Bijlage 3 - Beleidsplan Integraal Beheer Openbare Ruimte

GEMEENTE WIJDEMEREN BELEIDSPLAN INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

COLOFON Betreft:

BELEIDSPLAN INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE Het gemeentelijke beleidsplan voor de invulling van het integraal beheer in de openbare ruimte

Datum:

12 september 2023

Status:

Definitief

Auteurs:

Intern:

Betrokkenen:

J. van de Griend

Teamleider Projecten

L. Olde Hampsink

Projectmedewerker

H. Marsman

Areaalbeheerder Wegen

H. Kolkman

Areaalbeheerder Kunstwerken & Openbare Verlichting

M. Kemp

Areaalbeheerder Speel- en beweegvoorzieningen

H. Loman

Projectleider

Extern:

Cyber Adviseurs

P. Portheine

Projectleider

R. van Trigt

Financieel adviseur

M. Tijdgat

Areaalbeheerder Bomen & Groen

S. Gieskens

Projectmedewerker

2

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

INHOUD Colofon ..................................................................................... 2 1. Inleiding ............................................................................... 6 1.1 Aanleiding .................................................................................................................... 6 1.2 Doelstelling .................................................................................................................. 6 1.3 Planstructuur ............................................................................................................... 7 1.4 Leeswijzer .................................................................................................................... 7

2. Visie en ambitie .................................................................... 9 2.1 Doelmatig beheer ......................................................................................................... 9 2.2 Veiligheid ..................................................................................................................... 9 2.3 Wooncomfort ............................................................................................................. 10 2.4 Recreatie .................................................................................................................... 11 2.5 Economie en bedrijvigheid ......................................................................................... 11 2.6 Duurzaamheid ............................................................................................................ 11

3. Uitgangspunten .................................................................. 14 3.1 Wettelijke en gemeentelijke beleidskaders ................................................................ 14 3.2 Toelichting onderhoudstypen ..................................................................................... 17 3.3 Functionele gebiedsindeling ....................................................................................... 18 3.4 Beheerorganisatie ...................................................................................................... 18

4. Areaal ................................................................................. 21 4.1 Beheerdomeinen ........................................................................................................ 21 4.2 (Beeld)kwaliteit (aanwezige kwaliteit vs. vereiste kwaliteit) .................................... 22 4.4 Knel- en verbeterpunten ............................................................................................ 25

5. Participatie ......................................................................... 28 5.1 Uitgangspunten .......................................................................................................... 29 5.2 Criteria en succesfactoren .......................................................................................... 30 5.3 Stappenplan ............................................................................................................... 31

3

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

6. Beheerscenario’s en beheerbudgetten ................................ 37 6.1 Beschouwde beheerscenario’s ................................................................................... 37 6.2 Doorrekening beheerscenario’s .................................................................................. 38 6.3 Kosten per scenario en voorkeursscenario ................................................................. 40 6.3 Beheerbudgetten voorkeursscenario .......................................................................... 41 6.4 Uitwerking voorkeursscenario per beheerdomein ...................................................... 42

7. Openbaar groen .................................................................. 43 7.1 Kaders voor groenbeleid ............................................................................................ 43 7.2 Visie op het openbaar groen ....................................................................................... 46 7.3 Ambities en uitgangspunten ....................................................................................... 48 7.4 Randvoorwaarden en succesfactoren ......................................................................... 53 7.5 Budgetten .................................................................................................................. 55

8. Wegen ................................................................................ 56 8.1 Areaal ......................................................................................................................... 56 8.2 Wet- en regelgeving ................................................................................................... 57 8.3 Beleidsrichtlijnen ....................................................................................................... 59 8.4 Budgetten .................................................................................................................. 61

9. Kunstwerken: Bruggen ....................................................... 62 9.1 Areaal ......................................................................................................................... 62 9.2 Wet- en regelgeving ................................................................................................... 62 9.3 Beleidsrichtlijnen ....................................................................................................... 63 9.4 Budgetten .................................................................................................................. 64

10. Kunstwerken: Beschoeiingen ............................................ 65 10.1 Areaal ....................................................................................................................... 65 10.2 Wet- en regelgeving ................................................................................................. 66 10.3 Beleidsrichtlijnen ..................................................................................................... 67 10.4 Budgetten ................................................................................................................ 67

11. Openbare verlichting ........................................................ 68 4

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

11.1 Areaal ....................................................................................................................... 68 11.2 Wet- en regelgeving ................................................................................................. 69 11.3 Beleidsrichtlijnen ..................................................................................................... 71 11.4 Budgetten ................................................................................................................ 74

12. Speel- en beweegvoorzieningen ....................................... 75 12.1 Areaal ....................................................................................................................... 75 12.2 Wet- en regelgeving ................................................................................................. 77 12.3 Beleidsrichtlijnen ..................................................................................................... 78 12.4 Budgetten ................................................................................................................ 80

13. Straatmeubilair ................................................................. 81 13.1 Areaal ....................................................................................................................... 81 13.2 Wet- en regelgeving ................................................................................................. 83 13.3 Beleidsrichtlijnen ..................................................................................................... 83 13.4 Budgetten ................................................................................................................ 85

14. Samenvatting financiën .................................................... 86 14.1 Exploitatie ................................................................................................................ 86 14.2 Investeringen ........................................................................................................... 87

Bijlage 1: Format beheerplan .................................................. 89 Bijlage 2: Format jaarplan ...................................................... 91 Bijlage 3: P&C-cyclus gemeente Wijdemeren.......................... 92 Bijlage 4: Functionele indeling ................................................ 93 Bijlage 5: Profiel domeinbeheerder ......................................... 94 Bijlage 6: Indeling beheerdomeinen ....................................... 95 Bijlage 7: Beslisboom participatie ........................................... 97 Bijlage 8: Kaders openbaar groen ........................................... 98

5

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

1. INLEIDING De openbare ruimte is het visitekaartje van de gemeente Wijdemeren. Het is de plaats waar mensen wonen, werken en recreëren en elkaar ontmoeten. Bovendien is het de natuurlijke habitat voor veel flora en fauna. De gemeente is verantwoordelijk voor een goed beheer en onderhoud van de openbare ruimte, zodat mensen zich er prettig voelen en planten en dieren ook de plaats krijgen die zij verdienen.

1.1 Aanleiding Dit resultaat wordt echter niet vanzelf bereikt. Het vraagt om een integrale benadering, waarbij de belangen van de verschillende gebruikers zo goed mogelijk tegen elkaar worden afgewogen en keuzes gemaakt worden. Keuzes over wat er nodig is, waar de prioriteiten liggen en vooral ook over wat men wil. Een integrale aanpak van het beheer is daarbij een eerste vereiste. Dit integrale plan is een belangrijke stap in de professionalisering van het beheer van de openbare ruimte in gemeente Wijdemeren en beschrijft de belangrijkste uitgangspunten en randvoorwaarden voor een integraal en doelmatig beheer van de openbare ruimte.

1.2 Doelstelling Het doel van dit integrale plan is om duidelijkheid te creëren over de uitgangspunten en keuzes die ten grondslag liggen aan de wijze waarop we als gemeente het beheer van de openbare ruimte uit voeren, Deze duidelijkheid betreft met name ook de kwaliteit die we in ons beheer nastreven en de kosten van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Het helpt het bestuur inzicht te krijgen in de gevolgen van de beleidskeuzes. De geldigheidsduur van het plan is niet bepaald. De verwachting is dat dit plan in ieder geval de komende periode van zo’n 10 jaar dienst doet. Een ander belangrijk doel is om het integraal werken en kostenefficiëntie te versterken. Dit strategische plan is daarmee overkoepelend en geeft doelstellingen en kaders die invloed hebben op alle beheercategorieën en de relaties daartussen. Het vormt daarbij tevens de basis voor de operationele uitwerking in de vorm van beheerplannen per beheercategorie (zoals groen, verharding, meubilair e.d.), de uitvoeringsovereenkomsten met aannemers en het monitoren van de gekozen beheerkwaliteit. Daarmee is dit integrale plan richtinggevend voor de beheerders van de gemeente.

6

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

1.3 Planstructuur Het beleidsplan Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) vormt onderdeel van een aantal met elkaar samenhangende plannen. In hiërarchische volgorde onderscheiden we daarbij het: 

Beleidsplan integraal beheer



Beheerplan per domein + gemeentelijk rioleringsplan



Jaarplan

Het Beleidsplan integraal beheer is daarmee de strategische kapstok voor de onderliggende beheerplannen, gemeentelijk water- en rioleringsplan en jaarplannen.

Beheerplan Het beheerplan wordt vierjaarlijks opgesteld door de domeinbeheerder of een extern adviesbureau. In elk beheerplan wordt de huidige situatie van het beheerdomein beschreven, de visie en ambitie uit dit beleidsplan integraal beheer vertaald naar een domeinspecifieke toekomstvisie, areaalspecifieke kaders worden uitgewerkt en de benodigde maatregelen worden uiteengezet. Het format met een verdere uitwerking van deze punten dat als uitgangspunt is gebruikt bij het schrijven van de beheerplannen, is te vinden in bijlage 1.

Water & riolering Vanwege de specifieke financieringswijze van de riolering in het gebruikelijk dat er voor het taakveld riolering en water eens per ongeveer zes jaar een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) wordt opgesteld. Het GRP bevat zowel strategische, tactische als operationele kaders voor de riolering. Hiërarchisch gezien staat het daarmee ergens tussen het beleidsplan integraal beheer en het beheerplan in. Vanwege het strategische aspect en de directe link met de gemeentelijke rioolheffing is het gebruikelijk dat de gemeenteraad het GRP vaststelt.

Jaarplan De jaarplannen worden jaarlijks door de domeinbeheerder opgesteld. Dit is een korte uiteenzetting van de werkzaamheden op het gebied van groot onderhoud en vervangingsonderhoud die voor dat jaar verwacht worden. Het format met een verdere uitwerking van deze punten is te vinden in bijlage 2.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden allereerst de visie op het beheer van de openbare ruimte en de gemeentelijke ambities op het vlak van het beheer beschreven. Belangrijke thema’s hierbij zijn duurzaamheid en klimaatadaptatie. 7

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

Hoofdstuk 3 beschrijft het (niet financiële) kader dat we voor het beheer van de openbare ruimte hanteren. Dit gebeurt aan de hand van wet- en regelgeving en gemeentelijke beleidskaders die domeinbreed gelden. Daarnaast worden de verschillende onderhoudstypen uiteengezet, evenals de functionele gebiedsindeling, de planstructuur en de beheersorganisatie. Daarna gaat hoofdstuk 4 in op het te beheren areaal. Daarbij komen achtereenvolgens de onderverdeling in beheerdomeinen, de beeldkwaliteit en de belangrijkste geconstateerde knel- en verbeterpunten ter sprake. Vervolgens is hoofdstuk 5 gewijd aan burgerparticipatie. Aan de hand van aantal uitgangspunten wordt een stappenplan uiteengezet dat kan helpen bij het bepalen van de trede van de participatieladder bij een onderhoudsopgave in de openbare ruimte. In hoofdstuk 6 gaan we in op een aantal mogelijke scenario’s waarop we het beheer van de openbare ruimte kunnen uitvoeren. Daarbij wordt de relatie gelegd tussen beheerkwaliteit en beheerkosten. In hoofdstuk 7 t/m 12 worden per areaal verschillende beleidsrichtlijnen uitgewerkt aan de hand van de geldende wet- en regelgeving voor dat domein. Ook zijn hier de kengetallen en daarbij horende afschrijftermijnen per areaal te vinden en de benodigde budgetten om het areaal op het gekozen kwaliteitsniveau te beheren.

Hoe de benodigde budgetten zijn bepaald, is terug te lezen in de beheerplannen per domein. Hoofdstuk 6 ‘Openbaar groen’ is afwijkend in opzet. Voor dit domein was het wenselijk om een uitgebreidere visie op het beleid op te stellen, omdat de laatste beleidsstukken hiervan sterk verouderd waren. Ten slotte is in hoofdstuk 13 een samenvatting van de financiën te vinden. Hierin is een financieel overzicht van alle domeinen opgenomen, met de benodigde budgetten voor de komende jaren om op het gewenste kwaliteitsniveau de openbare ruimte te blijven beheren.

8

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

2. VISIE EN AMBITIE In deze visie schetsen we de gewenste ontwikkeling binnen de openbare ruimte van Wijdemeren voor de komende 10 jaar. Daarbij maken we onderscheid in ambities op het vlak van doelmatig beheer, veiligheid, wooncomfort, recreatie, economie en bedrijvigheid en duurzaamheid.

2.1 Doelmatig beheer De openbare ruimte is omvangrijk en divers en vertegenwoordigt een enorm kapitaal en een enorme waarde. Vernieuwing en verbetering is noodzakelijk om te blijven voldoen aan de veranderende maatschappelijke vraag. Doel van het beheer is om de beschikbare middelen zodanig in te zetten dat deze waarde behouden blijft en de objecten blijven voldoen aan de actuele behoeftes vanuit de maatschappij. Voor veel objecten geldt dat tijdig onderhoud aanzienlijke meerkosten door uitgesteld werk voorkomt. De afweging tussen onderhoud en vervanging is daarbij belangrijk. In het algemeen geldt dat inwoners, ondernemers en bezoekers veel prijs stellen op een verzorgde buitenruimte. Een ander belangrijk punt voor doelmatig beheer is de relatie met de planning & control-cyclus. De beheeractiviteiten dienen afgestemd te zijn met de bestuurlijke planning. De P&C-cyclus van de gemeente Wijdemeren is in bijlage 3 terug te vinden.

Ambitie doelmatig beheer Het doel is daarom een verzorgde buitenruimte waarbij financiële en niet-financiële middelen zo optimaal mogelijk worden ingezet waarbij kapitaalvernietiging wordt voorkomen en waarbij de openbare ruimte zo goed mogelijk tegemoet komt aan de actuele maatschappelijke behoeftes.

2.2 Veiligheid Gemeente Wijdemeren ligt als groen-blauwe long midden in dichtbevolkt gebied, dicht bij een aantal grote steden. Met name de hoofdstructuren van de openbare ruimte worden intensief gebruikt, waarbij verschillende typen gebruikers vaak tegelijkertijd van bepaalde plekken gebruik maken. Veiligheid vormt een belangrijk issue in de gemeente. Daarbij onderscheiden we verkeersveiligheid en sociale veiligheid.

Ambitie veiligheid Gemeente Wijdemeren zorgt voor een sociaal en verkeersveilige openbare ruimte. Dit doet zij onder meer door het voorkomen van achterstanden in het onderhoud, waardoor bijvoorbeeld gaten en/of

9

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

onregelmatigheden in het wegdek worden voorkomen. Dit geldt in het bijzonder voor wegen en speelvoorzieningen, maar dit wordt ook geregeld door een goede openbare verlichting en het daar waar nodig scheiden van verkeersstromen van verschillende orde.

2.3 Wooncomfort Voor prettig wonen zijn goede toegankelijkheid, veiligheid en eenvoudige, maar gewenste, recreatieve voorzieningen voor jong en oud van belang. Denk hierbij aan vlakke bestrating, veilige wegen, bankjes, speeltoestellen en verlichting. Ook voorzieningen waarmee bewoners worden ondersteund in de zorg voor hun omgeving, zoals prullenbakken, zijn nodig. De woonvoorzieningen zijn in Wijdemeren in redelijke mate aanwezig. Bewoners uiten wel regelmatig kritiek op het verzorgingsniveau van de voorzieningen. De woonvoorzieningen zijn al lange tijd niet geëvalueerd op hun toegevoegde waarde. Dragen de bestaande voorzieningen nog bij aan het behoud van het aangename wooncomfort? Sluiten de voorzieningen aan op de huidige wensen? Ontbreken er voorzieningen? Zijn er voorzieningen die onnodig in stand worden gehouden? Uit inspecties blijkt dat de laatste jaren alle aandacht is uitgegaan naar dagelijks beheer van de aanwezige voorzieningen. Voor het behoud van het wooncomfort en voor een kosteneffectief beheer is het ook nodig om ook na te gaan of de voorzieningen nu en later nog gewaardeerd worden. Bewoners zelf willen dit ook graag weten.

Ambitie wooncomfort Gemeente Wijdemeren zorgt voor comfortabel wonen waarbij achterstalligheden in het beheer en onderhoud worden voorkomen. De woonomgeving heeft een acceptabele kwaliteit, net als de voorzieningen. Daarin staan toegankelijkheid, veiligheid en alledaagse recreatie en spelen centraal. Met de gebruikers samen wordt onderzocht of verbeteringen in de huidige voorzieningen nodig zijn en of de voorzieningen daadwerkelijk aan het comfort bijdragen. Het is belangrijk om alert te zijn op kansen bij onderhoud of vervanging in een wijk. Dit kan bijvoorbeeld bij vervanging van het riool. Er wordt dan gezocht naar mogelijkheden om tegelijk de woonomgeving op die plaats te verbeteren.

10

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

2.4 Recreatie Door de vele plassen is de recreatieve sector van groot belang voor Gemeente Wijdemeren. Er zijn dan ook

relatief

veel

en

veelzijdige

recreatieve

voorzieningen.

Bereikbaarheid

en

voldoende

parkeergelegenheid zijn daarbij van essentieel belang. De onderhoudstoestand van een deel van de voorzieningen laat nogal te wensen over. Het feit dat het beheer en onderhoud van de voorzieningen bij verschillende overheden is ondergebracht bemoeilijkt het wegwerken van achterstanden in het onderhoud enigszins.

Ambitie recreatie Gemeente Wijdemeren zorgt voor een divers aanbod van goede recreatieve voorzieningen. Schoon, heel en veilig zijn daarbij belangrijke kenmerken. Belangrijke prioriteit ligt in het wegwerken van achterstanden in het wegonderhoud, om te voorkomen dat de bereikbaarheid in het gedrang komt, en in het onderhoud van de voorzieningen zelf.

2.5 Economie en bedrijvigheid De bedrijvigheid in gemeente Wijdemeren is geconcentreerd op de drie bedrijventerreinen en in de vier dorpscentra. Er is sprake van een divers bedrijvenbestand met de nadruk op de recreatieve sector, dienstverlening en detailhandel. Bereikbaarheid en parkeren zijn belangrijke randvoorwaarden voor een goede en gezonde commerciële sector. Bereikbaarheid en parkeervoorzieningen zijn in Wijdemeren in het algemeen goed te noemen. Wel vormen de achterstanden in onderhoud aan met name de doorgaande wegen een risico voor de bereikbaarheid.

Ambitie economie en bereikbaarheid Gemeente Wijdemeren zorgt voor een goede en toereikende infrastructuur op de bedrijventerreinen en in de dorpscentra. Daarbij richt het beheer zich op deze locaties primair op het minimaliseren van de overlast voor bedrijven en bezoekers.

2.6 Duurzaamheid Duurzaamheid geldt als belangrijk speerpunt voor het beheer van de openbare ruimte. Binnen dit thema worden vier opgaves beschouwd: energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en natuur. Deze paragraaf bevat een nadere uitwerking en concretisering van de thema’s. ENERGIETRANSITIE In het licht van de vermindering van de CO2-uitstoot wordt bij de aanbesteding van werken daar waar mogelijk de mate waarin aanbieders de CO2-uitstoot beperken bij de selectie en/of gunning van 11

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

aanbieders meegewogen. Dit kan bijvoorbeeld door eisen te stellen op het vlak van de CO2prestatieladder of de waarde van de milieukostenindicator (MKI-waarde). KLIMAATADAPTATIE Bij het beheer van de openbare ruimte spelen we zoveel mogelijk in op de veranderingen in het klimaat. Dit betekent het beperken van wateroverlast, het zodanig inrichten van de openbare ruimte dat overtollig water kan worden gebufferd en het tegengaan van hittestress. Mogelijke oplossingen zijn bijvoorbeeld aanpassingen in het wegprofiel en de toepassing van waterdoorlatende verhardingen. CIRCULAIRE ECONOMIE Bij de aanbesteding van onderhoudswerken hanteren we de doelen op het gebied van circulair inkopen zoals deze in het inkoopbeleid 2022 zijn vastgelegd. Dit betekent dat we streven naar 100% circulair opdrachtgeven en inkopen met als minimum 50% in 2025. Daarnaast passen we in het beheer zoveel mogelijk materialen toe die herbruikbaar zijn. Daarbij hebben lokale materialen de voorkeur boven niet lokale materialen. Ook verdient het aanbeveling om een gedegen afweging te maken tussen het al dan niet hergebruiken van bestaande materialen, zoals bijvoorbeeld bij herbestratingswerkzaamheden. NATUUR Bij het beheren van de openbare ruimte heeft behoud en ontwikkeling van natuur en biodiversiteit hoge prioriteit.

Dit kan bijvoorbeeld door het zoveel mogelijk gebruik van natuurlijke materialen, vergroting van het groenareaal, en het met elkaar verbinden van groene zones zodat robuuster groen ontstaat. Maar ook de verkleining van de verhardingsoppervlakte en het gebruik van milieuvriendelijk materieel en materiaal in de uitvoering is van positieve invloed op de ontwikkeling van de natuur. Thema

Ambitie

Doelmatig beheer

Optimaal inspelen op maatschappelijke behoeftes, life cycle management, kapitaalvernietiging voorkomen.

Veiligheid

Een verkeers- en sociaal veilige openbare ruimte door achterstanden in het onderhoud te voorkomen en door verkeersstromen van verschillende orde te scheiden.

Wooncomfort

Een acceptabele kwaliteit van de openbare ruimte. Onderhoudswerkzaamheden aangrijpen om samen met de bewoners de woonomgeving te verbeteren.

Recreatie

Goed bereikbare voorzieningen die schoon, heel en veilig zijn.

Economie en bedrijvigheid

Goed bereikbare voorzieningen, achterstallig onderhoud voorkomen waardoor de bereikbaarheid in gevaar kan komen.

12

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

Duurzaamheid

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

Bij onderhoud aan de openbare ruimte wateroverlast en hittestress zoveel mogelijk voorkomen. Prioriteit voor hergebruik van materialen. Meer en robuuster openbaar groen.

Tabel 1: Ambities voor de openbare ruimte op thema

13

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

3. UITGANGSPUNTEN Goed en effectief beheer van de openbare ruimte vereist een helder kader met duidelijke uitgangspunten. In dit hoofdstuk wordt dit kader verder uiteengezet. Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de belangrijkste uitgangspunten voor het beheer van de openbare ruimte. Deze uitgangspunten vormen een integraal kader dat op alle beheerdomeinen van toepassing is. Eerst komen de wet- en regelgeving en gemeentelijke beleidskaders aan bod. Daarna wordt een toelichting gegeven op de drie onderhoudstypen die we onderscheiden bij het opmaken van de budgetten. Vervolgens wordt de functionele gebiedsindeling uiteengezet, evenals de planstructuur en de beheerorganisatie. Aanvullend op de uitgangspunten die in dit hoofdstuk staan beschreven, worden in de hoofdstukken 7 t/m 13 per onderscheiden beheerdomein de relevante domeinspecifieke wet- en regelgeving en (gemeentelijke) beleidskaders toegelicht.

3.1 Wettelijke en gemeentelijke beleidskaders De wettelijke en gemeentelijke beleidskader die integraal van toepassing zijn, zijn het Burgerlijk Wetboek, het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten

(BBV) en de

Omgevingswet. Ook de Omgevingsvisie en het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) van de gemeente Wijdemeren zijn van belang voor alle beheerdomeinen.

Burgerlijk Wetboek In het Burgerlijk Wetboek is onder andere de aansprakelijkheid geregeld. Hier wordt onderscheid gemaakt tussen schuldaansprakelijkheid en risicoaansprakelijkheid. Artikel 6:162 BW vermeldt dat degene die schuld heeft aan de schade aan iemands eigendom, verplicht is deze schade te vergoeden. Dit wordt schuldaansprakelijkheid genoemd. Het veroorzaken van schade wordt in dit artikel omschreven als “een onrechtmatige daad plegen”. Deze onrechtmatige daad is niet alleen een actieve handeling, ook nalatigheid valt hieronder. Zo is het niet wettelijk vastgesteld dat een weg of openbare ruimte verlicht dient te worden, maar niet of onjuist verlichten hiervan zou geïnterpreteerd kunnen worden als het plegen van een onrechtmatige daad. Hetzelfde geldt voor het overige onderhoud in de openbare ruimte.

14

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

Risicoaansprakelijkheid is een vorm van aansprakelijkheid waarbij schuld of verwijtbaarheid geen rol speelt. Iemand kan op basis van een risicoaansprakelijkheid aansprakelijk zijn voor de schade die door een ander is veroorzaakt zonder dat deze hier enig verwijt treft. De aangesproken persoon is in zijn hoedanigheid aansprakelijk en niet op grond van schuld. Voor de gemeente is een aantal zaken opgenomen wat betreft risicoaansprakelijkheid. Voor het beheer van de openbare ruimte is artikel 6:173 BW van belang, waarin gesproken wordt over de aansprakelijkheid van schade die veroorzaakt is door de eigenaar van een roerende zaak, zoals een auto. Verder is artikel 6:174 BW geregeld dat “de bezitter van een opstal”, oftewel de eigenaar van een bouwwerk, aansprakelijk wordt gesteld wanneer de opstal niet aan de gestelde eisen voldoet. In hetzelfde artikel wordt genoemd dat de aansprakelijkheid op de gemeente rust wanneer het gaat om openbare wegen, waterstaatswerken en kabels en leidingen in de openbare ruimte. De gemeente heeft zodoende een wettelijke taak de openbare ruimte te onderhouden zodat derden geen schade of letsel ervan ondervinden. Dit heeft betrekking op zowel schuld- als risicoaansprakelijkheid.

Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Het BBV is een aanvulling op de Gemeentewet, waarin is opgenomen dat elke gemeente jaarlijks begrotings- en verantwoordingsstukken moet opstellen en aan welke eisen deze documenten moeten voldoen. In het besluit zijn deze eisen verder uitgewerkt in regels. Het BBV vormt op deze manier de basis voor de financiële kaders van gemeentes. Een van de opgenomen eisen in het BBV is dat er onderscheid moet worden gemaakt tussen exploitatie (regulier onderhoud) en investeringen (vervanging). In paragraaf 3.2 wordt het onderscheid dat de gemeente Wijdemeren hanteert verder toegelicht.

Omgevingswet Per 1 januari 2024 zal de Omgevingswet in werking treden. Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. In totaal zullen 26 wetten en 29 thema’s gebundeld en gemoderniseerd worden. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Het doel van deze nieuwe wet is ervoor te zorgen dat de leefomgeving meer integraal wordt benaderd. De Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving.

15

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

Voor (delen van) de wet- en regelgeving die overgaan in de Omgevingswet geldt overgangsrecht. Voor dit beleidsplan heeft dit betrekking op de volgende wetten en besluiten: het Besluit bodemkwaliteit, het Bouwbesluit 2012, de Elektriciteitswet, de Waterwet, de Wet natuurbescherming, en de Woningwet.

Omgevingsvisie gemeente Wijdemeren In de Omgevingsvisie van gemeente Wijdemeren is het toekomstbeeld geschetst van de fysieke leefomgeving in 2040. Deze visie, samen met de waargenomen trends en ontwikkelingen, vormt de basis voor de kernopgaven die de gemeente voor de komende tijd heeft opgesteld. Dit zijn drie opgaven, te weten: vitale en gezonde leefomgeving, ruimte voor ondernemerschap en bereikbaarheid, en waardevol landschap. Op het beheer van de openbare ruimte zijn al deze kernopgaven van toepassing. Voor een vitale en gezonde leefomgeving zal geïnvesteerd moeten worden in de belevings- en gebruikswaarde van de publieke ruimte. Dit betekent ook ruimte voor ontmoeten en bewegen, voor alle inwoners. Daarnaast zal geïnvesteerd moeten worden in een klimaatadaptieve woonomgeving. Voor de tweede kernopgave is in het beheer van de openbare ruimte vooral de bereikbaarheid van belang. Het investeren in een goede infrastructuur is hierin essentieel, zowel in wegen voor gemotoriseerd verkeer als fiets- en wandelpaden. Daarbij zijn verkeersveiligheid en leefbaarheid leidend. Ten slotte is de laatste kernopgave het behouden van waardevol landschap, door de natuur te beschermen, in stand te houden en te versterken. Klimaatverandering, energietransitie en de groeiende vraag naar recreatiemogelijkheden oefenen echter druk uit op het natuurlandschap.

De gemeente heeft een taak de balans te vinden tussen natuur en recreatie.

Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) Het HIOR van Wijdemeren is in 2010 in het leven geroepen om meer structuur en uniformiteit in de inrichting, het beheer en het onderhoud in de openbare ruimte te creëren. Dit handboek dient als een standaard programma van eisen. Deze eisen hebben zowel betrekking op het proces als het ontwerp, de materiaalkeuze, beheeraspecten en meer. Het HIOR is een ‘dynamisch’ document, dat aan verandering door beleid, wet- en regelgeving en praktijkervaring onderhevig is. Daarnaast is afwijken van de opgenomen eisen in het HIOR toegestaan, mits deze afwijkingen zijn besproken en goedgekeurd. Er wordt momenteel gewerkt aan de totstandkoming van een nieuwe, geactualiseerde HIOR. Deze zal naar verwachting in de loop van 2024 gereed zijn en vervangt dan de HIOR uit 2010.

16

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

3.2 Toelichting onderhoudstypen Het BBV schrijft voor dat er onderscheid gemaakt wordt in exploitatie (regulier onderhoud) en investeringen (vervangingen). In overeenstemming hiermee hanteren we in het beheer een indeling in drie soorten onderhoud: de exploitatie is daarbij onderverdeeld in klein onderhoud (KO) en groot onderhoud (GO). De investeringen behoren tot het vervangingsonderhoud (VO).

Klein onderhoud (KO) Klein onderhoud betreft relatief kleine maatregelen die gericht zijn op herstel/reparatie of conservering van delen van objecten. Dit zijn onder andere maatregelen die voortkomen uit klachten en meldingen en calamiteitenonderhoud. Dagelijks onderhoud heeft dus voor een groot deel een ad hoc karakter en is hierdoor niet planbaar. Voorbeelden klein onderhoud: plaatselijk herstraten oneffenheden, gaten in asfalt dichten, scheuren vullen

Groot onderhoud (GO) Groot onderhoud betreft grootschalige werkzaamheden op een substantieel deel van een object die periodiek noodzakelijk zijn en tot doel hebben het kwaliteitsniveau zodanig te verbeteren dat de beoogde levensduur wordt bereikt. Een belangrijk kenmerk van groot onderhoud is dat dit gepland kan worden. Net zoals bij klein onderhoud, betreft groot onderhoud in het algemeen exploitatieve werkzaamheden. Voorbeelden groot onderhoud: geheel herstraten rijbaan, deklaag van asfalt geheel vervangen Voor het beheerdomein wegen geldt dat een deel van de grootonderhoudswerkzaamheden als investering beschouwd kunnen worden. Dit aandeel wordt op 50% van het totaal budget voor groot onderhoud geschat.

Vervangingsonderhoud (VO) Vervangingsonderhoud is noodzakelijk wanneer het object het einde van de levensduur heeft bereikt en het rendement van klein en groot onderhoud te klein geworden zijn waardoor dit type onderhoud te duur is geworden. Het oude object wordt hierbij vervangen door een nieuw object. Klein en groot onderhoud zorgen ervoor dat een object in de goede, oorspronkelijke staat blijft en zijn dus niet van invloed op de vooraf bepaalde levensduur van een object. Vervangingsonderhoud is wel levensduur verlengend waardoor er sprake is van een investering.

17

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

Vergelijken typen onderhoud In de regel (BBV) is klein onderhoud directe exploitatie, is groot onderhoud exploitatie die veelal uit een voorziening wordt bekostigd en worden vervangingen gekapitaliseerd. Het komt voor dat de grens tussen groot onderhoud en vervangingsonderhoud diffuus is voor bepaalde kapitaalgoederen. Renovaties en levensduur verlengende maatregelen kunnen daarom per gemeente onder budgetten voor groot onderhoud (exploitatie) of onder vervangingsinvesteringen worden geschaard.

3.3 Functionele gebiedsindeling De gemeente bestaat uit een drietal kernen en een buitengebied dat voor een groot deel uit water bestaat. Binnen de openbare ruimte kan een aantal gebieden met verschillende functies worden onderscheiden, elke met hun eigen specifieke kenmerken en gebruik. We onderscheiden de volgende gebiedsfuncties: 

Centrum:

gebied

binnen

de

bebouwde

kom

met

een

bundeling

van

commerciële

en

maatschappelijke functies. 

Woongebied:

gebied

binnen

de

bebouwde

kom

met

een

dorps

karakter,

een

dichte

stedenbouwkundige opzet, dat hoofdzakelijk als woongebied fungeert. 

Bedrijventerrein: gebied met een bundeling van bedrijven en/of kantoren.



Begraafplaats: begraafplaats



Sport- en/of recreatieterrein: gebieden met een hoofdzakelijk recreatieve functie.



Lintwegen: de doorgaande wegen buiten de bebouwde kom.

Op de tekening in bijlage 4 is de indeling in gebiedsfuncties aangegeven. De indeling in functionele gebieden maakt het mogelijk om meer gebiedsspecifiek te beheren doordat je per functioneel gebied een ander beheerniveau kunt kiezen. Dit komt met name tot uiting in hoofdstuk 6, waar een aantal verschillende beheerscenario’s is geformuleerd en uiteindelijk een voorkeurscenario is bepaald. Hierbij is per beheerscenario gekozen voor een beeldkwaliteitsniveau dat per functioneel gebied is bepaald.

3.4 Beheerorganisatie Een effectieve, goed ingerichte beheerorganisatie vormt een belangrijke randvoorwaarde om de openbare ruimte optimaal te kunnen beheren. Het is belangrijk om daarbij onderscheid te maken in een aantal functies en beheerrollen.

18

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

Een functie is waarin iemand is aangesteld. Een rol kan, al dan niet tijdelijk, belegd zijn bij een bepaalde functie. In de huidige organisatie maken we onderscheid in twee beheerfuncties en drie beheerrollen. De beheerfuncties zijn: 

Integraal beheerder



Domeinbeheerder

De belangrijkste beheerrollen zijn: 

Budgetbeheerder



Intern opdrachtgever



Extern opdrachtgever

Begin 2023 is de rol van integraal beheerder geïntroduceerd. Het voornemen is om van deze rol een officiële functie te maken waarvoor 1,0 fte formatie beschikbaar is. De beheertaken zijn voor een deel bij de integraal beheerder en voor een deel bij de domeinbeheerders ondergebracht. Globaal geldt daarbij

dat

de

strategisch/tactische

taken

onder

de

integraal

beheerder

behoren

en

de

tactisch/operationeel/inhoudelijke taken bij de domeinbeeerders. Er zijn momenteel 6 domeinbeheerders voor: 

Openbaar groen



Wegen



Civiele kunstwerken



Speel- en beweegvoorzieningen



Openbare verlichting



Water en riolering

Voor het beheerdomein straatmeubilair is tijdelijke capaciteit ingeschakeld voor het op orde brengen van dit beheerdomein en het schrijven van het beheerplan. Het voornemen is om dit beheerdomein op korte termijn onder te brengen bij de beheerder speel- en beweegvoorzieningen. Tot het beheer behoren de volgende taken: 

Beleid en ontwikkeling



Monitoring kwaliteit areaal



Programmering meerjarenonderhoud en -vervanging



Extern opdrachtgeverschap voor dagelijks onderhoud (contractering en contractmanagement)



Intern opdrachtgeverschap voor groot en vervangingsonderhoud



Advisering



Control (budgetbeheer)



Beheer areaalgegevens

19

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

De integraal beheerder focust zich daarbij vooral op de organisatie van het beheer, begeleiding en aansturing van de beheerders, beleid en ontwikkeling en het proces rondom de programmering van het meerjarenonderhoud en –vervanging. Voor de beheerders ligt de nadruk op de monitoring van de kwaliteit van het areaal, het beheer van de areaalgegevens, advisering, intern en extern opdrachtgeverschap en het budgetbeheer. Het profiel van de domeinbeheerder is inmiddels al wat verder uitgewerkt, zie bijlage 5. In de komende periode zullen, in het kader van het professionaliseren van de beheerprocessen, ook de andere beheerrollen verder uitgewerkt worden.

20

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

4. AREAAL De openbare ruimte in gemeente Wijdemeren is omvangrijk en divers. In dit hoofdstuk gaan we allereerst in op de verschillende type objecten die we in de openbare ruimte onderscheiden. Daarna volgt een paragraaf waarin we de huidige (beeld)kwaliteit beschrijven. Hierbij wordt onderscheid per type object/beheerdomein. Tenslotte zoomen we in op de belangrijkste knelpunten en uitdagingen waar we in de komende planperiode in het beheer mee te maken hebben. Daarbij beschrijven we zowel een aantal algemene knelpunten als een aantal specifieke knelpunten per beheerdomein.

4.1 Beheerdomeinen De openbare ruimte bestaat uit een grote variëteit aan objecten met verschillende kenmerken en eigenschappen, die op verschillende wijzen worden beheerd en onderhouden. Om hier structuur in aan te brengen is een aantal categorieën objecten onderscheiden. Bijlage 6 bevat een overzicht van de onderdelen per beheerdomein en geeft een indruk van de omvang van het areaal. Sportvelden zijn in dit beleidsplan buiten beschouwing gelaten omdat deze onderdeel zijn van het beheer van het gemeentelijk vastgoed en daarin meegenomen worden. Op grond van de aangegeven typen en aantallen objecten in de openbare ruimte wordt de totale vervangingswaarde van het areaal geraamd op zo’n 335,5 miljoen euro. In tabel 2 staat de opbouw van deze waarde uiteengezet. Beheerdomeinen

Vervangingswaarde

Openbaar groen

32.000.000

Wegen

83.000.000

Civiele kunstwerken

28.000.000

Speel- en beweegvoorzieningen

1.100.000

Openbare verlichting

4.600.000

Straatmeubilair

1.800.000

Riolering en water

185.000.000

Totaal

335.500.000

Tabel 2: Vervangingswaarde areaal per beheerdomein (in euro’s)

21

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

4.2 (Beeld)kwaliteit (aanwezige kwaliteit vs. vereiste kwaliteit) In september 2022 is een kwaliteitsmeting uitgevoerd. Het doel van deze meting was inzicht krijgen in de kwaliteit van de openbare ruimte. Bij de beoordeling van de kwaliteit is gebruik gemaakt van de zogeheten beeldsystematiek. Deze systematiek wordt in het merendeel van de Nederlandse gemeenten toegepast en maakt het mogelijk om actief te sturen op beeldkwaliteit met behulp van beelden/foto’s en normen. Er wordt op deze wijze resultaatgericht gestuurd in plaats van maatregel- en/of frequentiegericht gestuurd. Het CROW heeft samen met diverse werkgroepen een kwaliteitscatalogus opgesteld met daarin voor de verschillende type objecten in de openbare ruimte ruim 200 schaalbalken. Deze schaalbalken zijn verdeeld in vijf kwaliteitsniveaus, variërend van zeer hoog (A+) tot zeer laag (D). Om het ambitieniveau te formuleren en eventueel voor te schrijven in een opdracht worden alleen de niveaus A, B en C gebruikt. Niveau D kan geen ambitie/onderhoudseis zijn. Dit niveau is enkel bedoeld om aan te geven dat niveau C niet is behaald. Bij A+ spreken we vooral van opleveringskwaliteit. Dit niveau is moeilijk voor langere tijd vast te houden. In deze paragraaf worden de belangrijkste resultaten van de uitgevoerde meting beschreven.

Het kwaliteitsniveau van een areaal is gedefinieerd als de beeldkwaliteit waaraan 90% minimaal voldoet. In figuur 1 is te zien dat de totale kwaliteit van Wijdemeren uit komt op een C-niveau. Dit betekent dus dat 90% van het areaal beeldkwaliteitsniveau C of hoger heeft.

Figuur 1: Totaalbeeld kwaliteitsniveau

22

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

RESULTATEN PER FUNCTIONEEL GEBIED Vervolgens is onderscheid gemaakt naar het kwaliteitsniveau per functioneel gebied. De resultaten hiervan zijn weergegeven in figuur 2. Uit deze figuur blijkt dat alleen het functionele gebied Begraafplaats een A-niveau scoort. Relatief slecht scoort het functionele gebied Bedrijventerrein, namelijk een D. De overige gebieden, dat wil zeggen de woongebieden, de centra, de lintwegen en de recreatiegebieden, scoren gemiddeld beeldkwaliteitsniveau C. Geen van de gebieden scoort A+ of B.

Figuur 2: Resultaten per gebied

RESULTATEN PER TYPE OBJECT Figuur 3 bevat een overzicht van de beeldmeetlatten voor de dertig belangrijkste typen objecten in de openbare ruimte. Per beeldmeetlat is het percentage dat een D scoort aangegeven en in rood gemarkeerd. Dit wordt ook wel het aandeel afkeur genoemd, omdat het beneden een acceptabel niveau zit. Totaal is er bij veertien van de dertig beeldmeetlatten meer dan 10% afkeur waargenomen. De categorieën Kunstwerken en Riolering scoren op alle drie de desbetreffende beeldmeetlatten meer dan 20% afkeur.

23

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

0%

20%

40%

Groen-beplanting Groen-beplanting-onkruid Groen-beplanting-bodembedekkers-kaal… Groen-beplanting-heesters-overgroei… Groen-beplanting-bosplantsoen-overgroei… Groen-beplanting-haag-gaten in haag Groen-beplanting-heesters-gesloten… Groen-boom Groen-boom-waterlot Groen-boom-takvrije zone wegtype 6-7… Groen-boom-staat boompalen en -banden Groen-gras en kruidachtigen Groen-gras-en kruidachtigen-grashoogte… Groen-gras en kruidachtigen-kaal oppervlak Groen-gras-overgroei randen verharding Kunstwerken Kunstwerken-klein kunstwerk-… Meubilair Meubilair- overgroei door beplanting Meubilair-scheefstand Meubilair-beplakking en graffiti Meubilair-deuken en gaten Meubilair-volledig Riolering Riolering-kolk-belemmering inlaat Riolering-kolk-oneffenheid Verharding Verharding-gesloten verharding-… Verharding-gesloten verharding-… Verharding-gesloten verharding-… Verharding-open verharding-… Verharding-wortelopdruk Verharding-open verharding-… Verharding-open verharding-… Verharding-gesloten verharding-… Water Water-vegetatie in nat profiel Water-technische staat lichte beschoeiing Voldoet wel

60%

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

80%

100%

17,20% 10,50% 9,30% 5,60% 2,40% 0,00% 38,30% 11,90% 11,10% 9,10% 1,50% 1,50% 20,00% 24,20% 20,00% 8,40% 3,20% 2,10% 29,40% 26,20% 27,00% 15,50% 14,30% 10,00% 9,60% 8,80% 3,80% 0,00% 17,20% 0,00% Voldoet niet

Figuur 3: Resultaten beeldmeetlatten per categorie

24

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

4.4 Knel- en verbeterpunten Er wordt onderscheid gemaakt in algemene en domeinspecifieke knel- en verbeterpunten.

4.4.1 Algemene knel- en verbeterpunten Een groot deel van het areaal in de gemeente Wijdemeren is in de periode tussen 1960 en 1980 gebouwd. Dit betekent dat de vervangingsopgave in de periode 2020 – 2040 een piek te zien zal geven. Dit vraagt niet alleen extra investeringen maar ook personele capaciteit om deze vervangingen voor te bereiden en te begeleiden. Dit resulteert naar verwachting in een meer dan gemiddeld beroep op financiële en personele middelen in deze periode. Niet alleen grond- en bouwstoffen zijn schaars, maar ook de voorbereidings- en uitvoeringscapaciteit van adviesbureaus en aannemers zal voorlopig, als gevolg van de personeelskrapte, schaars zijn. Dit heeft enerzijds een verhogend effect op de kosten van onderhoudswerken en anderzijds impliceert dit langere doorlooptijden van projecten. Het is zaak hierop, daar waar mogelijk, te anticiperen, bijvoorbeeld door slimme contractkeuzes en het inbouwen van flexibiliteit in de planning. Bestaande en mogelijk toekomstige wetgeving, zoals de huidige regelgeving voor Pfas en de stikstofproblematiek, kunnen tot aanzienlijke vertragingen in onderhoudswerken leiden. Ook dit vraagt flexibiliteit in planning en bij mensen. Verder kan de introductie van meer risicogestuurd beheer hierbij een nuttige rol spelen.

4.4.2 Domeinspecifieke knel- en verbeterpunten OPENBAAR GROEN De nadruk heeft in de afgelopen jaren sterk gelegen op het daar waar nodig onderhouden van het openbaar groen. Algehele vernieuwing van verouderd groen en omvorming van onderhoudsintensief naar meer beheervriendelijk groen heeft in deze periode nauwelijks een rol gespeeld. Om verdere achteruitgang en verloedering te voorkomen vraagt dit daarom in de komende jaren extra aandacht. Daarnaast vormt de aanpassing van ons groen op de klimaatverandering de komende jaren een belangrijk speerpunt. Er is al een begin gemaakt met het toepassen van soorten die beter geschikt zijn tegen periodes van droogte en verdroging, maar dit moet nog sterker doorgezet worden. Speciaal aandachtspunt vormt daarbij de verbetering van groeiplaatsen van bestaande bomen en locatiekeuze van nieuwe bomen die nog afhankelijker gesteld moet worden van de beschikbare ruimte.

25

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

WEGEN Een groot aantal wegen vertoont achterstanden in het onderhoud. Daarbij zijn diverse wegen op korte termijn aan vervanging toe. Er is in de komende jaren daarom sprake van een aanzienlijke groot onderhouds- en vervangingspiek. In de komende periode zijn er veel groot onderhouds- en vervangingsprojecten te verwachten. Omdat er nogal wat wegen zijn waar de bereikbaarheid bij onderhoud en de aanwezigheid van omleidingsroutes grote knelpunten vormen, zullen deze aspecten een nog nadrukkelijkere rol in de keuze van de onderhoudsmaatregel en bij de voorbereiding van de uitvoering moeten spelen. CIVIELE KUNSTWERKEN In de komende planperiode wordt een aantal bruggen vervangen. Daarnaast is er een grote achterstand bij het onderhoud cq de vervanging van de gemeentelijke beschoeiingen. Dit vereist in de komende jaren een aanzienlijke inhaalslag, ook om te voorkomen dat onacceptabele veiligheidsrisico’s ontstaan door het bezwijken van beschoeiingen. De kosten van deze operatie zijn aanzienlijk, ook omdat sommige houten beschoeiingen, uit constructief en veiligheidsoogpunt door duurdere betonnen of stalen beschoeiing vervangen zullen moeten worden. Daarbij ligt de focus de komende tijd ook op het, daar waar dit mogelijk is, vervangen/omvormen van houten beschoeiing naar natuurlijke oevers.

SPEEL- EN BEWEEGVOORZIENINGEN Voor de speel- en beweegvoorzieningen heeft er de afgelopen jaren al een behoorlijke vernieuwings- en verbeteringsslag gespeeld. Deze zal naar verwachting in 2024 worden afgerond. Na 2024 komt de nadruk daarom vooral te liggen op het regulier onderhouden en vervangen van voorzieningen. Daarbij zal op een aantal plaatsen nog concentratie van speel- en beweegvoorzieningen plaatsvinden om zo de kwaliteit van het areaal verder te verhogen. OPENBARE VERLICHTING Ongeveer de helft van het openbare verlichtingsareaal is momenteel al voorzien van energiezuinige ledverlichting. Om aan de landelijke energiedoelstelling te kunnen voldoen, dient de overige 50% van het areaal in de komende 6 jaar te worden ver-led. Daarnaast zullen de voor een deel (zeer) verouderde masten vervangen worden. STRAATMEUBILAIR Het beheerdomein straatmeubilair bestaat uit veel en vaak kleine objecten. De waarde van het areaal is daarmee, vergeleken met andere beheercategorieën, relatief klein. Voor dit beheerdomein is daarom gekozen voor een effectieve, pragmatische aanpak van het beheer waarbij deels op basis van het zogeheten piep-systeem wordt gewerkt. Dit betekent dat er wordt ingegrepen zodra er een melding binnenkomt. Belangrijk streven in de komende jaren is de vereenvoudiging/sanering van het areaal, 26

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

waardoor uiteindelijk minder objecten in de openbare ruimte staan en de duidelijkheid voor de gebruiker van de openbare ruimte vergroot wordt. RIOLERING EN WATER Er is sprake van een aanzienlijke achterstand bij de vervanging van de riolering. Om capaciteits- en overlastproblemen te voorkomen dient de vervangingsomvang op korte termijn aanzienlijk vergroot te worden. Er ligt voor de komende jaren daarom een aanzienlijk vervangingsprogramma. Gevolg hiervan is een aanzienlijke verhoging van de rioolheffing. De groot onderhouds- en vervangingswerkzaamheden aan het riool- en waterstelsel worden daar waar mogelijk aangegrepen om het systeem nog beter bestand te maken tegen de klimaatveranderingen in de vorm van met name intensieve regenbuien en wateroverlast.

27

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

5. PARTICIPATIE De integrale, domeinoverstijgende benadering uit de Omgevingswet gaat hand in hand met participatie. Grote maatschappelijke opgaven zoals energietransitie

en

klimaatadaptatie

kunnen

baat

hebben

bij

goed

uitgevoerde participatie. De hamvraag die hierbij gehanteerd wordt, is: wat willen we bereiken en welke vorm van participatie past hierbij het best?

Goede participatie is zo georganiseerd dat het bijdraagt aan verbeterde en versnelde besluitvorming en uitvoerbaarheid van besluiten, het draagvlak voor plannen, en de groei in vertrouwen in de overheid. Hiermee draagt het ook bij aan de kwaliteit van het openbaar bestuur en betrokkenheid van burgers en andere belanghebbenden.

Het doel van participatie dient niet op de eerste plaats het realiseren van draagvlak te zijn, of het voorkomen van bezwaar of beroep. Het openbaar bestuur heeft als taak alle maatschappelijke en particuliere belangen af te wegen en een weloverwogen besluit te nemen. Deze belangen zijn vaak tegenstrijdig, dus het besluit kan niet en hoeft niet altijd voor iedereen goed uit te komen. Participatie kan wel zorgen voor legitimiteit van de besluitvorming. Ook verkleint het de kloof tussen inwoners en politiek, en kan het vertrouwen in het openbaar bestuur van bewoners doen toenemen.

28

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

In dit hoofdstuk worden uitgangspunten uiteengezet die voor alle beheerdomeinen gelden. Daarna wordt een aantal randvoorwaarden en succesfactoren gedefinieerd. Ten slotte wordt een stappenplan beschreven, om te kunnen besluiten welke vorm van participatie per project gekozen kan worden.

5.1 Uitgangspunten De huidige wet- en regelgeving biedt handvatten waar overheden aan moeten voldoen in het kader van participatie. Daarnaast beschikt gemeente Wijdemeren over een Omgevingsvisie waarin een aantal uitgangspunten voor participatie is opgenomen. Gezamenlijk vormt dit de basis voor de uitgangspunten voor participatie in dit beleidsplan Integraal Beheer Openbare Ruimte. Als hulpmiddel daarbij wordt de participatieladder van Citizenlab gehanteerd.

Omgevingswet en Omgevingsbesluit Op 1 januari 2024 treedt naar alle waarschijnlijkheid de Omgevingswet in werking. Onderdeel daarvan is het Omgevingsbesluit. In het Omgevingsbesluit staan regels over het bevoegd gezag voor omgevingsvergunningen, over procedures, handhaving en uitvoering, en over het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Het Omgevingsbesluit geldt voor alle partijen die actief zijn in de fysieke leefomgeving - burgers, bedrijven en overheid. In het besluit zijn geen vaste regels opgesteld hoe participatie moet plaatsvinden. Wel staat hierin opgenomen dat het voor bepaalde (beleids)documenten verplicht is een participatietraject te doorlopen. Dit

geldt

voor

o.a.

de

omgevingsvisie,

een

omgevingsplan,

een

programma

en

een

omgevingsverordening. In het Omgevingsbesluit staat wel een aantal regels opgenomen waar de communicatie naar participanten aan moet voldoen. Het moet duidelijk zijn wie worden betrokken, waarover en wanneer zij worden betrokken, wat de rol van de gemeente en de initiatiefnemer is in het geheel, en waar aanvullende informatie te vinden is.

Participatienota gemeente Wijdemeren De Participatienota van de gemeente Wijdemeren uit 2021 is relevant voor het onderwerp participatie. De nota, die in hoofdzaak op ruimtelijke plannen is gericht, beschrijft twee uitgangspunten in het participatiebeleid. Het eerste punt is de rolverdeling tussen gemeente en initiatiefnemer. De rol van de gemeente is regievoerder, terwijl de initiatiefnemer de uitvoerder is van de participatie. De gemeente moet regie houden op de manier waarop de initiatiefnemer participatie toepast, en is niet enkel beoordelaar. Een belangrijke taak hierbij is het borgen van het proces, en waar nodig zal de gemeente inspringen bij het vormgeven van het participatieplan. Het tweede uitgangspunt uit de nota is dat goede

29

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

participatie niet zonder goede communicatie kan. Dit betreft zowel de externe communicatie met de betrokkenen, als de interne communicatie met bijvoorbeeld de gemeenteraad. Hoewel deze nota meer op ruimtelijke plannen, dan op het beheer van de openbare ruimte is gericht, kan een deel van de uitgangspunten, in het bijzonder die ten aanzien van de rolverdeling, ook op het beheer toegepast worden. Wanneer de gemeente extern opdracht geeft, neemt zij de rol van regievoerder op het participatietraject. De opdrachtnemer is dan verantwoordelijk voor de uitvoering. Het is zodoende van belang dat de gemeente duidelijke kaders meegeeft aan de externe opdrachtnemer over de manier waarop participatie moet plaatsvinden. Deze kaders verschillen per areaal en onderhoudstype: bij vervangingsonderhoud is in het algemeen meer participatie mogelijk dan bij groot onderhoud. Deze kaders worden bepaald aan de hand van het stappenplan in de derde paragraaf van dit hoofdstuk.

Omgevingsvisie gemeente Wijdemeren In de hiervoor reeds aangestipte Omgevingsvisie worden de kernopgaven benoemd die de gemeente heeft voor de fysieke leefomgeving tot 2040. Deze visie, die tot stand is gekomen in een participatietraject met bewoners en andere belanghebbenden, heeft onder meer geleid tot een aantal concrete uitgangspunten voor participatietrajecten. Dit zijn: 

Participatie betekent belanghebbenden vroegtijdig betrekken.



Participatie betekent streven naar een goede afspiegeling van de samenleving.



Participatie is transparant op inhoud en proces.



Participatie is toegankelijk voor iedereen.



Participatie wordt georganiseerd door de initiatiefnemer.



Participatie is proportioneel aan de omvang van het initiatief.



Participatie is een aanvulling op, maar geen vervanging van de representatieve democratie.

5.2 Criteria en succesfactoren Om een participatietraject te laten slagen, dient dit aan een aantal criteria te voldoen. In de handreiking ‘Bewonersparticipatie bij de inrichting van een gezonde leefomgeving’ van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport worden de volgende criteria genoemd:

30

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

Criteria Representativiteit

De deelnemende bewoners zijn representatief voor de belaste of belanghebbende groepen bewoners.

Onafhankelijkheid

Het participatieproces is onafhankelijk en onpartijdig.

Vroeg in het proces

Participatie vindt zo vroeg mogelijk in het proces plaats in een fase dat de participatie van bewoners zinvol is en de resultaten gebruikt kunnen worden.

Invloed

De participatie heeft aanwijsbaar effect op het programma, project, beleid of besluitvorming.

Transparantie

Het participatieproces is transparant voor alle deelnemers en ook voor bewoners die niet direct deelnemen maar wel belanghebbend zijn, zodat duidelijk is waarover gesproken wordt en hoe beslissingen worden genomen.

Beschikbaarheid

De benodigde middelen, zoals de relevante informatie, toegang tot

middelen

deskundigen, tijd en materialen zijn voor iedereen beschikbaar om participatie mogelijk te maken.

Helder omschrijving

De aard, omvang, reikwijdte en verwachte uitkomst van de participatie

participatie

is helder beschreven, zodat er geen misverstanden ontstaan en achteraf geen teleurstelling, discussie of strijd.

Gestructureerde

Het participatieproces heeft een heldere en zichtbare

besluitvormingsprocedure

besluitvormingsprocedure. Hierdoor wordt duidelijk hoe tot een besluit is gekomen, wat de onderbouwing van dit besluit is en in welke mate dit ondersteund wordt. Documenteren van dit besluitvormingsproces vergroot de transparantie en effectiviteit van het participatieproces.

Kosten effectiviteit

De tijdsduur en kosten van de participatieprocedure zijn in balans met wat de participatie oplevert.

Tabel 3: Criteria voor participatietrajecten Het streven moet zijn dat elk participatietraject aan deze criteria voldoet.

5.3 Stappenplan Participatie is maatwerk: per project moet telkens opnieuw gekeken worden hoe het traject ingericht kan worden. Het doel van het project moet eerst duidelijk zijn, waarna het doel van het participatietraject geformuleerd kan worden. Het ene project zal zich beter lenen om hoger op de participatieladder in te zetten dan het andere project.

31

BELEIDSPLAN GEMEENTE WIJDEMEREN

INTEGRAAL BEHEER OPENBARE RUIMTE

Onder projecten worden in dit geval de projecten verstaan die voortkomen uit het vervangingsonderhoud, oftewel investeringen. Dit soort projecten zijn vaak integraal waardoor het belangrijk is duidelijke kaders voor participatie in de projectopdracht mee te geven. Om deze kaders te bepalen is een stappenplan opgesteld. Dit stappenplan zal voor meer eenduidigheid zorgen. Hoewel participatie altijd maatwerk is, is ook van belang om als overheid consistent en voorspelbaar te zijn. Het stappenplan is opgesteld aan de hand van de THiNK!-methode van de VPNG, de Utrechtse participatiestandaard, de Edese participatie-aanpak, het Arnhems stappenplan participatie en de participatiewijzer van de Omgevingswet. Eerst worden drie vragen gesteld om de randvoorwaarden af te wegen. Daarna volgen drie kernvragen die als doel hebben om per situatie de meest passende aanpak voor participatie te kiezen.