloten de ringdijk zo hoog te maken, dat de dijk een meter boven het omringende land uitstak.
15 Beemster en purmerend in beeld
vergezichten. De voor gras vruchtbare grond brengt hoge melkopbrengsten mee, waardoor Beemster ook wel bekend staat om haar kaasmakerijen.
Verenigingsleven Veel mensen in Beemster kennen elkaar en zijn bereid elkaar te helpen. Veel inwoners zijn op verschillende terreinen actief en zetten zich in om de omgeving waarin ze leven actief en dynamisch te houden. Ook worden er veel sociale en maatschappelijke activiteiten georganiseerd. Lokale culturele voorzieningen en evenementen verbinden mensen met elkaar en dragen bij aan de gemeenschap en aan gemeenschapszin. Voor culturele activiteiten zijn veel vrijwilligers nodig, die zich daarmee inzetten voor de
Onderwijs
Beemster samenleving. Verbindingen die hierdoor
Beemster heeft drie basisscholen: twee openbare en een
ontstaan, kunnen zorgen voor betrokkenheid en eraan
katholieke school. De openbare scholen worden bestuurd
bijdragen dat inwoners naar elkaar omzien. Beemster beschikt over veel voorzieningen die uitnodigen tot activiteiten op het gebied van sport en cultuur.
door de Stichting Primair Openbaar Onderwijs in de Regio Waterland (OPSPOOR). De katholieke basisschool staat onder bestuur van BLOSSE.
Economie
Voor voortgezet onderwijs zijn de Beemster leerlingen
De gemeente Beemster heeft veel (agrarische) ondernemers. Ondernemers spelen een grote rol bij het in stand houden van het voorzieningenniveau. De agrarische ondernemers zijn essentieel voor het behouden en beheren van het huidige hoogwaardige agrarische productiegebied. Daarnaast kent Beemster uiteenlopende (familie)bedrijven met internationale bekendheid en afzet. Ondernemers vormen een belangrijke economische factor in Beemster en produceren meer dan de gemiddelde gemeente in de regio. Er is een aantal grote, toonaangevende bedrijven
aangewezen op scholen in Purmerend, Hoorn en Alkmaar.
Woningbouw De vier dorpskernen van Beemster bieden landelijke en dorpse woonmilieus. Naast monumentale en vooroorlogse panden zijn er veel verschillende soorten woningen. De nieuwbouw van woningen en voorzieningen in zowel Zuidoost- als Middenbeemster wordt voortvarend gerealiseerd. Daarnaast worden voorbereidingen getroffen voor het nog te ontwikkelen gebied Zuidoostbeemster II.
gevestigd.
Inwoners
Hierdoor heeft Beemster een aantrekkelijk
Aantal inwoners Beemster per 1 januari 2019
vestigingsklimaat voor ondernemers, bedrijven en
aantal inwoners
instellingen. De ondernemerszin en handelsgeest hebben ervoor gezorgd dat Beemster als gemeente kan floreren. En dat wordt ook in de nieuwe gemeente voortgezet: daadkracht vanuit handelsgeest en ondernemerszin.
Middenbeemster
4.871
Noordbeemster
603
Westbeemster
773
Zuidoostbeemster
3.499
Totaal Beemster
9.746
Toerisme Amsterdam loopt over. Het grote aantal toeristen in Amsterdam biedt kansen voor Beemster. Er is wandel- en fietstoerisme en het plan is om een ‘knooppunt erfgoed’ te realiseren, waarbij alle activiteiten rond erfgoed en toerisme worden gebundeld. Met ondersteuning van onder andere Bureau Toerisme Laag Holland wordt gewerkt aan het versterken van het toeristisch en recreatief aanbod en wordt het merk ‘VISIT Beemster’ verder in de markt gezet. Beemster richt zich op de ‘kwaliteitstoerist’ uit de regio en in het bijzonder de inwoners van Amsterdam.
Beemster en purmerend in beeld
16
2.2.
Purmerend: De Marktstad
Kunst en cultuur
De gemeente Purmerend heeft een oppervlakte van bijna
Samen met instellingen en amateurkunstverenigingen
25 vierkante kilometer en circa 80.000 inwoners.
wordt gewerkt aan een divers en kwalitatief hoogwaardig
Purmerend is - naast de vele evenementen waaronder de
cultureel aanbod. Er wordt ingezet op versterkte
kermis - vooral bekend om zijn (vee-)markten. Het is een
samenwerking tussen culturele instellingen en meer
woonstad. De Koemarkt, waar vroeger de veemarkt
bekendheid van het culturele aanbod, onder andere door
plaatsvond, heeft nu tal van horecagelegenheden en is
de verbinding met andere beleidsterreinen te zoeken, zoals
ontmoetingsplein voor Purmerenders en Beemsterlingen.
economie en toerisme. Kunst en cultuur hebben hun eigen intrinsieke waarde. Daarnaast maken de voorzieningen op
Geschiedenis
dit gebied Purmerend aantrekkelijk als stad om in te
Op de locatie van het huidige Purmerend bevond zich al in
wonen, te verblijven en om zich te vestigen. De
de 12e eeuw een kleine marktnederzetting. Rond 1310
voorzieningen zijn vooral stedelijk van karakter: denk
kwam het dorp pas echt tot bloei door de noordelijk
bijvoorbeeld aan Theater de Purmaryn, de bibliotheek,
gelegen doorvaart tussen het Purmermeer en
Cultuurhuis Wherelant en poppodium P3.
Beemstermeer. Als binnenlands verkeersknooppunt bloeide Purmerend in de 14e eeuw op. Toen de Amsterdamse financier Willem Eggert toestemming kreeg om in Purmerend een slot te bouwen, groeide het dorp uit tot een stad. In 1410 kreeg Purmerend stadsrechten. In 1484 kreeg Purmerend marktrechten en kwam de stad, na een roerige periode van machtsstrijd, in bezit van Jan van Egmond. In 1582 werd Purmerend onteigend door de Staten van Holland. De stad werd formeel aan de Hollandse graaflijkheid gehecht en kreeg als graaflijke stad zitting en stemrecht in de Staten van Holland. Tot het droogmaken van de meren rond de stad, waaronder het Beemstermeer, waren zeevaart en visserij de belangrijkste bron van bestaan. Na de drooglegging van de
Landschap en historisch centrum
meren groeide Purmerend uit tot een bloeiende marktstad,
Purmerend is een middelgrote stad met een fraai historisch
die dreef op de handel in kaas en vee.
centrum en een middeleeuws stratenpatroon rondom pleintjes en een groene singel. De aantrekkelijke
In de jaren ’60 is Purmerend aangewezen als zogenaamde
binnenstad met haar historische gevels biedt een
groeikern van Amsterdam.
gevarieerd winkelaanbod met speciaalzaken en boetieks. De Koemarkt is inmiddels geen veemarkt meer.
Verenigingsleven
Tegenwoordig is dit het uitgaansgebied met diverse
Purmerend kent een rijk verenigingsleven. Het heeft een
horecagelegenheden en terrassen.
groot aantal sportverenigingen met een uiteenlopend
Verspreid over de stad liggen parken en groengebieden
aanbod voor jong en oud. Stichting Spurd is er voor
waar mensen graag zijn. Aan de oostkant bevindt zich het
ondersteuning van sportverenigingen en werkt nauw
Purmerbos, dat voor inwoners van Purmerend en de regio
samen met de gemeente.
een belangrijke plek is om te verblijven.
Sport en bewegen zijn voor vele Purmerenders zinvolle
Onderwijs
vrijetijdsbesteding. Het verenigingsleven in de sport is sterk
In Purmerend zijn 22 basisscholen, een schakelklas
ontwikkeld en heeft daardoor een belangrijke functie in de
basisonderwijs en vijf speciaal basisonderwijs scholen. Op
stad en in de wijken.
de scholen wordt volgens verschillende onderwijsconcepten les gegeven. Ook zijn er verschillende richtingen in het basisonderwijs; op de meeste scholen wordt openbaar onderwijs gegeven. De scholen staan onder verschillend bestuur.
17 Beemster en purmerend in beeld
Er zijn in Purmerend zeven scholen voor voortgezet
Woningbouw
onderwijs en twee voor speciaal voortgezet onderwijs.
De afgelopen decennia heeft Purmerend een belangrijke
Daarnaast kennen we nog twee middelbaar
bijdrage geleverd aan de woningbouw in de regio Waterland
beroepsonderwijs scholen. De meeste scholieren die in
en de Stadsregio Amsterdam. Mede daardoor groeide de
Purmerend wonen, gaan hier ook naar school. Daarnaast
bevolking van Purmerend naar circa 80.000 inwoners.
krijgt een flink aantal scholieren van buiten de gemeente
Purmerend is een compacte stad en bestaat uit zeven
les op de Purmerendse scholen. Purmerend heeft geen
wijken. Elke wijk heeft een eigen stedenbouwkundige opzet,
instellingen voor hoger onderwijs.
kenmerkend voor de tijd waarin de wijk is gebouwd. Demografisch zijn de buurten en wijken qua inkomen en
Economie
leeftijd gemengd. De wijken zijn sterk zelfvoorzienend met
Purmerend heeft nog steeds een belangrijke regionale
eigen buurtwinkelcentra, scholen, buurt- en
functie. Met veel voorzieningen zoals ziekenhuis, theater,
sportvoorzieningen.
kernwinkelgebied en onderwijsinstellingen is het een
Purmerend is een stad in transitie. De transitie naar een
complete en ook een compacte stad. Ruim de helft van de
verdere verstedelijking, met de bijbehorende woonmilieus, is
Purmerenders is voor werk georiënteerd op de regio
ingezet met de komst van de Agenda Purmerend 2040 en de
Amsterdam. Bezoek aan familie en vrienden, hobby’s,
bijbehorende visies. De woonvisie, de hoogbouwvisie en de
sport, cultuur, winkelen en dergelijke doen Purmerenders
mobiliteitsvisie geven daarvoor de eerste kaders. De
voornamelijk in hun eigen stad en de direct omliggende
woningbehoefte is groot, met name voor een- en
gemeenten. De arbeidsplaatsen in Purmerend worden voor
tweepersoonshuishoudens. Het streven is om tot 2040
een derde bezet door Purmerenders, verder door
ongeveer 10.000 woningen toe te voegen. Een aantal
inkomende forenzen vanuit de rest van Noord-Holland. Er
daarvan kan aan de randen van de stad worden gebouwd,
zijn enkele bedrijventerreinen met vooral logistiek, zakelijke
maar het overgrote deel zal binnen het huidige stedelijke
dienstverlening en groothandel. De gemeente Purmerend
gebied worden gerealiseerd. In goede samenwerking met
richt zich primair op de versterking en stimulering van de
onder andere ontwikkelaars en woningcorporaties wordt er
stedelijke en regionale economie en zet in op een goed
de komende tijd gebouwd: de juiste woningen, op de juiste
vestigingsklimaat voor winkels, kantoren, bedrijven,
plek.
startende ondernemers en ZZP-ers en instellingen. De
De stad Purmerend ligt gunstig ten opzichte van
bedrijventerreinen, kantoorlocaties en overige
Amsterdam, waar veel Purmerenders - vaak voormalige
vestigingsmilieus blijken bovendien kwalitatief hoogwaardig
Amsterdammers - werken.
en goed bereikbaar.
Inwoners Aantal inwoners Purmerend per 1 januari 2019 aantal inwoners Centrum
4.565
Overwhere
13.582
Wheermolen
7.266
Gors
9.161
Purmer-Noord
14.222
Purmer-Zuid
12.545
Weidevenne
18.797
totaal Purmerend
80.138
Toerisme Er is een toename van het aantal toeristen naar Purmerend en de verblijfsduur wordt langer. De afgelopen periode is vooral geïnvesteerd in waterrecreatie. De aanlegsteigers in de binnenstad worden veel gebruikt. Daardoor zijn de bestedingen van toeristen in de stad (onder meer bij de detailhandel en horeca) gestegen. Ook kiezen inwoners van Purmerend en uit de directe regio er vaker voor om in Purmerend te winkelen, te recreëren en te verblijven.
Beemster en purmerend in beeld
18
03
BEL A N GRIJ KST E O N T W IKKEL IN GEN EN O PGAV EN
3
BELANGRIJKSTE ONTWIKKELINGEN EN OPGAVEN
Diverse landelijke en regionale ontwikkelingen zijn voor Beemster en Purmerend van belang en van invloed op de (bestuurlijke) toekomst van de gemeenten. Ook zijn er uiteenlopende opgaven waar de gemeenten voor staan: bijvoorbeeld op het gebied van wonen, mobiliteit, economie en leefbaarheid. Opgaven die over gemeentegrenzen heen gaan en niet meer door een gemeente alleen gerealiseerd kunnen worden. Opgaven die om bestuurskracht vragen en inhoudelijk de aanleiding vormen voor deze herindeling.
3.1.
Landelijke en regionale ontwikkelingen. . .
Digitalisering
De gemeenten Beemster en Purmerend hebben of krijgen
De snelheid waarmee de omgeving verandert, vraagt om
individueel en samen te maken met uiteenlopende
een flexibele gemeente die snel kan inspelen op
ontwikkelingen: landelijk en regionaal, al langere tijd
veranderende omstandigheden, in samenspel met
spelend of in de (nabije) toekomst te verwachten.
inwoners, ondernemers, onderwijs en medeoverheden. Lokale overheden zullen verder transformeren naar
Decentralisaties en taakverzwaring
flexibele organisaties. Digitalisering speelt een steeds
Als gevolg van de steeds verdergaande decentralisatie van
grotere rol en ICT behoort tot het primaire proces. Hiervoor
rijksbeleid naar de gemeente als ‘eerste overheid’, hebben
is de toegang tot snel internet belangrijk. Het biedt
gemeenten te maken met een flinke verzwaring van taken.
mogelijkheden in onder andere dienstverlening en
Na de decentralisaties in het sociale domein volgt
beleidsontwikkeling (door gebruik van data-analyses).
binnenkort de Omgevingswet en op termijn mogelijk de
Tegelijk vraagt het om een andere rolopvatting, om een
verruiming van het belastinggebied. De druk op
andere manier van kijken en werken, om bijbehorende
gemeentelijke organisaties (bestuurlijk en ambtelijk) neemt
vaardigheden en competenties van politici, bestuurders en
hierdoor steeds verder toe.
ambtenaren. En om andere werkprocessen.
Rol van de overheid In de samenleving wordt steeds meer gezocht naar nieuwe verbanden en gemeenschappen. Ook ontwikkelen gemeenten zich van uitvoerende organisaties (handelend vanuit wet- en regelgeving) naar een ondersteunende en helpende partner van hun inwoners. Ze stimuleren inwoners, ondernemers en organisaties om steeds actiever te worden bij het formuleren en bereiken van doelstellingen. Bieden ruimte en moedigen inwoners aan om zelf initiatieven te ontplooien en actief bij te dragen.
Nationale omgevingsvisie De druk op de leefomgeving vraagt om een voortdurende afweging van verschillende belangen. Internationale ontwikkelingen, de invloed van technologie en de
Economische structuren
groeiende verschillen tussen gebieden hebben invloed op
Economische structuren veranderen, onder andere door
de manier waarop en het tempo waarmee we die
innovaties, ‘kennisintensivering’ van de arbeidsmarkt en
afwegingen maken. Bovendien stelt klimaatverandering
toenemende beschikbaarheid van informatie. Dat heeft
ons voor nieuwe opgaven. Ook zullen we bewuster moeten
invloed op onderwijs en werkgelegenheid.
omgaan met energiebronnen en grondstoffen, onze natuur,
De snelle veranderingen in technologie en sectorale
ons cultureel erfgoed en onze gezondheid. In de nationale
ontwikkeling maken een voortdurende bijstelling van het
omgevingsvisie (die nu wordt voorbereid) staan deze
onderwijs noodzakelijk. Beide gemeenten binnen de regio
thema’s centraal die om een samenhangende benadering
kunnen hierbij een rol spelen door de uitwisseling tussen
en aanpak vragen.
ondernemers en onderwijsinstellingen te versterken. In de regio spelen IT en agrifood een grote rol. Het gaat bij agrifood dan niet alleen om landbouw, tuinbouw en
21 Belangrijkste ontwikkelingen en opgaven
veeteelt, maar ook om biotechnologie en
3.2.
voedingsmiddelenindustrie; bij bedrijven in de agrarische
Naast de genoemde landelijke en regionale ontwikkelingen
. . .en lokale opgaven
sector maar ook via grote food-bedrijven langs de Zaan.
hebben Beemster en Purmerend te maken met een aantal
Deze specialisatie biedt kansen om tot innovatieve
lokale opgaven.
combinaties te komen.
Belang van de regio Beemster en Purmerend vormen het scharnierpunt van de metropoolregio Amsterdam (MRA), regio ZaanstreekWaterland en de regio Noord-Holland Noord. Er wordt steeds meer belang gehecht aan krachtige netwerken en samenwerking in de regio. Regio’s met een heldere identiteit, waarbij de kracht in de menselijke maat ligt. Het vereist samenwerking en afstemming om de kansen die er zijn te kunnen realiseren, zowel inhoudelijk als financieel. Ligging, aanbod en veelzijdigheid van Beemster en Purmerend bieden mogelijkheden voor stevige positionering, partnerschap en evenwicht in de regio. Belangrijke maatschappelijke vraagstukken voor
Toekomstbestendig woningaanbod
gemeenten en krachtige regio’s doen zich onder andere
De druk op de woningmarkt is in Beemster en Purmerend
voor ten aanzien van bereikbaarheid, economie, zorg,
groot. Vraag en aanbod zijn nog niet optimaal op elkaar
arbeidsmarkt en energietransitie. Deze worden steeds
afgestemd. In Purmerend is er vooral vraag naar
complexer en zijn gemeentegrens overschrijdend. Ze
appartementen dichtbij voorzieningen. De ontwikkelingen
spelen vaker op een groter schaalniveau en er zijn
in Purmerend spelen zich met name af rondom de stations.
verschillende partners bij betrokken: inwoners,
In Beemster is vooral behoefte aan woningen voor
ondernemers, onderwijs en overheden. Intensieve
senioren, gelijkvloers en dicht bij voorzieningen.
samenwerking, oog voor maatwerk en kennis van de lokale
Gezinswoningen blijven populair, ook bij mensen die van
situatie vragen om een brede benadering: aanvoelen en
buiten naar Beemster verhuizen.
weten wanneer je moet opschalen en waar afschalen
In Beemster en Purmerend zijn ook woningen voor starters
passender is.
nodig. Daarnaast blijft de inschrijftijd voor sociale huurwoningen in beide gemeenten onverminderd lang. Er
Bestuurlijke samenwerking in de regio
zijn meer woningen van goede kwaliteit nodig, passend bij
De gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland zijn in
de financiële mogelijkheden en wensen van bewoners. In
beweging, evenals andere gemeenten in Noord-Holland.
Purmerend wordt nu bekeken of naast nieuwbouw
Sinds 2010 werken de gemeenten Wormerland en
bestaande woningen of bedrijventerreinen te transformeren
Oostzaan als OVER-gemeenten samen. De gemeenten
zijn, zoals bijvoorbeeld De Koog. Dit is straks ook voor de
Landsmeer en Waterland oriënteren zich op hun
nieuwe gemeente een belangrijk punt. Er is aandacht voor
bestuurlijke toekomst. In 2016 is de nieuwe gemeente
betaalbare en duurzame woningbouw. Hierbij is de
Edam-Volendam ontstaan uit de fusie met de gemeente
blijvende garantie van de mobiliteit (weg en openbaar
Zeevang. Op 1 januari 2015 vond de fusie tussen
vervoer) en leefbaarheid (onder andere groen en veilig)
Graft-De Rijp, Schermer en Alkmaar plaats.
noodzakelijk.
Belangrijkste ontwikkelingen en opgaven
22
Leefbare dorpen en wijken Leefbaarheid van onze dorpen en wijken (met verenigingen en organisaties, ondernemerschap en initiatief) zijn belangrijk. Waar nodig wordt de kwaliteit verbeterd. Daar hoort een evenwichtige bevolkingssamenstelling bij, behoud en eventueel verbetering van voorzieningen en activiteiten, afgestemd op het dorpse of stedelijke karakter. De aandacht gaat vooral uit naar jeugd- en ouderenzorg en welzijn, waarbij gezondheid en meedoen steekwoorden zijn. Een passend én preventief beleid, gericht op het brede gebied van educatie, zorg, jeugd- en dorpszorg en het opheffen en voorkomen van armoede en eenzaamheid. De bevordering van gezondheid, ondersteuning van mantelzorgers én ontmoeting in het sociaal domein vormen de uitdaging. Verder vormt het realiseren van een inclusieve samenleving een opgave.
Bereikbaarheid De bereikbaarheid van de regio - en dan vooral van Beemster en Purmerend - en de onderlinge verbindingen tussen de kernen in onze regio zijn de basis van al onze activiteiten. Het verkeer in de noord-zuid richting gaat vooral via de snelwegen A7 en A8. Op basis van de corridorstudie A7 wordt de A7 verbreed en er worden afslagen afgewaardeerd. Dit raakt zowel Beemster als Purmerend. Naar een oplossing voor de aansluiting A8/A9 wordt op dit moment opnieuw onderzoek gedaan onder leiding van de provincie. Ook de N247 (richting Edam) en de N235 naar Purmerend verbinden de steden met Amsterdam. Oost-west verbindingen tussen de kernen in de regio zijn minder ontwikkeld, al is de N244, die Beemster en Purmerend in de oost-west richting verbindt, momenteel voor een gedeelte verbreed.
23 Belangrijkste ontwikkelingen en opgaven
Belangrijkste ontwikkelingen en opgaven
24
04
DE T O EKO MS T VA N O N Z E N IEU W E GEM EEN T E
4
DE TOEKOMST VAN ONZE NIEUWE GEMEENTE
Met de bestuurlijke fusie ontstaat een krachtige nieuwe gemeente die is toegerust voor de toekomst: het beste van twee werelden in één gemeente verenigd.
4.1.
Droogmakerij en marktstad bundelen hun krachten
gemeente aantrekkelijk om te wonen en werken. Inwoners zijn trots en voelen zich betrokken bij hun leefomgeving. De nieuwe gemeente stimuleert en faciliteert initiatieven van
Regionale positionering
inwoners en geeft ruimte om eigen verantwoordelijkheid te
De nieuwe gemeente is het scharnierpunt tussen de
nemen. De gemeente jaagt aan en brengt verbindingen tot
Noordelijke regio Noord-Holland, de Metropoolregio
stand zonder de verantwoordelijkheid over te nemen.
Amsterdam en de regio Zaanstreek-Waterland. Ze bevindt zich in een regio met een grote economische dynamiek, maar ook een gebied waar mensen samenkomen, elkaar inspireren en met elkaar samenwerken. Het is een complete gemeente: stedelijk en landelijk. Hierdoor kan de nieuwe gemeente op belangrijke onderwerpen in MRA-verband en in de regio ZaanstreekWaterland een brede positie innemen. De nieuwe gemeente heeft ambities op het gebied van digitale ontwikkelingen zoals Purmervalley, agrarische ontwikkelingen, richting Agriport en de Noordkop en op het gebied van duurzaamheid. Denk hierbij aan de biowarmtecentrale, de circulaire economie en de
De nieuwe gemeente staat voor:
Stadsverwarming.
-- een gemeente waarin wonen, werken, recreëren, winkelen, dienstverlening en een goede bereikbaarheid belangrijk zijn
Binnen de Metropoolregio en de regio ZaanstreekWaterland biedt de nieuwe gemeente - op steenworp
-- het behoud van het open landschap en stedelijke dynamiek
afstand van het centrum van Amsterdam - bewoners en bezoekers een heel eigen beleving: een uniek landschap en
-- een groene, agrarische gemeente
een bijzonder cultureel erfgoed, met ruime mogelijkheden
-- een duurzame gemeente
voor recreatie en toerisme. Dijken, open agrarisch
-- behoud en versterking historie en Werelderfgoed
landschap, historisch stadscentrum, stedelijke
-- behoud van eigenheid en gemeenschapszin in alle dorpen en wijken
voorzieningen, dorpen en wijken, markten en het UNESCO predicaat Werelderfgoed maken de nieuwe gemeente
-- optimale infrastructuur en bereikbaarheid
compleet en uniek.
Gemeentenaam
Door inwoners van Beemster en Purmerend genoemde waarden:
De nieuwe gemeente gaat Purmerend heten, waarbij de
--
gemeenschapszin in de kernen en wijken
dorpsnamen Noordbeemster, Middenbeemster,
--
behoud open landschap en binnenstad
Westbeemster en Zuidoostbeemster gehandhaafd blijven.
--
behoud karakteristiek en werelderfgoed
Waar de naam Beemster van betekenis is, zoals in
--
dorpskarakter en voorzieningen
Droogmakerij De Beemster, blijft die bestaan.
--
wonen
--
groene en duurzame stad
Inwoners
--
infrastructuur en bereikbaarheid
De nieuwe gemeente vormt een thuis voor bijna 100.000
--
voorzieningen en vrije tijd
inwoners. De combinatie van open landschap, ruimte en
--
binnenstad
rust in combinatie met de stedelijke voorzieningen, de diversiteit op het gebied van wonen en werken en de centrale ligging en bereikbaarheid maken de nieuwe
27 De toekomst van onze nieuwe gemeente
4.2.
Dorpen en wijken
Samen met alle inwoners blijven we ons sterk maken voor een samenleving waarin mensen aandacht voor elkaar hebben en op elkaar letten. We zijn een gemeente die goed benaderbaar is, die door inwoners ervaren wordt als een luisterende gemeente als mensen een signaal afgeven. De eigenheid van de dorpen en wijken is belangrijk. Ontwikkelingen en vooruitgang zullen ook hier steeds weer om flexibiliteit en nieuwe accenten vragen. Dorp- en wijkteams vervullen hierbij een steeds belangrijkere rol. De nieuwe gemeente bestaat uit vier dorpen Middenbeemster, Noordbeemster, Westbeemster en Zuidoostbeemster - en zeven wijken: Centrum, De Gors, Overwhere, Purmer Noord, Purmer Zuid, Wheermolen en
De historische binnenstad is het oudste deel van
Weidevenne.
Purmerend en kenmerkt zich door de Kaasmarkt, de Koemarkt, het winkelcentrum en een stedelijk cultureel
4.3.
Open landschap en binnenstad
aanbod. De Koemarkt is het belangrijkste uitgaansplein van
De nieuwe gemeente heeft oog voor de waarden van stad
Purmerend en omstreken geworden. De nieuwe gemeente
en platteland die elkaar versterken.
heeft de ambitie om de stedenbouwkundige kwaliteit en
De Beemster is een unieke polder waarin wonen en
levendigheid van de binnenstad te vergroten en de
werken, ruimte en rust kunnen floreren. Het historische
karakteristieke kenmerken van de historische binnenstad te
dorpshart van Middenbeemster is vormgegeven rond het
behouden.
centrale assenkruis waar de Rijperweg en de Middenweg elkaar kruisen. Droogmakerij De Beemster is opgenomen
De nieuwe gemeente kent haar oorsprong in het verleden,
op de lijst van UNESCO werelderfgoed. Het predicaat
maar krijgt elke dag opnieuw vorm. Het is van belang om
Werelderfgoed is een kwaliteitscertificaat, een formele
te behouden wat goed is en mee te bewegen in de
bevestiging van Beemster als woon- en werkgemeenschap
moderne samenleving met nieuwe kansen en uitdagingen.
in een uniek cultuurlandschap.
Zo borduurt de nieuwe gemeente voort op wat er al is en
Voor het behoud van de droogmakerij en het open
biedt evenwicht en elan aan wat beide gemeente aan
landschap is ontwikkeling en vernieuwing nodig. Door de
historie en waarden meebrengen.
schaalgrootte van de nieuwe gemeente is er op de ontwikkeling van het agrarisch gebied meer invloed en
4.4.
kunnen we het heft in eigen hand nemen. Vooral de
Duurzaamheid betekent: met respect met onze omgeving
Duurzaamheid
contacten met de Provincie Noord-Holland zijn van belang.
omgaan en streven naar een balans tussen natuur en
Bij de ontwikkeling van nieuwe plannen zorgt de goede
bebouwd gebied, om de nieuwe gemeente ook voor
samenwerking met overkoepelende organisaties en
komende generaties leefbaar te houden. Duurzaamheid
partners als bijvoorbeeld LTO en Hoogheemraadschap
heeft haar eigen dossiers, waarvan de Energietransitie en
Hollands Noorderkwartier voor versterking en de nodige
de Regionale Energie Strategie (RES) op dit moment de
aansluiting.
meest actuele zijn. Daarnaast speelt duurzaamheid op andere vlakken een rol. Denk aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, circulaire economie, windenergie, zonne-energie, biomassa en restwarmte. De nieuwe gemeente neemt een voortrekkersrol in de energietransitie. Vanuit het verleden deed de gemeente dat ook met de stadsverwarming: driekwart van de woningen is al aangesloten en ook bij de nieuwbouw in Zuidoostbeemster is rekening gehouden met aansluiting op de stadsverwarming. Maar ook investeert de nieuwe gemeente in de biowarmtecentrale in de pilotwijk en proeftuin aardgasvrij.
De toekomst van onze nieuwe gemeente
28
Bedrijvigheid Ondernemers spelen een grote rol bij het in stand houden van de werkgelegenheid en het voorzieningenniveau. Er is ruimte voor uiteenlopende bedrijvigheid, van grootschalig met een regionale en landelijke functie, tot kleinschalig. In het buitengebied is de agrarische bedrijvigheid een belangrijke economische factor. In de nieuwe gemeente wordt de ambtelijke kennis van en de bestuurlijke aandacht voor agrarische zaken geborgd door dit onder te brengen in een portefeuille. Gezamenlijk beleid vergroot de vitaliteit van de agrarische sector in Zaanstreek-Waterland. Agrarische ondernemers in Beemster produceren meer producten dan Door de voortrekkersrol op het gebied van duurzaamheid
de gemiddelde agrarische gemeenten om ons heen. Er zijn
schept de gemeente een goed vestigingsklimaat voor
grote toonaangevende agrarische bedrijven in de nieuwe
bedrijven die actief zijn in de circulaire economie.
gemeente en andere trendsettende veeteeltbedrijven; al dan niet in combinatie met maatschappelijke/sociale aspecten,
Waar mogelijk ondersteunt de gemeente nieuwe initiatieven
bijvoorbeeld zorgboerderijen. Daarnaast beheren ze een
van inwoners en (markt)partijen in samenwerking met hen.
belangrijk deel van het groene buitengebied. De landelijke
Het is voor ons een belangrijke taak om mogelijkheden van
ontwikkelingen hebben impact op de wijze en mogelijkheden
lokale en regionale duurzame bronnen te ontwikkelen en in
van bedrijfsvoering.
te zetten, waarbij duurzaamheid in beleid en uitvoering verankerd moet worden.
De nieuwe gemeente heeft een aantal belangrijke aandachtspunten. Dit zijn:
4.5.
Economie, recreëren en bedrijvigheid
De nieuwe gemeente bruist, is een daadkrachtige complete
-- aandacht voor de vitaliteit van het MKB -- de economische positie van de binnenstad inclusief de
gemeente. Ondernemerszin en handelsgeest zorgen voor
markten en horecaplein, regionale centrumfunctie voor
kansen en er wordt verder gebouwd op al aanwezige
winkelend publiek
ondernemersgeest, daadkracht en elan.
-- bedrijventerreinen bereikbaar en op strategische plekken (voor bestaande en nieuwe werkgelegenheid)
Niet alleen wonen er bijna honderdduizend mensen, het is
-- doorontwikkeling van winkelcentra tot gebieden waar
het centrum van de regio, verbonden met de metropoolregio
mensen graag komen, als hart van de regio, de stad,
Amsterdam. Dit biedt kansen voor werkgelegenheid, (nieuwe) bedrijvigheid en toerisme.
het dorp en de wijk -- regionaal beleid om de vitaliteit van de agrarische sector in Zaanstreek-Waterland te vergroten; een krachtige
Onze regio trekt steeds meer bezoekers: regionaal, nationaal
samenwerking met regiogemeenten om de slagkracht te
en internationaal. Om deze bezoekersaantallen verder te
vergroten
laten groeien richt de nieuwe gemeente zich op:
-- het borgen van voldoende ‘agrarische’ ambtelijke kennis
-- ontwikkelen en opwaarderen van bestaande en nieuwe
(continuïteit) en bestuurlijke aandacht binnen de
toeristische ‘producten’ en bezienswaardigheden -- het leggen van verbindingen tussen stad en platteland
gemeentelijke organisatie -- blijvende aansluiting van het onderwijs bij de regionale
(bijvoorbeeld fiets-, wandel- en vaarverbindingen en/of evenementen en arrangementen)
werkgelegenheid in specifieke sectoren -- inspelen op de ontwikkeling van de ‘agrifood-sector’ -- oog voor de samenhang tussen de recreatief -
Evenementen in de nieuwe gemeente
toeristische bezienswaardigheden, aanbod van
Purmerend is sterk in het organiseren van evenementen als
activiteiten en belevingen voor moderne
Reuring en de kermis. In Beemster zijn de Open dag op
kwaliteitstoeristen die beide gemeenten bezoeken
Hemelvaartsdag en de jaarlijkse feestweek een begrip.
-- de landelijke ontwikkelingen op agrarisch gebied zijn in
Inwoners van de nieuwe gemeente kunnen op deze
beeld
evenementen samenkomen. De nieuwe gemeente faciliteert en stimuleert initiatieven en draagt bij aan het tot stand
De gemeente heeft aandacht voor ontwikkelingen en
brengen van verbinding.
stimuleert bundeling van krachten en mogelijkheden. De nieuwe gemeente ziet hiervoor kansen in MRA-verband. Ook
29 De toekomst van onze nieuwe gemeente
kan dit samen met ondernemersverenigingen verder
4.7.
uitgewerkt worden.
De nieuwe gemeente kent een ruim voorzieningenaanbod:
Voorzieningen
bijvoorbeeld Theater de Purmaryn, het ziekenhuis, het
4.6.
Wonen
Leeghwaterbad, sportverenigingen, de bibliotheek,
De nieuwe gemeente is aantrekkelijk voor huidige en nieuwe
Cultuurhuis Wherelant, het buurthuis/multifunctioneel
bewoners. De gemeente beschikt over het beste van twee
centrum Zuidoostbeemster, De Kapel in Zuidoostbeemster,
werelden: wonen in de dorpen met landelijke en dorpse
De Keyserin, poppodium P3 en Onder de Linden.
woonmilieus en wonen in de wijken met een eigen stedenbouwkundig opzet, een sterk zelfvoorzienend
De gemeente speelt flexibel in op ontwikkelingen. Zo
karakter en/of een stadscentrum, met al haar voorzieningen.
onderkent de nieuwe gemeente het bloeiende
De nieuwe gemeente zorgt voor een goede balans tussen
verenigingsleven en de grote inzet van vrijwilligers in de
leefomgeving, natuur en nieuwe ontwikkelingen. Een
dorpen en wijken. Waar inwoners vanuit betrokkenheid
gemeente met een unieke identiteit die zijn oorsprong kent
initiatieven ontwikkelen, zal de gemeente die zoveel mogelijk
in het verleden en waarin we nu wonen, werken, leven en
ondersteunen, maar niet overnemen. Voorzieningen die bij
samen optrekken.
de dorpen en wijken passen, zijn van belang en de gemeente ziet hier haar faciliterende rol.
Voor de nieuwe gemeente blijft woningbouw een belangrijk thema. Nieuwbouw gaat niet ten koste van het open
Zorg en welzijn
landschap, behalve in de al langer bekende gebieden.
We streven naar een samenleving waarin iedereen zoveel
Betaalbaarheid en duurzaamheid blijven ook in de nieuwe
mogelijk kan meedoen. Als blijkt dat er hulp nodig is, wordt
gemeente van belang. In verband met de grote wachtlijsten
passende ondersteuning geboden. De nadruk ligt op
krijgen sociale huur en doorstroomwoningen een belangrijke
preventie. Daarvoor moeten de verschillende (keten)partners
plaats binnen het totale woningaanbod van de nieuwe
samenwerken. We streven ernaar dat inwoners zo lang
gemeente.
mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en elkaar zoveel
De in hoofdstuk twee omschreven door Purmerend ingezette
mogelijk steunen. Daarnaast biedt de gemeente
transitie naar verstedelijking met de bijbehorende
laagdrempelige ondersteuning.
woonmilieus wordt voortgezet. De ambitie uit de agenda 2040 om 10.000 woningen toe te voegen staat en wordt in
4.8.
Infrastructuur
de nieuwe gemeente verder vorm gegeven. De basis voor
Alle activiteiten van de nieuwe gemeente staan of vallen met
deze ontwikkelingen is vastgelegd in verschillende
een goede toegankelijkheid, bereikbaarheid en onderlinge
(bestemmings)plannen en visies, zoals de hoogbouwvisie.
verbindingen. De gemeente blijft daarom in gesprek met
Ook de visies op de verschillende kernen in Beemster
partners om dit te realiseren. De nieuwe gemeente kent
krijgen hun plek in de nieuwe gemeente. Door de
belangrijke verkeersaders die essentieel zijn in de ontsluiting
verschillende visies leidend te laten zijn in alle
en bereikbaarheid. Rijksweg A7 en A8, maar ook de N247
ontwikkelingen, wordt de samenhang tussen stedelijke
richting Edam en de N244 richting Alkmaar en de N235 zijn
omgeving en het buitengebied, meer ook de samenhang
er vooral om de steden en dorpen met Amsterdam te
tussen thema’s als duurzaamheid, bereikbaarheid en wonen,
verbinden.
gewaarborgd. De ontwikkeling van knooppunten staat centraal in het beleid van het Rijk en van de provincie Noord-Holland. Het uitgangspunt is dat wonen en werken zo goed mogelijk gecombineerd kunnen worden vlakbij een knooppunt in de OV-infrastructuur om reistijden zo kort mogelijk te houden en OV-systemen beter op elkaar aan te laten sluiten. Deze aanpak mikt op intensieve verstedelijking bij de knooppunten. Het stationsgebied van Purmerend is een belangrijk sleutelgebied in de regio. De nieuwe gemeente maakt deel uit van de Vervoerregio Amsterdam, een krachtige partner in onder meer de aanleg van ontbrekende infrastructuurschakels, de exploitatie van het OV of zelfs de ontwikkeling van geheel nieuwe
De toekomst van onze nieuwe gemeente
30
vervoersconcepten. In de regio zijn er enkele specifieke
De nieuwe gemeente - verbonden aan het ‘siteholderschap’
aandachtspunten, bijvoorbeeld de wijze waarop de
voor dit werelderfgoed - is eerstverantwoordelijke en
aansluiting wordt geregeld van het streekbus-netwerk op het
beheerder en neemt alle verplichtingen die aan de status
OV-netwerk van Amsterdam, vooral de nieuwe
van dit werelderfgoed verbonden zijn over. Deze
Noord/Zuidlijn.
verplichtingen staan hoog op onze agenda. Er is ruimte voor groei en nieuwe ontwikkelingen maar steeds met
Maar ook het behoud en versterken van een goede
behoud van en respect voor die historische waarden. Dit
spoorwegverbinding richting het noorden en het zuiden zijn
roept in onze samenleving soms spanningen op. Grotere
onderdeel van de leefbaarheid en het vestigingsklimaat.
ruimtelijke plannen weegt de gemeente heel zorgvuldig af. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en ook de
Daarnaast heeft de nieuwe gemeente ook ambitie in het
UNESCO blijven meekijken om te zien of de gemeente goed
versterken van de digitale infrastructuur (breedband) en het
met het werelderfgoed omgaat.
warmtenet. Ruim driekwart van alle huishoudens en bedrijven in Purmerend is al aangesloten op de
De nieuwe gemeente draagt ook zorg voor de historie in de
milieuvriendelijke stadsverwarming. In het overige deel
kernen en alle erfgoed-objecten van de gemeente. Deze
wordt per wijk samen met de bewoners onderzocht welke
staan onder meer vermeld op de cultuurhistorische
infrastructuur voor warmte hier wordt aangelegd. Omdat
waardenkaart Purmerend.
heel Nederland in 2050 aardgasvrij moet zijn, komt ook de rest van de gemeente aan de beurt. Het buitengebied vormt
De nieuwe gemeente heeft aandacht voor cultuur en
hier een bijzondere opgave.
culturele instellingen en ziet mogelijkheden om deze regionaal, nationaal en internationaal, gericht op
4.9.
Cultuur en erfgoed
kwaliteitstoerisme op de kaart te zetten. Het ondersteunen
De nieuwe gemeente is een gemeente waarin alle inwoners
en faciliteren van de bestaande diverse partijen,
goed gedijen, omdat ze (kunnen) deelnemen aan het
stadspromotie en VISIT Beemster passen hierbij.
maatschappelijke, sociale en culturele leven, een gemeente waar ze in hun dorp of wijk veilig en plezierig wonen en
4.10.
Dienstverlening
kunnen leren, waar inwoners oog voor elkaar hebben, elkaar
De nieuwe gemeente zorgt voor dienstverlening op maat,
helpen, aangemoedigd en zo nodig geholpen worden om
passend bij de behoeften. De nieuwe gemeente is er voor al
mee te doen: zó zien we onze nieuwe gemeente!
haar inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties: benaderbaar en laagdrempelig. Dat is en blijft uitgangspunt. Dienstverlening op maat en waar mogelijk digitaal ondersteund. Goede (digitale) dienstverlening, een snelle, deskundige, zorgvuldige afhandeling van vragen, aanvragen en meldingen horen daarbij.
Werelderfgoed Vanwege de unieke verkaveling, het sloten- en wegenpatroon en het uitzonderlijke voorbeeld van een door de mens geschapen architectonisch ensemble en landschap, bekroonde de UNESCO in 1999 Droogmakerij De Beemster met het predicaat Werelderfgoed. De Stelling van Amsterdam, ook werelderfgoed, loopt voor een deel door De Beemster. Een unieke combinatie van twee werelderfgoederen. De nieuwe gemeente is trots op de status van werelderfgoed
31 De toekomst van onze nieuwe gemeente
De toekomst van onze nieuwe gemeente
32
05 F IN A N C IËN EN PERSO N EEL
5
FINANCIËN EN PERSONEEL
De fusie betekent ook nieuwe financiële verhoudingen. Door de samenvoeging bedraagt de begroting meer dan € 250 miljoen en dat betekent meer afwegingsruimte voor toekomstige ontwikkelingen.
5.1.
Inleiding
Zuidoostbeemster II in de Beemster Compagnie voort
Bij een gemeentelijke herindeling ontstaat er een nieuwe
te zetten. In het kader van de herindeling zal nader
financiële basis, die meer is dan de optelsom van beide
worden uitgezocht in hoeverre deze intentie kan
begrotingen. Dit hoofdstuk biedt een overzicht van de
worden vormgegeven. De grondexploitaties van
belangrijkste financiële en personele cijfers van de huidige
Purmerend zijn inmiddels nog maar beperkt van
gemeenten Beemster en Purmerend en een doorkijk naar
omvang. Er is er nog één met een grote boekwaarde:
het beeld van de nieuwe gemeente. Aan de orde komen:
het bedrijventerrein Baanstee-Noord. De uitgifte van
aandachtspunten uit de financiële scans van beide
grond aan bedrijven is in Purmerend onzekerder dan
gemeenten, de vermogenspositie, het begrotingsbeeld en
die voor woningen.
de lokale lasten. Daarna wordt bekeken wat er verandert
-- De gemeente Purmerend heeft een omvangrijke
als beide gemeenten worden samengevoegd. Tenslotte