Bijlage H Bouwsteen 5a Financiële analyse herindelingsvarianten
Tekst van het document
Omschrijving
Hilversum
Gooise Meren
Wijdemeren
Risicoprofiel
VR Gooi en Vechtstreek.
+
+
+
N.v.t
Regio Gooi en Vechtstreek
+
+
+
N.v.t
Omgevingsdienst FGV
+
+
+
N.v.t
Tomingroep
+
+
+
N.v.t
BNG Bank
+
+
+
N.v.t
GEM Crailo BV
+
+
Regionale ontw.mij. Regio Utrecht BV
+
Beperkt
Coöperatie Parkeerservice
+
Beperkt
Vitens
+
| 31 | Financiële analyse herindelingsvarianten
+
Redelijk
+
N.v.t
Omschrijving
Hilversum
Gooisch Natuurreservaat
+
Uitvaartstichting Hilversum
+
Gooise Meren +
+
Risicoprofiel Redelijk Beperkt
Plassenschap Loosdrecht en Omstreken Archief Gooi en Vechtstreek
Wijdemeren
+
+
Redelijk
+
N.v.t
Coöperatie gastvrije randmeren
+
Beperkt
Stichting Basisonderwijs Gooi en Vechtstreek
+
Beperkt
5.9 Grondexploitaties 5.9.1 Hilversum Zes perspectiefgebieden De gemeente kent op dit moment zes gebiedsontwikkelingen die zich kwalificeren als perspectiefgebied: ● Stationsgebied ● Anna’s Hoeve ● Crailo ● Sportpark ● Bruisend Hart ● Circusterrein Twee lopende grondexploitaties Per 1 januari 2024 zijn er twee lopende grondexploitaties: Anna’s Hoeve Bouwplan en Stationsplein. Op basis van de actualisatie van de grondexploitaties 2023 (Raadsbesluit 14 juni 2023) is de verwachting dat de grondexploitatie Anna’s Hoeve Bouwplan wordt afgesloten in 2025 met een positief resultaat van € 4.333.040. In 2022 is een tussentijdse winst genomen van € 1,6 miljoen en in 2023 is een tussentijdse winst begroot voor € 2,3 miljoen. De verwachting is dat de in 2021 geopende grondexploitatie Stationsplein in 2029 met een negatief resultaat van € 3,3 miljoen wordt afgesloten. GEM Crailo De gemeenteraden van Hilversum, Laren en Gooise Meren hebben op 18 december 2017 de Intergemeentelijke grondexploitatie Crailo vastgesteld. Voor de samenwerking is op 1 mei 2018 een gezamenlijke privaatrechtelijke entiteit ingericht, GEM Crailo BV. De kapitaalen risicodeelname voor de gemeente Hilversum, Gooise Meren, Laren bedraagt respectievelijk 45%, 45% en 10%. Deze grondexploitatie wordt elk jaar door de GEM Crailo BV geactualiseerd. Dit is ook meegenomen in het overzicht van de verbonden partijen.
| 32 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Overige perspectiefgebieden Het perspectiefgebied Bruisend Hart (incl. verwervingskosten) lijkt op basis van de MPG 2024 een gebiedsontwikkeling te worden met een negatief saldo. De grondexploitatie Sportpark lijkt in de basis een winstgevende grondexploitatie, door een groot deel van de kosten van de OV-knoop toe te rekenen aan deze grondexploitatie ontstaat een negatief eindsaldo. Zowel Bruisend Hart als Sportpark zouden kansrijk kunnen zijn voor subsidies. Deze mogelijke, toekomstige subsidies zijn geen onderdeel van de MPG 2024.
5.9.2 Gooise Meren Planexploitatie Bredius De sporthal is begin 2023 in gebruik genomen en het derde halve hockeyveld is in september 2023 in gebruik genomen. De uitvraag voor het onderdeel met de woningen kwam in het najaar 2021 op de markt; begin 2022 is het werk gegund. Nu volgt de verdere uitwerking waarbij 2024 en 2025 in het teken staan van de realisatie. De grondexploitatie kent een verwacht verlies van ongeveer € 5,0 miljoen (netto contante waarde). Hiervoor is een verliesvoorziening getroffen. Emmalocaties Samen met de verwachte grondopbrengsten zal dit naar alle waarschijnlijkheid een (minimaal) sluitende grondexploitatie opleveren. Andere ontwikkelingen Naast genoemde grondexploitatie Bredius is de gemeente vanuit haar publieke taak betrokken bij de ontwikkeling van drie locaties welke niet zijn aan te merken als grondexploitaties voor de gemeente: De Krijgsman (KNSF-terrein), De BOR-gronden en Crailo. Algemene reserve grondexploitaties De Algemene Reserve Grondexploitatie (verwacht saldo 1 januari 2024: € 3,1 miljoen) vormt een buffer voor de financiële fluctuaties en risico's die samenhangen met de grondexploitaties. Als op een gemeentelijke grondexploitatie een tekort wordt verwacht, wordt hiervoor een voorziening gecreëerd ten laste van de Algemene Reserve Grondexploitatie.
5.9.3 Wijdemeren Porseleinhaven Het project Porseleinhaven kent een lange historie. Het project betreft de realisatie van een kleinschalig dorpscentrum. Het plan voorziet zowel in ruimte voor woningen als voor winkels en andere commerciële activiteiten aan een aantrekkelijk plein aan het water. De gemeente heeft een ontwikkelovereenkomst met een ontwikkelaar gesloten, waarbij uitgangspunt is dat de gemeente de gronden bouw- en woonrijp maakt en de ontwikkelaar het beoogde bouwprogramma realiseert. Het project kent een negatief resultaat op een eindwaarde van € 9.250.000. Hiervoor is een verliesvoorziening getroffen.
| 33 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Nedervecht De grondexploitatie Nedervecht kent een tekort van € 2 miljoen op eindwaarde en is met een jaar verlengd. Hiervoor is een risicovoorziening getroffen.
5.10 Vergelijking met andere gemeenten In bijlage 1 zijn de begrotingen 2024 van de drie gemeenten afgezet tegen min of meer vergelijkbare gemeenten. Daaruit kan worden geconcludeerd dat het besparingspotentieel zeker in Hilversum en Wijdemeren lager ligt dan in vergelijkbare gemeenten. Hilversum scoort lager op de maatstaven van de algemene uitkering, wat zich ook vertaalt in lagere uitgaven op de diverse onderdelen. Daar komt bij dat Hilversum daarnaast een bedrag van € 74 per inwoner weet te reserveren, terwijl de referentiegroep gemiddeld € 50 per inwoner onttrekt aan de reserve. Gooise Meren geeft ten opzichte van de referentiegemeenten relatief veel uit aan onderwijs, sport, cultuur en recreatie en overhead. Verondersteld mag worden dat daar het besparingspotentieel ten opzichte van de referentiegemeenten groter is. Wijdemeren kent over bijna de hele linie een lager uitgavenniveau dan de referentiegemeenten. Het besparingspotentieel ligt daarmee lager dan bij de referentiegemeenten.
5.11 Bedrijfsvoering De door de diverse accountants uitgebrachte managementletters geven voor de drie gemeenten aan dat aandacht moet worden geschonken aan de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en de eisen die dat stelt aan de ontwikkeling van de VIC-functie. Daarnaast is ook informatiebeveiliging een standaard aandachtspunt. Overige aspecten die door de accountants worden benoemd zijn ook in deze analyse betrokken, zoals de actualiteit van de onderhoudsplannen, de risico’s met betrekking tot de grondexploitaties en de risico’s met betrekking tot de verbonden partijen. Tabel 24: Beleidsindicatoren met betrekking tot de bedrijfsvoering
Omschrijving
Hilversum
Gooise Meren
Wijdemeren
Fte per 1.000 inwoners
7.68
6.91
6.98
Bezetting in fte per 1.000 inwoners
7.10
6.62
6.36
Apparaatskosten per inwoner
€ 652
€ 668
€ 513
Externe inhuur in % van de totale loonsom
19,7%
13,7%
14,8%
Overhead in % van de totale lasten
10,3%
12,1%
19,4%
(Bron: Jaarrekeningen 2022)
| 34 | Financiële analyse herindelingsvarianten
5.12 Samenvattende conclusies Financieel herstelplan Wijdemeren ● Met name in de periode na 2027 kent het financieel herstelplan Wijdemeren een forse financiële opgave. De termijn 2027-2035 dient dan ook expliciet in de analyse te worden betrokken. ●
Het financieel herstelplan Wijdemeren gaat ervan uit dat er in de huidige meerjarenperiode 2024-2027 nog een aantal bezuinigingstaakstellingen moeten worden gerealiseerd.
●
Het financieel herstelplan gaat uit van een OZB-verhoging tot aan de artikel 12-norm in 2029.
●
Het financieel herstelplan gaat uit van een verhoging van de toeristen- en forensenbelasting na 2024.
Uitgangspunt begroting 2024-2027 ● Hilversum en Wijdemeren hebben een structureel sluitende begroting. Gooise Meren kent een bezuinigingsopgave van € 8 miljoen. ●
De cijfers zijn gebaseerd op de begroting 2024. Latere ontwikkelingen zijn in deze analyse nog niet meegenomen, maar kunnen het beeld uiteraard wel veranderen.
●
De reservepositie van de gemeente Hilversum stijgt van € 950,— per inwoner tot € 1.118 per inwoner. Dat komt mede door het feit dat Hilversum in zijn meerjarenbegroting weet te sparen voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen.
●
De reservepositie van de gemeente Gooise Meren daalt van € 839 per inwoner naar € 795 per inwoner. De reservepositie van Wijdemeren stijgt van € 735 per inwoner naar € 825 per inwoner.
●
Wijdemeren dient op korte termijn nog een paar taakstellingen te realiseren: ○ Overhead € 420.000 ○ Verkoop vastgoed € 500.000 ○ Bedrijfsvoering € 42.000 ○ Sociaal Domein € 500.000
●
De ratio van de weerstandscapaciteit is in de drie gemeenten boven de waarde van 1. De kwaliteit van de risico-inventarisatie is verder niet onderzocht. Hier is wel een harmonisatieslag noodzakelijk. De opbouw van de weerstandscapaciteit varieert weliswaar in samenstelling, maar de onderliggende verschillen zijn niet groot.
| 35 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Onderhoudsplannen ● De onderhoudsplannen zijn actueel en verwerkt in de begroting. In Gooise Meren loopt de onderhoudsplanning af in 2025, in Hilversum in 2027 en in Wijdemeren in 2027. ●
De grootste onzekerheid bij het onderhoud zit in de financiële opgave na 2027. Voor Wijdemeren kon worden teruggevallen op het financieel herstelplan. Voor Gooise Meren en Hilversum is de opgave gebaseerd op enkele beredeneerde aannames. Geadviseerd wordt om in het vervolgtraject de onderhoudsplannen te harmoniseren voor de betreffende herindelingsvariant(en) en de looptijd tot en met 2035 in beeld te brengen.
●
De drie gemeenten kennen bovendien nog een wisselend kwaliteitsniveau als vertrekpunt.
Sociaal Domein ● Voor Jeugd en Wmo geven de begrotingscijfers geen aanleiding om te veronderstellen dat er grote verschillen zullen ontstaan in geval van samenvoeging. Dat wordt mede veroorzaakt door het feit dat Jeugd en Wmo vooral regionaal zijn georganiseerd. ●
Het voorliggend veld en de loketvoorzieningen zijn in Wijdemeren anders georganiseerd dan in Hilversum en Gooise Meren. In Wijdemeren wordt verwacht dat de synergie-effecten bij een samengaan met Hilversum groter zijn dan met Gooise Meren.
●
De armoederegelingen verschillen in Wijdemeren ten opzichte van Hilversum en Gooise Meren. Bezien binnen het totale financiële beeld zal het budgettaire effect van harmonisatie naar verwachting beperkt zijn.
Verbonden partijen ● De deelname aan verbonden partijen varieert per gemeente. De meeste verbonden partijen waar niet alle gemeenten aan deelnemen kennen een beperkt risicoprofiel. Bij het Plassenschap, GEM Crailo (gebiedsontwikkeling) en Gooisch Natuurreservaat (i.v.m. de hogere onderhoudslasten als gevolg van het terugtreden van Amsterdam en Noord-Holland) is het risicoprofiel wat groter. Ruimtelijke ontwikkelingen ● De verliezen in de grondexploitaties zijn in de drie gemeenten afgedekt door middel van verliesvoorzieningen. De nieuwe gebiedsontwikkelingen in Hilversum (Bruisend Hart, Circusterrein en Sportpark) moeten zich nog verder uitkristalliseren. Hier is op termijn sprake van een potentieel risico. Anderzijds heeft Hilversum ook gereserveerd voor nieuwe gebiedsontwikkelingen.
| 36 | Financiële analyse herindelingsvarianten
H6 | Algemene uitkering bij herindeling 6.1 Algemene uitkering Gemeenten ontvangen ongeveer de helft van hun inkomsten uit het gemeentefonds. De groei van het gemeentefonds was tot voor kort gekoppeld aan de groei van de Rijksuitgaven. Met ingang van 2026 komt er een nieuwe normeringssystematiek. Vanaf dat jaar zal de ontwikkeling van het gemeentefonds gekoppeld zijn aan de meerjarige ontwikkeling van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Geen progressieve of degressieve opbouw van de bedragen per eenheid Het gemeentefonds wordt verdeeld via een uitgebreid stelsel van maatstaven. Aan elke maatstaf is een bedrag per eenheid gekoppeld. Op basis hiervan kan voor iedere gemeente de uitkering worden bepaald. De bedragen per eenheid zijn niet progressief of degressief opgebouwd. Dat betekent dat in geval van een herindeling voor de nieuwe heringedeelde gemeente de maatstaven bij elkaar kunnen worden opgeteld. Voor een beperkt aantal maatstaven geldt wel een drempelwaarde. Deze maatstaven kunnen bij elkaar worden opgeteld voor zover in de afzonderlijke gemeenten de drempelwaarde wordt overschreden. De opbouw van de uitkering uit het gemeentefonds is weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 25: Overzicht opbouw uitkering Gemeentefonds 2024 (Cijfers in bedragen per inwoner)
Hilversum
Gooise Meren
Wijdemeren
Bedrag per inwoner
526
526
526
Vast bedrag voor iedere gemeente
15
23
56
Lokale centrumfunctie
17
15
10
Regionale centrumfunctie
229
143
10
Landelijke centrumfunctie
70
43
3
Lage inkomens (boven drempelwaarde)
431
274
277
Inkomens 75+ (boven drempelwaarde)
61
91
109
Laag opleidingsniveau (boven drempelwaarde)
29
10
31
Bijstandsontvangers
157
95
54
Inwoners jonger dan 18 jaar
161
181
147
Inwoners met migratieachtergrond
92
55
33
Omgevingsadressendichtheid
159
106
36
Oppervlakte bebouwing buitgeb./woonk.
103
111
158
| 37 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Hilversum
Gooise Meren
Wijdemeren
Overige uitgavenmaatstaven
245
250
314
Inkomstenmaatstaven
-247
-236
-244
Integratieuitkering Sociaal Domein
281
30
24
Suppletie-uitkering Herverdeling GF
-28
0
-36
Overige decentralisatie uitkeringen
10
5
6
Totaal uitkering Gemeentefonds
2.311
1.722
1.514
(Bron: Begrotingsanalyse 2024, ministerie van Binnenlandse Zaken)
Uitzondering voor de landelijke en regionale centrumfunctie Voor de landelijke en regionale centrumfunctie zal in geval van de herindeling met Hilversum de waarde iets groter zijn dan de optelsom van beide waarden, omdat in de berekeningswijze twee afzonderlijke kernen minder zwaar wegen dan een grotere kern. Door de herindeling worden Hilversum en Loosdrecht in de methodiek als één kern gezien. Op verzoek van gemeenten kan het CBS hier een nieuwe berekening voor maken. Dit effect ramen we vooralsnog op PM. Bij de herindelingsvariant met Gooise Meren zal dit effect niet optreden, omdat hier de gemeentegrens de bebouwde kernen niet doorsnijdt. Onder woonkernen wordt bij de algemene uitkering verstaan een aaneengesloten gebied van twee of meer met zijden aan elkaar grenzende rastervierkanten van 500 bij 500 meter, behorend bij een gemeente waarvan ieder vierkant tenminste 25 hoofdadressen bevat, of een geïsoleerd rastervierkant van 500 bij 500 meter (volgens het Rijksdriehoeksstelsel) behorend bij een gemeente dat tenminste 25 hoofdadressen bevat. Figuur 6: Gebieden van 500 x 500 meter met meer dan 25 woningen
Voor een benadering is dat weergegeven in de figuur hiernaast. De drie gemeenten zijn opgedeeld in rasters van 500 x 500 meter. En alleen die rastergebieden die 25 woningen of meer bevatten zijn weergegeven. Daarin is duidelijk te zien dat de gemeentegrens Hilversum en Loosdrecht doorsnijdt. In de herindelingsvariant Wijdemeren/Hilversum heeft dat gevolgen voor de classificatie. Bij de herindelingsvariant Wijdemeren/ Gooise Meren is daar geen sprake van. (Bron: CBS-vierkantstatistieken)
| 38 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Maatstaven boven de drempel Voor een aantal maatstaven geldt een drempelwaarde: de maatstaf inwoners ouder dan 75 jaar, de maatstaf inwoners met een laag opleidingsniveau en huishoudens met een laag inkomen. Indien beide gemeenten boven de drempelwaarde uitkomen, kunnen beide waarden bij elkaar opgeteld worden. Als dit niet het geval is, zal een herrekening moeten plaatsvinden. Uit bovenstaande tabel blijkt dat in alle gevallen de score op de maatstaven boven de drempel uitkomt. De maatstaven kunnen derhalve bij elkaar opgeteld worden. Vast bedrag per gemeente valt weg In de opbouw van de algemene uitkering zit een vast bedrag per gemeente van € 1.372.000 in 2024. Bij een gemeentelijke herindeling valt het vaste bedrag weg. Dit is een nadeel voor elke herindelingsvariant.
6.2 Tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling 6.2.1 Tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling De maatstaf herindeling (samenvoeging) geldt voor gemeenten die het voornemen hebben over te gaan tot een wijziging van de gemeentelijke indeling. Het voornemen dient tot uitdrukking te komen in een vastgesteld herindelingsadvies. Verder dient de wijziging van de gemeentelijke indeling te resulteren in een afname van het aantal gemeenten. Voor de samenvoeging met Hilversum respectievelijk Wijdemeren geldt een andere maatstaf dan voor de splitsingsvariant.
6.2.2 Verdeelmaatstaf bij herindeling met Hilversum respectievelijk Gooise Meren De maatstaf wordt uitgekeerd over een periode van vijf jaar in de verhouding 25, de extra uitkering in het jaar voorafgaand aan de herindeling, en 100, het restantbedrag in de vier jaren daaropvolgend. De ontvangers van de extra uitkering zijn de gemeenten in het herindelingstraject, tot uitdrukking komend in een herindelingsadvies. De betrokken gemeenten ontvangen allen een gelijk bedrag. De bedragen vanaf de datum van herindeling komen toe aan de nieuw gevormde gemeente: 40% in het jaar van herindeling en 20% in elk van de volgende jaren. De berekening is als volgt: [2.806.000 * 1 (vermindering van het aantal gemeenten) + 66,61 * 25.000 (inwoners Wijdemeren)] * 1,402 (uitkeringsfactor) = € 6.270.000 De uitkering is dan als volgt: ● jaar voor herindeling: ● ● ● ●
eerste jaar van herindeling: tweede jaar van herindeling: derde jaar van herindeling: vierde jaar van herindeling:
| 39 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Gemeente Wijdemeren: € 627.000 Hilversum of Gooise Meren: € 627.000 Hilversum of Gooise Meren: € 2.006.400 Hilversum of Gooise Meren: € 1.003.200 Hilversum of Gooise Meren: € 1.003.200 Hilversum of Gooise Meren: € 1.003.200
6.2.3 Verdeelmaatstaf bij splitsing van Wijdemeren Wanneer Wijdemeren wordt gesplitst en een deel wordt toegevoegd aan Hilversum en een deel wordt toegevoegd aan Gooise Meren, dan is een andere verdeelmaatstaf van toepassing. De maatstaf herindeling (splitsing) geldt voor de situatie dat gemeenten niet (nagenoeg) integraal samengaan, maar dat één van de betrokken gemeenten wordt opgeheven en gesplitst: delen van de gemeente gaan over naar verschillende andere gemeenten. Evenals bij een reguliere herindeling wordt de maatstaf uitgekeerd over een periode van vijf jaar in de verhouding 25, de extra uitkering in het jaar voorafgaand aan de herindeling, en 100, het restantbedrag in de vier jaren daaropvolgend. De ontvangers van de extra uitkering zijn de bij de splitsing betrokken gemeenten, inclusief de te splitsen gemeente. Genoemde gemeenten ontvangen alle een gelijk bedrag. Het bedrag voor de jaren vanaf de daadwerkelijke herindeling wordt als volgt verdeeld over de nieuw gevormde gemeenten: ● 95% van het bedrag komt toe aan de nieuw gevormde gemeenten op basis van de volgende formule: [aantal ontvangen inwoners opgesplitste gemeente / (totaal aantal inwoners opgesplitste gemeente - aantal inwoners betrokken bij grenscorrectie(s)]; ● 5% van het bedrag komt toe aan de algemene rechtsopvolger van de opgesplitste gemeente.
De berekening is als volgt: [2.806.800 * 1 (het aantal gemeenten dat opgeheven wordt) * (1+3 (het aantal betrokken gemeenten) * 0,1)) + 66,61 * 25.000 (het aantal inwoners van Wijdemeren)] * 1,402 (de uitkeringsfactor) = € 7.450.000 De uitkering is dan als volgt: ● jaar voor herindeling:
●
eerste jaar van herindeling:
●
tweede jaar van herindeling
●
derde jaar van herindeling
●
vierde jaar van herindeling
Gemeente Wijdemeren: Gemeente Hilversum: Gemeente Gooise Meren Gemeente Hilversum Gemeente Gooise Meren Gemeente Hilversum Gemeente Gooise Meren Gemeente Hilversum Gemeente Gooise Meren Gemeente Hilversum Gemeente Gooise Meren
€ 497.000 € 497.000 € 497.000 € 1.132.400 € 1.132.000 € 566.200 € 566.200 € 566.200 € 566.200 € 566.200 € 566.200
De gemeente die aangewezen wordt als algemene rechtsopvolger ontvangt daarnaast nog een bedrag van € 119.200 in het eerste jaar van herindeling en € 59.600 in elk van de jaren twee tot en met vier van de herindeling.
| 40 | Financiële analyse herindelingsvarianten
6.3 Frictielasten De hierboven geschetste verdeelmaatstaf herindeling heeft mede tot doel om de frictielasten die gepaard gaan met de herindeling te dekken; in andere herindelingstrajecten worden de volgende soorten frictielasten genoemd: ● kosten voor het inrichten van de nieuwe organisatie / herinrichten van de bestaande organisatie; ● harmonisatie van beleid. Op diverse onderdelen zal sprake zijn van harmonisatie van beleid en beleidsuitgangspunten. Dat kan variëren van het volledig invoegen van Wijdemeren bij de nieuwe gemeente, danwel het over en weer harmoniseren van het beleid; ● harmonisatie van het financieel beleid; ● harmonisatie van de belastingverordeningen; ● actualisatie van de beheerplannen. Het is van belang dat de beheerplannen actueel zijn en uitgaan van dezelfde veronderstellingen en uitgangspunten. In alle varianten wordt uitgegaan van een lichte herindeling. Dat betekent grofweg dat Wijdemeren invoegt bij de ontvangende gemeente. Verwacht mag worden dat dat een dempend effect heeft op de omvang van de frictiekosten.9 Dubbele frictiekosten, maar geen dubbel budget Verwacht mag worden dat in de splitsingsvariant op twee onderdelen (zowel in Gooise Meren als Hilversum) frictiekosten gaan ontstaan. Of er een gemeente van 12.500 inwoners ingevoegd moet worden of een gemeente van 25.000 inwoners, zal voor de frictiekosten naar verwachting niet veel uitmaken.
In beide gemeenten zal een harmonisatieopgave en een reorganisatie-opgave ontstaan. In de vorige paragraaf is al aangetoond dat er geen dubbel budget beschikbaar komt voor de dekking van de frictiekosten.
6.4 Preventief toezicht Bij een reguliere herindeling is er sprake van preventief toezicht. Bij een lichte herindeling blijven de burgemeester, secretaris, griffier en het ambtelijk apparaat in functie van een niet op te heffen gemeente en is er geen preventief financieel toezicht op grond van artikel 21 Wet Arhi. Daarnaast blijven rechtsvoorschriften van kracht. Er dienen wel herindelingsverkiezingen te worden georganiseerd10. Onderdeel van het preventieve Arhi-toezicht is dat de financiële besluiten die ter goedkeuring aan de provincie moeten worden voorgelegd, vooraf ook door de partnergemeente ter instemming aan elkaar worden voorgelegd. Voor het aangaan van het financieel Arhi-toezicht worden afspraken gemaakt (zogenoemd Arhi-protocol) tussen de betrokken gemeenten en de provincie. De afspraken in dit protocol zijn bindend en hebben onder andere betrekking op de wijze waarop de gemeenten elkaar informeren dan wel betrekken bij de
9
Bij een lichte samenvoeging wordt ten minste 1 gemeente niet opgeheven. Deze gemeente heeft dan niet te maken met de rechtsgevolgen van een opheffing van de gemeente. 10
Zie ook: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Handboek gemeentelijke herindeling, Stappen, bouwstenen en kaders voor het herindelingsproces, pagina 53.
| 41 | Financiële analyse herindelingsvarianten
besluitvormingsprocessen met (financiële) consequenties die relevant kunnen zijn voor de nieuwe gemeente. Het protocol bevat in dat geval onder andere: ● welke (financiële) besluiten instemming behoeven van de fusiepartners voordat zij ter kennisneming of goedkeuring aan Gedeputeerde Staten worden voorgelegd; ● drempelbedragen waarvoor instemming van de fusiepartner vereist is; ● mandatering van de portefeuillehouders Financiën van de betrokken gemeenten voor het tekenen van het instemmingsformulier.
6.5 Samenvattende conclusies Algemene uitkering ● In alle varianten treedt ten aanzien van de algemene uitkering een nadeel op van structureel € 1,4 miljoen, als gevolg van het wegvallen van een vast bedrag per gemeente. In geval van samenvoeging met Hilversum kan daarnaast nog een klein positief effect optreden voor de maatstaf regionale en landelijke centrumfunctie. ●
Als gevolg van de herindeling ontvangen de gemeenten in geval van samenvoeging met Hilversum of Gooise Meren een vergoeding van € 6.270.000. In geval van splitsing bedraagt de vergoeding € 7.450.000.
Frictielasten ● Bij frictielasten moet worden gedacht aan de kosten van de inrichting van de nieuwe organisatie of het herinrichten, harmonisatie van beleid, verordeningen en financiële uitgangspunten, en actualisatie van beheerplannen. ●
In geval van splitsing zal er in twee organisaties sprake zijn van frictiekosten. Bovendien brengt de splitsing zelf ook nog extra kosten met zich mee. Er komt evenwel geen dubbel budget beschikbaar.
| 42 | Financiële analyse herindelingsvarianten
H7 | Eigen inkomsten 7.1 Harmonisatie van belastingen De Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) schrijft voor dat gemeentelijke voorschriften, in de breedst mogelijke zin, van de voormalige gemeenten binnen twee jaar na de ingang van herindeling dienen te zijn bekrachtigd, dan wel aangepast. Zo niet, dan vervallen ze van rechtswege (art. 28-31). Het gaat hier om alle beleid, wet- en regelgeving van gemeenten zoals verordeningen, besluiten van de raad en van het college, beleidsregels en dergelijke. Indien harmonisatie niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat er verschil van inzicht bestaat tussen de op te heffen gemeenten in de stuurgroep, dan heeft de nieuwe gemeente tot twee jaar na de herindeling om tot harmonisatie over te gaan. Indien dit niet gebeurt vervallen de voorschriften van de dan opgeheven gemeenten van rechtswege. Voor belastingverordeningen geldt in principe hetzelfde. Bij belastingen is de stand op 1 januari vaak bepalend voor het hele jaar. Dit is het geval bij tijdvakbelastingen zoals afvalstoffenheffing, rioolheffing en hondenbelasting. Hierdoor kunnen er in het eerste jaar verschillen in de nieuwe gemeente ontstaan.
Dit kan worden voorkomen door het uniformeren van de belastingverordeningen vóór de datum van herindeling (de datum van ingang van de heffing kan gesteld worden op 31 december, zodat de belastingverordening de dag voorafgaand aan de herindeling geldt). Voor de onroerendezaakbelastingen geldt een uitzondering. De nieuwe raad moet na de herindeling vóór 1 april een nieuwe verordening onroerendezaakbelastingen voor de nieuwe gemeente vaststellen. Verordeningen voor de baatbelasting blijven gelden.
7.2 Woonlasten 7.2.1 Uitgangspunten voor de berekening In deze paragraaf geven we de uitgangspunten weer voor de berekening van de woonlasten (onroerendezaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing). De volgende uitgangspunten hebben we gehanteerd: ● De gegevens zijn gebaseerd op basis van de stand 2024 (WOZ-waardes per 1 januari 2023). ● We hebben een berekening gemaakt per de stand 2024 en stand 2029. De gemeente Wijdemeren houdt in haar herstelplan rekening met een meeropbrengst exclusief inflatie die oploopt tot € 2,6 miljoen in 2029. Dat heeft gevolgen voor de harmonisatie van de woonlasten, omdat het een stijging betreft van ruim 25%. ● De mate van kostendekking is voor de tariefberekening een gegeven. De afweging of een eventuele ruimte wordt ingevuld is uiteindelijk een bestuurlijke afweging en valt buiten bestek van deze analyse. ● Er is een doorrekening gemaakt exclusief inflatie. ● Met areaaluitbreidingen is geen rekening gehouden. Met name in Hilversum zal er sprake zijn van een areaalstijging. Dit kan nog een enigszins dempend effect hebben, maar dat is beperkt.
| 43 | Financiële analyse herindelingsvarianten
7.2.2 OZB - uitgangspunt 2024 Uitgangspunt voor de WOZ-waardes en tarieven Voor de bepaling van de WOZ-waardes en de tarieven gaan we uit van de meest recente gegevens. Dit leidt tot het volgende overzicht: Tabel 26: Overzicht WOZ-waardes en tarieven 2024
Niet Woningen Eigenaren
Woningen Eigenaren
Niet Woningen Gebruikers
(x € 1 miljard)
Tarieven
(x € 1 miljard)
Tarieven
(x € 1 miljard)
Tarieven
Hilversum
20,47
0,0616%
2,61
0,2868%
2,34
0,1916%
Gooise Meren
15,92
0,0628%
0,95
0,1568%
0,91
0,1181%
Wijdemeren
6,25
0,1181%
0,49
0,2364%
0,41
0,1686%
De opbrengst van de onroerendezaakbelasting wordt verkregen door het tarief te vermenigvuldigen met de waarde van het onroerend goed. Dat leidt tot de volgende opbrengsten:11 Tabel 27: OZB-opbrengst op basis van WOZ-waarde en tarieven
Woningen Eigenaren
Niet Woningen Eigenaren
Niet Woningen Gebruikers
Totaal OZB
(x € 1 miljoen)
(x € 1 miljoen)
(x € 1 miljoen)
(x € 1 miljoen)
Hilversum
12,6
7,5
4,5
24,6
Gooise Meren
10,0
1,5
1,1
12,6
Wijdemeren
7,4
1,2
0,7
9,2
Gevolgen voor de OZB-opbrengst Woningen Een harmonisatie van de OZB-tarieven bij een gelijkblijvende opbrengst heeft uiteraard consequenties voor de onderscheiden gemeenten. De verhouding tussen de nieuwe (bij elkaar opgetelde) WOZ-waardes en de nieuwe (bij elkaar opgetelde) opbrengsten levert een nieuw tarief op. Dat is weergegeven in de onderstaande tabel.
11
Het betreft hier een modelmatige vergelijking, op basis van de werkelijke WOZ-waardes en het vastgestelde tarief. De hieruit resulterende opbrengst kan enigszins afwijken van hetgeen in de begroting is opgenomen.
| 44 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Tabel 28: Tarief bij harmonisatie voor de onderscheiden herindelingsvarianten
WOZ-waarde
Opbrengst
Nieuw tarief
(x € 1 miljard
(x € 1 miljoen
Hilversum/Wijdemeren
26,72
20,0
0,0748%
Gooise Meren/Wijdemeren
22,17
17,4
0,0784%
Hilversum/Wijdemeren (50%)
23,60
16,3
0,0691%
Gooise Meren/Wijdemeren (50%)
19,05
13,7
0,0719%
Bij toepassing van de nieuwe tarieven levert dit een verschil op met de huidige situatie. Dat is weergegeven in de onderstaande tabel. Voor de woonlastenvergelijking zijn we uitgegaan van de gemiddelde waarde van een koopwoning in de betreffende gemeente. We sluiten hierbij aan op de methodiek die ook door het COELO wordt gehanteerd. Tabel 29: Verschil in OZB-lasten voor een gemiddeld huishouden
Gemiddelde waarde koopwoning
Mutatie tarief
Mutatie OZB
(x € 1.000) Hilversum/Wijdemeren Hilversum
602
0,0132%
€ 80
Wijdemeren
645
-0,0433%
-€ 279
Gooise Meren
729
0,0156%
€ 114
Wijdemeren
645
-0,0397%
-€ 256
Hilversum
602
0,0075%
€ 45
Wijdemeren
645
-0,0490%
-€ 316
Gooise Meren
729
0,0091%
€ 66
Wijdemeren
645
-0,0462%
-€ 298
Gooise Meren/Wijdemeren
Hilversum/Wijdemeren (50%)
Gooise Meren/Wijdemeren (50%)
Gevolgen voor de OZB-opbrengst Niet-Woningen Eigenaren Voor het effect op de niet-woningen hanteren we dezelfde methodiek als bij de woningen. Om dezelfde opbrengst te genereren moet het tarief worden geharmoniseerd.
| 45 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Tabel 30: Geharmoniseerd OZB-tarief Niet-Woningen Eigenaren voor de onderscheiden herindelingsvarianten
WOZ-waarde
Opbrengst
(x € 1 miljard
(x € 1 miljoen
Hilversum/Wijdemeren Gooise Meren/Wijdemeren Hilversum/Wijdemeren (50%) Gooise Meren/Wijdemeren (50%)
Nieuw tarief
3,10
8,6
0,2788%
1,44
2,6
0,1839%
2,86
8,1
0,2825%
1,19
2,1
0,1731%
Bij toepassing van de nieuwe tarieven levert dit een verschil op met de huidige situatie. Dat is weergegeven in de onderstaande tabel. Voor de vergelijking zijn we uitgegaan van de gemiddelde waarde van € 1 miljoen. We zien hier een ander beeld dan bij de woningen. In geval van fusie met Hilversum gaan de eigenaren van niet-woningen in Wijdemeren juist meer betalen en in Hilversum minder. Bij een fusie met Gooise Meren is het effect tegenovergesteld. De eigenaren van niet-woningen gaan in Gooise Meren meer betalen en in Wijdemeren juist minder. Dit is weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 31: Verschil in OZB-lasten voor eigenaren van een niet-woning met een fictieve waarde van € 1 miljoen
Fictieve waarde niet-woning
Mutatie tarief
Mutatie OZB
1.000
-0,0080%
-€ 80
1.000
0,0424%
€ 424
1.000
0,0271%
€ 271
1.000
-0,0525%
-€ 525
1.000
-0,0043%
-€ 43
1.000
0,0461%
€ 461
1.000
0,0163%
€ 163
1.000
-0,0633%
-€ 633
(x € 1.000) Hilversum/Wijdemeren Hilversum Wijdemeren
Gooise Meren/Wijdemeren Gooise Meren Wijdemeren
Hilversum/Wijdemeren (50%) Hilversum Wijdemeren
Gooise Meren/Wijdemeren (50%) Gooise Meren Wijdemeren
| 46 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Gevolgen voor de OZB-opbrengst Niet-Woningen Gebruikers Tenslotte zijn ook de gevolgen voor de gebruikers van niet-woningen op een zelfde wijze berekend. Om deze opbrengst te genereren moeten de tarieven worden geharmoniseerd. Tabel 32: Geharmoniseerd OZB-tarief Niet-Woningen-Gebruikers voor de onderscheiden herindelingsvarianten
WOZ-waarde
Opbrengst
(x € 1 miljard
(x € 1 miljoen
2,75
5,2
0,1882%
1,32
1,8
0,1338%
2,55
4,8
0,1897%
1,11
1,4
0,1274%
Hilversum/Wijdemeren Gooise Meren/Wijdemeren Hilversum/Wijdemeren (50%) Gooise Meren/Wijdemeren (50%)
Nieuw tarief
De vergelijking bij de gebruikers van niet-woningen levert een vergelijkbaar beeld op als bij de eigenaren van niet-woningen. Doordat de tarieven verschillen ten opzichte van die van de eigenaren van niet-woningen, vallen de effecten in omvang wat anders uit. Dat is weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 33: Verschil in OZB-lasten voor gebruikers van een niet-woning met een fictieve waarde van € 1 miljoen
Fictieve waarde niet-woning
Mutatie tarief
Mutatie OZB
1.000
-0,0034%
-€ 34
1.000
0,0196%
€ 196
1.000
0,0157%
€ 157
1.000
-0,0348%
-€ 348
1.000
-0,0019%
-€ 19
1.000
0,0211%
€ 211
1.000
0,0093%
€ 93
1.000
-0,0412%
-€ 412
(x € 1.000) Hilversum/Wijdemeren Hilversum Wijdemeren
Gooise Meren/Wijdemeren Gooise Meren Wijdemeren
Hilversum/Wijdemeren (50%) Hilversum Wijdemeren
Gooise Meren/Wijdemeren (50%) Gooise Meren Wijdemeren
| 47 | Financiële analyse herindelingsvarianten
7.2.3 Onroerendezaakbelasting per 2029 We hebben een vergelijkbare berekening gemaakt voor de situatie per 2029. De gemeente Wijdemeren gaat ervan uit dat de OZB jaarlijks moet gaan stijgen om de ambities uit het herstelplan mogelijk te maken. In het herstelplan wordt gerekend met een meeropbrengst van € 2,6 miljoen, exclusief inflatie. Daarbij is geen rekening gehouden met een groter areaal.12 Tabel 34: Effecten voor de OZB in 2029 bij een gelijkblijvend areaal (woningen: gemiddelde woningwaarde) (niet-woningen: € 1 miljoen)
Woningen
Niet-woningen
Niet-woningen
Eigenaren
Eigenaren
Gebruikers
€ 127
€ 26
€ 37
-€ 444
-€ 138
-€ 210
€ 182
€ 498
€ 305
-€ 411
-€ 966
-€ 676
€ 72
€ 14
€ 20
-€ 503
-€ 150
-€ 227
€ 106
€ 300
€ 181
-€ 478
-€ 1.164
-€ 801
Hilversum/Wijdemeren Hilversum Wijdemeren
Gooise Meren/Wijdemeren Gooise Meren Wijdemeren
Hilversum/Wijdemeren (50%) Hilversum Wijdemeren
Gooise Meren/Wijdemeren (50%) Gooise Meren Wijdemeren
7.3 Afvalstoffenheffing en rioolheffing 7.3.1 Geraamde inkomsten Voor de bestrijding van de kosten van de afvalinzameling en -verwerking en de kosten van het onderhoud en vervanging van het riool, heffen de gemeenten respectievelijk de 12
Hilversum houdt op begrotingsbasis rekening met een areaaluitbreiding van 350 woningen. Dat is omgerekend een uitbreiding van 0,79% per jaar. Dit areaal wordt niet altijd gerealiseerd. Het dempende effect van de areaaluitbreiding is daarmee dermate beperkt dat hiermee geen rekening is gehouden.
| 48 | Financiële analyse herindelingsvarianten
afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Afvalstoffenheffing en rioolheffing mogen maximaal kostendekkend zijn. Ook hier geldt dat de tarieven moeten worden geharmoniseerd naar de nieuwe situatie. In deze methodiek zijn de tarieven geharmoniseerd naar rato van de verdeling van het aantal eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens.13 Daarbij is impliciet de veronderstelling gehanteerd dat effecten van leegstand zich in de gemeenten in gelijke mate voordoen. De tarieven voor 2024 bedragen als volgt: Tabel 35: Overzicht van de tarieven voor afval en riool
Tarief afval eenpersoons
Tarief afval meerpersoons
Tarief riool eenpersoons
Tarief riool meerpersoons
Huish. eenpersoons
Huish. meerpersoons
Hilversum
240
398
205
205
18.921
25.416
Gooise Meren
256
403
242
242
10.549
16.551
Wijdemeren
325
448
367
367
3.540
7.340
De afvalstoffenheffing geldt voor alle huishoudens. De rioolheffing kan zowel van de eigenaar als van de gebruiker worden geheven. Hilversum, Wijdemeren en Gooise Meren kennen alle drie een eigenarentarief. Dat betekent dat de rioolheffing niet (rechtstreeks) bij de huurders in rekening wordt gebracht. Bij de rioolheffing wordt dan ook geen onderscheid gemaakt naar eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens. Tabel 36: Effecten voor de tarieven afval en riool
Tarief Hilversum/Wijdemeren Mutatie Hilversum Mutatie Wijdemeren
Tarief Gooise Meren/Wijdemeren Mutatie Gooise Meren Mutatie Wijdemeren
Tarief Hilversum/Wijdemeren (50%) Mutatie Hilversum Mutatie Wijdemeren
13
Bron: CBS StatLine
| 49 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Afval
Afval
Riool
Riool
eenpersoons
meerpersoons
eenpersoons
meerpersoons
€ 253
€ 409
€ 237
€ 237
€ 13
€ 11
€ 32
€ 32
–€ 72
-€ 39
-€ 130
-€ 130
€ 273
€ 417
€ 278
€ 278
€ 17
€ 14
€ 36
€ 36
-€ 52
-€ 31
-€ 89
-€ 89
€ 247
€ 404
€ 223
€ 223
€7
€6
€ 18
€ 18
-€ 78
-€ 44
-€ 144
-€ 144
Tarief Gooise Meren/Wijdem. (50%) Mutatie Gooise Meren Mutatie Wijdemeren
Afval
Afval
Riool
Riool
eenpersoons
meerpersoons
eenpersoons
meerpersoons
€ 266
€ 411
€ 263
€ 263
€ 10
€8
€ 21
€ 21
-€ 59
-€ 37
-€ 104
–€ 104
Gevolgen voor de woonlasten In de onderstaande tabel zijn de effecten weergegeven voor de totale woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing). Omdat de OZB en de rioolheffing in de drie gemeenten worden geheven van de eigenaren, is ook het effect voor de huurders in beeld gebracht.14 Tabel 37: Gevolgen voor de woonlasten (woningen: gemiddelde woningwaarde)
Eigenaren
Eigenaren
Huurder
Huurder
eenpersoons
meerpersoons
eenpersoons
meerpersoons
Hilversum
€ 125
€ 123
€ 13
€ 11
Wijdemeren
-€ 481
-€ 448
–€ 72
-€ 39
Gooise Meren
€ 142
€ 164
€ 17
€ 14
Wijdemeren
-€ 397
-€ 376
-€ 52
-€ 31
Hilversum
€ 70
€ 69
€ 7
€6
Wijdemeren
-€ 538
-€ 604
-€78
-€ 44
Gooise Meren
€ 97
€ 95
€ 10
€8
Wijdemeren
-€ 461
-€ 439
-€ 59
-€ 37
Hilversum/Wijdemeren
Gooise Meren/Wijdemeren
Hilversum/Wijdemeren (50%)
Gooise Meren/Wijdemeren (50%)
7.3.2 Mate van kostendekkendheid In de onderstaande overzichten is de mate van kostendekkendheid in beeld gebracht voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Gooise Meren en Wijdemeren hebben op begrotingsbasis een kostendekking van 100%. Het kostendekkingspercentage in Hilversum bedraagt 93%.
14
Er is hierbij geen rekening gehouden met het afwentelen van de eigenaarslasten op de huurders.
| 50 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Wat verder opvalt is het relatief hoge bedrag aan overhead en dat straatreiniging wordt toegerekend aan de afvalstoffenheffing in Wijdemeren. Tabel 38: Overzicht kostendekkendheid Afvalstoffenheffing (bedragen x € 1.000)
Hilversum
Gooise Meren
Wijdemeren
Apparaatkosten
175
Overhead
196
51
723
10.643
7.230
2.871
Overige materiële kosten (GAD) Straatreiniging
443
Kwijtschelding
800
235
80
2.365
1.398
580
Kostenbasis
14.822
8.915
4.457
Opbrengst afvalstoffenheffing
13.448
8.915
4.457
93%
100%
100%
Hilversum
Gooise Meren
Wijdemeren
Btw
Toevoeging/onttrekking vz.
946
324
Kostendekkendheid
Tabel 39: Overzicht kostendekkendheid Rioolheffing (Bedragen x € 1.000)
Apparaatkosten
1.230
1.868
Overhead
1.223
431
Overige materiële kosten
5.793
5.701
Rente en afschrijving
1.000
1.304 946
Straatreiniging
569
Overige kosten
383
Dubieuze debiteuren
150
BTW
424
829
524
10.772
6.962
4.642
Opbrengst rioolheffing
9.533
6.962
4.642
Toevoeging /onttrekking vz.
270 100%
100%
Kostenbasis
Kostendekkendheid
| 51 | Financiële analyse herindelingsvarianten
91%
7.4 Overige belastingen en heffingen In de onderstaande tabel zijn de geraamde opbrengsten voor 2024 weergegeven van de overige belastingen en heffingen. Tabel 40: Overzicht geraamde opbrengsten overige belastingen en heffingen (Bedragen x € 1.000)
Hilversum Roerende ruimtebelastingen
Gooise Meren
Wijdemeren
13
76
Toeristenbelasting
n.v.t.
303
81715
Forensenbelasting
n.v.t.
n.v.t.
684
Hondenbelasting
n.v.t.
n.v.t.
128
Precario
202
45
n.v.t.
Parkeerbelastingen
6.245
3.505
n.v.t.
Marktgelden
254
113
Reclamebelasting
219
Bouwleges
3.445
523
1.337
979
Overige Leges
5.542
7.5 Samenvattende conclusies Woonlasten ● Harmonisatie van tarieven leidt tot lagere woonlasten in Wijdemeren en hogere woonlasten in Hilversum en Gooise Meren. ●
Bij de niet-woningen treedt in de herindelingsvariant Gooise Meren/Wijdemeren een vergelijkbaar effect op. Bij de herindelingsvariant Hilversum/Wijdemeren is er daarentegen sprake van een omgekeerd effect. Daar dalen de lasten in Hilversum en stijgen de lasten in Wijdemeren.
●
De afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn in Gooise Meren en Wijdemeren 100% kostendekkend. De kostendekking in Hilversum bedraagt respectievelijk 93% en 91%.
●
Wijdemeren rekent een relatief hoog bedrag aan overhead en straatreiniging door in de tarieven voor de afvalstoffenheffing.
●
Ten aanzien van de andere belastingen is afhankelijk van de herindelingsvariant een harmonisatieslag nodig, omdat Wijdemeren een aantal belastingen kent die Hilversum en Gooise Meren niet kennen.
15
Inclusief de geraamde € 500.000 extra baten toeristenbelasting uit het herstelplan. Deze geraamde meeropbrengst loopt met € 400.000 op tot € 900.000 in 2029.
| 52 | Financiële analyse herindelingsvarianten
●
In deze analyse is uitgegaan van harmonisatie op basis van gelijkblijvende opbrengsten. Er zijn uiteraard meer politieke keuzes mogelijk in het eindbeeld (harmonisatie op basis van het hoogste tarief leidt tot een hogere opbrengst, harmonisatie op basis van het laagste tarief leidt tot een lagere opbrengst).
| 53 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Bijlage 1 | Vergelijking met andere gemeenten Iv3-benchmark In deze paragraaf vergelijken we de gemeenten Hilversum, Gooise Meren en Wijdemeren met min of meer vergelijkbare gemeenten. Deze vergelijking vormt een indicatie voor de mate waarin er naar verwachting nog besparingspotentieel kan worden gevonden in de begroting. De benchmark is gebaseerd op de Iv3-informatie die door de gemeenten is aangeleverd bij het CBS. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de vergelijking is gebaseerd op de primitieve begroting 2024. Dat zijn de meest recente vergelijkingscijfers die voorhanden zijn. Hilversum Hilversum is vergeleken met andere gemeenten met dezelfde kenmerken: ● 50.000 tot 150.000 inwoners; ● een matige sociale structuur; ● zeer sterk stedelijke gemeente; ● sterke centrumfuncties. De gemeenten die identiek scoren op deze aspecten zijn: Dordrecht, Gouda, Leiden en Zoetermeer. Tabel 41: Iv3-benchmark Hilversum op basis van de begroting 2024 Netto bedragen per inwoner Negatieve bedragen zijn lasten, positieve bedragen zijn baten
Op basis van deze analyse lijkt het besparingspotentieel lager dan in de referentiegemeenten. Hilversum scoort lager op de maatstaven van de algemene uitkering, wat zich ook vertaalt in lagere uitgaven op de diverse onderdelen. Daar komt bij dat Hilversum daarnaast een bedrag
| 54 | Financiële analyse herindelingsvarianten
van € 74 per inwoner weet te reserveren, terwijl de referentiegroep gemiddeld € 50 per inwoner onttrekt aan de reserve. Gooise Meren Gooise Meren is vergeleken met andere gemeenten met dezelfde kenmerken: ● 50.000 tot 100.000 inwoners; ● een sterke sociale structuur; ● sterk stedelijk; ● redelijke centrumfuncties. De gemeenten die identiek scoren op deze aspecten zijn: Houten en Katwijk. Tabel 42: Iv3-benchmark Gooise Meren op basis van de begroting 2024 Netto bedragen per inwoner Negatieve bedragen zijn lasten, positieve bedragen zijn baten
Bovenstaande tabel laat zien dat Gooise Meren relatief veel uitgeeft aan onderwijs, sport, cultuur en recreatie en overhead. Verondersteld mag worden dat daar het besparingspotentieel ten opzichte van de referentiegemeenten het grootst is. Wijdemeren Wijdemeren is vergeleken met andere gemeenten met dezelfde kenmerken: ● 20.000 tot 50.000 inwoners; ● een sterke sociale structuur; ● weinig stedelijk; ● weinig centrumfuncties. De gemeenten die identiek scoren op deze aspecten zijn: De Ronde Venen, Drimmelen, Kaag en Braassem, Laarbeek, Nieuwkoop en Voorst.
| 55 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Tabel 43: Iv3-benchmark Wijdemeren op basis van de begroting 2024 Netto bedragen per inwoner Negatieve bedragen zijn lasten, positieve bedragen zijn baten
Bovenstaande tabel laat zien dat Wijdemeren op de meeste beleidsterreinen minder uitgeeft dan de referentiegemeenten. Dat zijn de groen gemarkeerde terreinen. Het besparingspotentieel is daar relatief laag. Alleen op de beleidsterreinen overhead en veiligheid geeft de gemeente verhoudingsgewijs meer uit dan de referentiegemeenten. Verder vallen de hoge belastingopbrengsten op, en de hoge batige saldi bij de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.
| 56 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Bijlage 2 | Overzicht van tabellen en figuren Tabellen Tabel 1: Tabel 2:
Samenvattende analyse op hoofdlijnen van de begrotingen 2024 van de drie gemeenten De consequenties voor de onderscheiden herindelingsvarianten
Tabel 3:
Classificering van de drie gemeenten
Tabel 4:
Structuurkenmerken van de drie gemeenten
Tabel 5:
Berekening omgevingsadressendichtheid op basis van gewogen gemiddelde
Tabel 6:
Classificering van de onderscheiden herindelingsvarianten
Tabel 7:
Effecten financieel herstelplan Wijdemeren
Tabel 8:
Begrotingssaldi van de verschillende gemeenten
Tabel 9:
Reserves gemeente Hilversum per 1 januari
Tabel 10:
Reserves Gooise Meren per 1 januari
Tabel 11:
Reserves Wijdemeren per 1 januari
Tabel 12:
Overzicht van taakstellingen in de begroting per 2027
Tabel 13:
Ratio weerstandsvermogen
Tabel 14:
Samenstelling en relatieve aandeel van de benodigde weerstandscapaciteit
Tabel 15:
Opbouw van de beschikbare weerstandscapaciteit
Tabel 16
Overzicht van de onderhoudsplannen
Tabel 17:
Investeringen in Hilversum na 2027
Tabel 18:
Inschatting investeringsniveau na 2027 Gooise Meren
Tabel 19
Inschatting kapitaallasten na 2027 Gooise Meren
Tabel 20:
Financiële effecten onderhoudsplannen Wijdemeren ten opzichte van 2027
Tabel 21: Tabel 22:
Inschatting van de mutatie kapitaallasten onderhoudsinvesteringen opzichte van 2027 van de drie gemeenten Vergelijking van de drie gemeenten op het Sociaal Domein
Tabel 23:
Deelname verbonden partijen
Tabel 24:
Beleidsindicatoren met betrekking tot de bedrijfsvoering
Tabel 25:
Overzicht opbouw uitkering Gemeentefonds 2024
Tabel 26:
Overzicht WOZ-waardes en tarieven 2024
Tabel 27:
OZB-opbrengst op basis van WOZ-waarde en tarieven
Tabel 28:
Tarief bij harmonisatie voor de onderscheiden herindelingsvarianten
Tabel 29:
Verschil in OZB-lasten voor een gemiddeld huishouden
Tabel 30:
Geharmoniseerd OZB-tarief Niet-Woningen Eigenaren voor de onderscheiden herindelingsvarianten Verschil in OZB-lasten voor eigenaren van een niet-woning met een fictieve waarde van € 1 miljoen Geharmoniseerd OZB-tarief Niet-Woningen Gebruikers voor de onderscheiden herindelings- varianten Verschil in OZB-lasten voor gebruikers van een niet-woning met een fictieve waarde van € 1 miljoen
Tabel 31: Tabel 32: Tabel 33:
| 57 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Tabel 34:
Effecten voor de OZB in 2029 bij een gelijkblijvend areaal
Tabel 35:
Overzicht van de tarieven voor afval en riool
Tabel 36:
Effecten voor de tarieven afval en riool
Tabel 37:
Gevolgen voor de woonlasten
Tabel 38:
Overzicht kostendekkendheid Afvalstoffenheffing
Tabel 39:
Overzicht kostendekkendheid Rioolheffing
Tabel 40:
Overzicht geraamde opbrengsten overige belastingen en heffingen
Tabel 41:
Iv3-benchmark Hilversum op basis van de begroting 2024
Tabel 42:
Iv3-benchmark Gooise Meren op basis van de begroting 2024
Tabel 43:
Iv3-benchmark Wijdemeren op basis van de begroting 2024
Figuren Figuur 1:
De gemeenten Wijdemeren, Gooise Meren en Hilversum
Figuur 2:
Vergelijking van de drie gemeenten op een aantal indicatoren
Figuur 3:
Demografische druk
Figuur 4:
Prognose ontwikkeling demografische druk
Figuur 5:
Indicatoren Sociaal Domein
Figuur 6:
Gebieden van 500 x 500 meter met meer dan 25 woningen
| 58 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Bijlage 3 | Geraadpleegde documentatie ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
Gemeente Wijdemeren, Financieel Herstelplan en Kadernota 2024 -2027 Gemeente Wijdemeren, Raadsvoorstel beheerplannen openbare ruimte 2024-2027 Gemeente Wijdemeren, Begroting 2024 Gemeente Wijdemeren, Groenbeheerplan 2024-2027 Gemeente Wijdemeren, Accountantsverslag 2022 Gemeente Wijdemeren, Managementletter 2023 Gemeente Wijdemeren, 1e begrotingswijziging 2024 Gemeente Wijdemeren, financiële verordening ex artikel 212 Gemeente Wijdemeren, toelichting grondexploitatie Porseleinhaven Gemeente Wijdemeren, Beheerplan Openbare Verlichting Gemeente Wijdemeren, Algemene uitkering septembercirculaire Gemeente Wijdemeren, Renteberekening begroting 2024 Gemeente Wijdemeren, Nota reserves en voorzieningen Gemeente Wijdemeren, Beheerplan Wegen Gemeente Wijdemeren, Beleidsplan integraal beheer openbare ruimte Gemeente Wijdemeren, Toelichting grondexploitatie Nedervecht Gemeente Wijdemeren, Samenvatting beheerplannen Openbare Ruimte 2024-2027 Gemeente Wijdemeren, Overzicht risicoinventarisatie 2023 Gemeente Wijdemeren, Jaarstukken 2022 Gemeente Wijdemeren, Raadsvoorstel fusie Wijdemeren Gemeente Wijdemeren, Begroting 2023 Gemeente Wijdemeren, Financiële begroting 2024 Gemeente Hilversum, Programmabegroting 2024 Gemeente Hilversum, Notitie beheerplannen VJN 2023 Gemeente Hilversum, Overzicht stelposten Gemeente Hilversum, Overzicht algemene uitkering Gemeente Hilversum, Nota Financieel
Beleid 2022 Gemeente HIlversum, Jaarstukken 2022 Gemeente Hilversum, Voorjaarsnota 2023 Gemeente Hilversum, Financiële verordening Hilversum 2022 Gemeente Hilversum, Renteberekening 2024 Gemeente Gooise Meren, Begroting 2024 - 2027 Gemeente Gooise Meren, Perspectiefnota 2024 - 2027 Gemeente Gooise Meren, Berekening Algemene Uitkering Gemeente Gooise Meren, Financiële Verordening Gooise Meren 2023 Gemeente Gooise Meren, Berekening Grondexploitatie Bredius Gemeente Gooise Meren, Renteberekening Begroting 2024 Gooise Meren Gemeente Gooise Meren, Managementletter Gooise Meren 2023 Gemeente Gooise Meren, Accountantsverslag Gooise Meren 2022 Centraal Bureau voor de Statistiek: IV 3-statline www.waarstaatjegemeente.nl Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Toelichting op de maatstaven van het Gemeentefonds Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Begrotingsanalyse 2024
| 59 | Financiële analyse herindelingsvarianten
Bijlage 4 | Geïnterviewde personen/ groepsgesprekken 8 april 2024: Wijdemeren Wijdemeren
Beheer Openbare Ruimte Financiën en control
9 april 2024: Hilversum Hilversum Hilversum Hilversum
Financiën, Control en Belastingen Ruimtelijke ontwikkelingen/Grondexploitaties Sociaal Domein Beheer Openbare Ruimte
11 april 2024:Gooise Meren Gooise Meren Gooise Meren Gooise Meren
Financiën en Control Ruimtelijke ontwikkelingen/Grondexploitaties Beheer Openbare Ruimte Sociaal Domein
16 april 2024:Wijdemeren Wijdemeren
Sociaal Domein Ruimtelijke ontwikkelingen/Grondexploitaties
| 60 | Financiële analyse herindelingsvarianten
BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort Postbus 490 3800 AL Amersfoort (033) 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl KvK BMC Advies 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01
Colofon 2 mei 2024 Classificatie
:
Openbaar
Namen adviseurs
:
Erwin Ormel Farzad Shahmohammadi Zafran
Projectnummer
:
PO043820
| 61 | Financiële analyse herindelingsvarianten