Bijlage 3 Bijlagenboek B Herindelingsontwerp

Westerheide, Zuiderheide en de bossen van het Goois Natuurreservaat Kamrad (Hilversum Oost)

Ecoducten zwaluwenberg, Anna’s Hoeve en Crailo

Wijdemeren als Hilversum hebben allebei een sterke relatie met het omliggende landschap. Beide gemeenten hechten groot belang aan natuurbehoud en het in stand houden van landschappelijke waarden. Zowel Wijdemeren als Hilversum willen hun omliggende natuurgebieden beschermen en bevorderen een groene leefomgeving in het bebouwde gebied. Er zijn wel accentverschillen. Wijdemeren richt zich vooral op het behoud van open, landelijke/agrarische landschappen en veengebieden, terwijl Hilversum meer gefocust is op de kwaliteit van bossen en hei en het versterken van groene structuren binnen het compacte stedelijke gebied. Kansen • Door de natuurgebieden in de geest van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) beter te verbinden, kunnen ecologische verbindingen en recreatieve routes (zoals fiets- en wandelpaden) versterkt worden. Hierdoor ontstaan steviger en meer biodiverse ‘bufferzones’ tussen de kernen en het stedelijk gebied. • Er kan extra aandacht worden gegeven aan de overgangsgebieden: de groene en blauwe bufferzones om en tussen de bebouwde gebieden. Missende of verloren gegane structuren kunnen worden gerealiseerd of hersteld. • Meer regie op/integrale aanpak van het natuurbeheer en landschapsontwikkeling met de vele tientallen eigenaren en beheerders, vanuit een éénduidig natuurbeleid en een gemeente met meer uitvoeringskracht.

Met eigenaren kan mogelijk tot meer samenhangende gebieden worden gekomen, wellicht door overdracht of grondruilen. Naast beter beheer, ontstaan meer mogelijkheden voor het inrichten van ‘stille’ en ‘drukke’ gebieden. • Betere keuzes voor watermanagement in een groter gebied. Samenwerking in het waterbeheer kan leiden tot een robuust watersysteem met minder overlast en een zekere drinkwatervoorziening. Uitdagingen • Toerisme, recreatie en wonen in balans met de natuur en cultuurhistorische waarden ontwikkelen • Visieontwikkeling en versterking van uitvoeringskracht met alle betrokken partijen.

Waardevolle ruimtelijke eenheden Gooi en Vechtstreek (Bron: koersdocument regio 2021)

Beschermingsregimes natuur (Bron: analyse werklocaties Gooi en Vechtstreek, 2020)

3. Landbouw Landbouw is kenmerkend voor het cultuurlandschap in Wijdemeren. In de Omgevingsvisie van Wijdemeren neemt landbouw een belangrijke plek in, ook vanwege de economische functie en de rol in het natuurbeheer en recreatie. Ook Hilversum heeft in de gemeente landbouwgebieden, de meeste rond de Hilversumse Meent. In beide Omgevingsvisies wordt aan de ene kant het belang van de landbouw genoemd, maar aan de ander kant ook dat de sector in transitie is, door Rijksregelgeving en innovaties. Kansen en uitdagingen Beide omgevingsvisies willen ruimte (blijven) bieden voor toekomstbestendige landbouw. De grotere gemeente kan meer perspectief en maatwerk bieden voor agrarische bedrijven, bijvoorbeeld rond de Horstermeer en de Hilversumse Meent.

Daarbij wordt gedacht aan extensivering in combinatie met het mogelijk toelaten van bestemmingen die zich goed verhouden tot het karakter van het gebied, zoals: • Regeneratieve/circulaire landbouw: voedselproductie met een grote(re) lokale afzetmarkt • Behoud cultuurlandschap (behoud open landschap en kenmerkende verkavelingsstructuur) • Natuurbeheer o het verbeteren van natuurwaarden en biodiversiteit o het verbeteren van bodemkwaliteit en vermindering van de bodemdaling o het verbeteren van de waterkwaliteit en zoveel mogelijk vasthouden van water • Vergroten, verbinden en versterken natuur(netwerken) en ecologische verbindingen • Recreatieve functies: hoogwaardige ontsluiting met water-, wandel- en fietsroutes met hotspots en slimme verbindingen.

Kaart: Typen landbouw (bron: PBL atlas leefomgeving, 2020)

4. Stedenbouw Stedenbouwkundige structuren Wijdemeren Dorpsstructuren: traditionele dorpskernen aan veenontginningslinten, met een overwegend kleinschalige mix van kleine straatjes, oude boerderijen en nieuwere eensgezinswoningen Een grotere zone van ’s-Gravelandse buitenplaatsen, in de 17e en 18e eeuw gebouwd door rijke Amsterdamse kooplieden met geld uit de internationale handel/scheepvaart; een eerste voorbeeld van het Gooi als recreatiegebied Verspreide bebouwing buiten de dorpen, vaak bestaande uit boerderijen en buitenhuizen. Recreatie-infrastructuur rond Loosdrecht en Kortenhoef; de oorspronkelijk vissersdorpen veranderden in de 19e en 20 eeuw in watersportcentra Hilversum Dorpse oorsprong. Hilversum groeide pas vanaf de 19e eeuw door de komst van de industrie en aansluiting op het spoornetwerk Villawijken, gebouwd door rijke Amsterdammers om de stad te ontvluchten met veel groen en ruime percelen Stedenbouwkundig plan voor de compacte stad Hilversum van architect W.M. Dudok, met kenmerkende tuinwijken, die zijn ontworpen met aandacht voor ruimte, groen, wonen en voorzieningen Omroepgeschiedenis

Centrumbebouwing, mediapark en arbeiderswijken

Voorbeelden Kernen Ankeveen, Kortenhoef, Loosdrecht, ’s Graveland, Nederhorst den Berg Gooilust, Trompenburgh en Schaep en Burgh

Villa’s en recreatiewoningen rondom de Loosdrechtse plassen Jachthavens, campings, vakantieparken, met name in Loosdrecht Rond de Kerkbrink is het oude dorp nog goed zichtbaar De Trompenberg en Boomberg Geometrisch stratenplan, iconische gebouwen zoals het Raadhuis en scholen en groene pleinen/brinken. Voorbeeld van een Tuinwijk is de Bloemenbuurt Mediapark met daarnaast gelegen ‘omroepkwartier’ voor werknemers en door de stad heen markante omroepgebouwen (KRO, AVRO, NCRV) Compact en moderner centrum

In beide gemeenten is de geschiedenis goed leesbaar in de stedenbouwkundige structuur. Wijdemeren is een relatief landelijke gemeente met nadruk op water, natuur en kleinschalige dorpsstructuren. De stedenbouwkundige structuur is (cultuur)historisch gekenmerkt door veenontginning, turfwinning en de aanleg van buitenplaatsen. De balans in water, landschap, bebouwing en gebruik (landbouw, recreatie) is typerend. Ook Hilversum heeft dorpse kenmerken en een sterke relatie met de omliggende natuur, maar is vanaf de 19e eeuw (industrialisatie) ontwikkeld tot een compleet en compact stedelijk gebied. Er is in Hilversum nu een grote diversiteit aan stedelijke (centrum, voorzieningen, Mediapark) en dorpse kenmerken. Beroemd zijn is de Tuinstad van Dudok uitbreidingswijken waarin jaren-30 architectuur, voorzieningen (badhuis, leeszaal, verenigingsgebouwen), parken en water verbonden werden en een sterke sociale cohesie bevorderde. Ook nu nog worden de tuinwijken erg gewaardeerd. In de Omgevingsvisies van Wijdemeren en Hilversum wordt op een vergelijkbare manier gekeken naar inbreiding en hoogte: • Inbreiding: er wordt alleen binnen de bebouwde kom gekeken naar mogelijkheden, zonder het karakter van het omliggende landschap aan te tasten.

• Hoogte: de nadruk ligt op het zorgvuldig inpassen van nieuwe gebouwen en andere bebouwing om te zorgen dat deze niet te dominant zijn in het landschap en te passen bij het bestaande historische en ruimtelijke karakter of schaal van de omgeving (dorpen en de wijken). Qua hoogte is in beide gemeenten in woonwijken 2 tot 4 woonlagen de regel. 4 tot 5 woonlagen wordt in Wijdemeren als uitzondering gezien. In Hilversum is dat 5 tot 6 woonlagen. Verdere verdichting en hoogte worden alleen op specifiek aangewezen plekken voor meer stedelijke woonmilieus ondersteund. In Wijdemeren vooral aan de dorpsranden. In Hilversum rondom OV knooppunten, op campussen, in de spoorzone en op plekken waar al meer hoogte is.