Document · PDF

Bijlage H Bouwsteen 5a Financiële analyse herindelingsvarianten

gemeenteraad 10 juli 2024, gemeente WijdemerenBij agendapunt: Raadsvoorstel Principebesluit herindeling (Het raadsvoorstel is aangenomen met 17 stemmen voor en 2 stemmen tegen.)16.238 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Financiële analyse herindelingsvarianten Wijdemeren - Hilversum - Gooise Meren

nanci

Rapport | 2 mei 2024

Partners in verbetering

Financiële analyse herindelingsvarianten Wijdemeren - Hilversum - Gooise Meren Rapport Wijdemeren - Hilversum - Gooise Meren

Financiële analyse herindelingsvarianten

Inhoudsopgave H1 | Bestuurlijke herindeling in Gooi en Vechtstreek.......................... 1 1.1 Verkenning gestart naar bestuurlijke herindeling in Gooi en Vechtstreek..................................................................................... 1 1.2 Impact bepalen van drie scenario’s................................................ 2 1.3 Doel van de analyse.................................................................... 2 1.4 Elementen van de analyse............................................................ 2 1.5 Vertrekpunt voor de analyse......................................................... 3 1.6 Opbouw van deze nota.................................................................3 H2 | Aanpak........................................................................................ 4 H3 | Samenvattend beeld....................................................................5 3.1 Analyse van de drie begrotingen op hoofdlijnen............................... 5 3.2 Samenvattende conclusies van de analyses.................................... 6 3.3 Doorvertaling naar de herindelingsvarianten................................... 9 H4 | Structuurkenmerken.................................................................

12 4.1 Beschrijving van de drie gemeenten.............................................12 4.2 Woonlasten, demografie en inkomen............................................ 12 4.3 Structuurkenmerken van de drie gemeenten................................. 14 4.4 Consequenties voor de drie herindelingsvarianten.......................... 15 4.5 Prognose van de bevolkings- en huishoudensontwikkeling...............17 4.6 Samenvattende conclusies.......................................................... 18 H5| Financiële positie van de gemeenten..........................................19 5.1 Herstelplan Wijdemeren - de periode na 2027............................... 19 5.2 Begrotingssaldi......................................................................... 20 5.3 Reserves.................................................................................. 21 5.4 Taakstellingen in de begroting..................................................... 22 5.5 Risico’s en risicoafdekking...........................................................23 5.6 Onderhoud kapitaalgoederen...................................................... 25 5.6.1 Onderhoudsplannen voor de Openbare Ruimte.......................25 5.6.2 Kwaliteitsniveau................................................................ 26 5.6.3 Kapitaallasten onderhoudsinvesteringen na 2027...................

26 5.7 Sociaal Domein......................................................................... 29 5.8 Verbonden partijen.................................................................... 31 5.9 Grondexploitaties...................................................................... 32 5.9.1 Hilversum......................................................................... 32 5.9.2 Gooise Meren.................................................................... 33 5.9.3 Wijdemeren...................................................................... 33 5.10 Vergelijking met andere gemeenten........................................... 34 5.11 Bedrijfsvoering........................................................................ 34

Financiële analyse herindelingsvarianten

5.12 Samenvattende conclusies........................................................ 35 H6 | Algemene uitkering bij herindeling........................................... 37 6.1 Algemene uitkering....................................................................37 6.2 Tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling.......................................... 39 6.2.1 Tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling...................................39 6.2.2 Verdeelmaatstaf bij herindeling met Hilversum respectievelijk Gooise Meren............................................................................ 39 6.2.3 Verdeelmaatstaf bij splitsing van Wijdemeren........................ 40 6.3 Frictielasten.............................................................................. 41 6.4 Preventief toezicht..................................................................... 41 6.5 Samenvattende conclusies.......................................................... 42 H7 | Eigen inkomsten........................................................................43 7.1 Harmonisatie van belastingen..................................................... 43 7.2 Woonlasten...............................................................................43 7.2.1 Uitgangspunten voor de berekening.....................................

43 7.2.2 OZB - uitgangspunt 2024....................................................44 7.2.3 Onroerendezaakbelasting per 2029...................................... 48 7.3 Afvalstoffenheffing en rioolheffing................................................ 48 7.3.1 Geraamde inkomsten......................................................... 48 7.3.2 Mate van kostendekkendheid...............................................50 7.4 Overige belastingen en heffingen................................................. 52 7.5 Samenvattende conclusies.......................................................... 52 Bijlage 1 | Vergelijking met andere gemeenten................................ 54 Bijlage 2 | Overzicht van tabellen en figuren.................................... 57 Bijlage 3 | Geraadpleegde documentatie...........................................58 Bijlage 4 | Geïnterviewde personen/ groepsgesprekken...................60 Colofon............................................................................................. 61

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Financiële analyse herindelingsvarianten

H1 | Bestuurlijke herindeling in Gooi en Vechtstreek 1.1 Verkenning gestart naar bestuurlijke herindeling in Gooi en Vechtstreek De gemeente Wijdemeren is een verkenning gestart naar opties voor bestuurlijke herindeling. Op zoek naar een fusiepartner voerde het college van Wijdemeren als eerste verkennende gesprekken met de colleges van Hilversum, Gooise Meren en Stichtse Vecht. Wijdemeren ziet deze gemeenten als ‘gerede fusiepartner’ omdat uit onderzoek is gebleken dat inwoners van Wijdemeren zich het meest verbonden voelen met deze gemeenten. Wijdemeren hoopt voor de zomer van 2024 een keuze te kunnen maken voor een of meer partners die het beste aansluit(en) bij Wijdemeren. Wijdemeren streeft naar een definitief besluit om te fuseren in 2025, zodat de herindeling op 1 januari 2027 een feit kan zijn. De gemeenteraad van Stichtse Vecht heeft inmiddels besloten niet op dit verzoek tot verkenning van de gemeente Wijdemeren te willen ingaan. Daarmee resteren op dit moment voor Wijdemeren twee gerede partners: Hilversum en Gooise Meren. Op hun beurt hebben Hilversum en Gooise Meren voor hun eigen afweging behoefte aan een eigen analyse. Figuur 1: De gemeenten Wijdemeren, Gooise Meren en Hilversum

(Bron: CBS - Bevolkingskernen 2021)

| 1 | Financiële analyse herindelingsvarianten

1.2 Impact bepalen van drie scenario’s Op basis van de college- en raadsstandpunten op dit moment (Q1 2024) liggen de volgende drie denkbare herindelingsvarianten voor: 1. een volledige (lichte) samenvoeging van de gemeenten Wijdemeren en Gooise Meren; 2. een volledige (lichte) samenvoeging van de gemeenten Wijdemeren en Hilversum; 3. een (lichte) samenvoeging van een deel van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Gooise Meren én een deel van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Hilversum.

1.3 Doel van de analyse De analyse moet inzicht en grip geven op de financiële effecten en risico’s én de daartoe behorende beheersmaatregelen van deze varianten. De drie gemeenten hebben gezamenlijk aan BMC de opdracht gegeven om een analyse uit te voeren naar de financiële consequenties van de verschillende herindelingsvarianten. De analyse dient ter ondersteuning van de afwegingen die de drie afzonderlijke gemeenten in dit proces hebben te maken. BMC is niet gevraagd om op basis van de analyse tot een advies te komen.

1.4 Elementen van de analyse Het onderzoek moet inzicht bieden in met name de volgende elementen voor ieder van de drie denkbare herindelingsvarianten: 1. Kenmerken gemeenten: a. structuurkenmerken (sociale structuur, kernen en centrumfunctie) gemeenten voor en na herindeling; b. bevolkings- en huishoudensprognoses voor en na herindeling (20 jaar perspectief). 2. Financiële effecten bij herindeling: a. de huidige algemene uitkeringen per gemeente en het effect op de algemene uitkering na herindeling, inclusief het financieel effect per inwoner; b. de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling: eenmalige uitkering van het Rijk (varieert per herindelingsvariant); c. indicatie van de frictielasten bij herindeling per herindelingsvariant; d. de wijze waarop sprake is van preventief toezicht in de periode van het proces richting de herindelingsdatum. 3. Eigen inkomsten: a. woonlasten per gemeente (OZB, Riool, Afval); b. harmonisatie van woonlasten na datum herindeling, per variant; c. de financiële verhoudingswet en belastingcapaciteit. 4. Financiële positie van de onderscheiden gemeenten en de herindelingsvarianten: a. begroting en meerjarenraming tot en met 2027; b. jaarrekening;

| 2 | Financiële analyse herindelingsvarianten

c. financiële risico’s (met name ook in het Sociaal Domein) en bedrijfsvoeringsrisico’s (managementletters); d. investeringen tot en met 2035 (inclusief IHP, MJOP, beheer- en onderhoudsplannen, vastgoed, CO2-neutraal: en de wijze waarop dit vertaald is in begrotingen); e. weerstandsvermogen en financiële kengetallen; f. onderhoud kapitaalgoederen; g. grondbeleid; h. verbonden partijen.

1.5 Vertrekpunt voor de analyse Wij zijn uitgegaan van de cijfers uit de begroting 2024. De circulaires van het gemeentefonds en de voorjaarsnota’s/kadernota’s gaan uiteraard verandering in de cijfers aanbrengen. Naar verwachting zal dat voor de grote lijn van de analyse geen effect hebben.

1.6 Opbouw van deze nota Deze nota is als volgt opgebouwd: in hoofdstuk 2 geven we de aanpak weer. Hoofdstuk 3 geeft een samenvattend beeld van de analyses die in de latere hoofdstukken meer uitvoerig zijn beschreven en eindigt met een doorvertaling naar de herindelingsvarianten. Hoofdstuk 4 beschrijft de structuurkenmerken van de drie gemeenten, met een doorvertaling naar de herindelingsvarianten. Hoofdstuk 5 geeft de analyses van de begrotingen van de drie gemeenten weer op de diverse onderdelen. Hoofdstuk 6 gaat in op de consequenties van de algemene uitkering bij de herindeling en hoofdstuk 7 gaat in op de consequenties voor de eigen inkomsten.

| 3 | Financiële analyse herindelingsvarianten

H2 | Aanpak Bij de uitvoering van de analyse hebben we de volgende aanpak gehanteerd.

Na de gunning zijn in een startgesprek de procesmatige afspraken gemaakt over de uitvoering van het plan van aanpak, de detailplanning, de lijst met te ontvangen documenten en de lijst met te interviewen personen. De gevraagde documenten zijn door de contactpersonen van de drie gemeenten verzameld en aan de onderzoekers beschikbaar gesteld.

Door middel van een bureaustudie hebben wij een financiële analyse uitgevoerd van de verschillende herindelingsvarianten.

Om het financiële beeld te completeren, is een aantal interviews gehouden met relevante sleutelfiguren. Het ging hierbij met name om nader inzicht te krijgen in de aard en omvang van financiële vraagstukken/risico’s. Daarnaast had het gesprek tot doel het voorlopig beeld te verifiëren om onze bevindingen te valideren en verder te duiden.

Er is een definitief rapport gemaakt met daarin een beschrijving van de financiële consequenties van de herindelingsvarianten, inclusief de belangrijkste risico’s en beheersingsmaatregelen. Er is een presentatie verzorgd aan (vertegenwoordigers van) de afzonderlijke colleges van burgemeesters en wethouders.

| 4 | Financiële analyse herindelingsvarianten

H3 | Samenvattend beeld 3.1 Analyse van de drie begrotingen op hoofdlijnen Tabel 1 geeft een samenvattende analyse op hoofdlijnen van de begrotingen 2024 van de drie gemeenten. Tabel 1: Samenvattende analyse op hoofdlijnen van de begrotingen 2024 van de drie gemeenten

Structureel saldo 2027 Eigen vermogen per inwoner OZB-verhoging boven de inflatie t.o.v. 2024 Overige belastingverhogingen t.o.v. 2024 Nog te realiseren structurele taakstelling vanaf 2024

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Overschot € 2,6 miljoen

Tekort € 8,3 miljoen

Sluitend

1.118

795

825

€ 1,9 miljoen (2028) € 500.000

Fasering kapitaallasten (€ 60.000)

Fasering kapitaallasten (€ 1.012.000)

Overhead (€ 420.000) Verkoop vastgoed (€ 500.000) Bedrijfsvoering (€ 42.000)

Ratio weerstandsvermogen Mutatie kapitaallasten onderhoudsinvesteringen en IHP 2035 t.o.v. 2027 Kapitaallasten riolering 2035 t.o.v. 2027 Verbonden partijen

Grondexploitaties

13,1

3,9

Sociaal Domein (€500.000) 1,61

€ 8 miljoen

€ 5,6 miljoen

€ 7,8 miljoen

Gedeeltelijk ideaalcomplex Geen majeure afzonderlijke risico’s Sportpark, Bruisend Hart en ircusterrein in ontwerp

€ 2,8 miljoen

€ 5,1 miljoen

Risico’s overige exploitaties zijn afgedekt

| 5 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Geen majeure afzonderlijke risico’s Risico’s zijn afgedekt

3.2 Samenvattende conclusies van de analyses De analyses leiden tot de volgende conclusies, die gegroepeerd zijn weergegeven. Structuurkenmerken ● De samenvoeging heeft in elk van de varianten naar verwachting weinig consequenties voor de indeling in centrumfuncties. ● De sociale structuur van Wijdemeren valt in dezelfde klasse als Gooise Meren. De gemeente Wijdemeren kent een sterkere sociale structuur dan Hilversum, maar dat zal naar verwachting voor de classificatie geen grote impact hebben. ● In de herindelingsvariant Hilversum/Wijdemeren zal de gemiddelde omgevingsadressendichtheid dalen, waardoor Hilversum naar verwachting zal verschuiven van zeer sterk stedelijk, naar een sterk stedelijke gemeente. Voor de herindelingsvariant Gooise Meren/Wijdemeren zal er geen effect zijn. Financieel herstelplan Wijdemeren ● Met name in de periode na 2027 kent het financieel herstelplan Wijdemeren een forse financiële opgave. De termijn 2027-2035 dient dan ook expliciet in de analyse te worden betrokken. ● Het financieel herstelplan Wijdemeren gaat ervan uit dat er in de huidige meerjarenperiode 2024-2027 nog een aantal bezuinigingstaakstellingen moeten worden gerealiseerd. ● Het financieel herstelplan gaat uit van een OZB-verhoging tot aan de artikel 12-norm in 2029. ● Het financieel herstelplan gaat uit van een verhoging van de toeristen- en forensenbelasting na 2024.

Uitgangspunt begroting 2024-2027 ● Hilversum en Wijdemeren hebben een structureel sluitende begroting. Gooise Meren kent een bezuinigingsopgave van € 8 miljoen. Gooise Meren heeft, mede op advies van de VNG, ervoor gekozen om het structurele tekort vanaf 2026 inzichtelijk te houden en in de meerjarenbegroting 2024-2027 nog geen bezuinigingsmaatregelen te presenteren. Eventuele bezuinigingsmaatregelen die in voorbereiding zijn om in de dekking van dit tekort te voorzien zijn niet in de analyse betrokken. ● De cijfers zijn gebaseerd op de begroting 2024. Latere ontwikkelingen zijn in deze analyse niet meegenomen, maar kunnen het beeld uiteraard wel veranderen. ● De reservepositie van de gemeente Hilversum stijgt van € 950 per inwoner tot € 1.118 per inwoner. Dat komt mede door het feit dat Hilversum in zijn meerjarenbegroting weet te sparen voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. ● De reservepositie van de gemeente Gooise Meren daalt van € 839 per inwoner naar € 795 per inwoner. De reservepositie van Wijdemeren stijgt van € 735 per inwoner naar € 825 per inwoner. ● Wijdemeren dient op korte termijn nog een paar taakstellingen te realiseren: ○ Overhead: € 420.000 ○ Verkoop vastgoed € 500.000 ○ Bedrijfsvoering € 42.000 ○ Sociaal Domein € 500.000

| 6 | Financiële analyse herindelingsvarianten

●

De ratio van de weerstandscapaciteit is in de drie gemeenten boven de waarde van 1. De kwaliteit van de risico-inventarisatie is verder niet onderzocht. Hier is wel een harmonisatieslag noodzakelijk. De opbouw van de weerstandscapaciteit varieert weliswaar in samenstelling, maar de onderliggende verschillen zijn niet groot.

Onderhoudsplannen ● De onderhoudsplannen zijn actueel en verwerkt in de begroting. In Gooise Meren loopt de onderhoudsplanning af in 2025, in Hilversum in 2027 en in Wijdemeren in 2027. Wijdemeren heeft bovendien de consequenties tot en met 2035 in beeld gebracht. ● De grootste onzekerheid bij het onderhoud (kapitaallasten van de onderhoudsinvesteringen) zit in de financiële opgave na 2027. Voor Wijdemeren kon worden teruggevallen op het financieel herstelplan. Voor Gooise Meren en Hilversum is de opgave gebaseerd op enkele beredeneerde aannames. Geadviseerd wordt om in het vervolgtraject de onderhoudsplannen te harmoniseren voor de betreffende herindelingsvariant(en) en de looptijd tot en met 2035 in beeld te brengen. ● De drie gemeenten kennen bovendien nog een wisselend kwaliteitsniveau als vertrekpunt. Sociaal Domein ● Voor Jeugd en Wmo geven de begrotingscijfers geen aanleiding om te veronderstellen dat er grote verschillen zullen ontstaan in geval van samenvoeging. Dat wordt mede veroorzaakt door het feit dat Jeugd en Wmo vooral regionaal zijn georganiseerd. ● Het voorliggend veld en de loketvoorzieningen zijn in Wijdemeren anders georganiseerd dan in Hilversum en Gooise Meren. In Wijdemeren wordt verwacht dat de synergie-effecten bij een samengaan met Hilversum groter zijn dan met Gooise Meren.

● De armoederegelingen verschillen in Wijdemeren ten opzichte van Hilversum en Gooise Meren. Bezien binnen het totale financiële beeld zal het budgettaire effect van harmonisatie naar verwachting beperkt zijn. Verbonden partijen ● De deelname aan verbonden partijen varieert per gemeente. De meeste verbonden partijen waar niet alle gemeenten aan deelnemen kennen een beperkt risicoprofiel. Bij het Plassenschap, GEM Crailo (gebiedsontwikkeling) en Gooisch Natuurreservaat (in verband met de hogere onderhoudslasten als gevolg van het terugtreden van Amsterdam en Noord-Holland) is het risicoprofiel wat groter. Ruimtelijke ontwikkelingen ● De verliezen in de grondexploitaties zijn in de drie gemeenten afgedekt door middel van verliesvoorzieningen. De nieuwe gebiedsontwikkelingen in Hilversum (Bruisend Hart, Circusterrein en Sportpark) moeten zich nog verder uitkristalliseren. Hier is op termijn sprake van een potentieel risico. Anderzijds heeft Hilversum ook gereserveerd voor nieuwe gebiedsontwikkelingen. Algemene uitkering ● In alle varianten treedt ten aanzien van de algemene uitkering een nadeel op van structureel € 1,4 miljoen als gevolg van het wegvallen van een vast bedrag per

| 7 | Financiële analyse herindelingsvarianten

●

gemeente. In geval van samenvoeging met Hilversum kan daarnaast nog een klein positief effect optreden voor de maatstaf regionale en landelijke centrumfunctie. Als gevolg van de herindeling ontvangen de gemeenten in geval van samenvoeging met Hilversum of Gooise Meren een vergoeding van € 6.270.000. In geval van splitsing bedraagt de vergoeding € 7.450.000.

Frictielasten ● Bij frictielasten moet worden gedacht aan de kosten van de inrichting van de nieuwe organisatie of het herinrichten daarvan, harmonisatie van beleid, verordeningen en financiële uitgangspunten, actualisatie van beheerplannen. ● In geval van splitsing zal er in twee organisaties sprake zijn van frictiekosten. Bovendien brengt de splitsing zelf ook nog extra kosten met zich mee. Er komt evenwel geen dubbel budget beschikbaar. Woonlasten ● Harmonisatie van tarieven leidt tot lagere woonlasten in Wijdemeren en hogere woonlasten in Hilversum en Gooise Meren. ● Bij de niet-woningen treedt in de herindelingsvariant Gooise Meren/Wijdemeren een vergelijkbaar effect op. Bij de herindelingsvariant Hilversum/Wijdemeren is er daarentegen sprake van een omgekeerd effect. Daar dalen de lasten in Hilversum en stijgen de lasten in Wijdemeren. ● De afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn in Gooise Meren en Wijdemeren 100% kostendekkend. De kostendekking in Hilversum bedraagt respectievelijk 93% en 91%. ● Wijdemeren rekent een relatief hoog bedrag door aan overhead en straatreiniging in de tarieven voor de afvalstoffenheffing. ● Ten aanzien van de andere belastingen is afhankelijk van de te kiezen herindelingsvariant een harmonisatieslag nodig, omdat Wijdemeren een aantal belastingen kent die Hilversum en Gooise Meren niet kennen.

● In deze analyse is uitgegaan van harmonisatie op basis van gelijkblijvende opbrengsten. Er zijn uiteraard meer politieke keuzes mogelijk in het eindbeeld (harmonisatie op basis van het hoogste tarief leidt tot een hogere opbrengst, harmonisatie op basis van het laagste tarief leidt tot een lagere opbrengst). Iv3-benchmark ● Op basis van deze analyse lijkt het besparingspotentieel bij Hilversum relatief lager dan bij de referentiegemeenten. Hilversum scoort lager op de maatstaven van de algemene uitkering, wat zich ook vertaalt in lagere uitgaven op de diverse onderdelen. Daar komt bij dat Hilversum daarnaast een bedrag van € 74 per inwoner weet te reserveren, terwijl de referentiegroep gemiddeld € 50 per inwoner onttrekt aan de reserve. ● Gooise Meren geeft ten opzichte van de referentiegemeenten relatief veel uit aan onderwijs, sport, cultuur en recreatie en overhead. Verondersteld mag worden dat daar het besparingspotentieel ten opzichte van de referentiegemeenten groter is. ● Wijdemeren kent over bijna de hele linie een lager uitgavenniveau dan de referentiegemeenten. Het besparingspotentieel ligt daarmee lager dan bij de referentiegemeenten.

| 8 | Financiële analyse herindelingsvarianten

3.3 Doorvertaling naar de herindelingsvarianten De bovenstaande analyses zijn doorvertaald naar de verschillende herindelingsvarianten. Dat leidt tot het volgende beeld. Tabel 2: De consequenties voor de onderscheiden herindelingsvarianten Variant 1 Hv/Wm

Variant 2 GM/Wm

Variant 3a Hv/Wm

Variant 3b GM/Wm

Overschot € 2,6 miljoen

Tekort € 8,3 miljoen

Overschot € 2,6 miljoen

Tekort € 8,3 miljoen

Reserves 2027

€ 1.056 per inwoner

€ 803 per inwoner

€ 1.083 per inwoner

€ 800 per inwoner

Effect algemene uitkering 2024

Structureel nadeel van € 1,4 miljoen

Structureel begrotingssaldo 2027

Structureel nadeel van € 1,4 miljoen

Licht positief effect op de centrum maatstaven Frictievergoeding Frictiekosten

Structureel nadeel van € 1,4 miljoen

Licht positief effect op de centrum maatstaven

€ 6,3 miljoen

€ 3,7 miljoen

Inrichten organisatie

Harmonisatie van beleid

Harmonisatie van financiën

Harmonisatie van verordeningen

Actualisatie van beheerplannen

OZB eigenaren woningen (2024)

Hilversum: + € 80 Wijdem.: - € 279

Gooise M: + € 114 Wijdem.: - € 256

Hilversum: + € 45 Wijdem.: - € 316

Gooise M: + € 66 Wijdem.: - € 298

OZB eigenaren woningen (2029)

Hilversum: + € 127 Wijdem.: - € 444

Gooise M: + € 182 Wijdem.: - € 411

Hilversum: + € 72 Wijdem.: - € 503

Gooise M: + € 106 Wijdem.: - € 478

OZB eigenaren niet-woningen (2024)

Hilversum: - € 80 Wijdem.: + € 424

Gooise M: + € 271 Wijdem.: - € 525

Hilversum: - € 43 Wijdem.: + € 461

Gooise M: + € 163 Wijdem.: - € 633

OZB gebruikers nietwoningen (2024)

Hilversum: - € 34 Wijdem.: + € 196

Gooise M: + € 157 Wijdem.: - € 348

Hilversum: - € 19 Wijdem.: - € 211

Gooise M: + € 93 Wijdem.: - € 412

| 9 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Variant 1 Hv/Wm

Variant 2 GM/Wm

Variant 3a Hv/Wm

Variant 3b GM/Wm

OZB eigenaren niet-woningen (2029)

Hilversum: + € 26 Wijdem.: - € 138

Gooise M: + € 498 Wijdem.: - € 966

Hilversum: + € 14 Wijdem.: - € 150

Gooise M:+ € 300 Wijdem.: - € 1.164

OZB gebruikers niet-woningen (2029)

Hilversum: + € 37 Wijdem.: - € 210

Gooise M: + € 305 Wijdem: - € 676

Hilversum: + € 20 Wijdem.: - € 227

Gooise M: + € 181 Wijdem.: - € 801

Afvalstoffenheffing (eenpersoons)

Hilversum: + € 13 Wijdem.: - € 72

Gooise M: + € 17 Wijdem: - € 52

Hilversum: + € 7 Wijdem.: - € 78

Gooise M: + € 10 Wijdem.: - € 59

Afvalstoffenheffing (meerpersoons)

Hilversum: + € 11 Wijdem.: - € 39

Gooise M: + € 14 Wijdem: - € 31

Hilversum: + € 6 Wijdem.: - € 44

Gooise M: + € 8 Wijdem.: - € 37

Rioolheffing

Hilversum: + € 32 Wijdem.: - € 130

Gooise M: + € 36 Wijdem.: - € 89

Hilversum: + € 18 Wijdem.: - € 144

Gooise M: + € 21 Wijdem.: - € 104

Totaal woonlasten (meerpersoons huishoudens) 2024

Hilversum: + € 123 Wijdem.: - € 448

Gooise M: + € 164 Wijdem: - € 376

Hilversum: + € 69 Wijdem.: - € 604

Gooise M:: + € 95 Wijdem.: - € 439

Te harmoniseren overige belastingen

Invoeren of afschaffen: Toeristenbelasting

Invoeren of afschaffen:

Invoeren of afschaffen: Toeristenbelasting

Invoeren of afschaffen:

Forensenbelasting

Hondenbelasting

Precario

Roerende ruimtebelasting

Harmoniseren tarieven

Harmoniseren tarieven Toeristenbelasting

Harmoniseren tarieven

Harmoniseren tarieven Toeristenbelasting

Leges

Tot 2027 te overzien Tot 2027 is het beeld te overzien. De grootste onzekerheid is in deze periode de vraag of Wijdemeren de ingeboekte taakstellingen tot 2027 realiseert. De echte financiële opgave komt na 2027. Dat betekent dat er nog tijd is om gericht keuzes te maken. Wijdemeren heeft

| 10 | Financiële analyse herindelingsvarianten

nog een aantal taakstellingen te realiseren en in Gooise Meren ligt er nog een opgave om in de jaren 2026 en 2027 tot een structureel sluitende begroting te komen. Hilversum heeft in alle jaren een structureel sluitend perspectief. Structurele opgave van circa € 15 miljoen Naast het effect van harmonisatie van de woonlasten leidt de herindeling tot een extra opgave voor de ontvangende gemeenten van circa € 15 miljoen (structureel nadeel op de algemene uitkering, stijging van de kapitaallasten als gevolg van de onderhoudsinvesteringen, de rioleringsinvesteringen en het IHP). Daar komt bij dat de ‘ontvangende gemeenten’ zelf ook te maken krijgen met een stijging van de kapitaallasten als gevolg van nieuwe investeringen, waarvoor na 2027 nog geen dekking voorhanden is. Woonlasten In alle varianten dalen de woonlasten voor de inwoners van Wijdemeren en stijgen de woonlasten voor de inwoners van Hilversum en/of Gooise Meren. In de splitsingsvariant dalen de woonlasten in Wijdemeren het meest. In die situatie wordt het verschil uitgesmeerd over zowel Hilversum als Gooise Meren. Begrotingspositie Het vertrekpunt vanuit de begroting 2024 is in Hilversum beter dan in Gooise Meren. Gooise Meren heeft nog een bezuinigingstaakstelling door te voeren, daar waar Hilversum een structureel sluitende begroting kent.

Daar staat tegenover dat Hilversum een paar grote grondexploitaties voorbereidt. Dat kan op de lange termijn zowel kansen (verzilveren van een eventueel batig saldo) als risico’s (het treffen van verliesvoorzieningen) met zich meebrengen. Splitsen: dubbele lasten, maar geen dubbel budget Vanuit een financieel oogpunt heeft ‘splitsen’ nadelen. Hoewel het invoegen van een kleinere gemeente wellicht gemakkelijker te realiseren is dan een grotere gemeente, blijft er in de splitsingsvariant nog steeds sprake van een harmonisatieopgave op twee plekken. Daarnaast leidt het splitsen van de gemeente Wijdemeren ook tot extra kosten en daardoor gaat splitsen wellicht gepaard met een langere doorlooptijd. De stijging van de woonlasten wordt in de splitsingsvariant met ongeveer 40% beperkt.

| 11 | Financiële analyse herindelingsvarianten

H4 | Structuurkenmerken In dit hoofdstuk typeren we de drie gemeenten aan de hand van de structuurkenmerken en beschrijven we vervolgens de consequenties voor de drie herindelingsvarianten.

4.1 Beschrijving van de drie gemeenten Door het CBS worden gemeenten onder meer ingedeeld naar de mate van stedelijkheid en de grootteklasse. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) classificeert de gemeenten daarnaast nog naar de mate waarin de gemeente een centrumfunctie heeft en de aard van de sociale structuur. Voor de drie gemeenten leidt dit tot het volgende beeld: Tabel 3: Classificering van de drie gemeenten

Structuurkenmerken

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Centrumfunctie

Sterke centrumfunctie

Redelijke centrumfunctie

Zonder centrumfuncties

Sociale structuur

Matige sociale structuur

Goede sociale structuur

Mate van stedelijkheid

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Weinig stedelijk

Grootteklasse

50.000 - 100.000 inwoners

20.000 - 50.000 inwoners

Kernen

Grote woonkernen

Totale lasten/inwoner1 (exclusief mutaties reserves)

3.778

2.917

2.773

Algemene uitkering per inwoner

2.281

1.786

1.539

4.2 Woonlasten, demografie en inkomen Bij de woonlasten zien we dat Hilversum in de buurt van het landelijk gemiddelde zit, terwijl de woonlasten in Gooise Meren en zeker in Wijdemeren daar duidelijk boven zitten. Qua solvabiliteit (verhouding tussen eigen vermogen en vreemd vermogen) zitten de drie gemeenten onder het landelijk gemiddelde, waarbij opvalt dat Gooise Meren een verhoudingsgewijs hogere netto schuld heeft dan de andere twee gemeenten. De demografische druk (aandeel jongeren en ouderen) ligt in Hilversum net iets boven het landelijk gemiddelde. In Gooise Meren en Wijdemeren ligt deze beduidend hoger. Huishoudens met de hoogste inkomens zijn in Gooise Meren en Wijdemeren oververtegenwoordigd ten opzichte van de landelijke situatie. Dit is weergegeven in de onderstaande grafieken. 1

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

| 12 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Figuur 2: Vergelijking van de drie gemeenten op een aantal indicatoren

| 13 | Financiële analyse herindelingsvarianten

4.3 Structuurkenmerken van de drie gemeenten In de onderstaande tabel zijn de structuurkenmerken weergegeven. De kenmerken zijn ontleend aan de maatstaven voor de algemene uitkering per 2024. Tabel 4: Structuurkenmerken van de drie gemeenten

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Bedrijven

16.266

12.355

4.968

Bewoonde oorden 1930

13.746

6.822

Bijstandsontvangers

2.164

880

216

470

173

18.696

10.602

3.619

Grote woonkernen

Historische woningen in bewoonde oorden 1930

651

Huishoudens met een laag inkomen met drempel

8.040

3.361

1.314

Inwoners

92.614

59.411

24.729

Inwoners 75+ met drempel

2.782

2.785

1.235

Jongeren

18.476

13.252

4.552

7.324

1.722

2.050

101.014

40.167

1.245

Leerlingen (voortgezet) speciaal onderwijs

3.918

701

Leerlingen voortgezet onderwijs

6.265

3.154

Lokale centrumfunctie

100.690

59.369

17.188

Inwoners met een migratieachtergrond

15.464

5.999

1.485

805

3.152

8.191

3.733

218

264

Oppervlak bebouwing buitengebied (ha)

Oppervlak bebouwing woonkern (ha)

392

260

145

Oppervlak binnenwater (ha)

1.279

2.883

Oppervlak buitenwater (ha)

2.101

Doelgroepenregister gemeentelijke doelgroep Eénpersoonshuishoudens

Kernen Laag opleidingsniveau met drempel Landelijke centrumfunctie

Oeverlengte*bodemfactor gemeente Onderwijsachterstand

| 14 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Bedrijven

16.266

12.355

4.968

Bewoonde oorden 1930

13.746

6.822

Bijstandsontvangers

2.164

880

216

Doelgroepenregister gemeentelijke doelgroep

470

173

Oppervlak historische kern < 40 ha

Oppervlak land (ha)

4.543

4.142

4.753

Regionale centrumfunctie

97.147

39.387

1.194

Woonruimten

44.505

27.730

12.294

Woonruimten ∗ bodemfactor woonkern

44.279

27.865

12.476

Omgevingsadressendichtheid

2.786

1.911

601

(Bron: Findo - Maatstaven Gemeentefonds)

4.4 Consequenties voor de drie herindelingsvarianten Geen grote consequenties voor de centrumfunctie De samenvoeging heeft naar verwachting weinig consequenties voor de indeling in centrumfuncties. Daarvoor zijn de onderlinge verschillen te groot. Verhoudingsgewijs zal de waarde voor Hilversum en Gooise Meren iets afnemen, omdat er een samenvoeging plaatsvindt met een gemeente met een veel lichtere centrumfunctie. Geen grote consequenties voor de sociale structuur Hilversum heeft weliswaar een matige sociale structuur en Gooise Meren een goede sociale structuur, maar de omvang van Wijdemeren is naar verwachting te beperkt om daar een grote impact op te hebben voor elk van de herindelingsvarianten. Mate van stedelijkheid De mate van stedelijkheid wordt bepaald door de omgevingsadressendichtheid (het gemiddeld aantal adressen binnen een straal van een kilometer van een woning). Gooise Meren kent een lage omgevingsadressendichtheid en Hilversum een hoge. Een grove vuistregel leert dat de nieuwe omgevingsadressendichtheid het gewogen gemiddelde bedraagt van de twee nieuwe gemeenten2. Daarmee komt de herindelingsvariant Hilversum/Wijdemeren waarschijnlijk in de klasse sterk stedelijk (1.500 tot 2.500 adressen per km2). De herindelingsvariant Gooise Meren/Wijdemeren blijft op basis van deze berekening net in de categorie sterk stedelijk.

Woonkernen In de onderstaande tabel zijn de bestaande woonkernen bij elkaar opgeteld voor elk van de herindelingsvarianten. In paragraaf 6.1 geven we aan dat in de herindelingsvariant 2

Voor een exacte berekening is men aangewezen op het CBS.

| 15 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Hilversum/Wijdemeren voor de berekening van de algemene uitkering Hilversum, Nieuw Loosdrecht en ‘s-Graveland mogelijk als één kern gelden als de gemeentegrens daar zou wegvallen. Tabel 5: Berekening omgevingsadressendichtheid op basis van gewogen gemiddelde

Structuur kenmerken

Variant 1 Hv/Wm

OAD Hilversum/Gooise Meren

Variant 2 GM/Wm

Variant 3a Hv/Wm

Variant 3b GM/Wm

2.786

1.911

2.786

1.911

OAD Wijdemeren

601

Woonruimten Hilversum/Gooise Meren

44.505

27.730

44.505

27.730

Woonruimten Wijdemeren

12.294

6.147

OAD op basis van gewogen gemiddelde

2.196

1.509

2.520

1.673

Modelmatig overzicht Bovenstaande leidt tot het volgende modelmatige overzicht: Tabel 6: Classificering van de onderscheiden herindelingsvarianten

Structuur kenmerken

Variant 1 Hv/Wm

Variant 2 GM/Wm

Variant 3a HV/Wm

Variant 3b GM/Wm

Centrumfunctie

Sterke centrumfunctie

Redelijke centrumfunctie

Sterke centrumfunctie

Redelijke centrumfunctie

Sociale structuur

Matige sociale structuur

Goede sociale structuur

Matige sociale structuur

Goede sociale structuur

Mate van stedelijkheid

Sterk stedelijk

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Grootteklasse

Meer dan 100.000 inwoners

50.000 - 100.000 inwoners

Meer dan 100.000 inwoners

50.000 - 100.000 inwoners

Kernen

Grote woonkernen

| 16 | Financiële analyse herindelingsvarianten

4.5 Prognose van de bevolkings- en huishoudensontwikkeling In de onderstaande figuur is de demografische druk van de drie gemeenten weergegeven en vergeleken met het landelijke beeld. Onder de demografische druk wordt verstaan: het aandeel jongeren (tot en met 19 jaar), uitgedrukt in een percentage van het aantal 20-64-jarigen. Dit noemen we de groene druk. Daarnaast kennen we de grijze druk: het aandeel ouderen (vanaf 65 jaar), uitgedrukt in een percentage van het aantal 20-64-jarigen. Voor gemeenten is dit van belang omdat voor deze doelgroepen relatief veel kosten worden gemaakt: voor jongeren bijvoorbeeld de kosten voor onderwijs en jeugdzorg, en de Wmo-uitgaven komen vooral bij de ouderen terecht. Daarom hebben we de grijze druk nog onderverdeeld in een categorie tot 75 jaar en de categorie 75 jaar en ouder. De laatste categorie is een belangrijke voorspeller voor het kostenniveau van de Wmo en is ook één van de maatstaven in de algemene uitkering. Dit leidt tot het volgende beeld: Figuur 3: Demografische druk

In de figuur hiernaast zien we dat de omvang van de grijze druk in Wijdemeren beduidend groter is dan in Gooise Meren en Hilversum. Bovendien is het aandeel van de leeftijdsgroep 64 t/m 74 jaar relatief groot. Dat is de groep die de komende tien jaar een beroep zal gaan doen op de Wmo. Ten opzichte van het landelijke beeld hebben de drie gemeenten verhoudingsgewijs veel jongeren tot 20 jaar, afgezet tegen het aantal 20-64-jarigen.

| 17 | Financiële analyse herindelingsvarianten

CBS: Grijze druk neemt de komende jaren toe Figuur 4: Prognose ontwikkeling demografische druk

In de jongste CBS-prognose3 wordt verwacht dat de bevolking in Nederland zal blijven groeien. De verwachte immigratie zal daar naar verwachting een bijdrage aan leveren. De groene druk zal in Nederland naar verwachting redelijk constant blijven. Anders ligt het met de grijze druk. Die zal verder gaan toenemen. Dat hebben we weergegeven in de grafiek hiernaast. Deze trend zal ook doorwerken in de cijfers van de individuele gemeenten.

4.6 Samenvattende conclusies Structuurkenmerken ● De samenvoeging heeft in elk van de varianten naar verwachting weinig consequenties voor de indeling in centrumfuncties.

●

De sociale structuur van Wijdemeren valt in dezelfde klasse als Gooise Meren. De gemeente Wijdemeren kent een sterkere sociale structuur dan Hilversum, maar dat zal naar verwachting voor de classificatie geen grote impact hebben.

●

In de herindelingsvariant Hilversum/Wijdemeren zal de gemiddelde omgevingsadressendichtheid dalen, waardoor Hilversum naar verwachting zal verschuiven van zeer sterk stedelijk naar een sterk stedelijke gemeente. Voor de herindelingsvariant Gooise Meren/Wijdemeren zal er geen effect zijn.

CBS Statline, Kerncijfers van diverse bevolkingsprognoses en waarneming, 15 december 2023.

| 18 | Financiële analyse herindelingsvarianten

H5| Financiële positie van de gemeenten 5.1 Herstelplan Wijdemeren - de periode na 2027 Het financieel herstelplan in Wijdemeren In het financieel herstelplan geeft de gemeente Wijdemeren aan dat het financieel perspectief op de langere termijn niet gunstig is. Met name op het gebied van de openbare ruimte is in het plan rekening gehouden met een inhaalslag. De gemeente geeft aan dat de kwaliteit van het openbaar gebied niet verder achteruit mag gaan. Het herstelplan geeft aan dat uitstel geen optie meer is. In de onderstaande tabel zijn de verschillende onderdelen van het herstelplan weergegeven. Tabel 7: Effecten financieel herstelplan Wijdemeren (bedragen x € 1.000) (negatieve bedragen zijn tekort of tekortverhogend) 2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

Kapitaallasten nw. inv.

-960

-1.547

-1.704

-1.910

-3.434

-4.942

-6.719

-8.316

-10.229

-11.970

-13.392

-14.801

Groot en klein onderhoud

-600

Autnome ontw.

1.943

1.240

-471

Kostendekkende heffingen

1.600

671

1.333

1.986

2.629

3.264

3.889

4.505

5.112

Kostendekking nieuwe rioleringsinv. Potentieel

164

Taakstelling sociaal domein

-250

500

Taakstelling bedrijfsvoering

-550

Maatregelen omgeving

-1.010

-720

-520

Taakstelling overhead

200

420

Verkoop vastgoed

100

200

400

500

OZB-verhoging

468

935

1.403

1.870

2.338

2.600

Toeristenbelasting ca.

500

750

800

900

1.000

Saldo herstelplan

1.605

2.694

2.375

2.495

2.210

1.626

502

-452

-1.730

-2.846

-3.652

–4.454

-285

-869

-1.993

-2.947

-4.225

-5.341

-6.147

-6.949

Effect in latere jaren t.o.v. 2027

| 19 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Het herstelplan is tot en met de jaarschijf 2027 in de meerjarenbegroting van Wijdemeren verwerkt. De bovenstaande tabel leert dat wanneer de maatregelen uit het herstelplan onverkort worden doorgevoerd ten opzichte van de (laatste) jaarschijf 2027 uit de meerjarenbegroting 2024-2027 in 2035 een aanvullend tekort ontstaat van ongeveer € 7 miljoen. Dat betekent dus niet alleen dat de onderhoudsplannen in de begroting zijn opgenomen, maar ook dat: a. de tarieven voor de rioolheffing meer dan verdubbeld zijn ten opzichte van 2024; b. een taakstelling van € 500.000 op het Sociaal Domein is gerealiseerd; c. een taakstelling van € 420.000 op de overhead is gerealiseerd; d. een structurele besparing van € 500.000 op de exploitatie van het vastgoed is gerealiseerd; e. een OZB-stijging (bijna 30% ten opzichte van 2023) tot het niveau van de artikel 12-norm is gerealiseerd; f. een taakstellende verhoging van de tarieven voor toeristenbelasting en de forensenbelasting is gerealiseerd. Doorkijk voor de periode na 2028 Dit alles maakt dat het financieel beeld in de periode na 2027 wezenlijk kan afwijken van het beeld zoals dat in de huidige begroting tot en met 2027 is geschetst. Dat betekent dat in de analyse ook de periode na 2027 wordt betrokken. Het spreekt voor zich dat naarmate het perspectief verder weg ligt, ook de onzekerheidsmarge toeneemt.

5.2 Begrotingssaldi Voor het vertrekpunt van de analyse gaan we uit van de gepresenteerde saldi bij de meerjarenbegroting 2024. Het financieel perspectief zal nadien zijn gewijzigd. Het was in dit stadium niet mogelijk om de saldi van de kadernota’s 2025 in de drie gemeenten mee te nemen. De begrotingssaldi zijn als volgt: Tabel 8: Begrotingssaldi van de verschillende gemeenten (bedragen x € 1.000) (negatieve bedragen zijn tekort of tekortverhogend)

Omschrijving

2025

2026

2027

-1.553

-374

14.719

1.611

2.580

Begrotingssaldo Gooise Meren

1.174

-7.846

-8.616

Wv. structureel

1.673

-7.237

-8.340

Begrotingssaldo Wijdemeren

3.092

160

-40

Wv. structureel

3.582

360

-40

Begrotingssaldo Hilversum Wv. structureel

| 20 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Gemeenten zijn verplicht om aan te geven in hoeverre het begrotingssaldo structureel van aard is. Dat wil zeggen in hoeverre de lasten die ieder jaar terugkeren, gedekt worden door baten die ieder jaar terugkeren. Incidentele baten zijn bijvoorbeeld grondverkopen of onttrekkingen uit reserves. Incidentele lasten zijn eenmalige projectsubsidies of het treffen van een verliesvoorziening. De toezichthouder baseert zijn oordeel in de regel op het structurele karakter van de begroting. In de begrotingen van Hilversum en Gooise Meren is het effect van het 'ravijnjaar' 2026 duidelijk zichtbaar. De vergoeding uit het Gemeentefonds zal in dat jaar gaan dalen. De VNG heeft becijferd dat de gemeenten er in reële zin ongeveer € 3 miljard op achteruit gaan. Voor een gemeente met 25.000 inwoners gaat het gemiddeld om een bedrag van circa € 3,5 miljoen. Voor een gemeente met 60.000 inwoners gaat het gemiddeld om een bedrag van circa € 9 miljoen. Voor een gemeente van 100.000 inwoners gaat het om een bedrag van circa € 15 miljoen. Dat beeld zien we ook terug in de cijfers van Hilversum en Gooise Meren. Van de begrotingen van de drie gemeenten vertoont alleen die van Gooise Meren met ingang van 2026 een tekort. Het tekort in Gooise Meren bedraagt ruim € 8 miljoen, terwijl de begrotingen in Wijdemeren en Hilversum structureel sluitend zijn.

5.3 Reserves Hilversum De huidige meerjarenbegroting biedt Hilversum de mogelijkheid om een deel van het saldo te storten in de algemene reserve. De algemene reserve loopt daarmee naar verwachting van bijna € 70 miljoen per 1/1/2025 tot ruim € 82 miljoen in 2028. Daarnaast wordt in Hilversum gereserveerd voor toekomstige stedelijke ontwikkelingen. De reserve Stedelijke Ontwikkeling loopt op tot bijna € 17 miljoen in 2028. Tabel 9: Reserves gemeente Hilversum per 1 januari (bedragen x € 1.000) (negatieve bedragen zijn tekort of tekortverhogend)

Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Algemene reserve

69.560

80.361

81.444

82.444

Reserve Stedelijke Ontwikkeling

12.871

14.171

15.471

16.771

Overige bestemmingsreserves

6.797

6.289

5.912

5.908

89.318

100.821

102.827

105.123

950

1.073

1.094

1.118

Totaal reserves Per inwoner

Gooise Meren De reserves in Gooise Meren blijven constant. De reserves lopen af van ongeveer € 51 miljoen per 1 januari 2025 tot € 48 miljoen per 1 januari 2028. Er is een reserve gevormd waarin het gemeentelijk aandeel van het uittreden van Amsterdam en Noord-Holland uit het Gooisch Natuurreservaat is gestort. De hogere jaarlijkse bijdrage die voor rekening van de gemeente komt, wordt hieruit gedekt.

| 21 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Tabel 10: Reserves Gooise Meren per 1 januari (bedragen x € 1.000) (negatieve bedragen zijn tekort of tekortverhogend)

Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Algemene reserve

31.543

Kap.lasten gr. Proj. Muiden

2.831

2.721

2.612

2.502

Overige kapitaallastenreserves

4.432

3.958

3.484

3.084

Uittreden GNR

4.435

4.104

3.784

3.475

Overige bestemmingsreserves

7.500

50.741

49.826

48.923

48.105

839

824

809

795

Totaal reserves Per inwoner

Wijdemeren Met een bedrag van € 8 miljoen heeft Wijdemeren de laagste algemene reserve, ook wanneer het wordt uitgedrukt in een bedrag per inwoner. Voor het rationeel wegbeheer heeft de gemeente een aparte reserve gevormd, evenals voor de dekking van de afschrijvingslasten van bepaalde activa. Het totaal aan reserves bedraagt per begin 2028 ruim € 20 miljoen. Uitgedrukt in een bedrag per inwoner komt dat overeen met de omvang van de reserves in Gooise Meren. Tabel 11: Reserves Wijdemeren per 1 januari (bedragen x € 1.000) (negatieve bedragen zijn tekort of tekortverhogend)

Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Algemene reserve

4.988

8.081

8.240

8.200

Reserve rationeel wegbeheer

5.263

Reserve afschrijving activa

3.647

3.434

3.223

3.013

Overige bestemmingsreserves

4.174

3.946

3.934

3.813

Totaal

18.072

20.724

20.660

20.289

Per inwoner

735

842

840

825

5.4 Taakstellingen in de begroting In de begrotingen is nog een aantal stelposten of taakstellingen opgenomen. In deze fase is alleen gekeken naar de grote taakstelling die nog moet worden gerealiseerd en waar nog geen voorgenomen (Rijks)beleid tegenover staat. Een stelpost die betrekking heeft op het (nog) toerekenen van investeringen is eveneens buiten beschouwing gelaten. Het gaat vooral om de grote risicoposten die nog moeten worden gerealiseerd en een structureel effect hebben op het meerjarenbeeld.

| 22 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Tabel 12: Overzicht van taakstellingen in de begroting per 2027

Hilversum

Gooise Meren Taakstelling fasering kapitaallasten (€ 60.000)

Wijdemeren

Stelpost afschrijvingstermijnen (€ 1.012.000)

Taakstelling overhead (€ 420.000) Verkoop vastgoed (€ 500.000) Taakstelling bedrijfsvoering (€ 42.000) Taakstelling Sociaal Domein (€ 500.000)

De drie gemeenten hebben daarnaast in hun begroting gereserveerd voor loon- en prijsstijgingen. Hilversum reserveert daarnaast nog middelen voor autonome kostenstijgingen bovenop de inflatie voor een bedrag van € 1,5 miljoen per jaar structureel, en loopt daarmee op tot € 6 miljoen in 2028.

5.5 Risico’s en risicoafdekking In de paragraaf Weerstandsvermogen moeten de gemeenten aangeven in hoeverre zij in staat zijn de risico’s die ze voorzien op te vangen. Dit wordt uitgedrukt in de zogenoemde ratio voor het weerstandsvermogen. Omdat er geen strakke voorschriften zijn voor de inventarisatie van de risico’s, maar ook niet voor de samenstelling van de buffer waarmee de risico’s moeten worden opgevangen (de beschikbare weerstandscapaciteit), kunnen niet zonder meer alle waarden bij elkaar worden opgeteld. Tabel 13: Ratio weerstandsvermogen (bedragen x € 1.000)

Omschrijving

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Benodigde weerstandscapaciteit

5.407

12.007

2.322

Beschikbare weerstandscapaciteit

70.910

47.263

3.773

13.1

3,9

1.61

Ratio weerstandsvermogen

Samenstelling van de benodigde weerstandscapaciteit In de onderstaande tabel is weergegeven welke risico’s de samenstelling van de benodigde weerstandscapaciteit beïnvloeden en wat hun aandeel hierin is. We zijn hierbij uitgegaan van de tien grootste risico’s zoals die door de gemeenten zijn aangegeven. Dat levert een divers beeld op. Financiële risico’s, waaronder de uitkering uit het Gemeentefonds, worden door alle gemeenten genoemd. Ook de risico’s in het Sociaal Domein spelen in de drie gemeenten. In Hilversum vormen ICT-ontwikkelingen en grondexploitaties een belangrijk aandeel. In Gooise Meren worden de risico’s op een aantal specifieke projecten genoemd, waaronder het warmtenet Muiderberg. In Wijdemeren nemen de risico’s met betrekking tot het beheer van de openbare ruimte een groot aandeel in.

| 23 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Tabel 14: Samenstelling en relatieve aandeel van de benodigde weerstandscapaciteit (Op basis van de top 10 risico’s)

Omschrijving

Hilversum

Gooise Meren

Warmtenet Muiderberg Uitkering gemeentefonds

9,54% 8,90%

6,70%

Financiele risico’s

20,93%

Krijgsman

6,13%

Jeugdzorg

5,60%

5,94%

Wmo

7,50%

3,37%

Bijstand

17,3%

Sociaal Domein ICT-ontwikkelingen

11,28% 23,6%

5,30%

Asbest en bodemsanering

7,60% 5,38%

Stikstof eisen

4,37%

Emmalocaties

4,12%

Grondexploitaties algemeen

Wijdemeren

12,6%

6,46%

Projecten

15,29%

Implementatie omgevingswet

5,38%

Onderhoud kapitaalgoederen

16,37%

Riolering

2,15%

Beschoeiingen

2,58%

KC Meerstroom

3,64%

Arbeidsmarkt

2,76%

Achterstallige huurinkomsten

4,00%

Aanbestedingen

3,90%

Niet realiseren van bezuinigingen

3,70%

Opbrengst lokale belastingen

3,30%

Samenstelling van de beschikbare weerstandscapaciteit Gemeenten zijn vrij om te bepalen hoe de beschikbare weerstandscapaciteit wordt vormgegeven. In de onderstaande tabel hebben we de elementen benoemd die in de betreffende gemeente deel uitmaken van de beschikbare weerstandscapaciteit. Wijdemeren

| 24 | Financiële analyse herindelingsvarianten

kan geen gebruik meer maken van de onbenutte belastingcapaciteit, want die is tot en met 2029 definitief ingezet. Tabel 15: Opbouw van de beschikbare weerstandscapaciteit (+ is wel opgenomen, - is niet opgenomen)

Omschrijving

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Algemene Reserve

Overige bestemmingsreserves

Onvoorzien

Saldo lopende begroting

Onbenutte belastingcapaciteit4

Stille reserves

5.6 Onderhoud kapitaalgoederen 5.6.1 Onderhoudsplannen voor de Openbare Ruimte Als eerste stap hebben we vastgesteld voor de drie gemeenten voor welke onderdelen er onderhoudsplannen zijn vastgesteld en in hoeverre deze onderhoudsplannen daadwerkelijk zijn vertaald in de begroting (en dus onderdeel uitmaken van het eerder gepresenteerde financieel meerjarenbeeld). De onderhoudsplannen zelf zijn niet inhoudelijk getoetst; dat zou te ver voeren in het kader van deze analyse. In zijn algemeenheid geldt dat naarmate de onderhoudsplannen ouder zijn, dat de onzekerheidsmarge groter wordt, zeker ten aanzien van de vraag of de effecten van de grote prijsstijgingen van de afgelopen jaren in voldoende mate zijn verwerkt. Tabel 16: Overzicht van de onderhoudsplannen

Omschrijving

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Looptijd

Verwerkt

Looptijd

Verwerkt

Looptijd

Verwerkt

Bebording/bewegwijzering

2027

2025

2027

Civiele kunstwerken

2027

2025

2027

Groen

2027

2025

2027

Openbare verlichting

2027

2025

2027

Spelen

2027

2025

2027

Hilversum benoemt daarnaast ook nog de potentiële weerstandscapaciteit. In die opgave wordt de onbenutte belastingcapaciteit wél meegenomen.

| 25 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Omschrijving

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Looptijd

Verwerkt

Looptijd

Verwerkt

Looptijd

Verwerkt

Wegen

2027

2025

2027

Riolering

2027

2025

2027

Water

2027

2025

2027

Gebouwen

20275

2025

stelpost6

Onderwijshuisvesting

2027

2025

2027

Overig maatsch. vastgoed

2034

2025

stelpost

5.6.2 Kwaliteitsniveau De drie gemeenten hanteren onderling een wisselend uitgangspunt als het gaat om het vereiste kwaliteitsniveau van de openbare ruimte. ● Hilversum: onderhoudsniveau B en op bepaalde gebieden onderhoudsniveau A; ● Gooise Meren: de gehele gemeente wordt op beeldkwaliteitsniveau C beheerd en onderhouden (minimum-plus scenario); ● Wijdemeren: onderhoudsniveau C en op bepaalde gebieden onderhoudsniveau B. Harmonisatie van de verschillen in kwaliteitsniveaus heeft financiële consequenties. Dit is niet nader gekwantificeerd.

5.6.3 Kapitaallasten onderhoudsinvesteringen na 2027 Hilversum Voor de Hilversumse situatie gaan we ervan uit dat het structurele deel van het investeringsniveau in 2028 ook wordt doorgezet in latere jaren. Het gaat hierbij om een investeringsbedrag van ruim € 8 miljoen voor de Openbare Ruimte en € 12 miljoen voor onderwijs. Voor de rioolinvesteringen hanteert Hilversum voor een belangrijk deel een ideaalcomplex. Dat wil zeggen dat de investeringen ineens kunnen worden gedekt uit de jaarlijkse opbrengst van de rioolheffing. Daardoor komen er relatief weinig ‘oude kapitaallasten’ ten laste van de rioolexploitatie. Of dit langjarig houdbaar blijft is niet getoetst.

Bij Hilversum zijn de in de tabel genoemde gebouwen en overig maatschappelijk vastgoed onderdeel van de MOP 2020. De onderhoudsplanning vastgoedobjecten loopt tot en met 2034 en die voor sportparken tot en met 2024. 6 Bij Wijdemeren is een stelpost opgenomen voor het onderhoud van gebouwen.

| 26 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Tabel 17: Investeringen in Hilversum na 2027 (Bedragen x € 1.000)

2028

Afschr.

Kapitaallast

Vervanging afgeschreven wegen

6124

380

Wegwerkzaamheden i.c.m. rioleringen

412

Vervanging bebording

159

Renovatie groenvoorzieningen

336

Instandhouden bomenbestand

379

Speelvoorzieningen

657

IHP Onderwijs7

12.000

800

Totaal8

20.142

Vervanging lichtmasten

1.392

Inverdieneffect wegvallende kapitaallasten Netto (afgerond)

400 1.000

Gooise Meren In Gooise Meren lopen de onderhoudsplannen door tot en met 2025. De daaruit voortvloeiende structurele onderhoudslasten lopen ook door na 2025. Dat vormt het vertrekpunt voor deze analyse. In hoeverre een actualisatie van de beheerplannen leidt tot een structureel hogere onderhoudslast na 2025 is nog onzeker. De investeringsplanning in de begroting 2024 loopt tot en met 2027. Voor de onderwijshuisvesting is een meerjarige planning beschikbaar. Voor de overige investeringen is deze er nog niet. Om tot een indicatie te komen gaan we uit van de volgende uitgangspunten:

In het voorstel IHP is opgenomen dat de financiën van het oude IHP beschikbaar blijven voor onderwijshuisvestingsprojecten. Bij de voorjaarsnota 2024 worden in Hilversum de investeringen IHP voor 2028 gepresenteerd. Hierbij wordt uitgegaan van het gemiddelde investeringsbedrag van het oude IHP voor de resterende periode. Dit betreft vanaf 2028 € 11.983.000 per jaar. In het overzicht is dit afgerond op € 12 miljoen. Voor dit onderdeel is gerekend met een inverdieneffect aan vrijvallende kapitaallast van € 250.000 (aanname). 8 Hilversum rekent voor 2027 met een rente voor nieuwe financiering van 4,2%. Met dat rentepercentage is hier ook mee gerekend en niet met de omslagrente van 1,6%.

| 27 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Tabel 18: Inschatting investeringsniveau na 2027 Gooise Meren

Omschrijving

Bedrag

Netto investeringen 2024-2027

€ 149 miljoen

Waarvan Onderwijshuisvesting

€ 70 miljoen

Overige investeringen

€ 79 miljoen

Gemiddeld per jaar (afgerond)

€ 20 miljoen

Waarvan Riolering

€ 10 miljoen

Investeringen exclusief riool en onderwijs

€ 10 miljoen

Gemiddelde kapitaallast

€ 700.000

Inverdieneffect vrijvallende kapitaallast (inschatting)

€ 200.000

Op basis van deze inschatting moet rekening worden gehouden met een jaarlijkse netto groei aan kapitaallasten van € 500.000 per jaar, exclusief het integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP). De prognose voor het IHP is separaat in beeld gebracht. Ook is een inschatting gemaakt voor de kapitaallasten van de riolering. Het gaat hierbij om een globale inschatting, wanneer ook in de jaren na 2028 een gemiddeld investeringsniveau van € 10 miljoen benodigd is, met een inverdieneffect van vrijvallende kapitaallasten. Vooralsnog schatten we dit in op een reeks die oploopt met € 350.000 per jaar en gedekt moet worden uit de rioolheffing. Dat leidt tot het volgende beeld: Tabel 19: Inschatting kapitaallasten na 2027 Gooise Meren (bedragen x € 1.000) (negatieve bedragen zijn tekort of tekortverhogend)

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

Kapitaallasten investeringen (excl. Riool en IHP)

-500

-1.000

-1.500

-2.000

-2.500

-3.000

-3.500

-4.000

IHP

510

-1.411

-899

-1.069

-1.233

-1.561

-1.574

Kapitaallasten riolering

-350

-700

-1.050

-1.400

-1.750

-2.100

-2.450

-2.800

Rioolheffing

350

700

1.050

1.400

1.750

2.100

2.450

2.800

Totaal

-2.411

-2.399

-3.069

-3.733

-4.561

-5.074

-5.574

Wijdemeren Voor de mutatie van de onderhoudslasten na 2027 baseren we ons voor Wijdemeren op de gegevens uit het financieel herstelplan. Dat leidt tot het volgende beeld:

| 28 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Tabel 20: Financiële effecten onderhoudsplannen Wijdemeren ten opzichte van 2027 (bedragen x € 1.000) (negatieve bedragen zijn tekort of tekortverhogend)

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

IHP Onderwijs

-246

-352

–788

-1.065

-1.038

-1.011

MJOP Wegen

-550

-1.100

-1.650

-2.200

-2.750

-3.300

-3.850

-4.400

MJOP Bruggen

-163

-323

-482

-638

-791

-943

-1.092

-1.239

-118

-233

-347

-458

-566

-673

-777

-879

Oevers

-66

-98

-129

-160

-190

-220

-250

Totaal

-787

-1.699

-2.823

-3.777

-5.055

-6.171

-6.977

-7.779

MJOP gebouwen MJOP groen

Bovenstaande tabellen leiden tot het volgende beeld: Tabel 21: Inschatting van de mutatie kapitaallasten onderhoudsinvesteringen opzichte van 2027 van de drie gemeenten (bedragen x € 1.000) (negatieve bedragen zijn tekort of tekortverhogend)

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

-1.000

-2.000

-3.000

-4.000

-5.000

-6.000

-7.000

-8.000

Gooise Meren

-2.411

-2.399

-3.069

-3.733

-4.561

-5.074

-5.574

Wijdemeren

-787

-1.699

-2.823

-3.777

-5.055

-6.171

-6.977

-7.779

Hilversum

5.7 Sociaal Domein In de onderstaande figuur zijn de drie gemeenten onderling vergeleken op een aantal indicatoren in het Sociaal Domein.

| 29 | Financiële analyse herindelingsvarianten

Figuur 5: Indicatoren Sociaal Domein

Geen grote verschillen bij Wmo en Jeugd De begrotingscijfers 2014 voor Jeugd en Wmo geven het volgende beeld: Tabel 22: Vergelijking van de drie gemeenten op het Sociaal Domein (Netto uitgaven in bedragen per inwoner, o.b.v. begroting 2024)

Beleidsterrein

Hilversum

Gooise Meren

Wijdemeren

Basisvoorzieningen

188

193

103

Participatie

278

134

140

Wmo

243

154

198

Wmo-opvang

195

Jeugd

288

258

212

Deze begrotingscijfers geven geen aanleiding om te veronderstellen dat er bij de Jeugd en de Wmo grote verschillen zullen ontstaan in geval van herindeling. Ook uit de interviews wordt dit beeld bevestigd. Dat wordt mede veroorzaakt door het feit dat Jeugd en Wmo vooral regionaal zijn georganiseerd en de inkoop van de trajecten regionaal wordt vormgegeven. De drie gemeenten maken deel uit van dezelfde regio. Over en weer zijn er wel lokale contractafspraken bovenop de regionale afspraken. Daar zal een harmonisatieslag moeten

| 30 | Financiële analyse herindelingsvarianten

plaatsvinden. Maar het effect wordt vooralsnog ingeschat als overzienbaar. Dat is in dit stadium verder niet getoetst. Voorliggend veld en loketvoorzieningen Het voorliggend veld en de toegang is in Wijdemeren anders georganiseerd dan in Hilversum en gedeeltelijk ook anders dan in Gooise Meren. Dat vraagt bij een samengaan van de gemeenten wel om integratie. De loketvoorzieningen (wijkteams) zijn gedeeltelijk ook anders georganiseerd. Daar zal sprake zijn van een harmonisatieopgave. Aan de andere kant moeten synergie-effecten hier niet worden uitgesloten. Bij Wijdemeren worden de synergie-effecten bij een samengaan met Hilversum positiever ingeschat dan met Gooise Meren. Dit wordt mede veroorzaakt door de huidige samenwerking met Hilversum en de ligging. Minimabeleid Op het gebied van het minimabeleid heeft Wijdemeren de verschillende regelingen van de drie gemeenten reeds in kaart gebracht. De resultaten hiervan hebben we weergegeven. Overigens is de financiële impact betrekkelijk gering.

5.8 Verbonden partijen Verbonden partijen zijn die partijen waar de gemeente zowel een bestuurlijk belang als een financieel belang heeft. Deelname aan verbonden partijen kan risico’s met zich meebrengen. Daarom is het van belang om een inventarisatie te maken van de verbonden partijen en het risicoprofiel. Voor de verbonden partijen waar de drie gemeenten gezamenlijk in participeren is er geen effect. Het risicoprofiel van de gemeente blijft in dat geval ongewijzigd, ongeacht voor welke herindelingsvariant wordt gekozen. Bij de verbonden partijen waar één van de herindelingspartners niet in deelneemt, ligt dat uiteraard anders. Bij de beoordeling van het risicoprofiel hebben we ons gebaseerd op de paragraaf verbonden partijen uit de begroting 2024. Er is geen eigen analyse uitgevoerd. Tabel 23: Deelname verbonden partijen

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14236665/2