Bijlage 2 Preventie-en-Handhavingsplan-Alcohol-en-Middelen-2026-2029

Wat we gaan doen

We blijven inzetten op educatie en voorlichting, met een aanpak die aansluit bij de verschillende levensfasen: • Jongeren: aansluiten bij passende landelijke campagnes en initiatieven die gericht zijn op het voorkomen van alcohol-, vape- en ander middelengebruik. We stimuleren ludieke acties op scholen of in de wijk, passend bij de leefwereld van jongeren. In 2026 starten we met een grote campagne over vapen op social media. Jongeren worden betrokken bij het ontwikkelen van de campagne om ervoor te zorgen dat de uitingen en kanalen goed aansluiten op hun leefwereld. Daarnaast stimuleren we voorlichting voor jongeren binnen een integrale aanpak op VO scholen met erkende lespakketten (zie actielijn 2). • Jongvolwassenen: benutten van kansen om via scholen, jongerenwerk of evenementen het gesprek over middelengebruik te voeren en informatie te delen. Hierbij ligt de nadruk op het signaleren van risicogebruik en het bekendmaken van ondersteuningsmogelijkheden. Daarnaast stimuleren we voorlichting voor jongvolwassenen op scholen met erkende lespakketten (zie actielijn 2). • 55-75-jarigen: eens per twee jaar actief deelnemen aan campagnes zoals IkPas. Deelname aan lokale bijeenkomsten zoals gezondheidsmarkten om voorlichting te geven over alcohol en gezondheid, medicijngebruik en veroudering.

Verbinding zoeken met ketenaanpak valpreventie om meer bewustzijn te creëren over koppeling met alcoholgebruik.

Wat er al gebeurt

Kennis over alcohol- en middelengebruik en zelfregie spelen een belangrijke rol in het voorkomen en terugdringen van gezondheidsrisico’s. We zetten daarom diverse activiteiten in om bewustwording en gedragsverandering te stimuleren, afgestemd op de doelgroep en levensfase: • Jongeren: we sluiten aan bij landelijke campagnes. Zetten in op voorlichting in de vorm van lespakketten, waarbij we rekening houden met de richtlijnen verslavingspreventie (zie 2.2) • Jongvolwassenen: incidentele voorlichtingsactiviteiten, bijvoorbeeld op het mbo, gericht op het bespreekbaar maken van middelengebruik en het doorverwijzen naar passende ondersteuning. • 55-75-jarigen: deelname aan campagnes zoals IkPas en 30dagengezonder, waarin een alcoholpauze wordt gestimuleerd om inzicht te krijgen in het eigen gebruik. Daarnaast bieden we voorlichting over de risico’s van alcohol in relatie tot gezondheid, medicijngebruik en veroudering, onder meer via gezondheidsmarkten en lokale bijeenkomsten.

35

6. Integrale aanpak Overkoepelend zorgen we voor: • Het rouleren van doelgroepen en thema’s bij campagnes (zie kader Inzet op campagnes in actielijn 1). • Een evenwichtige spreiding van activiteiten over de gemeenten. • Het blijvend verspreiden van voorlichtingsmaterialen via onder meer leefstijlloketten, gezondheidsinstellingen, bibliotheken en huisartspraktijken.

Belangrijkste uitkomsten participatie

Tijdens de verschillende vormen van participatie zijn de volgen de aandachtspunten en suggesties voor deze actielijn naar voren gekomen: • Kansen voor koppeling aan Positieve Gezondheid. • Deelname aan lokale activiteiten helpt bij de zichtbaarheid van het aanbod preventieve verslavingszorg bij inwoners maar ook bij professionals. • Ouders maken zich zorgen over hoe makkelijk jongeren via sociale media aan alcohol en andere middelen kunnen komen. • Jeugdprofessionals denken dat jongeren vapes vooral via social media (whatsapp, snapchat) kopen. • Campagnes zoals IkPas zijn altijd goed voor huisartsen om op hun wachtkamerscherm of website te plaatsen. • Koppelen valpreventie en alcoholgebruik. • Het vertellen dat gebruik ongezond is, is geen reden voor jongeren om het niet alsnog te doen. Sociale druk, omgeving, gebruik door ouders zijn vaak doorslaggevend.

Deze actielijn wordt uitgevoerd door: GGD G&V en een preventieve verslavingszorgaanbieder.

36

Doelgroep

Setting

Middel

Ouders

School

Roken/vapen

Jongeren

Sport

Alcohol

Jongvolwassenen

Zorg

Drugs

55-75 jarigen

Horeca/winkels

-

Professionals

Openbare ruimte

-

Verstrekkers

Thuis/individueel

-

6. Integrale aanpak Actielijn 4: Vergroten bereik preventieve activiteiten en aandacht voor kwetsbare groepen

Wat we gaan doen

Het bereiken van deze doelgroepen vraagt om een andere aanpak. Zo moeten we rekening houden met taalbarrieres, lage gezondheidsvaardigheden of wantrouwen richting instanties. We zetten daarom de komende jaren in op een breed pakket van maatregelen, gericht op bewustwording, signalering, bereik en samenwerking. Dit doen we door samen te werken met lokale en regionale organisaties (zoals gemeenten, welzijnswerk, COA) om kwetsbare groepen beter in beeld te krijgen, behoeften te inventariseren en interventies gericht te kunnen inzetten. We maken hierbij gebruik van de Tool Middelenpreventie Kwetsbare Groepen van het Trimbos-instituut.

Ambitie

Binnen de doelgroepen van dit PHP (zie hoofdstuk 5) willen we een breder bereik realiseren, met meer aandacht voor het bereiken van kwetsbare groepen.

Wat er al gebeurt

Een specifieke focus op middelenpreventie voor kwetsbare groepen is nieuw binnen dit PHP. De komende jaren bouwen we dit verder op.

Ook zoeken we de samenwerking met sleutelpersonen, binnen bijvoorbeeld buurtcentra, informele netwerken, AZC’s en moskeeën, voor het geven van voorlichting en het vergroten van vertrouwen. Concreet: • Versterken van het bewustzijn over en kennis van risico’s van middelengebruik bij de doelgroep zelf, hun netwerk én de professionals die met hen werken. • Vergroten van vaardigheden om betrouwbare informatie te vinden. • Stimuleren van hulpzoekgedrag en het tijdig herkennen van signalen van mentale klachten of problematisch middelengebruik.

Belangrijkste uitkomsten participatie

Tijdens de verschillende vormen van participatie zijn de volgende aandachtspunten en suggesties voor deze actielijn naar voren gekomen: • Mogelijkheden voor middelenpreventie binnen werkplan gezondheidsbevordering voor mensen met een vluchtverleden. De PGA van de GGD stelt jaarlijks, met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en andere samenwerkingspartners, voor elke opvanglocatie een werkplan gezondheidsbevordering op. Het COA heeft budget voor de uitvoer. • Jongerenwerk bereikt juist de doelgroepen die we als GGD minder goed bereiken en andersom. Samenwerking is dus essentieel. • Bij jongeren met een vluchtverleden lijkt gebruik meer genormaliseerd. Daarbij lijken hun ouders meer op afstand te staan.

Deze actielijn wordt uitgevoerd door: GGD G&V en een preventieve verslavingszorgaanbieder.

37

Doelgroep

Setting

Middel

Ouders

School

Roken/vapen

Jongeren

Sport

Alcohol

Jongvolwassenen

Zorg

Drugs

55-75 jarigen

Horeca/winkels

-

Professionals

Openbare ruimte

-

Verstrekkers

Thuis/individueel

-

6. Integrale aanpak 1

2

3

4

Voorlichting en educatie

Signalering en ondersteuning

Sociale en fysieke omgeving

Regelgeving en handhaving

therapeuten en huisartsen. Deze handreiking biedt professionals in de eerstelijn en sociaal domein concrete handvatten voor een constructief gesprek over risicovol alcoholgebruik. Het zorgpad is vooral gericht op preventie en niet op verslaving. • Binnen het programma Rookvrije Generatie stimuleren we deelname aan programma’s voor stoppen met roken en vapen.

Belangrijkste uitkomsten participatie

6.2 Signalering en ondersteuning

Tijdens de verschillende vormen van participatie zijn de volgende aandachtspunten en suggesties voor deze actielijn naar voren gekomen: • Pilot implementatie van de praktijkhandreiking ‘In gesprek over alcohol’ wordt als zeer waardevol ervaren en sluit goed aan bij de doelen uit het Regioplan Gezond Gooi. • Omdat huisartsen veel kunnen bereiken door het gebruik bespreekbaar te maken, is het belangrijk dit in elk wijkplan op te nemen. Voor de implementatie is wel een tegemoetkoming voor zorgprofessionals noodzakelijk • Er is behoefte aan meer ondersteuning bij signalering en gespreksvoering over middelengebruik onder professionals. • Kansen voor koppeling aan Positieve Gezondheid. • Professionals geven aan behoefte te hebben aan de aansluiting van een preventieve verslavingszorgaanbieder bij groepsmomenten, zoals vergaderingen en casuïstiekbesprekingen. • Wens voor een hulpmiddel om te beslissen waar je mensen met een stoppen met roken-wens naar verwijst (training, huis, poli van Tergooi etc.).

Vroegtijdige signalering en passende ondersteuning zijn cruciaal om problematisch middelengebruik te voorkomen of te beperken. Met deze pijler versterken we kennis, vaardigheden en bieden we laagdrempelige ondersteuning, zowel individueel als in groepsverband.

Actielijn 5: Deskundigheidsbevordering professionals Ambitie

Professionals in onderwijs, zorg en het sociaal domein die met de doelgroepen van dit PHP werken, zijn toegerust om problematisch middelengebruik tijdig te signaleren, bespreekbaar te maken en - waar nodig - door te verwijzen naar passende hulp.

Wat er al gebeurt • Trainingen voor professionals over signaleren en bespreekbaar maken van middelengebruik, zowel incompany als regionaal via het Regionaal Leerhuis. • Pilot implementatie van de praktijkhandreiking ‘In gesprek over alcohol’ in de BEL-gemeenten, in samenwerking met RHOGO, preventieve verslavingszorg, sociaal domein, diëtisten, fysio-

38

6. Integrale aanpak Wat we gaan doen

• We zetten de deskundigheidsbevordering voort en zetten in op een breed bereik binnen de regio. • Er wordt extra ingezet op deskundigheidsbevordering bij professionals over vapen. Ook wordt er materiaal ontwikkeld specifiek over vapen voor professionals, bijvoorbeeld als gespreksondersteuning. • We blijven stoppen met roken en vapen programma’s promoten bij professionals, hen stimuleren en ondersteunen om patiënten/ cliënten door te verwijzen naar een passende vorm van ondersteuning. Daarbij voorzien we hen van hulpmiddelen die helpen bij het geven van goed en passend advies over de beschikbare door verwijzingsmogelijkheden. Ook gaan we stoppen met roken en vapen programma’s faciliteren. • De pilot Implementatie van de praktijkhandreiking ‘In gesprek over alcohol’ wordt opgeschaald naar andere gemeenten binnen de regio, in samenwerking met RHOGO. Voor de inzet van zorgprofessionals kunnen de wijkgelden van RHOGO worden ingezet, zodat hun uren gefinancierd zijn. De handreiking biedt concreet handvatten voor gesprekken over risicovol alcoholgebruik in de eerstelijn en het sociaal domein. Het zorgpad richt zich vooral op preventie, niet op verslaving. • Aanbieden van webinars voor professionals over actuele thema’s rondom middelenpreventie.

• We voegen het aanbod consultatie- en advies toe voor professionals die vragen hebben over signalering, doorverwijzing of specifieke casuïstiek. • De koppeling met andere relevante programma’s in de regio wordt actief gezocht, zoals met het programma Valpreventie en de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI). Waarbij onder meer wordt ingezet op deskundigheidsbevordering bij uitvoerders van deze programma’s.

Doelgroep

Setting

Middel

Ouders

School

Roken/vapen

Jongeren

Sport

Alcohol

Jongvolwassenen

Zorg

Drugs

55-75 jarigen

Horeca/winkels

-

Professionals

Openbare ruimte

-

Verstrekkers

Thuis

-

Deze actielijn wordt uitgevoerd door: preventieve verslavingszorgaanbieder.

39

6. Integrale aanpak Actielijn 6: Individuele ondersteuning bij beginnend problematisch middelengebruik

zodat hulp toegankelijk blijft voor iedereen die het nodig heeft. • Preventiewerkers wordt een training Positieve Gezondheid aangeboden.

Ambitie

Door laagdrempelige en toegankelijke ondersteuning bij beginnend problematisch middelengebruik, zwaardere vormen van (verslavings) zorg voorkomen.

Belangrijkste uitkomsten participatie

Tijdens de verschillende vormen van participatie zijn de volgende aandachtspunten en suggesties voor deze actielijn naar voren gekomen: • In de regio is de afgelopen jaren geïnvesteerd in het opbouwen van een sterk netwerk van verwijzende professionals en bekendheid van het aanbod onder inwoners. Steeds meer inwoners weten daardoor de weg te vinden naar het aanbod van individuele ondersteuning bij beginnend problematisch gebruik. Een voorbeeld: waar het beoogde aantal preventieve adviesgesprekken voor het hele jaar (2025) 56 was, zijn er in de eerste helft van het jaar al 80 gesprekken gevoerd. Vooral ouders maken hier gebruik van. • Het is niet wenselijk om ‘nee’ te verkopen of te werken met een wachtlijst, dit om te voorkomen dat problemen verergeren. • Kansen voor koppeling Positieve Gezondheid. Bijvoorbeeld door preventiewerkers te trainen om inwoners vanuit een brede blik te ondersteunen.

Wat er al gebeurt

Laagdrempelige, toegankelijke hulp maakt het verschil bij preventieve verslavingszorg: er is geen wachtlijst, het is anoniem en er wordt geen dossier aangemaakt. Dit verlaagt de drempel voor hulpzoekenden en hun omgeving aanzienlijk. Voorbeelden van individuele ondersteuning die nu geboden wordt: • Alcoholpoli: Een erkende interventie waarbij jongeren (tot 24 jaar) na een opname vanwege een alcoholintoxicatie een adviesgesprek krijgen. Via motiverende gespreksvoering en psycho-educatie worden zij en hun ouders ondersteund. • MOTI-4: Gericht op jongeren van 14 - 24 jaar met beginnend problematisch middelengebruik. • MOTI-55: Een individueel traject voor 55-plussers met risicovol alcoholgebruik • Preventieve adviesgesprekken: Informatie- en adviesgesprekken voor jongeren (en hun ouders/naasten) met vragen over gebruik. Ook professionals en familieleden kunnen anoniem advies inwinnen over mogelijke problematiek en vervolgstappen.

Wat we gaan doen

• We zetten het aanbod van individuele ondersteuning voort. • Om te kunnen blijven voldoen aan de groeiende vraag, breiden we de beschikbare uren voor deze ondersteuning uit. • We blijven inzetten op laagdrempeligheid en snelle inzetbaarheid,

40

6. Integrale aanpak Doelgroep

Setting

Middel

Ouders

School

Roken/vapen

Jongeren

Sport

Alcohol

Jongvolwassenen

Zorg

Drugs

55-75 jarigen

Horeca/winkels

-

Professionals

Openbare ruimte

-

Verstrekkers

Thuis

-

Actielijn 7: Groepsondersteuning voor omgeving en naasten Ambitie

Naasten en anderen in de omgeving van mensen met middelenproblematiek ontvangen tijdige, groepsgewijze ondersteuning. Het doel is om hun veerkracht, kennis en handelingsvaardigheden te vergroten, en daarmee het risico dat zij zelf problematiek ontwikkelen te verkleinen. Groepsbijeenkomsten bieden bovendien herkenning, erkenning en de mogelijkheid ervaringen te delen, waardoor het risico op mentale klachten en overbelasting afneemt en gevoelens van eenzaamheid en onbegrip verminderen.

Deze actielijn wordt uitgevoerd door: preventieve verslavingszorgaanbieder.

KOPP/KOV: staat voor Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) en Kinderen van Ouders met Verslavingsproblemen (KOV). Het kan gaan om één of beide ouders. De problematiek van de ouder(s) heeft vaak gevolgen voor het hele gezin. In Nederland groeien ongeveer 900.000 thuiswonende kinderen onder de 18 jaar op met een ouder met psychische problemen en/ of een verslaving. Dat is ongeveer 1 op de 4 kinderen. KOPP/KOV lopen twee tot vier keer meer kans dan andere kinderen om zelf ook psychische problemen of een verslaving te ontwikkelen, in hun jeugd of als ze volwassen zijn.

Wat er al gebeurt

• KOPP/KOV-praatgroepen: jaarlijks worden er leeftijdsspecifieke groepen georganiseerd voor kinderen (van 4 t/m 16 jaar die opgroeien met ouders/verzorgers met psychische of verslavingsproblematiek). Dit aanbod is evidence-based en vindt plaats in het voorjaar en najaar. • Pilot oudercursus ‘Help, mijn kind kan niet zonder’: in het najaar

41

van 2025 wordt deze cursus uitgevoerd in de regio Gooi en Vechtstreek. De cursus is bedoeld voor ouders van jongeren (12–23 jaar) die problematisch middelen gebruiken.

Belangrijkste uitkomsten participatie

Tijdens de verschillende vormen van participatie zijn de volgende aandachtspunten en suggesties voor deze actielijn naar voren gekomen: • De KOPP/KOV-praatgroep voor jongeren van 12–16 jaar is moeilijk te vullen en ondanks voorgesprekken valt een deel alsnog uit. • Er is veel belangstelling voor deskundigheidstrainingen KOPP/ KOV onder professionals. • Het opbouwen en onderhouden van een sterk verwijsnetwerk (scholen, zorg, sociaal domein) is essentieel voor het bereiken van de doelgroep en het vullen van de groepen. • Voor de cursus ‘Help mijn kind kan niet zonder’ is al een wachtlijst. Er lijkt dus veel vraag naar deze vorm van ondersteuning.

Doelgroep

Setting

Middel

Ouders

School

Roken/vapen

Jongeren

Sport

Alcohol

Jongvolwassenen

Zorg

Drugs

55-75 jarigen

Horeca/winkels

-

Professionals

Openbare ruimte

-

Verstrekkers

Thuis/individueel

-

Deze actielijn wordt uitgevoerd door: preventieve verslavingszorgaanbieder.

Wat we gaan doen

• We continueren het bestaande groepsaanbod, maar bieden de jongerenpraatgroep (12 - 16 jaar) voortaan minder frequent aan, zodat er voldoende deelnemers zijn en minder kans is op uitval. • De vrijgevalle uren zetten we in voor intensievere werving, KOPP/ KOV trainingen voor professionals en voor individuele ondersteuning (actielijn 6). • De oudercursus ‘ Help mijn kind kan niet zonder’ wordt structureel onderdeel van het groepsaanbod.

42

6. Integrale aanpak 1

2

3

4

Voorlichting en educatie

Signalering en ondersteuning

Sociale en fysieke omgeving

Regelgeving en handhaving

• Ook worden er regelmatig publiekscampagnes ingezet die ouders en andere volwassenen stimuleren het goede voorbeeld te geven, zoals Zien drinken doet drinken en Stoptober. • Sportclubs worden actief gewezen op de kosteloze ondersteuning van TeamFit, een landelijke organisatie die helpt bij het creëren van een gezonde sportomgeving, onder andere door het verbeteren van het alcoholbeleid. Daarnaast is er een digitale toolkit beschikbaar met praktische hulpmiddelen en voorbeelden.

6.3 Sociale en fysieke omgeving

De omgeving waarin jongeren hun vrije tijd doorbrengen heeft grote invloed op hun gedrag en (onbewuste) keuzes. Een gezonde en positieve leefomgeving draagt bij aan het bevorderen van gezonde keuzes en het voorkomen van middelengebruik. We zetten ons in om buurten, sportverenigingen en evenementen stap voor stap gezonder en meer beschermend te maken voor met name jongeren.

Actielijn 8: Bevorderen van een gezonde omgeving waar met name jongeren hun vrije tijd doorbrengen, zoals jongerencentra, sportclubs en evenementen. Ambitie

Jongeren groeien op in een leefomgeving die hen stimuleert om gezonde keuzes te maken en beschermt tegen middelengebruik.

Wat er al gebeurt • Via het programma Rookvrije Generatie wordt al jarenlang gewerkt aan het creëren van rookvrije plekken, zoals sportterreinen en speelplekken, zodat kinderen opgroeien in een omgeving waarin niet gerookt wordt.

43

6. Integrale aanpak worden in gezamenlijkheid verbeterd.

Belangrijkste uitkomsten participatie

• Inventarisatie onder sportclubs naar stand van zaken gezonde sportomgeving, in samenwerking met gemeenten en partners (zoals KNVB en TeamFit). • Nieuwsbrief Gezonde Sportomgeving naar sportprofessionals (2 à 3 keer per jaar) en leveren input voor lokale nieuwsbrieven sport. • Trainingen en materialen aanbieden aan sportclubs om hen te ondersteunen in het realiseren van een gezonde sportomgeving. + Ontwikkelen menukaart met overzicht ondersteuning voor clubs. • De ondersteuning van TeamFit aan sportclubs voortzetten, in samenhang met de kwaliteitsmethodiek sportverenigingen (zie ook actielijn 10). Er is budget gereserveerd om de uren van TeamFit hiervoor te bekostigen. Hierbij geldt wel een maximum aan het aantal sportclubs die uit dit budget ondersteund kunnen worden. • Trainingen en materialen aanbieden aan jongerencentra en evenementen om hen te ondersteunen in het realiseren van een gezonde(re) omgeving. Ook advies over regelgeving (actielijn 10) behoort tot de ondersteuningsmogelijkheden. • Regelmatige kennisuitwisseling met jongerenwerk en jeugdprofessionals over signalen en preventie van middelengebruik. • Campagnes inzetten die met name ouders stimuleren het goede voorbeeld te geven, zoals Zien drinken doet drinken en Stoptober. Voor meer informatie over de campagne aanpak in dit PHP, zie kader ‘Inzet op campagnes’ in actielijn 1.

• Onderzoek doen naar en advies uitbrengen aan gemeenten over mogelijkheden om alcoholpromotie in de openbare ruimte te beperken. • Gemeenten adviseren over positieve/gezonde vrijetijdsbesteding en ontmoetingsplekken. Op basis van de ontwikkelingen binnen het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en andere relevante programma’s zoals Child Friendly Cities Initiative (CFCI), met input van jongeren uit de regio.

Tijdens de verschillende vormen van participatie zijn de volgende aandachtspunten en suggesties voor deze actielijn naar voren gekomen: • De inzet van een persoonlijke TeamFit-coach in combinatie met de kwaliteitsmethodiek voor sportclubs wordt als waardevol ervaren. Er is de wens om de TeamFit ondersteuning voort te zetten, ook nu de landelijke financiering stopt. • Sportclubs hebben met name behoefte aan praktische handvatten en willen graag leren van goede voorbeelden van andere clubs. • In steeds meer gemeenten in Nederland wordt alcoholpromotie in de openbare ruimte beperkt, zoals in bushokjes. • Ouders en scholen signaleren dat strengere regelgeving rondom roken en alcohol jongeren vaker naar stiekem gedrag drijft. • Het beeld onder ouders en scholen is dat er niet genoeg veilige, toegankelijke ontmoetingsplekken zijn voor jongeren. • Diverse gemeenten zetten het model / Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) in. Invloed is nog niet aangetoond. • Behoefte aan een inventarisatie onder sportclubs naar de stand van zaken op het gebied van een gezonde sportomgeving. • Aandacht voor lastige situaties, zoals ‘rookgordijnen’ net buiten een rookvrij terrein of het schenken van alcohol door vrijwilligers.

Wat we gaan doen

• Meer rook- en vapevrije zones creëren en bestaande zones verder uitbreiden. Voor het uitbreiden van de zones starten we een pilot waarin de samenwerking wordt versterkt tussen gemeenten, GGD, handhaving en betrokken organisaties (bijv. sportclubs of scholen). Situaties waar naleving moeilijk is (zoals rokers voor de poort)

44

4 • Hotspotonderzoek: gemeenten brengen tweejaarlijks hotspots in kaart op basis van informatie uit hun registratiesystemen: locaties waar middelengebruik plaatsvindt en waar overlast wordt ervaren. Met als doel het creëren van een veiligere en prettige buitenruimte die sociale ontmoeting zonder overlast stimuleert. Gemeenten hebben hierin een trekkersrol door informatie te verzamelen, inwoners te betrekken, domeinen te verbinden en passende maatregelen te verkennen. Dit kan variëren van het inzetten van preventieve interventies uit dit PHP door de verslavingszorg (zie actielijn 5 en 6) tot fysieke maatregelen. Naast het beperken van overlast – het einde van de keten – is het van belang bij herinrichting en nieuwe ontwikkelingen om rekening te houden met het ontwerp van sociaal veilige openbare ruimtes, in lijn met de lokale Omgevingsvisie. De GGD kan vanuit domein gezonde leefomgeving hierop adviseren.

Doelgroep

Setting

Middel

Ouders

School

Roken/vapen

Jongeren

Sport

Alcohol

Jongvolwassenen

Zorg

Drugs

55-75 jarigen

Horeca/winkels

-

Professionals

Openbare ruimte

-

Verstrekkers

Thuis/individueel

-

Deze actielijn wordt uitgevoerd door: preventieve verslavingszorgaanbieder.

4

Afhankelijk van lokale prioriteiten kan ervoor gekozen worden om een hotspotonderzoek frequen-

ter te doen.

45

6. Integrale aanpak Handhavingsbevoegdheid drugs en roken/vapen 1

2

3

4

Voorlichting en educatie

Signalering en ondersteuning

Sociale en fysieke omgeving

Regelgeving en handhaving

De handhavingsbevoegdheid met betrekking tot de Opiumwet (drugs) en het Wetboek van Strafrecht (identiteitsbewijzen) ligt bij de Politie. Gemeenten kunnen in hun lokale verordening (APV) nadere regels stellen met betrekking tot het gebruik in de openbare ruimte. BOA’s zijn bevoegd om hierop te handhaven. Toezicht en Handhaving met betrekking tot de verkoop van (illegale) rookwaar waaronder vapes ligt bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). In het landelijke actieplan tegen vapen zijn structurele middelen opgenomen voor de NVWA om onder andere de handhaving op illegale vapes te intensiveren.

6.4 Regelgeving en handhaving

Regelgeving en handhaving vormen een onmisbaar onderdeel van een integrale aanpak van middelengebruik.

taak in Gooi en Vechtstreek is belegd bij centrumgemeente Hilversum. De afhandeling van de constateringen en de eventuele handhaving wordt door de individuele gemeenten uitgevoerd. Ook de eventuele bezwaar- en beroepsprocedures zijn de verantwoordelijkheid van de individuele gemeenten.

Actielijn 9: Geen verkoop van middelen aan minderjarigen Ambitie

We zetten in op een combinatie van regelgeving, ondersteuning en gerichte handhaving om de naleving te vergroten en zo de beschikbaarheid van middelen voor minderjarigen te beperken.

• Bij sportclubs is naleving vaak extra uitdagend vanwege het werken met veel vrijwilligers. Via de kwaliteitsmethodiek sportclubs (zie het kader op de volgende pagina) worden clubs ondersteund bij het verbeteren van naleving van de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol. • Alle alcoholverstrekkers in de regio ontvangen een leeftijdschecker om barvrijwilligers te helpen eenvoudig en zichtbaar leeftijdscontrole toe te passen. Daarnaast wordt de e-learning ‘Verantwoord alcohol schenken’ actief onder de aandacht gebracht bij alcoholverstrekkers. • De GGD agendeert dealen bij school in individuele schoolgesprekken die naar aanleiding van de Gezondheidsmonitor Jeugd plaatsvinden. Cijfers over dealen bij school zijn ook op gemeentelijk niveau in te zien.

Voor alcohol richt dit zich op toezicht en handhaving van de Alcoholwet, met nadruk op naleving van de leeftijdsgrens. Hierbij wordt onderkend dat minderjarigen soms ook gebruik maken van valse identiteitsbewijzen. Voor drugs en roken/vapen ligt de formele handhavingsbevoegdheid elders (zie kader), maar binnen dit plan ondernemen we wél acties binnen onze eigen beïnvloedingssfeer.

Wat er al gebeurt

• Zoals vastgelegd in de Alcoholwet, zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van toezicht en handhaving. De toezichthoudende

46

6. Integrale aanpak Kwaliteitsmethodiek: In dit traject worden sportclubs geholpen om verantwoord alcohol te schenken door te voldoen aan NIX18. De clubs die meedoen aan het project worden gedurende een jaar extra vaak gecontroleerd op het naleven van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop door een onderzoeksbureau. Deze clubs ontvangen uitgebreide terugkoppeling en extra begeleiding. Het kwaliteitsmethodiektraject bestaat uit drie ronden van controles. Omdat dit traject sportclubs ondersteunt in het verantwoord alcoholschenken, moeten de clubs als tegenprestatie stappen zetten in het creëren van een gezonde en sociaal veilige sportomgeving.

•

Belangrijkste uitkomsten participatie

•

Tijdens de verschillende vormen van participatie zijn de volgende aandachtspunten en suggesties voor deze actielijn naar voren gekomen: • Ondernemers en barvrijwilligers ervaren knelpunten bij de naleving, bijvoorbeeld bij rekenfouten ondanks ID-controle. Er is behoefte aan een meer genuanceerde aanpak wat betreft sanctionering. • Er is veel belangstelling voor het voortzetten van de kwaliteitsmethodiek sportclubs, zowel bij clubs als gemeenten.

• •

Wat we gaan doen

•

• Voortzetten toezicht op de Alcoholwet d.m.v. inzet van testkopers (zie kader), waarbij de herijkte sanctiestrategie en stappenplan worden gevolgd. De sanctiestrategie en het stappenplan maken geen onderdeel uit van het PHP, omdat deze niet door de regionale gemeenteraden maar door de regionale burgemeesters tijdens

•

47

periodiek overleg van het Districtelijk VeiligheidsCollege (DVC) worden vastgesteld. De sanctiestrategie en het stappenplan zijn meegestuurd met dit PHP ter kennisname. De toezichthoudende taak in Gooi en Vechtstreek is belegd bij centrumgemeente Hilversum, hiervoor is een samenwerkingsovereenkomst opgesteld. De afhandeling van de constateringen en de eventuele handhaving wordt door de individuele gemeenten uitgevoerd. Ook de eventuele bezwaar- en beroepsprocedures zijn de verantwoordelijkheid van de individuele gemeenten. Verstrekken van materialen die alcoholverstrekkers ondersteunen bij naleving van de leeftijdsgrens, zoals een leeftijdschecker. Omdat een ‘papieren’ leeftijdschecker geen garantie is voor het voorkomen van rekenfouten bij ID-controles, promoten we ook het gebruik van elektronische hulpmiddelen (zoals scanners, apps). Voortzetten van de kwaliteitsmethodiek sportclubs voor in ieder geval twee jaar, met de mogelijkheid tot verlenging naar vier jaar5. De verdere inzet is afhankelijk van de ervaringen, behaalde resultaten en de mate waarin er nog ruimte is voor verbetering. Uitvoeren van tweejaarlijks Mysteryshoponderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol. De resultaten van dit onderzoek geven aanknopingspunten voor risicogestuurd toezicht.

Mogelijkheid om een pseudokoop actie uit te voeren gericht op illegale online bestellingen van alcohol, afhankelijk van de lokale prioriteiten. Een pseudokoop actie is een undercoveroperatie waarbij een toezichthouder van de gemeente (in samenwerking met de politie) zich voordoet als koper om strafbare activiteiten op te sporen en overtreders te kunnen aanpakken. Boa’s stimuleren om informatie te verzamelen over de (illegale) verkoop van vapes aan minderjarigen en een melding te doen bij de NVWA6. De GGD agendeert dealen bij school in individuele schoolgesprekken die naar aanleiding van de Gezondheidsmonitor Jeugd plaatsvinden. De strafrechtelijke aanpak van overtredingen van de Opiumwet ligt bij

6. Integrale aanpak de Politie en kan in de integrale veiligheidsplannen worden geprioriteerd, dit staat los van dit PHP. Testkopermethode: Bij de testkopermethode worden jongeren (minderjarig of meerderjarig) die niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder zijn, ingezet om te constateren of de leeftijd goed wordt vastgesteld en of er al dan niet aan hen alcohol wordt verkocht of verstrekt. Met deze werkwijze kan in korte tijd een groot aantal controles worden uitgevoerd, waarbij de testkopers alcohol bestellen en de toezichthouder observeert. Als de wijze waarop testkopers worden ingezet op een zorgvuldige en geprotocolleerde wijze wordt uitgevoerd, is er geen sprake van ontoelaatbaar uitlokken.

Doelgroep

Setting

Middel

Ouders

School

Roken/vapen

Jongeren

Sport

Alcohol

Jongvolwassenen

Zorg

Drugs

55-75 jarigen

Horeca/winkels

-

Professionals

Openbare ruimte

-

Verstrekkers

Thuis/individueel

-

Deze actielijn wordt uitgevoerd door: gemeente Hilversum en GGD G&V. 5 6

Lokaal wordt besloten hoe vaak sportclubs mee mogen doen aan dit traject. NVWA beslist zelf over prioritering en inzet op meldingen vanuit het werkveld.

48

6. Integrale aanpak • Organisaties worden gefaciliteerd met voorlichtingsmateriaal en voorbeeldbeleid.

Actielijn 10: Organisaties stimuleren om beleid met betrekking tot middelengebruik te hanteren en naleving versterken

Belangrijkste uitkomsten participatie

Ambitie

Tijdens de verschillende vormen van participatie zijn de volgende aandachtspunten en suggesties voor deze actielijn naar voren gekomen: • In sommige settingen, zoals bij (bar)vrijwilligers binnen sportclubs, is het aanspreken op ongewenst gedrag (zoals roken op een rookvrije club) een uitdaging. • Een helder, gedragen beleid is een essentieel onderdeel van een integrale aanpak en een logische vervolgstap na de deskundigheidsbevordering. Ook geven de trainingen vaak veel nuttige aanknopingspunten voor beleid. Deze combinatie wordt daarom als kansrijk ervaren. • Sportclubs hebben behoefte aan concrete handvatten en inspirerende voorbeelden voor de uitvoering van beleid. • Het Nationaal Preventieakkoord stelt dat in 2030 de gehele zorg rookvrij moet zijn.

Maatschappelijke organisaties zoals sportclubs, jongerencentra, buurthuizen en zorginstellingen nemen een duidelijke en preventieve houding aan ten aanzien van middelengebruik, met name op het gebied van verantwoord alcoholgebruik en een rook- en vapevrije omgeving. Door intern beleid te voeren en voorbeeldgedrag te stimuleren, bevorderen zij gezond gedrag. Het streven is dat zoveel mogelijk organisaties actief beleid voeren en dat naleving wordt versterkt door samenwerking, handhaving en bewustwording.

Wat er al gebeurt

• Sportclubs worden gewezen op de mogelijkheden van de TeamFit-aanpak, waarmee zij ondersteund worden in het opstellen en uitvoeren van beleid op gezonde leefstijl, waaronder verantwoord alcoholgebruik (zie ook actielijn 10). • Via het programma Rookvrije Generatie worden al jarenlang organisaties gestimuleerd om hun terrein rookvrij te maken. • In 2025 heeft de aanbieder van preventieve verslavingszorg een aantal organisaties na deskundigheidsbevordering trainingen, beleidsadvies gegeven. Punten die uit de trainingen naar voren kwamen, zijn hierin meegenomen. Dit is goed bevallen.

Wat we gaan doen

• We faciliteren trainingen gericht op naleving, bijvoorbeeld in gesprekstechnieken. • Organisaties worden actief ondersteund bij het opstellen of uitbreiden van beleid op het gebied van middelengebruik. Waarbij de focus ligt op beleid met betrekking tot verantwoord alcoholgebruik en rook- en vapevrij.

Doelgroep

Setting

Middel

Ouders

School

Roken/vapen

Jongeren

Sport

Alcohol

Jongvolwassenen

Zorg

Drugs

55-75 jarigen

Horeca/winkels

-

Professionals

Openbare ruimte

-

Verstrekkers

Thuis/individueel

-

Deze actielijn wordt uitgevoerd door: GGD G&V en een preventieve verslavingszorgaanbieder.

49

7. Coördinatie, monitoring en financiering

50

7. Coördinatie, monitoring en financiering Voor de periode 2026/2027 en de periode 2028/2029 worden de activiteiten uit dit PHP geconcretiseerd in een uitvoeringsprogramma. In de Uitvoeringsprogramma’s worden de specifieke activiteiten, de planning, de stakeholders en de doelgroepen verder uitgewerkt. Het uitvoeringsprogramma wordt vastgesteld door het regionale Portefeuillehoudersoverleg Jeugd en Onderwijs en Gezondheid en Ondersteuning.

7.1 Onderzoek & monitoring

Met behulp van diverse onderzoeken/monitors wordt het PHP (tussentijds) gemonitord, geëvalueerd en bijgesteld: • Gezondheidsmonitor jeugd: 2026 (resultaten 2027) - 1x per vier jaar*. • Gezondheidsmonitor volwassenen/ouderen: 2028 (resultaten 2029) 1x per vier jaar • Trendonderzoek risicogroepen: jaarlijks waarbij de doelgroep wisselt • Ouderonderzoek: 2028 - 1x per vier jaar. • Monitoring alcoholgeregistreerde incidenten: jaarlijks. • Mysteryshoponderzoek leeftijdsgrens: 2027, 2029 • Hotspotonderzoek: 2026, 2028 • Aantal uitgevoerde controles en opgelegde sancties: jaarlijks.

Waarborgen, verbeteren en verantwoording van de kwaliteit en effectiviteit We monitoren de activiteiten regionaal, zodat we scherp blijven op de uitvoering van de activiteiten en de effecten daarvan. Concreet worden de volgende acties ingezet om te werken aan het waarborgen, verbeteren en verantwoorden van de kwaliteit en effectiviteit van het PHP: • Deelname aan trainingen en scholingen om adviseurs en betrokkenen op de hoogte te houden van de laatste cijfers, trends en nieuwe inzichten rondom middelenpreventie. • Regelmatige evaluatie van het aanbod aan interventies en activiteiten om te bepalen of aanvullingen of updates nodig zijn, zodat het aanbod actueel en effectief blijft. • Interne samenwerking bevorderen binnen GGD G&V door het programma goed af te stemmen met andere afdelingen, zoals Gezonde School en relevante clusters (bijv. Jeugd en Gezin), om zo een integrale aanpak te waarborgen. • Jaarlijks de ingezette middelen analyseren om het bereik te meten. Aan de hand van deze informatie kan waar nodig en waar gewenst bijgestuurd worden. • Afstemmen met betrokken partners over kansen en verbindingen met andere thema’s. • Een overzicht van de behaalde resultaten en de realisatie van de activiteiten van het voorgaande jaar wordt jaarlijks in Q1 via een beknopt rapport met de gemeenteraden gedeeld.

De Gezondheidsmonitoren Jeugd, Volwassenen en Ouderen worden bekostigd vanuit de reguliere begroting van de GGD. Voor de doelstellingen van dit PHP zie hoofdstuk 5.

* De frequentie van de Gezondheidsmonitor is landelijk vastgesteld en wordt gelijktijdig door alle GGD’en uitgevoerd, onder coördinatie van het RIVM. Het voordeel van deze grootschalige aanpak is onder meer het schaalvoordeel en de mogelijkheid om resultaten te vergelijken met landelijke gemiddelden. De timing van de metingen sluit echter niet optimaal aan bij de looptijd van dit Preventie- en Handhavingsplan. De metingen vinden plaats in 2026 en 2030 (met publicatie in 2031), waardoor er geen eindmeting beschikbaar is aan het einde van de planperiode. Het toevoegen van een extra gezondheidsmonitor is in theorie mogelijk maar in de praktijk niet wenselijk. Dit is een dermate belangrijk onderzoek dat we om de volgende redenen niet frequenter uitvoeren: verminderen van draagvlak door extra belasting scholen, de hoge kosten en het verlies van meerwaarde omdat een landelijke benchmark ontbreekt.

51

7. Coördinatie, monitoring en financiering 7.2 Coördinatie & capaciteit

7.3 Financiën

• De regiefunctie voor dit PHP is belegd bij gemeente Hilversum vanuit haar rol als centrumgemeente (voor de pijler regelgeving en handhaving) en de GGD (voor de pijlers educatie & voorlichting, signalering & ondersteuning en fysieke & sociale omgeving). • Een werkgroep met vertegenwoordigers vanuit gemeenten (gezondheid, vergunning, toezicht, handhaving), GGD en preventieve verslavingszorg is verantwoordelijk voor de uitvoering van dit PHP. Ook de voortgang van de regelgeving, toezicht en handhaving wordt hier besproken. Preventie van middelengebruik is vanzelfsprekend een onderdeel van het regionale/lokale gezondheidsbeleid. Gemeenten maken vanuit het PHP de koppeling met het lokaal gezondheidsbeleid.

Overzicht financiën

Capaciteit voor de uitvoer van dit PHP: • De GGD beschikt over structurele capaciteit voor de uitvoering van dit plan. Door de samenvoeging met het programma Rookvrije Generatie is het aantal beschikbare uren voor het PHP vergroot. De formatie van de GGD is bovendien uitgebreid met een Beleidsadviseur Jeugd. De expertise van deze adviseur wordt ook ingezet voor de uitvoering van dit plan. • De inzet van lokale ambtenaren vindt plaats binnen de bestaande capaciteit van gemeenten.

Activiteit

Bedrag

Bron

GGD preventie alcohol en drugs

€ 48.175

Begroting B&O

Preventieve verslavingszorgaanbieder

€ 338.915

Begroting B&O

Toezicht en handhaving

€ 164.000

Lokale teambudgetten gemeenten

Mysteryshoponderzoek

€ 17.500

Lokale teambudgetten gemeenten

Preventie roken/vapen

€ 30.000

2026: IZA, daarna (onder voorbehoud) AZWA

Totaal

€ 598.590

-

Jaarlijkse bedragen op totaalniveau voor regio G&V, prijspeil 2025. Alle bedragen worden geïndexeerd behalve het bedrag € 48.175 omdat hier geen afspraken over zijn.

Bekostiging benodigde financiën

De ‘preventieve interventies’ worden bekostigd vanuit het regionale beleids- en financiële kader Bescherming & Opvang (B&O). De ‘toezicht en handhavingsinterventies’ behoren niet tot dit kader en worden dan ook bekostigd vanuit de desbetreffende lokale teambudgetten van gemeenten. • Voor de uitvoering van de GGD-activiteiten op de thema’s alcohol en drugs uit dit PHP is jaarlijks een budget van €48.175,- beschikbaar. Dit bedrag is ondergebracht in de begroting B&O. Bijlage 1 geeft een overzicht van de activiteiten uit het PHP vanuit dit budget. Deze uit gave wordt gedekt door gemeentelijke bijdragen aan B&O.

52

• De inzet van de preventieve verslavingszorg wordt bekostigd vanuit de rijksmiddelen beschermd wonen en maatschappelijke opvang die onderdeel van de begroting B&O zijn. Waarbij een taakfinanciering van toepassing is met budgetplafond. Bijlage 1 geeft een overzicht van de activiteiten uit het PHP vanuit dit budget. • Het tweejaarlijkse mysteryshoponderzoek wordt, net als voorgaande jaren, bekostigd vanuit lokale middelen. De kosten worden per onderzoek separaat gefactureerd aan de betrokken gemeenten door gemeente Hilversum. • Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet wordt in opdracht van de betrokken gemeenten centraal uitgevoerd door centrumgemeente Hilversum. De kosten worden per kwartaal aan de gemeenten gefactureerd. • Preventie roken/vapen wordt in 2026 bekostigd vanuit regionale IZA SPUK (specifieke uitkering) restgelden van 2025. De financiering van het onderdeel roken en vapen (30K) is vanaf 2027, onder voorbehoud van toekenning, geborgd binnen het AZWA (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord). Financiering vanuit de begroting B&O is niet passend voor preventie roken en vapen.

53

Bijlagen

54

Bijlage 1: Overzicht activiteiten per uitvoerder De regiogemeenten zijn uiteraard betrokken bij de uitvoering van dit plan. Het overzicht hieronder laat zien waar de trekkersrol en het (beheren van) budget ligt. Actielijn

Activiteit

GGD

Verslavingszorg

1

Interactieve ouderbijeenkomsten

X

X

1

Ouder-kind quiz

X

X

2

Ondersteuning scholen integrale aanpak

X

X

2

Verkennen vape preventie PO

X

X

4

Vergroten bereik preventieve activiteiten en aandacht voor kwetsbare groepen

X

X

6

Koppeling met Positieve Gezondheid

X

X

6

Koppeling met valpreventie

X

X

8

Stimuleren kennisuitwisseling jeugdprofessionals

X

X

10

Beleidsadvies en ondersteuning naleving

X

X

1, 2

Verbeteren aansluiting aanbod op doelgroepen

X

X

1

Nieuwsbrief voor ouders

X

1

Ouderonderzoek

X

1

Ouderpakketten

X

6

Promoten stoppen met roken/vapen programma’s

X

8

Adviseren positieve/gezonde vrijetijdsbesteding

X

8

Dealen bij school agenderen in schoolgesprekken

X

8

Gezonde sportomgeving

X

8

Pilot samenwerking uitbreiden rook- en vapevrije zones

X

8

Rook- en vapevrije zones uitbreiden

X

9

Kwaliteitsmethodiek sportclubs

X

55

Hilversum

Bijlage 1: Overzicht activiteiten per uitvoerder Actielijn

Activiteit

GGD

9

Leeftijdscheckers verspreiden

X

1, 2, 3, 4, 8, 9, 10

Communicatiemateriaal

X

1, 3, 8

Campagnes

X

2

Open spreekuur scholen

X

5

Consultatie en advies voor professionals

X

5

Implementatie praktijkhandreiking ‘In gesprek over alcohol’

X

5

Trainingen professionals

X

5

Webinars voor professionals

X

6

Drugstestservice

X

6

Individuele ondersteuning

X

6

Lokale bijeenkomsten (bv. Gezondheidsmarkten)

X

7

Groepsondersteuning voor omgeving en naasten

X

8

Hotspotonderzoek

X

8

Onderzoek naar beperken alcoholpromotie openbare ruimte

X

9

Boa’s stimuleren melding doen bij signalen verkoop vapes minderjarigen

X

9

Mysteryshoponderzoek

X

9

Pseudokoop actie

X

9

Toezicht en handhaving Alcoholwet

X

56

Verslavingszorg

Hilversum

COLOFON

© GGD Gooi en Vechtstreek 2025 Auteurs: Milou Welsink, GGD Gooi en Vechtstreek Pascal Defferding, Gemeente Hilversum Ontwerp & vormgeving: Chantal van Erven Meer informatie: Regio Gooi en Vechtstreek Burgemeester de Bordesstraat 80 1404 GZ Bussum www.ggdgv.nl

57