Bijlage 2 Wet en Regelgeving Dieren voor gemeenten in vogelvlucht
Tekst van het document
2023 | Bureau Lauret namens
Wet- en regelgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit Gemeentelijke verplichtingen in vogelvlucht
Wet- en regelgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit Gemeentelijke verplichtingen in vogelvlucht Datum uitgave: 6 november 2023 Uitgevoerd door:
Bureau Lauret te Nijmegen 06 55 8 51 8 62 enileterual@gmail.com
Projectleider: Juridische toetsing:
Drs. E.A.H. Lauret Drs. E. Evertsen
Naam en adres opdrachtgever:
Gemeente Hilversum Postbus 9900 1201 GM Hilversum
Contactpersoon gemeente Hilversum:
Annette Koenders / a.koenders@hilversum.nl
Bureau Lauret is niet aansprakelijk voor gevolgschade, noch voor schade die voortvloeit uit toepassingen van de resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van Bureau Lauret. Opdrachtgever hierboven aangegeven vrijwaart Bureau Lauret voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. Dit rapport mag alleen worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. druk, fotokopie, digitale kopie of op andere wijze ten behoeve van gebruik door de gemeente Hilversum, de regiogemeenten waarmee zij samenwerkt en de NFDO, haar leden en DierVizier. In alle andere gevallen is gebruik niet toegestaan zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Bureau Lauret. © 2023 Bureau Lauret
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 1 van 123
Inhoud INLEIDING .................................................................................................................................... 5
1.
Algemene wet- en regelgeving met gevolgen voor dieren ..................................................... 7 ALGEMENE WET BESTUURSRECHT ................................................................................................. 8 DIEREN(WELZIJN) ................................................................................................................. 8 BESTUURSDWANG ................................................................................................................ 8 HUISUITZETTINGEN / HUISONTRUIMINGEN / DETENTIES / GEZONDHEIDSRISICO’S ........................ 8 BURGERLIJK WETBOEK ............................................................................................................... 11 AANGIFTE .......................................................................................................................... 11 CONTRACT EN OVERDRACHTSOVEREENKOMST ..................................................................... 11 KOSTEN VERHALEN............................................................................................................. 11 AFSTANDSDIEREN .............................................................................................................. 11 VERWILDERDE DIEREN ........................................................................................................
12 GEMEENTEWET EN POLITIEWET ................................................................................................... 14 WOONOVERLAST ................................................................................................................ 14 HONDENBELASTING ............................................................................................................ 14 HANDHAVEN OPENBARE ORDE EN VEILIGHEID ....................................................................... 14 BEVOEGDHEDEN ................................................................................................................ 14 GEMEENTELIJKE VERORDENINGEN ZOALS APV / VERORDENING FYSIEKE LEEFOMGEVING (VFL) ...... 17 EVENEMENTEN MET DIEREN ................................................................................................ 17 OVERLAST VAN DIEREN ....................................................................................................... 17 APV .................................................................................................................................. 17 VERORDENING FYSIEKE LEEFOMGEVING ............................................................................... 18 PARTICIPATIEWET.......................................................................................................................
19 BIJZONDERE BIJSTAND ........................................................................................................ 19 DIERENVOEDSELBANKEN .................................................................................................... 20 OVERIGE DIERENHULP VOOR MINIMA .................................................................................... 20 WETBOEK VAN STRAFRECHT EN WETBOEK VAN STRAFVORDERING ................................................ 21 WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2015 ......................................................................... 23 HUISELIJK GEWELD ............................................................................................................. 23 WET PUBLIEKE GEZONDHEID ....................................................................................................... 26 GGD ................................................................................................................................. 26 DIERZIEKTEN...................................................................................................................... 26 ZOÖNOSEN ........................................................................................................................ 26 KADAVERS .........................................................................................................................
26 MILTVUURBOSJES .............................................................................................................. 27 MAATREGELEN GERICHT OP GEBOUWEN, GOEDEREN EN VERVOERMIDDELEN .......................... 27 WET VEILIGHEIDSREGIO’S ........................................................................................................... 29
2. Wet- en regelgeving specifiek gericht op dieren ...................................................................... 31 WET DIEREN .............................................................................................................................. 32 INTRINSIEKE WAARDE ......................................................................................................... 32 ZORGPLICHT ...................................................................................................................... 32 DIEREN IN NOOD / ............................................................................................................... 32 DODE DIEREN / KADAVERS .................................................................................................. 32 HUIS- EN HOBBYDIERENLIJST (POSITIEFLIJST) ...................................................................... 32 2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 2 van 123
BESLUIT DIERGENEESKUNDIGEN .................................................................................................. 38 BESLUIT DIERGENEESMIDDELEN 2022.......................................................................................... 39 BESLUIT DIERGEZONDHEID .......................................................................................................... 40 REGELING DIERGEZONDHEID ............................................................................................... 40 BESLUIT HOUDERS VAN DIEREN ................................................................................................... 41 VISSERIJWET 1963..................................................................................................................... 46
3. Wet- en regelgeving specifiek gericht op natuur en biodiversiteit ............................................ 47 WET NATUURBESCHERMING ........................................................................................................ 48 VERSTORING...................................................................................................................... 48 BESCHERMINGSREGIMES .................................................................................................... 49 BESCHERMDE SOORTEN / RODE LIJSTSOORTEN.................................................................... 49 OPZET / VOORWAARDELIJKE OPZET ..................................................................................... 49 GEDRAGSCODE SOORTBESCHERMING GEMEENTEN 2023 ...................................................... 49 BESCHERMING VOGELS EN NESTEN / RUSTPLAATSEN / EIEREN EN BROEDEIZOEN ..................... 50 VERGUNNINGEN EN ONTHEFFINGEN AANVRAGEN / VOLLEDIGHEIDSTOETS EN INFORMATIEPLICHT51 BELEIDSREGEL KWALITEIT OPVANG DIERSOORTEN EN BIJBEHOREND PROTOCOL ..................... 51 INVASIEVE EXOTEN ............................................................................................................. 52 WILDBEHEER, BENUTTINGSJACHT EN PLEZIERJACHT .............................................................
52 VRIJSTELLINGSLIJSTEN ....................................................................................................... 53 WILDSTROPERIJ ................................................................................................................. 53 AFZWAKKING EUROPESE RICHTLIJNEN ................................................................................. 53 BESLUIT NATUURBESCHERMING EN REGELING NATUURBESCHERMING ............................................ 59 NATUURSCHOONWET 1928 ......................................................................................................... 60 EUROPESE RICHTLIJNEN EN AFSPRAKEN ...................................................................................... 61 HABITATRICHTLIJN .................................................................................................................. 61 NATURA 2000 .................................................................................................................... 61 VOGELRICHTLIJN .................................................................................................................... 62 WERELDWIJDE VERDRAGEN EN AFSPRAKEN ................................................................................. 64 BERN-CONVENTIE...................................................................................................................
64 BIODIVERSITEITSVERDRAG ...................................................................................................... 64 BONN-CONVENTIE / VERDRAG VAN BONN ................................................................................. 65 CITES .................................................................................................................................. 66 ANDERE BELANGRIJKE MONDIALE NATUURBESCHERMINGSVERDRAGEN ...................................... 66
4. Wet- en regelgeving inzake milieu ........................................................................................... 67 WET MILIEUBEHEER .................................................................................................................... 68 BESLUIT M.E.R. EN MILIEUEFFECTRAPPORT (MER) ............................................................... 68 UITVOERINGSBESLUITEN ..................................................................................................... 68 ACTIVITEITENBESLUIT MILIEUBEHEER ........................................................................................... 76 GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN ........................................................................................ 76 BESLUIT BODEMKWALITEIT EN REGELING BODEMKWALITEIT ........................................................... 80 BESLUIT BODEMKWALITEIT .................................................................................................. 80 REGELING BODEMKWALITEIT ............................................................................................... 80 INTERIMWET STAD-EN-MILIEUBENADERING ................................................................................... 83 KADERRICHTLIJN WATER ............................................................................................................
86 MESTSTOFFENWET ..................................................................................................................... 87 BESLUIT GEBRUIK MESTSTOFFEN ......................................................................................... 87 UITVOERINGSREGELING GEBRUIK MESTSTOFFEN .................................................................. 88 ONTGRONDINGENWET ................................................................................................................ 89 VUURWERKBESLUIT .................................................................................................................... 90
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 3 van 123
WATERWET................................................................................................................................ 91 WET AMMONIAK EN VEEHOUDERIJ ................................................................................................ 93 WET BODEMBESCHERMING ......................................................................................................... 94 STORTBESLUIT BODEMBESCHERMING .................................................................................. 94 BESLUIT STORTPLAATSEN EN STORTVERBODEN AFVALSTOFFEN ............................................. 94 WET GEURHINDER EN VEEHOUDERIJ ............................................................................................ 96 WET GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN ..................................................................... 97 BESLUIT GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN ........................................................ 97 WET INZAKE DE LUCHTVERONTREINIGING ................................................................................... 101
5. Wet- en regelgeving gericht op de ruimtelijke ordening (inrichting en bebouwing van omgeving)102 BESLUIT BRANDVEILIG GEBRUIK EN BASISHULPVERLENING OVERIGE PLAATSEN (BBGBOP).............. 103 MELDINGSFORMULIER....................................................................................................... 103 REGELING BRANDVEILIG GEBRUIK EN BASISHULPVERLENING OVERIGE PLAATSEN 2018.......... 103 BOUWBESLUIT 2012 ................................................................................................................. 104 WIJZIGINGSBESLUIT BOUWBESLUIT 2012 ........................................................................... 104 HANDHAVING ................................................................................................................... 104 OMGEVINGSWET ...................................................................................................................... 107 OMGEVINGSVISIE EN OMGEVINGSPLAN ............................................................................... 107 INFORMATIEPRODUCTEN NATUUR ...................................................................................... 108 INFORMATIEKAART NATUUR (IKN) ..................................................................................... 108 BESCHERMDE SOORTENINDICATOR (BESI) ........................................................................
108 WET ALGEMENE BEPALINGEN OMGEVINGSRECHT (WABO) ........................................................... 110 OMGEVINGSVERGUNNING ................................................................................................. 110 KLEINSCHALIG HOUDEN VAN DIEREN: WANNEER INRICHTING? .............................................. 110 TOESTEMMING ‘HANDELINGEN MET GEVOLGEN VOOR BESCHERMDE PLANT- EN DIERSOORTEN’110 HELPDESK ....................................................................................................................... 111 BESLUIT OMGEVINGSRECHT .............................................................................................. 111 WET INRICHTING LANDELIJK GEBIED ........................................................................................... 112 INRICHTINGSPLAN ............................................................................................................. 112 OVERLEG......................................................................................................................... 112 WET RUIMTELIJKE ORDENING EN BESLUIT RUIMTELIJKE ORDENING ............................................... 114 BESLUIT RUIMTELIJKE ORDENING/ SCHUILSTALLEN EN SCHUTHOKKEN...................................
114 WONINGWET ............................................................................................................................ 115
Bijlagen ...................................................................................................................................... 117 BIJLAGE 1 KWALIFICATIES ......................................................................................................... 118 BIJLAGE 2 OVERZICHT VAN TE INTEGREREN WETTEN EN RECHTSFIGUREN IN DE OMGEVINGSWET (WAS/WORDT) .......................................................................................................................... 119 BIJLAGE 3 VOORLOPIGE INHOUDSOPGAVE VAN DE OMGEVINGSWET ............................................. 122
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 4 van 123
Inleiding Er is steeds meer maatschappelijke aandacht voor dieren en hun welzijn. Gemeenten hebben hierbij een belangrijke rol: veel van hun beleid en handelen heeft raakvlakken met het welzijn van dieren. Dit betreft zowel gehouden dieren als vrij levende, wilde dieren. Politiek en publiek verwachten een grotere professionaliteit, mede gebaseerd op wet- en regelgeving, die steeds wordt aangepast aan de wensen van de tijd. Omissies in het dierenwelzijnsbeleid kunnen tot veel (negatieve) publiciteit leiden. Steeds meer gemeenten voeren daarom een dierenwelzijnsbeleid in, ook omdat ze willen voldoen aan wet- en regelgeving met betrekking tot dieren(welzijn). Dit laatste geldt ook voor de gemeente Hilversum. De aanleiding is tweeledig: 1. Het lokale dierenasiel in Crailo en de dierenambulance zijn een samenwerking aangegaan onder de naam het Gooische Nest en 2. Er zijn plannen voor nieuwbouw op de locatie van het oude asiel. Vanwege de complexe materie willen de gemeente Hilversum en regiogemeenten meer zicht krijgen op wat ze wel en niet wettelijk verplicht zijn in de dierenhulpketen. Daarmee kunnen gemeenten bepalen welke diensten ze binnen dan wel buiten de bestaande dierenhulpketen willen/moeten afnemen. Ook in het kader van de bredere discussie rondom dieren is een goed overzicht van alle wet- en regelgeving waarin dieren(welzijn) aan de orde is essentieel.
Daarom is gevraagd in het overzicht ook wet- en regelgeving die zijn weerslag heeft op wilde dieren in gemeenten en -daarmee samenhangend- op biodiversiteit mee te nemen. Met zo’n overzicht krijgen gemeenten duidelijkheid over hun verplichtingen richting dieren(welzijn) en biodiversiteit en kunnen ze bepalen hoe ze hiermee verder willen. Eline Lauret van Bureau Lauret heeft deze opdracht namens de NFDO voor de gemeente uitgevoerd in samenwerking met Noor Evertsen, juriste gespecialiseerd in dieren(welzijns)wetgeving. Het rapport dat voor u ligt, kan bijdragen aan de wens van de gemeente Hilversum het dierenwelzijn en de biodiversiteit in de gemeente/regio beter te organiseren, in brede zin. Ook een effectieve, lokale dierenhulpketen (dierenasiel en dierenambulance) ligt hiermee binnen handbereik. Dit rapport is gerubriceerd aan de hand van vigerende wet- en regelgeving en is in vijf hoofdstukken verdeeld: 1. 2. 3. 4. 5.
‘Algemene’ wet- en regelgeving met gevolgen voor dieren Wet- en regelgeving specifiek gericht op dieren Wet- en regelgeving gericht op natuur en biodiversiteit Wet- en regelgeving inzake milieu Wet- en regelgeving gericht op de bebouwde omgeving
Elk hoofdstuk is onderverdeeld in paragrafen. Elke paragraaf heeft een inleiding met informatie over hoe die wet effect heeft op dieren en/of biodiversiteit. Vervolgens worden verplichtingen van de
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 5 van 123
gemeente en soms aanbevelingen op grond van mogelijkheden in wet- en regelgeving aangegeven. Links naar (artikelen en paragrafen in) wet- en regelgeving die invloed heeft op dieren(welzijn) en/of biodiversiteit en waarmee gemeenten iets moeten/kunnen, zijn aan het einde van elke paragraaf opgenomen in een groen blok. Er is vooral ingegaan op overkoepelende nationale wetgeving die een duidelijke link heeft met dieren(welzijn) van gehouden dieren en/of wilde dieren dan wel met biodiversiteit. Waar nodig geacht zijn AMvB’s, koninklijke besluiten en ministeriële regelingen opgenomen die praktisch van belang kunnen zijn voor gemeenten. Die zijn minder uitgebreid behandeld, omdat ze vaak uitgebreidere invulling geven aan de artikelen in de wet en -niet onbelangrijk- het rapport onnodig dik zouden maken. Linkjes naar deze ‘lagere regelgeving’ zijn meestal wel opgenomen. Internationale wet- en regelgeving is op hoofdlijnen als achtergrondinformatie opgenomen. Digitaal kan dit rapport op steekwoorden worden doorzocht. Er is een kleine doorkijk gegeven naar de Omgevingswet die hoogstwaarschijnlijk per 1 januari 2024 in werking zal treden, en het daaruit voortvloeiende omgevingsvisie en omgevingsplan. Omdat dit nog geen ingevoerde wetgeving is, is hier niet uitgebreid op ingegaan. Wel is aangegeven welke wet- en regelgeving in de Omgevingswet zal opgaan.
Tot slot is het voor gemeenten belangrijk zich te realiseren dat dit rapport een levend document is en een momentopname. Wet- en regelgeving is voortdurend in beweging. Wat vandaag een regeling is, kan morgen anders zijn. Veel wet- en regelgeving is echter gebaseerd op internationale verdragen en Europese richtlijnen, zeker waar het de natuur betreft. Zulke verdragen en richtlijnen veranderen niet snel. Artikelen in Nederlandse wetgeving dienen conform deze verdragen en richtlijnen te worden ingevuld. Wet- en regelgeving m.b.t. natuur zal dus qua strekking niet snel veranderen. De Wet dieren is echter in 2011 aangenomen en sindsdien meerdere keren gewijzigd. Er zijn ook plannen om de Wet dieren aan te passen, maar daarvoor is nog geen concrete datum vastgesteld. Het verdient echter aanbeveling dit rapport in ieder geval na invoering van de Omgevingswet op enig moment te actualiseren.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 6 van 123
1. Algemene wet- en regelgeving met gevolgen voor dieren
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 7 van 123
Algemene wet bestuursrecht De Algemene wet bestuursrecht (Awb) is een Nederlandse wet die de algemene regels bevat voor de verhouding tussen de overheid en de individuele burgers, bedrijven en dergelijke. Het bestuursrecht is een onderdeel van het recht dat zich bezighoudt met de relatie tussen burgers en de overheid. De De Awb bevat regels over onder andere besluitvorming, bezwaar en beroep, handhaving en toezicht, en openbaarheid van bestuur. De wet is van toepassing op alle bestuursorganen, onder meer gemeenten. De Awb definieert onder andere wat een bestuursorgaan is en welke rechten en plichten burgers hebben bij het aanvragen van vergunningen, het indienen van bezwaarschriften en het voeren van procedures bij de bestuursrechter. De wet is van belang voor iedereen die te maken heeft met de overheid, bijvoorbeeld bij het aanvragen van een bouwvergunning of het aanvechten van een besluit van de gemeente. Di e re n ( w e l zi jn )
Soms is het dierenwelzijn niet in orde of kunnen dieren onverzorgd achterblijven. Denk aan situaties als mishandeling/verwaarlozing van dieren, huiselijk geweld, huisontruiming/huisuitzetting, een ongeval, opname in ziekenhuis of andere zorginstelling (al dan niet gedwongen), psychische problemen of verslavingsproblematiek en arrestaties/detentie. Dit kunnen allemaal redenen zijn waarom een eigenaar (tijdelijk) niet meer voor zijn huisdier mag/kan zorgen. De eigenaar is eerstverantwoordelijke, maar soms heeft een eigenaar zelf niets geregeld of niets kunnen regelen. Soms kunnen familie, vrienden of buren de zorg voor een dier (tijdelijk) overnemen, maar als dat allemaal niet het geval is, zijn anderen aan zet. De gemeente kan in dat soort gevallen bestuursdwang toepassen. Be s t uu rs d w a ng
Als het dierenwelzijn ergens niet in orde is, maar (nog) niet gekozen is voor een strafrechtelijk traject, kan de gemeente bestuursdwang uitoefenen. De zogenaamde ‘last onder bestuursdwang’ is een herstelsanctie die gericht is op (geheel of gedeeltelijk) herstel van de overtreding. Als de situatie niet naar tevredenheid of niet tijdig wordt hersteld, kan de gemeente besluiten zelf de situatie te herstellen op kosten van de overtreder. Bij zo’n last onder bestuursdwang kunnen politie, Landelijke Inspectiedienst Dierenwelzijn (LID) en GGD zaken of huisdieren bestuursrechtelijk in bewaring nemen ofwel gedwongen ‘opslaan’. Dit valt onder de wettelijke bevoegdheden van de gemeente. Hier geldt een maximale opvangtermijn van 13 weken. Als het na deze periode niet mogelijk is om het dier weer over te dragen aan de rechtmatige eigenaar, is de gemeente bevoegd het om niet over te dragen, te verkopen of te laten euthanaseren. De gemeente mag dieren ook al eerder om niet overdragen, verkopen of laten euthanaseren als de verschuldigde kosten en de voor verkoop geraamde kosten samen hoger zijn dan de economische c.q. dagwaarde van het dier. Dit mag echter niet binnen de eerste twee weken na verstrekking van het proces-verbaal (van meevoeren en ‘opslaan’). Hu i s u it ze t ti n ge n / h u is on t ru i mi ng en / d et e nt i e s / g e zo nd h e id s ri s i co ’ s
Ook bij huisuitzettingen, detenties of vanwege gezondheidsrisico’s voor mensen/andere dieren kunnen politie, LID en GGD huisdieren bestuursrechtelijk in bewaring nemen ofwel gedwongen ‘opslaan’. Dit valt eveneens onder de wettelijke bevoegdheden van de gemeente. 2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 8 van 123
Voor wat betreft het wegvoeren van zaken of dieren bij gedwongen huisontruimingen/huisuitzettingen is de gemeente aangewezen als eerst verantwoordelijke (wettelijke taak). Bij andere situaties is het minder duidelijk wat de daadwerkelijke verplichtingen en bevoegdheden zijn van de gemeente en overige betrokken (overheids-)instanties. Duidelijk is wel dat dierenambulances, asielen/dierenopvangcentra net als een dierenpension als rechtspersonen niet gedwongen kunnen worden dieren uit dat soort situaties te vervoeren of op te vangen, als er geen contract met afspraken en financiële vergoeding aan ten grondslag ligt. Gesteld kan worden dat hulpdiensten of overheden die weet hebben van een onverzorgd, achtergelaten dier een zorgplicht hebben: conform de Wet dieren mogen zij niet de gezondheid of het welzijn van het dier benadelen. De hulpdienst of overheid die in genoemde situaties opdracht geeft een dier te vervoeren of op te vangen is van daaruit verantwoordelijk voor betaling van de rekening en het terughalen van geld bij de eventuele eigenaar.
Verplichtingen gemeente:
• • • •
Zorgen voor vervoer en opvang van onverzorgd achtergebleven dieren na huisuitzettingen en huisontruimingen Contract(en) afsluiten voor vervoer en 2-13 weken opvang van bij huisuitzetting/huisontruiming achtergebleven dieren met dierenambulance/asiel/opvangcentra Overdrachtsovereenkomst(en) afsluiten Afspraken maken met officiële hulpdiensten enerzijds en dierenambulances en asielen/dierenopvangcentra anderzijds over verantwoordelijkheid voor en financiering van opvang en vervoer van achtergebleven dieren na ongevallen, (al dan niet gedwongen) opnames in ziekenhuizen of andere zorginstellingen en arrestaties/detenties
Aanbevelingen voor gemeente:
•
Eventuele kosten verhalen op eigenaar
In de Algemene wet bestuursrecht staat onder meer: Artikel 5:21 Onder last onder bestuursdwang wordt verstaan: de herstelsanctie, inhoudende: a. een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding, en b. de bevoegdheid van het bestuursorgaan om de last door feitelijk handelen ten uitvoer te leggen, indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd. Artikel 5:24 1. De last onder bestuursdwang omschrijft de te nemen herstelmaatregelen. 2. De last onder bestuursdwang vermeldt de termijn waarbinnen zij moet worden uitgevoerd. 3. De last onder bestuursdwang wordt bekendgemaakt aan de overtreder, aan de rechthebbenden op het gebruik van de zaak waarop de last betrekking heeft en aan de aanvrager.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 9 van 123
Artikel 5:25 1. De toepassing van bestuursdwang geschiedt op kosten van de overtreder, tenzij deze kosten redelijkerwijze niet of niet geheel te zijnen laste behoren te komen. Artikel 5:29 1. Voor zover de toepassing van bestuursdwang dit vergt, kan het bestuursorgaan zaken meevoeren en opslaan. 2. Het bestuursorgaan doet van het meevoeren en opslaan proces-verbaal opmaken. Een afschrift van het proces-verbaal wordt verstrekt aan degene die de zaken onder zijn beheer had. 3. Het bestuursorgaan draagt zorg voor de bewaring van de opgeslagen zaken en geeft deze zaken terug aan de rechthebbende. 4. Het bestuursorgaan kan de teruggave opschorten totdat de ingevolge artikel 5:25 verschuldigde kosten zijn voldaan. 5. Indien de rechthebbende niet tevens de overtreder is, kan het bestuursorgaan de teruggave opschorten totdat de kosten van bewaring zijn voldaan. Artikel 5:30 1. Indien een meegevoerde en opgeslagen zaak niet binnen dertien weken nadat zij is meegevoerd, kan worden teruggegeven, kan het bestuursorgaan de zaak verkopen. 2. Het bestuursorgaan kan de zaak eerder verkopen, zodra de ingevolge artikel 5:25 verschuldigde kosten, vermeerderd met de voor de verkoop geraamde kosten, in verhouding tot de waarde van de zaak onevenredig hoog worden. 3.
Verkoop vindt evenwel niet plaats binnen twee weken na de verstrekking van het afschrift van het proces-verbaal van meevoeren en opslaan, tenzij het gevaarlijke stoffen of eerder aan bederf onderhevige stoffen betreft. 4. Gedurende drie jaren na het tijdstip van verkoop heeft degene die op dat tijdstip eigenaar was, recht op de opbrengst van de zaak onder aftrek van de ingevolge artikel 5:25 verschuldigde kosten en de kosten van de verkoop. Na het verstrijken van deze termijn vervalt een batig saldo aan het bestuursorgaan. 5. Indien naar het oordeel van het bestuursorgaan verkoop niet mogelijk is, kan het de zaak om niet aan een derde in eigendom overdragen of laten vernietigen. Het eerste tot en met het derde lid zijn van overeenkomstige toepassing.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 10 van 123
Burgerlijk Wetboek Door de invoering van het Burgerlijk Wetboek per 1 januari 1992 zijn Nederlandse gemeenten wettelijk verplicht vanaf aangifte (met o.a. dag, datum en tijd) gedurende minimaal 14 dagen zorg te dragen voor de opvang en verzorging van alle zwerfdieren in haar gemeente (bewaarplicht). Zwerfdieren worden gedefinieerd als gevonden dieren waarvan een eigenaar kan worden vermoed. Dit geldt niet alleen voor honden en katten maar óók voor cavia’s, konijnen, ontsnapte siervogels, en alle andere gevonden of zwervend aangetroffen (huis)dieren waarvan de eigenaar niet bekend is (doordat het dier niet gechipt, getatoeëerd of geoormerkt is) of waarvan de eigenaar niet kan worden bereikt (door veranderd telefoonnummer en/of adres). Aa n g i ft e
De vinder van een zwerfdier moet hiervan zo snel mogelijk aangifte doen, waarop de procedure van het Burgerlijk Wetboek in werking treedt. Aangifte kan een vinder doen bij de politie of bij een daartoe door de gemeente (schriftelijk) aangewezen plek van aangifte. In de praktijk is dit vaak een asiel/dierenopvangcentrum, maar het zou ook een dierenambulance kunnen zijn. Co n t ra c t e n o v e rd ra ch t so v e re e n koms t
Normaliter sluiten gemeenten voor de bewaarplicht een contract af met een asiel en/of ander dierenopvangcentrum. De gemeente draagt daarbij haar bewaarplicht voor zwerfdieren over aan het asiel/dierenopvangcentrum en betaalt hiervoor een vergoeding. Na 2 weken kan de gemeente het eigendom van de opgevangen dieren overdragen aan het asiel middels een overdrachtsovereenkomst. Als iemand/een organisatie een dier in bewaring houdt, terwijl die persoon/organisatie niet is aangewezen als plek van bewaring, dan heeft die persoon/organisatie nog steeds een aangifteplicht en daarnaast een jaar lang een bewaarplicht, tenzij deze het dier aan de gemeente overdraagt. Gemeenten zijn verplicht de bewaring van het dier over te nemen en op verzoek een bewijs van aangifte of inbewaringgeving te verstrekken. Ko s t en v e rh a le n
Volgens het Burgerlijk Wetboek heeft degene die officieel eigenaar was van het gevonden dier nog gedurende een jaar na de aangifte recht op de opbrengst van de verkoop van het dier. Hiervan mogen de verzorgingskosten worden afgetrokken. Per saldo zal een asiel of een gemeente niets aan de eigenaar hoeven te betalen. Als het dier nog in het asiel verblijft, kan natuurlijk ook het dier zelf worden meegegeven, zodra de verzorgingskosten zijn betaald. Alle redelijk gemaakte kosten mag de gemeente en/of het asiel/opvangcentrum verhalen op de eigenaar. Af s t a nd sd i e re n
Asielen vangen ook afstandsdieren op. Zouden ze dat niet doen, dan is de kans groot dat het aantal zwerfdieren groeit. De kosten daarvan zijn, zoals aangegeven, voor rekening van de gemeente. Voor afstandsdieren krijgen asielen normaliter afstandsgeld, maar niet iedereen kan dat betalen en het dekt de (veterinaire- en verzorgings-)kosten meestal niet. Afstandsdieren kunnen worden gezien als potentiële zwerfdieren. Vanuit die gedachte is het aan te bevelen vanuit de gemeente bij te dragen aan de opvang van afstandsdieren.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 11 van 123
Ve rw i l d e rd e d i e ren
Bij verwilderde dieren is conform artikel 19 niet langer sprake van een eigenaar. Zij vallen daardoor niet per se onder de zwerfdieren. Maar door angst kunnen dieren verwilderd lijken, die dat niet zijn. Of een dier daadwerkelijk verwilderd is en geen eigenaar meer heeft, kan meestal pas na enige tijd in een (gespecialiseerd) asiel/opvangcentrum worden vastgesteld. Om overlast van en (stijgende kosten door) uitbreiding van kattenpopulaties te voorkomen is het verstandig een zwerfkattenbeleid te maken waarin de TNRC-methode is verwerkt (Trap, Neuter, Return en Care). Deze methode werkt goed door zwerfkatten te vangen, te neutraliseren (castreren), terug te zetten, te monitoren en te verzorgen door het geven van voedsel en schuilplekken.
Verplichtingen gemeente:
• • •
• •
Aangifteplek voor zwerfdieren regelen en schriftelijk vastleggen/bekendmaken Zwerfdieren in bewaring nemen Contract(en) afsluiten met asielen/dierenopvangcentra voor tenminste 14 dagen opvang en verzorging voor alle zwerfdieren waarvan een eigenaar kan worden vermoed maar niet bekend is Overdrachtsovereenkomst(en) afsluiten Op verzoek verstrekken van bewijs van aangifte en/of inbewaringgeving
Aanbevelingen:
• • • •
Onderzoeken of een bijdrage in de kosten voor afstandsdieren mogelijk is, wanneer de kosten niet gedekt kunnen worden door afstandsgeld Voorlichting geven en andere preventieve maatregelen nemen om het aantal zwerf- en afstandsdieren te verminderen, en te voorkomen dat opvangcentra overvol raken Zorg voor een zwerfkattenbeleid met daarin de TNRC-methode Opvangkosten verhalen op eigenaar
In het Burgerlijk Wetboek Boek 3 is het volgende vastgelegd: Artikel 2a 1. Dieren zijn geen zaken. 2. Bepalingen met betrekking tot zaken zijn op dieren van toepassing, met in achtneming van de op wettelijke voorschriften en regels van ongeschreven recht gegronde beperkingen, verplichtingen en rechtsbeginselen, alsmede de openbare orde en de goede zeden. In het Burgerlijk Wetboek Boek 5, Titel 2 is het volgende vastgelegd: Artikel 5 1. Hij die een onbeheerde zaak vindt en onder zich neemt, is verplicht: a. met bekwame spoed overeenkomstig lid 2, eerste zin, van de vondst aangifte te doen, tenzij hij terstond na de vondst daarvan mededeling heeft gedaan aan degene die hij als eigenaar of als tot ontvangst bevoegd mocht beschouwen;
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 12 van 123
b. met bekwame spoed tevens overeenkomstig lid 2, tweede zin, mededeling van de vondst te doen, indien deze is gedaan in een woning, een gebouw of een vervoermiddel, tenzij hij krachtens het bepaalde onder a, slot ook niet tot aangifte verplicht was; c. de zaak in bewaring te geven aan de gemeente die dit vordert. 2. De in lid 1 onder a bedoelde aangifte kan in iedere gemeente worden gedaan bij de daartoe aangewezen ambtenaar. De in lid 1 onder b bedoelde mededeling geschiedt bij degene die de woning bewoont of het gebouw of vervoermiddel in gebruik of exploitatie heeft, dan wel bij degene die daar voor hem toezicht houdt. 3. De vinder is te allen tijde bevoegd de zaak aan enige gemeente in bewaring te geven. Zolang hij dit niet doet, is hij verplicht zelf voor bewaring en onderhoud zorg te dragen. 4. De vinder kan van de in lid 2, eerste zin, bedoelde ambtenaar een bewijs van aangifte of van inbewaringgeving verlangen. Artikel 6 1. De vinder die aan de hem in artikel 5 lid 1 gestelde eisen heeft voldaan, verkrijgt de eigendom van de zaak één jaar na de in artikel 5 lid 1 onder a bedoelde aangifte of mededeling, mits de zaak zich op dat tijdstip nog bevindt in de macht van de vinder of van de gemeente. 2.
De vorige leden gelden niet, wanneer de eigenaar of een ander die tot ontvangst van de zaak bevoegd is, zich daartoe heeft aangemeld bij degene die de zaak in bewaring heeft vóórdat de toepasselijke termijn is verstreken of, in de gevallen van de leden 2 en 3, op een tijdstip na het verstrijken van de termijn, waarop de gemeente de zaak redelijkerwijs nog te zijner beschikking kan stellen. Artikel 8 3. Indien een dier wordt gevonden, is de burgemeester na verloop van twee weken, nadat het dier door de gemeente in bewaring is genomen, bevoegd het zo mogelijk tegen betaling van een koopprijs, en anders om niet, aan een derde in eigendom over te dragen. Mocht ook dit laatste zijn uitgesloten, dan is de burgemeester bevoegd het dier te doen afmaken. De termijn van twee weken behoeft niet te worden in acht genomen, indien het dier slechts met onevenredig hoge kosten gedurende dat tijdvak kan worden bewaard, of afmaking om geneeskundige redenen vereist is. 4. De opbrengst treedt in de plaats van de zaak. Artikel 10 1. Hij die de zaak opeist van de gemeente of van de vinder die aan de hem in artikel 5 lid 1 gestelde eisen heeft voldaan, is verplicht de kosten van bewaring en onderhoud en tot opsporing van de eigenaar of een andere tot ontvangst bevoegde te vergoeden. De gemeente of de vinder is bevoegd de afgifte op te schorten totdat deze verplichting is nagekomen.
Indien degene die de zaak opeist, de verschuldigde kosten niet binnen een maand nadat ze hem zijn opgegeven, heeft voldaan, wordt hij geacht zijn recht op de zaak te hebben prijsgegeven. 2. De vinder die aan de op hem rustende verplichtingen heeft voldaan, heeft naar omstandigheden recht op een redelijke beloning. Artikel 19 1. De eigenaar van tamme dieren verliest daarvan de eigendom, wanneer zij, nadat zij uit zijn macht zijn gekomen, zijn verwilderd. 2. De eigenaar van andere dieren verliest daarvan de eigendom, wanneer zij de vrijheid verkrijgen en de eigenaar niet terstond beproeft ze weder te vangen of zijn pogingen daartoe staakt.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 13 van 123
Gemeentewet en Politiewet Via de Gemeentewet kan overlast door (het houden van) huisdieren worden aangepakt. Ook kan op grond van deze wet hondenbelasting worden geheven, kunnen regels worden gesteld voor evenementen met dieren en voor bijtincidenten. Wo o no v e rl a s t
De Wet aanpak woonoverlast heeft artikel 151 d aan de Gemeentewet toegevoegd. De gemeente heeft daardoor ruimere wettelijke mogelijkheden gekregen om woonoverlast aan te pakken. In het geval van langdurige overlast kan de burgermeester officiële waarschuwingen geven en gedragsverandering afdwingen bij overlastgevers in zowel huur- als koopwoningen en aan verhuurders. Voorwaarde is wel dat een waarschuwing, mediation of buurtbemiddeling niets heeft opgeleverd. Wanneer deze gerichte aanpak niet werkt, kan alsnog de woning gesloten worden. In het kader van stank- en geluidsoverlast kan de gemeente op deze wijze ook effectief ingrijpen in situaties waarin het welzijn van huisdieren wordt aangetast. Ho n d en be l a s ti n g
Het heffen van hondenbelasting is geen verplichting voor gemeenten. Veel gemeenten schaffen de Hondenbelasting tegenwoordig af, omdat het geen doelbelasting is. Steeds meer inwoners geven aan het raar te vinden dat belasting wordt geheven op huisgenoten. Ha n d ha v e n op e nb a re o rd e e n ve i l i gh e i d
De gemeente kan op grond van de Gemeentewet (bevoegdheid van de burgemeester volgens artikelen 172 en 174) in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) regels stellen op het gebied van openbare orde en veiligheid. Zo kan de gemeente aanvullende voorwaarden stellen aan evenementen met dieren (denk aan circussen, roofvogelshows en kerststallen), vanuit het motief openbare orde en veiligheid. Ook kan de gemeente een (bijt)protocol voor agressieve dieren opstellen, waarin staat hoe de gemeente in samenwerking met de politie zal optreden bij bijtincidenten door honden. Met bijtincidenten moet zorgvuldig worden omgegaan. Zowel het slachtoffer, de hond als zijn eigenaar zijn hierbij gebaat. Als de gemeente een rapportage ontvangt over een bijtincident, bepaalt zij op advies van de politie en na het horen van de eigenaar wat de maatregelen zijn. Dit kan een waarschuwing zijn, een kort aanlijngebod en/of een muilkorfgebod, of zelfs een inbeslagname, zoals meestal in de APV opgenomen. Be v o e gd h ed en
De taak ‘handhaving openbare orde en veiligheid’ ligt bestuursrechtelijk bij de politie onder gezag van de burgemeester. Op grond van dierenwelzijn hebben gemeenten echter geen (rechtstreekse) bevoegdheid. De taak ‘handhaving op grond van dierenwelzijn’ ligt bij de politie, de NVWA en de LID onder gezag van de officier van justitie. De inzet van specialistische hulp (bij brand, rampen et cetera) ligt als taak bij de brandweer. De dierenambulance heeft geen wettelijk grondslag voor de uitvoering van hulpverleningstaken. Hulpverlening wordt derhalve direct of indirect in opdracht van het bevoegd gezag uitgevoerd.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 14 van 123
Verplichtingen gemeente:
•
Openbare orde en veiligheid handhaven bij onder meer evenementen met dieren en bijtincidenten
In de Gemeentewet is het volgende vastgelegd: Artikel 151d 1. De raad kan bij verordening bepalen dat degene die een woning of een bij die woning behorend erf gebruikt of tegen betaling in gebruik geeft, er zorg voor draagt dat door gedragingen in of vanuit die woning of dat erf of in de onmiddellijke nabijheid van die woning of dat erf geen ernstige en herhaaldelijke hinder voor omwonenden wordt veroorzaakt. 2. De in artikel 125, eerste lid, bedoelde bevoegdheid tot oplegging van een last onder bestuursdwang wegens overtreding van het in het eerste lid bedoelde voorschrift wordt uitgeoefend door de burgemeester. De burgemeester oefent de bevoegdheid uit met inachtneming van hetgeen daaromtrent door de raad in de verordening is bepaald en slechts indien de ernstige en herhaaldelijke hinder redelijkerwijs niet op een andere geschikte wijze kan worden tegengegaan. 3. Onverminderd de laatste volzin van het tweede lid kan de last, bedoeld in de eerste volzin van dat lid, een verbod inhouden om aanwezig te zijn in of bij de woning of op of bij het erf. Het verbod geldt voor een periode van tien dagen.
De artikelen 2, tweede lid, en vierde lid, aanhef en onder a en b, 5, 6, 8, eerste lid, aanhef en onder a en b, 9 en 13 van de Wet tijdelijk huisverbod zijn van overeenkomstige toepassing, met dien verstande dat de burgemeester bij ernstige vrees voor verdere overtreding de looptijd van het verbod kan verlengen tot ten hoogste vier weken. Artikel 172 1. De burgemeester is belast met de handhaving van de openbare orde. 2. De burgemeester is bevoegd overtredingen van wettelijke voorschriften die betrekking hebben op de openbare orde, te beletten of te beëindigen. Hij bedient zich daarbij van de onder zijn gezag staande politie. 3. De burgemeester is bevoegd bij verstoring van de openbare orde of bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, de bevelen te geven die noodzakelijk te achten zijn voor de handhaving van de openbare orde. Artikel 174 1. De burgemeester is belast met het toezicht op de openbare samenkomsten en vermakelijkheden alsmede op de voor het publiek openstaande gebouwen en daarbij behorende erven. 2. De burgemeester is bevoegd bij de uitoefening van het toezicht, bedoeld in het eerste lid, de bevelen te geven die met het oog op de bescherming van veiligheid en gezondheid nodig zijn. 3. De burgemeester is belast met de uitvoering van verordeningen voor zover deze betrekking hebben op het in het eerste lid bedoelde toezicht. Artikel 226 1.
Ter zake van het houden van een hond kan van de houder een hondenbelasting worden geheven. 2. De belasting wordt geheven naar het aantal honden dat wordt gehouden. 3. Voor de toepassing van het eerste lid wordt het houden van een hond door een lid van een huishouden aangemerkt als het houden van een hond door een door de in artikel 231, tweede lid, onderdeel b, bedoelde gemeenteambtenaar aan te wijzen lid van dat huishouden.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 15 van 123
In de Politiewet is het volgende vastgelegd: Artikel 3 De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. Artikel 11 1. Indien de politie in een gemeente optreedt ter handhaving van de openbare orde en ter uitvoering van de hulpverleningstaak, staat zij onder gezag van de burgemeester. 2. De burgemeester kan de betrokken ambtenaren van politie de nodige aanwijzingen geven voor de vervulling van de in het eerste lid bedoelde taken. Artikel 12 1. Indien de politie in een gemeente optreedt ter handhaving van de openbare orde en ter uitvoering van de hulpverleningstaak, staat zij onder gezag van de burgemeester. 2. De burgemeester kan de betrokken ambtenaren van politie de nodige aanwijzingen geven voor de vervulling van de in het eerste lid bedoelde taken.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 16 van 123
Gemeentelijke verordeningen zoals APV / Verordening fysieke leefomgeving (VFL) De meeste gemeenten hebben een Algemene Plaatselijke Verordening (APV). In de APV geeft een gemeente onder andere voorschriften op het gebied van de openbare orde en veiligheid in de breedste zin van het woord. Hierbij valt te denken aan: verkeerszaken, horeca-aangelegenheden en bescherming van het milieu. Ev e n e me n t en me t d i e re n
De gemeente kan voorwaarden stellen aan evenementen met dieren op grond van openbare orde (overlastbeperking), veiligheid of volksgezondheid. Op grond van dierenwelzijn hebben gemeenten geen (rechtstreekse) bevoegdheid. O v e rl a s t v an di e re n
Het is gebruikelijk om in de APV een verbod op (geluids-)overlast door dieren op te nemen, zoals kraaiende hanen of blaffende honden 1. Hierop kan zo nodig rechtstreeks worden gehandhaafd, zonder tussenkomst van vergunningen. Om de openbare orde te handhaven, kan de gemeente een gevaarlijk dier in beslag nemen, in samenspraak tussen burgemeester en politie. Deze inbeslagname kan opgenomen zijn in de APV, maar ook rechtstreeks op last van de burgemeester gebeuren (artikel 172 lid 3 Gemeentewet). APV
De APV kan veel invloed hebben op allerlei aspecten dieren(welzijn) in een gemeente, doordat er ook regels in (kunnen) staan over bijvoorbeeld: • • • • • • • • • • • • • • •
evenementen vuurwerk afvalstoffen oplaten ballonnen duiven loslaten bij trouwpartijen houtopstanden herplantplicht groenvoorzieningen slachten van dieren rijden over bermen verkeer, zoals crossen en mountainbiken in natuurgebieden bepalingen over dieren (bijvoorbeeld loslopende dieren, verontreiniging door honden en gevaarlijke honden en houden van hinderlijke of schadelijke dieren) bescherming van het milieu natuurschoon en openbaar water
Elke gemeente heeft een eigen APV waarin zij de dingen op haar manier regelt. Daarnaast hebben gemeenten nog andere verordeningen, zoals een Bomenverordening, een Bouwverordening, een Milieuverordening, een Destructieverordening enzovoort. Uiteindelijk 1
Handige site: https://vng.nl/artikelen/geluidhinder-door-dieren
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 17 van 123
moeten alle verordeningen, met het van kracht worden van de Omgevingswet, worden opgenomen in het omgevingsplan. Ve ro rd e n i ng f ys i e k e l ee f o mge v i ng
Sommige gemeenten hebben ter voorbereiding op het omgevingsplan (zie Omgevingswet) een Verordening fysieke leefomgeving (Vfl) opgesteld. Dat is een - niet verplichte - integrale verordening waarin alle verordeningen en beleidsregels die gaan over de fysieke leefomgeving worden opgenomen. Ook daar staan vaak regels in die invloed (kunnen) hebben op dieren, zoals regels over bomen, (paarden)markten, het milieu, enzovoort.
Aanbevelingen voor gemeenten:
• • • • •
Voorwaarden stellen aan evenementen met dieren, zoals roofvogelshows en paardenmarkten en de voorwaarden vastleggen in een vergunning Bij overtreding van voorwaarden een volgende keer de vergunning weigeren Evenementen met dieren uitsluiten van subsidies Vuurwerkverbod opnemen Ballonnen-oplaatverbod opnemen, enzovoort
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 18 van 123
Participatiewet Het uitgangspunt van de Participatiewet is dat iedereen naar vermogen deelneemt (participeert) aan de samenleving en zoveel mogelijk in het eigen onderhoud voorziet. Het voornaamste doel van de Participatiewet is zoveel mogelijk mensen met arbeidsvermogen naar werk toe te leiden of te ondersteunen bij het werk. Hierbij gaat de voorkeur uit naar betaald werk, maar als dit niet mogelijk is, kan het ook gaan om vrijwilligerswerk. Het tweede doel van de Participatiewet is te zorgen dat iedereen een inkomen heeft, ook mensen die niet in staat zijn in het eigen levensonderhoud te voorzien. De Participatiewet geeft een (aanvulling op het) inkomen tot het toepasselijke "sociaal minimum". Er bestaat alleen recht op een bijstandsuitkering (sociale bijstand) voor zover er geen andere, voorliggende, wettelijke regeling is. De bijstand is namelijk het laatste vangnet. Bi j zo n de re b i j st a nd
Voor burgers die qua inkomen op of rond het bijstandsniveau zitten, gelden er vanuit de Participatiewet regelingen voor bijzondere bijstand. Het minimabeleid en/of de bijzondere bijstand biedt aanknopingspunten om ook de veterinaire zorg aan huisdieren beter te regelen. Zo kan ervoor worden gekozen een vergoeding te geven voor (een deel van de) veterinaire kosten of een bezoek aan de dierenarts. Sommige gemeenten hebben minimadierenartsen binnen hun grenzen, waarnaar verwezen kan worden. Ook kan worden nagedacht over het vergoeden van een ziektekostenverzekering voor huisdieren. Als er dan iets gebeurt worden de kosten voor de dierenarts, die vaak een veelvoud zijn van de verzekeringspremie, vergoed door de huisdierenverzekering. De voorwaarden en wat precies wordt vergoed verschillen per huisdierenverzekering. Oude(re) dieren worden bijvoorbeeld meestal niet meer toegelaten tot een huisdierenverzekering. Let op: vergoedingen voor veterinaire zorg zijn geen verplichting voor gemeenten, maar op de langere termijn leveren die wel besparingen op. Immers: als een dier eerder wordt geholpen, worden hogere kosten in een later stadium voorkomen. Een gebitsreiniging is nu eenmaal goedkoper dan het trekken van tanden en kiezen.
Worden dieren niet goed verzorgd, dan is op enig moment inbeslagname nodig of opvang elders onder bestuursdwang tot de situatie voor een dier/de dieren voldoende is verbeterd. Inbeslagname of toepassing van bestuursdwang leidt meestal tot hogere kosten voor de gemeente dan een dier preventief helpen. Vergoeding van castratie of sterilisatie zorgt voor minder katten en daardoor ook voor minder (gedumpte) zwerfkatten, waarvan de kosten in veel gevallen voor de gemeente zijn. Linksom of rechtsom komen de kosten vaak terug bij de overheid. Als voorbeeld: Amsterdam kent de ADAM-regeling, waarbij onder voorwaarden 1 bezoek aan de dierenarts per stadspasjaar wordt vergoed. Daarvoor moet een waardebon worden aangevraagd, die 3 maanden geldig is. Als het huisdier een medische behandeling nodig heeft, dan vergoedt de gemeente een deel van de kosten. De dierenarts bepaalt altijd welke behandeling nodig is. Als de eigenaar regelt dat diens kat geen jongen meer kan krijgen (sterilisatie en castratie), vergoedt de gemeente ook een deel van die kosten. Nadeel van deze regeling is dat alleen zieke huisdieren daarmee kunnen worden
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 19 van 123
geholpen en dat niet in spoedgevallen (bijvoorbeeld verwondingen door aanrijding of vechtpartij) wordt voorzien. Di e re n v o ed s e lb a n ke n
Gemeenten kunnen verder mensen met dieren in armoede helpen door dierenvoedselbanken te ondersteunen, bijvoorbeeld door te faciliteren bij het verkrijgen van een of meerdere opslag- en uitgiftelocaties. Het ondersteunen van dierenvoedselbanken is op zich geen wettelijke verplichting. Het voorkomen en verhelpen van armoede wel. Hulp aan mensen met dieren door een dierenvoedselbank kan een goede toevoeging zijn binnen het armoedebeleid. O v e ri g e d ie re n hu l p v oo r mi n i ma
Het Landelijk Informatiecentrum voor Gezelschapsdieren (LICG) heeft zinvolle aanbevelingen over Dierenhulp voor minima.
Verplichtingen gemeente:
• • •
Neem in bijzondere bijstandsregelingen bij voorkeur ook veterinaire zorg en/of een ziektekostenverzekering voor dieren op Faciliteer dierenvoedselbanken Informeer mensen met dieren in armoede over alle regelingen en potjes
In de Participatiewet is het volgende vastgelegd: Artikel 35. Individuele en categoriale bijzondere bijstand 1. Onverminderd paragraaf 2.2, heeft de alleenstaande of het gezin recht op bijzondere bijstand voor zover de alleenstaande of het gezin niet beschikt over de middelen om te voorzien in de uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten van het bestaan en deze kosten naar het oordeel van het college niet kunnen worden voldaan uit de bijstandsnorm, de individuele inkomenstoeslag, bedoeld in artikel 36, de studietoeslag, bedoeld in artikel 36b, het vermogen en het inkomen voor zover dit meer bedraagt dan de bijstandsnorm, waarbij artikel 31, tweede lid, en artikel 34, tweede lid, niet van toepassing zijn. Het college bepaalt het begin en de duur van de periode waarover het vermogen en het inkomen in aanmerking wordt genomen.
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 20 van 123
Wetboek van Strafrecht en Wetboek van Strafvordering Een gemeente dient van situaties waarin sprake is van ernstige aantasting van dierenwelzijn melding te maken of aangifte te doen bij de politie of inspectiediensten. Dit vanuit de Wet dieren waarin staat dat het verboden is om (zonder redelijk doel of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is) bij een dier pijn of letsel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van het dier te benadelen, en dat een ieder een hulpbehoevend dier de nodige zorg dient te verlenen. Dat geldt dus ook (of bij uitstek!) voor officiële hulpdiensten en gemeenten. Als het dierenwelzijn ernstig is aangetast en/of bestuursdwang onvoldoende oplevert kan gekozen worden voor een strafrechtelijk traject. Politie of inspectiediensten als NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) en LID kunnen een dier/dieren dan in beslag nemen. Voor een inbeslagname moet wel toestemming zijn gegeven door een officier van justitie. Het dier kan dan alleen worden opgevangen bij officiële opslaghouders waarmee een contract is afgesloten door het Rijk/RVO. En alleen justitie, de RVO of een rechter kan dan het dier/de dieren schriftelijk vrijgeven.
In het Wetboek van strafvordering staat dat eigenaren van een dier in hechtenis kunnen worden genomen bij een misdrijf omschreven in artikel 8.12, eerste en tweede lid, van de Wet dieren. Aanbeveling voor gemeente
•
Bij ernstige aantasting van dierenwelzijn (mishandeling/verwaarlozing/huiselijk geweld) melding maken of aangifte doen bij politie, NVWA of LID
In het Wetboek van Strafrecht is het volgende opgenomen: Artikel 14b 1. De rechter die bepaalt dat een door hem opgelegde straf geheel of gedeeltelijk niet zal worden tenuitvoergelegd, stelt daarbij een proeftijd vast. 2. De proeftijd bedraagt ten hoogste drie jaren. De proeftijd kan ten hoogste tien jaren bedragen indien er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de veroordeelde wederom een misdrijf zal begaan dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen. 3. De proeftijd kan eveneens ten hoogste tien jaren bedragen indien er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de veroordeelde wederom een misdrijf zal begaan dat de gezondheid of het welzijn van een of meer dieren benadeelt. Onder het benadelen van de gezondheid of het welzijn van een dier wordt voor de toepassing van dit artikel mede begrepen het misdrijf, bedoeld in de artikelen 254 en 254a. (Het derde lid vervalt met ingang van 1 januari a.s., zie Stb. 2023, 242 – vanwege het houdverbod dat dan in werking treedt. De straffen in art. 8.12 Wet dieren, genoemd in voetnoot 1, gaan dan bovendien omhoog: naar vijf jaren en vijfde categorie De straf is nu € 90.000)
2023 Wetgeving met gevolgen voor dieren en biodiversiteit- Verplichtingen voor gemeenten in vogelvlucht
Bureau Lauret namens
Pagina 21 van 123
In het Wetboek van Strafvordering is opgenomen: Artikel 67 1. Een bevel tot voorlopige hechtenis kan worden gegeven in geval van verdenking van: c. een der misdrijven omschreven in: … artikel 8.12, eerste en tweede lid, van de Wet dieren 2