Document · PDF

Bijlage 1 - Water- en rioleringsprogramma gemeente Wijdemeren 2023-2027

gemeenteraad 2 november 2023, gemeente WijdemerenBij agendapunt: Raadsvoorstel Water- en rioleringsprogramma Wijdemeren 2023-2027 (Stemming gewijzigde raadsvoorstel water- en rioleringsprogramma Wijdemeren 2023-2027Het voorstel is unaniem aangenomen.)22.908 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

GEMEENTE WIJDEMEREN WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

COLOFON Betreft:

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027 Het gemeentelijke beleids- en beheerplan voor de invulling van de gemeentelijke watertaken

Datum:

21 september 2023

Status

Definitief v1.0

Auteur: Betrokkenen

S. Traast (Adviseur Water en riolering) Intern:

R. Menzink (Areaalbeheerder Riolering) R. Romp (Medewerker Riolering) J. v.d. Griend (Teamleider Projecten a.i.) R. v. Trigt (Financieel adviseur) T. Corten (Adviseur Duurzaamheid) L. Olde Hampsink (Projectmedewerker) En overige collega’s vanuit de verschillende vakdisciplines

Extern:

K. v. Hees (Waternet; de uitvoerende organisatie van het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht)

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Bijeenkomsten en onderzoeken De volgende stukken, bijeenkomsten en onderzoeken hebben bijgedragen aan de totstandkoming van dit plan: 

Nationale Omgevingsvisie (NOVI)



Provinciale Omgevingsvisie (POVI)



Koersdocument-Gooi-en-Vechtstreek



Gemeentelijke Omgevingsvisie Wijdemeren 2040 (GOVI)



Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen



Interne werkbijeenkomsten Wijdemeren, 2022



Gemeentelijk Rioleringsplan 2018-2021, 2022 en onderliggende basisrioleringsplannen



QuickScan (stedelijke) waterketen, 2022



inventariserende overleggen Wijdemeren en Waternet, mei 2023



bespreking met wethouders, 2022



bespreking conceptplan met Wijdemeren en Waternet, juni 2023



bespreking met wethouders, august/september 2023



toelichting aan raadscommissie Ruimte & Economie, september 2023

Wettelijke overlegpartners Bij de voorbereiding van het plan zijn de wettelijke overlegpartners betrokken. Het conceptplan is ambtelijk voorgelegd aan Waternet / Waterschap Amstel, Gooi en Vecht voor reactie.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

INHOUDSOPGAVE Leeswijzer ................................................................................ 1 H1: Inleiding ............................................................................. 3 H2: Even terugkijken ................................................................ 9 2.1 Financieel en uitvoering ............................................................................................... 9 2.2 Kaderrichtlijn Water programma spoor2 .................................................................... 15

H3: Wat willen we bereiken (Visie, AMBITIE en beleid) .......... 18 3.1 Doelmatig stedelijk waterbeheer ............................................................................... 18 3.2 Meten en data op orde ................................................................................................ 20 3.3 Reiniging & inspectie.................................................................................................. 20 3.4 Rioolvernieuwing ....................................................................................................... 21 3.5 Wijdemeren klimaatbestendig .................................................................................... 22 3.6 Grondwater ................................................................................................................ 26 3.7 Waterveiligheid .......................................................................................................... 29 3.8 Veilig en gezond water in Wijdemeren ....................................................................... 30 3.9 Wijdemeren duurzaam ............................................................................................... 35 3.10 Beheersbaar en betaalbaar ......................................................................................

37 3.11 Beleidskaders gebiedsontwikkeling en gebruiksfunctie ........................................... 39

H4: Wie doet wat .................................................................... 42 Gemeentelijke organisatie ............................................................................................... 46

H5: Waar staan we nu............................................................. 47 H6: Wat gaan we doen ............................................................ 52 6.1 Doelmatig stedelijk waterbeheer ............................................................................... 52 6.2 Meten en data op orde ................................................................................................ 54 6.3 Reiniging & inspectie.................................................................................................. 55 6.4 Rioolvernieuwing ....................................................................................................... 56 6.5 Wijdemeren klimaatbestendig .................................................................................... 59 6.6 Grondwater ................................................................................................................ 60

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

6.7 Waterveiligheid .......................................................................................................... 61 6.8 Veilig en gezond water in Wijdemeren ....................................................................... 62 6.9 Wijdemeren duurzaam ............................................................................................... 65 6.10 Beheersbaar en betaalbaar ...................................................................................... 66

H7: Wat kost het ..................................................................... 69 7.1 Lasten en baten in balans en kostensoorten .............................................................. 69 7.2 Investeren en afschrijven .......................................................................................... 72 7.3 Personele middelen .................................................................................................... 74 7.4 Kosten in de komende planperiode ............................................................................ 75 7.5 Kostendekking en varianten ....................................................................................... 78 7.6 Advies ........................................................................................................................ 86

Verwijzingen ........................................................................... 90 Bijlage 1: Kentallen bebouwde omgeving ............................... 91 Bijlage 2: Areaal riolering en water ........................................ 94 Bijlage 3: Maatregelenprogramma ........................................ 101 Bijlage 4: wet- en regelgeving en beleid ............................... 103 Verklarende woordenlijst en afkortingen .............................. 110

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

AFBEELDINGEN figuur 1: Indeling/structuur Water- en rioleringsprogramma .......................................................... 1 figuur 2: Natuurgebieden in Wijdemeren ..................................................................................... 6 figuur 3: Riolering in Wijdemeren ............................................................................................... 6 figuur 4: Transitie naar de Omgevingswet ................................................................................... 8 figuur 5: Gescheiden riolering ...................................................................................................13 figuur 6: Gemengde riolering ....................................................................................................13 figuur 7: Drietrapsstrategie: vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren ........................................19 figuur 8: Doelmatig beheer: de balans tussen prestaties, risico’s en kosten ....................................20 figuur 9: Reiniging en inspectie van het rioolstelsel (leidingen en gemalen) ....................................21 figuur 10: Neerslag extremen ...................................................................................................23 figuur 11: Grondwaterstanden bij drainage ................................................................................28 figuur 12:

Maximale overstromings-diepte bij klimaatscenario WH 2050 ........................................30 figuur 13: Saneren foutaansluitingen, voor veilig en gezond water ................................................34 figuur 14: Oppervlaktewater dat meerdere dagen achtereen warmer wordt dan 20 graden Celsius ....36 figuur 15: Inspiratie voor een duurzame en doelmatige afvalwaterketen ........................................36 figuur 16: Woonfunctie, ontwateringsdiepte 70 cm ......................................................................40 figuur 17: Kruipruimte loos bouwen ..........................................................................................40 figuur 18: Vloerpeil woningen, 30 cm boven straatpeil bestaande openbare ruimte .........................41 figuur 19: Perceelaansluiting op aangewezen locatie, 60 cm diep via ontstoppingsput .....................41 figuur 20: Overzicht riolering in Wijdemeren ..............................................................................48 figuur 21: Leeftijdsopbouw en lengte vrijvervalriool (onder), de woningbouw perioden (boven) ........49 figuur 22: Leeftijdsopbouw en lengte persriool ............................................................................49 figuur 23: Lengte en verhouding per type leiding ........................................................................50 figuur 24: Lengte

opbouw vrijvervalriool naar diameter ...............................................................50 figuur 25: Lengte opbouw persleidingen naar diameter ................................................................50 figuur 26: Beheren en investeren ..............................................................................................52 figuur 27: doorlopende verbetering (PDCA) ................................................................................52 figuur 28: Investeren versus beheren ........................................................................................53 figuur 29: Investeringsopgave in de tijd afgezet tegen de planperiode ...........................................57 figuur 30: Kansrijke gebieden voor gevolg-beperkende maatregelen tegen overstroming .................62 figuur 31: Visie op een duurzame en circulaire economie .............................................................66 figuur 32: Kosten en baten in balans .........................................................................................69 figuur 33: Kaders voor investeringen, BBV .................................................................................70 figuur 34: Risicogestuurd investeren .........................................................................................79

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

figuur 35: Variant 1 – kapitaal met als inzet de investeringen .......................................................81 figuur 36: Variant 1 - ontwikkeling tarief rioolheffing op de korte en lange termijn ..........................82 figuur 37: Variant 2 – kapitaal met als inzet de investeringen .......................................................83 figuur 38: Variant 2 - ontwikkeling tarief rioolheffing op de korte en lange termijn ..........................84 figuur 39: Variant 3 – kapitaal met als inzet de investeringen .......................................................85 figuur 40: Variant 3 - ontwikkeling tarief rioolheffing op de korte en lange termijn ..........................86 figuur 41: Tarief rioolheffing per variant ....................................................................................87 figuur 42: Verloop varianten tarief rioolheffing vanuit voorgaande planperiode ...............................88 figuur 43: Bouwperiode van panden [BAG 9 jan. 2023] ...............................................................91 figuur 44: Verblijfsobjecten per gebruiksdoel [BAG 9 jan.

2023] ...................................................91 figuur 45: Percentage woningen naar eigendom, bewoning, type en bouwperiode [2022] ................92 figuur 46: Dichtheid per km2 van bevolking, adressen en auto's [2022] ........................................92 figuur 47: Gemiddelde WOZ waarde woningen per jaar................................................................93 figuur 48: Schematisch overzicht afvoergebieden op eindgemalen Waternet ...................................94 figuur 49: Gemalen en randvoorzieningen ..................................................................................95 figuur 50: Overstorten nooduitlaten en drempels ........................................................................96 figuur 51: Overzicht regenwaterriool (RWA) en duikers ................................................................97 figuur 52: Overzicht vuilwaterriool (DWA) ..................................................................................98 figuur 53: Overzicht gemengd riool (GWA) .................................................................................99 figuur 54: Overzicht persleidingen, voedings- en datakabels....................................................... 100 figuur 55: Investeringsprogramma binnen planperiode (IP 2023-2026) .......................................

101 figuur 56: Investeringsprogramma na planperiode .................................................................... 102

TABELLEN tabel 1: Begroting GRP 2018-2021

tabel 2: Jaarlijks geactualiseerde begroting en verantwoording

tabel 3: Verloop riooltarief, baten, lasten en voorziening

tabel 4: Overzicht KRW spoor 2-maatregelen gemeente Wijdemeren

tabel 5: Taken en bevoegdheden waterbeheer

tabel 6: Kentallen areaal

tabel 7: Maatregelen tabel (aanvullend)

tabel 8: Toebedeling van activiteiten naar deze kostensoorten, WRP - BBV

tabel 9: Afschrijvingstermijn per object in jaren

tabel 10: Object (onderdelen) investeren vanuit ideaalcomplex

tabel 11: Begrotingsprognose kosten WRP (2023)

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

tabel 12: Variant 1 - ontwikkeling tarief en voorziening planperiode

tabel 13: Variant 2 - ontwikkeling tarief en voorziening planperiode

tabel 14: Variant 3 - ontwikkeling tarief en voorziening planperiode

tabel 15: Tarief rioolheffing WRP 2023-2027 (eigenarendeel - hoog tarief)

tabel 16: Tarief rioolheffing WRP 2023-2027 (eigenarendeel - laag tarief)

tabel 177: Tarief rioolheffing WRP 2023-2027 (gebruikersdeel)

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

LEESWIJZER In dit Water- en rioleringsprogramma (WRP) 2023-2027 worden de volgende vragen behandeld: 

Wat willen we bereiken en waarom?



Wie doet wat?



Wat hebben we al of waar staan we nu?



Wat moeten we (de komende jaren) doen?



Wat is daarvoor nodig (middelen) en hoe organiseren en bekostigen we dat?

In figuur 1 is aangegeven in welk hoofdstuk welke vraag centraal staat.

figuur 1: Indeling/structuur Water- en rioleringsprogramma In de inleiding (hoofdstuk 1) wordt kort ingegaan op de transitie van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) naar het Water- en rioleringsprogramma (WRP) en de context met de omgeving, en wet- en regelgeving. In hoofdstuk 2 wordt teruggekeken op de voorgaande planperiode en het GRP 2018 t/m 2021 (in 2021 verlengd t/m 2022). De visie, ambitie en het beleid van de gemeente Wijdemeren op de toekomstige inrichting, het areaal gemeentelijk water en de riolering staan centraal in hoofdstuk 3. Deze vormen de stip op de horizon voor de planperiode 2023-2027 en zijn de basis voor de langetermijnstrategie. In hoofdstuk 4 wordt verder ingegaan op de verschillende partijen en hun rol binnen het waterbeheer. Ook is hier terug te vinden wie wat doet binnen de gemeentelijke organisatie om uitvoering te geven aan dit programma (het WRP).

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Om vanuit de visie en het beleid (hoofdstuk 3) de vertaling naar de komende planperiode te maken, is in hoofdstuk 5 beschreven waar we nu staan en waaruit het areaal water en riolering nu bestaat. Aansluitend is in hoofdstuk 6 beschreven wat we in de komende planperiode gaan oppakken (het uitvoeringsprogramma). Het WRP sluit in hoofdstuk 7 af met de benodigde middelen om de beschreven activiteiten en wettelijke taken te kunnen uitvoeren. Daarnaast zijn er diverse bijlagen opgenomen waarin een aantal onderwerpen verder is uitgediept, zoals: 

Kentallen bebouwde omgeving;



Areaal riolering en water;



Maatregelenprogramma;



Kostendekkingsplan;



Wet-, regelgeving en beleid.

Verder zijn naast de samenvatting, overzichten van afbeeldingen, tabellen en verwijzingen toegevoegd en is een uitgebreide verklarende woordenlijst opgenomen.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

H1: INLEIDING Aanleiding Dit document is voor de wet Milieubeheer ‘het Gemeentelijk Rioleringsplan’ van de Gemeente Wijdemeren voor de periode 2023 t/m 2027. Dit plan is het vervolg op Gemeentelijk Rioleringsplan 2018 t/m 2021 (in 2021 verlengd t/m 2022) en beschrijft onder de titel ‘Water- en rioleringsprogramma’ de invulling van de natte zorgplichten van de Gemeente Wijdemeren. Als gemeente hebben we de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling, het transport en eventuele lokale verwerking van overtollig afval-, hemel- en grondwater. Deze zorg is uitgewerkt in drie afzonderlijke zorgplichten. De toevoeging "water" sluit aan bij de breedte van de gemeentelijke watertaken en het stedelijk waterbeheer, waarbij oppervlaktewater en bovengrondse voorzieningen zoals watergangen, goten en wadi's onderdeel kunnen uitmaken van het hemelwaterstelsel (berging en afvoer). Het woord "programma" is bewust gekozen om direct aan te sluiten bij wat de wetgever voor ogen heeft, namelijk een facultatief programma als onderdeel van de gemeentelijke (kern)instrumenten onder de Omgevingswet, zoals o.a. omgevingsvisie, programma en omgevingsplan. De riolering dient grote belangen: de volksgezondheid en een schone leefomgeving. Met de aanleg, het beheer en onderhoud ervan is veel geld gemoeid.

Omdat riolering een lange levensduur heeft, is een planmatig beheer van deze dure, veelal onzichtbare infrastructuur belangrijk. In het verleden werd dit in Nederland nog wel eens veronachtzaamd. Daarom is het opstellen van een Gemeentelijk Rioleringsplan wettelijk verplicht gesteld vanuit de wet Milieubeheer. Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) heeft daarmee een belangrijke rol gespeeld bij de planmatige uitvoering van de gemeentelijke watertaken. Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024, vervalt deze verplichting. Het voormalige GRP komt in de Omgevingswet terug als facultatief programma. Daarmee verdwijnt weliswaar de planverplichting uit de wet Milieubeheer, maar de gemeente Wijdemeren kiest ervoor om de belangrijkste aspecten van de gemeentelijke watertaken en de bekostiging ervan planmatig in dit Water- en rioleringsprogramma (WRP) vast te leggen. Geldigheid en actualisatie Om het WRP aan te laten sluiten op de overige gemeentelijke beheer- en beleidsproducten voor het integraal beheer van de gemeentelijke openbare ruimte (IBOR), is gekozen voor een planperiode en geldigheidsduur van vijf jaar: 2023‐2027.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

De riolering als één van de voorzieningen om afval-, hemel- en in sommige gevallen grondwater in te zamelen en te transporteren (af te voeren), heeft echter een levensduur die veel langer is dan deze planperiode. Om deze reden is dit WRP opgesteld met een doorkijk over de gehele levensduur van de riolering. De rioolheffing en de langetermijndoelstellingen zijn gebaseerd op deze doorkijk, om zo te komen tot een doelmatige en maatschappelijk verantwoorde invulling van de gemeentelijke zorgplichten, tegen zo laag mogelijke lasten voor de bewoner. Er zijn twee dominante (en parallelle) ontwikkelingen die directe aanleiding geven om deze planperiode verder te kijken dan de traditionele invulling van de gemeentelijke watertaken. Dit is ten eerste de discussie rondom de klimaatbestendige en water robuuste stad 2050, voortgekomen uit de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie. Vanuit die opgave ligt de focus van dit WRP mede op het onderdeel extreme wateroverlast. Ten tweede is dit de komst van de Omgevingswet in 2024, die de vorming van een integrale omgevingsvisie verplicht stelt. Doelstellingen WRP We gebruiken het WRP als planinstrument om nu en in de toekomst aan de gemeentelijke zorgplichten te kunnen voldoen. Het WRP vervult hiermee vier hoofdfuncties: 1.

Kader gemeentelijke zorgplichten; o

overzicht beleidskeuzes en financiële consequenties ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater;

Externe afstemming; o

Interne afstemming; o

met de waterpartners en de relatie met bewoners en bedrijven; met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie;

Continuïteit en voortgangsbewaking; o

vanwege de relatief lange levensduur van stedelijk watervoorzieningen is een lange termijn aanpak essentieel.

Op hoofdlijnen vormt dit plan een voortzetting en intensivering van eerder vastgestelde ambities en beleidslijnen, met als primaire doelen: 1.

beschermen van de volksgezondheid;

bijdragen aan een veilige leefomgeving;

beperken van hinder en voorkomen van schade door wateroverlast;

voorkomen van verontreiniging van het milieu;

bijdragen aan een duurzame leefomgeving;

bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit;

en beperken van hinder bij uitvoering van werken.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Hierbinnen vallen de gemeentelijke watertaken, ten aanzien van afval-, regen-, oppervlakte- en grondwater en het verbrede beleid op de thema’s: klimaatadaptatie, ‘veilig en gezond’, duurzaam en ‘betaalbaar en beheersbaar’. Gemeente Wijdemeren De gemeente Wijdemeren is in 2002 ontstaan uit de fusie van de gemeenten Loosdrecht, ’s-Graveland en Nederhorst den Berg. Ze ligt in de provincie Noord-Holland en grenst daarin aan de NoordHollandse gemeenten Gooise Meren en Amsterdam (de voormalige gemeente Weesp) in het noorden en Hilversum in het oosten. Ze grenst ook aan de gemeenten De Bilt in het zuiden en Stichtse Vecht in het zuiden en westen, beide gelegen in de provincie Utrecht. Verder ligt Wijdemeren in het werkingsgebied van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV), met Waternet als uitvoerende organisatie voor AGV. De gemeente heeft een totaal oppervlakte van 7.636 ha, waarvan 62% land en 38% water. Ze bestaat uit 7 bebouwde kernen: 

Ankeveen (1.535 inw.);



Breukelenveen (200 inw.);



’s-Graveland (1.330 inw.);



Kortenhoef (6.645 inw.);



Loosdrecht (2.290 inw.);



Nederhorst den Berg (5.545 inw.); en



Nieuw-Loosdrecht (6.950 inw.).

Deze 24.495 inwoners zijn samen verdeeld over 10.830 huishoudens [Bron 2022: Allecijfers.nl]. In de bijlage 1 ‘Kentallen bebouwde omgeving’ is verder een aantal informatieve gegevens opgenomen. Water is leven Water is van groot belang voor onze leefomgeving. Dit geldt in het bijzonder voor Wijdemeren, met een van de mooiste natte recreatie- en natuurgebieden van Nederland. Ruim een derde (38%) van het grondgebied bestaat uit water. Het merendeel is Natura 2000-gebied (figuur 2) of oppervlaktewaterlichaam volgens de Kaderrichtlijn Water. Het water in de bodem is belangrijk voor het bodemleven, voor bomen en planten en voor onze drinkwatervoorziening. Het zichtbare water draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit en wordt gebruikt voor ontspanning en recreatie langs, in en op het water. Minder zichtbaar maar niet minder belangrijk, is de riolering onder de grond (figuur 3). Een goed functionerende riolering is van groot belang voor de volksgezondheid en een schone leefomgeving.

GEMEENTE WIJDEMEREN

figuur 2: Natuurgebieden in Wijdemeren

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

figuur 3: Riolering in Wijdemeren

De Waterwet verplicht tot samenwerking Als gemeente zijn we niet de enige speler in de afvalwaterketen en het watersysteem. Voor een doelmatig waterbeheer is een goede samenwerking tussen gemeente en overige waterbeheerders noodzakelijk, zoals het Rijk, de provincies, het waterschap en particulieren. Deze samenwerking is wettelijk verplicht gesteld. Waternet in naam van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) is daarbij een belangrijke partner voor de gemeente in het afvalwaterbeheer. De Waterwet bepaalt: “waterschappen en gemeenten dragen zorg voor de met het oog op een doelmatig en samenhangend waterbeheer benodigde afstemming van taken en bevoegdheden waaronder het zelfstandige beheer van inname, inzameling en zuivering van afvalwater.” Om invulling te geven aan de doelstellingen uit dit WRP is een sterke interactie met, en betrokkenheid van de diverse overheden en, bewoners en bedrijven nodig.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Waar nodig worden beleid en taakuitvoering van de betrokken waterbeheerders op elkaar afgestemd. Deze afstemming kan over diverse aspecten van het waterbeheer gaan, zoals: 

zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater;



medewerking van gemeente bij het realiseren van wateropgaven of het rekening houden met waterbelangen bij ruimtelijke plannen;



optimalisatie afvalwaterketen (zuivering en riolering);



waterkwaliteitsmaatregelen, zoals beperking van (diffuse) verontreinigingsbronnen;



inrichting en onderhoud van oppervlaktewater in bebouwd gebied;



of voor het uitwisselen van kennis en/of capaciteit en het benutten van elkaars expertise en ervaringen.

Voor de invulling en uitvoering van de gemeentelijke watertaken in Wijdemeren wordt regionaal samengewerkt in diverse samenwerkingsverbanden, waaronder: 

ISARIZ; intergemeentelijke ambtelijke samenwerking voor de rioleringszorg binnen het beheergebied van waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV);



BOWA; Bestuurlijk Overleg Water in Amstel-, Gooi- en Vechtstreek;



Met het waterschap in de afvalwaterketen, zoals bij rioleringsplannen, werking van riolering en oppervlaktewater bij neerslag (stresstest) en optimalisatie van en toekomstvisie op zuiveringskring RWZI Horstermeer;



Met het waterschap voor inrichting en onderhoud van het watersysteem, de waterkwaliteit en het peilbeheer;



Met het waterschap en de provincie voor behalen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Natura 2000-doelen;



Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen, waar veel partijen samenwerken aan ontwikkeling van het vrijetijdslandschap, versterking van de ecologische waarden en transformatie van de recreatiesector.

Daarnaast staat de gemeente voor de lokale samenwerking met diverse belangengroepen, zoals de hengelsportverenigingen, natuurorganisaties, wijkverenigingen en bewoners en bedrijven.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

De Omgevingswet De Omgevingswet kent de volgende kerninstrumenten, elk gelaagd vanuit nationaal, regionaal naar lokaal: 1. De Omgevingsvisies, beschrijven doelen; 2. De Omgevingsprogramma’s, beschrijven maatregelen; 3. Het Omgevingsplan, bevat de (de)centrale regels.

Het huidige document is uitgewerkt als een transitie vanuit het gemeentelijke rioleringsplan (GRP) naar het Water- en Rioleringsprogramma (WRP) en kan in de komende jaren worden gelezen met de volgende thema clustering in gedachten (figuur 4).

figuur 4: Transitie naar de Omgevingswet De belangrijkste consequenties vanuit de Omgevingswet voor het stedelijk waterbeheer (SWB) zijn: 1. Zorgplichten blijven ongewijzigd; 2. Het gemeentelijke rioleringsplan (GRP) is niet langer wettelijk verplicht; 3. De Provinciale ontheffing voor de zorgplicht in het buitengebied vervalt; 4. De regels voor lozingen vanuit de riolering veranderen. Effectief maakt de Omgevingswet nog meer afstemming noodzakelijk. Het WRP geeft invulling aan alle drie de kernopgave van de gemeentelijke Omgevingsvisie 2021: 

Kernopgave A: Vitale en gezonde leefomgeving



Kernopgave B: Ruimte voor ondernemerschap en bereikbaarheid



Kernopgave C: Waardevol landschap

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

H2: EVEN TERUGKIJKEN 2.1 Financieel en uitvoering Vóór het opstellen van het beleidsplan voor de volgende planperiode, is het goed om terug te kijken waar we volgens het gemeentelijk rioleringsplan 2018-2021 en 2022 dachten te staan en waar we daadwerkelijk staan. Het gemeentelijk rioleringsplan was een mooi en ambitieus plan, en voor de uitvoering op te splitsen in drie sporen: onderzoek, investeringen, dagelijks beheer en onderhoud. De oorspronkelijke begroting is ter informatie opgenomen in tabel 1. In de jaarlijks geactualiseerde begroting en verantwoording (jaarrekeningen, tabel 2) is te zien dat we in de afgelopen planperiode structureel achterlopen op het geprojecteerde benodigde investeringsprogramma. Duidelijk zijn hierbij ook de Coronajaren 2020 en 2021 terug te zien, waarin de hele maatschappij (bijna) tot stilstand was gekomen. De belangrijkste factoren voor de investeringsvertraging zijn: 

Een zeer hoge personele doorstroming en zware onderbezetting in de beheer- en uitvoeringsorganisatie (vertrek van vaste mensen, inwerken nieuwe mensen, vertrek van nieuwe mensen die niet voldoende mee konden komen);



Een organisatie die zich als het spreekwoordelijke ‘schip’ in een storm moeite had om koers te houden;



Zeer lange participatietrajecten en complexe inspraak van belanghebbende in de breedste zin;



En daarbovenop de Coronaperiode.

De investeringsgetallen voor de afgelopen planperioden vanuit de betreffende jaarrekeningen zijn door de beschreven omstandigheden niet één op één te vertalen naar de komende planperioden en wat daarin werkelijk noodzakelijk (onoverkomelijk en onvermijdelijk) is om uit te voeren. We hebben gezamenlijk het schip in beweging kunnen houden met de focus op het in stand houden (dagelijks beheer en onderhoud) en enkele investeringsprojecten kunnen uitvoeren, maar zijn ook tot de conclusie gekomen dat de zeilen stevig moeten worden bijgezet en bijgesteld naar de toekomst. Naast een voortzetting van het huidige beleid, wordt op een aantal onderdelen in de komende planperiode ingezet op een intensivering en aanscherping van het beleid. Hierdoor worden de doelen, kosten en inzet beheersbaar en betaalbaar gehouden.

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

GEMEENTE WIJDEMEREN

Ondertussen zijn projecten met de stofkam tegen het licht gehouden, zijn de benodigde budgetten reëel geraamd, hebben we te maken met een toegenomen inflatie en een gestegen rente. Daarnaast is een toename in complexiteit om werken weg te zetten en uit te voeren, o.a. door krapte op de markt en extreem gestegen grondstofprijzen. We hebben een vertraging van de laatste jaren op te vangen en we staan aan de vooravond van de vervangingspiek. 2018

2019

2020

2021

Planperiode

Investeringen

€ 2.625.000

€ 10.500.000

Kapitaallasten

€ 1.147.500

€

4.590.000

Projectmatig werk

€

540.000

€

540.000

€

540.000

€

540.000

€

2.160.000

Regulier onderhoud

€

472.500

€

472.500

€

472.500

€

472.500

€

1.890.000

Personeelskosten

€

472.500

€

472.500

€

472.500

€

472.500

€

1.890.000

Onderzoek

€

405.000

€

405.000

€

405.000

€

405.000

€

1.620.000

tabel 1: Begroting GRP 2018-2021

Boekjaar

Totaal investeringen grond-, Investeringen weg- en waterbouwkundige

water en riolering

werken* (x 1.000)

(x 1.000)

2017

€ 3.987

€ 1.085

2018

€ 5.297

€ 1.730

2019

€ 4.309

€ 1.285

2020

€ 3.407

€

236

2021

€ 4.311

€

768

tabel 2: Jaarlijks geactualiseerde begroting en verantwoording (*) DE TOTALE INVESTERINGEN GWW BESTAAN UIT: ECONOMISCH NUT , MAATSCHAPPELIJK NUT EN OVERIGE ONDER HEFFING.

De financiële bekostiging van de gemeentelijke watertaken moet structureel in balans zijn met de daarvoor benodigde inkomsten. De provincie Noord-Holland is hiervoor financieel toezichthouder van de gemeente. Per saldo resulteren de lasten en baten in een bedrag dat wordt toegevoegd, dan wel onttrokken aan de voorziening riool. Het verloop van het tarief, de baten, de lasten en het saldo van de voorziening is in tabel 3 weergegeven. In 2020 is de keuze gemaakt om de rioolheffing tijdelijk te verlagen en voor een aantal jaar te bevriezen, waardoor de opbouw van de voorziening is verminderd. Per saldo zijn de lasten en baten van het riool niet van invloed op het rekeningresultaat van de gemeente.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Boekjaar

Tarief

Baten (x 1.000)

Lasten (x 1.000)

Voorziening per 31/12 (x 1.000)

2017

€ 287,88

€ 3.531

€ 2.715

€ 4.663

2018

€ 285,64

€ 3.560

€ 2.724

€ 5.000

2019

€ 270,00

€ 3.431

€ 2.671

€ 6.002

2020

€ 270,00

€ 3.205

€ 2.350

€ 6.410

2021

€ 235,00

€ 2.957

€ 2.383

€ 6.443

2022

€ 235,00

€ 2.940

€ 3.874

Bedragen rood italic zijn concept op het moment van schrijven tabel 3: Verloop riooltarief, baten, lasten en voorziening In tabel 3 bevat het deel van de rioolheffing voor eigenaren per perceel. De gemeente kent ook een laagtarief als alleen regen- of grondwater wordt afgevoerd. Daarnaast geldt een gebruikersdeel, waarvan de hoogte oploopt afhankelijk van het leidingwater of opgepompt grondwatergebruik. Voor de komende jaren wordt voorzien dat bij volledige realisatie van de noodzakelijke investeringen, een structurele stijging van de rioolheffing noodzakelijk is om uitputting van de voorziening te voorkomen en kostendekkend te kunnen blijven. Bestuursakkoord Water 2011 ‘minder meerkosten’ Het Bestuursakkoord Water (BAW) 2011 is mede gericht op het realiseren van een structurele kostenbesparing in de afvalwaterketen vanaf 2020 (naast de verbetering van kwaliteit en vermindering van kwetsbaarheid). In de mantelovereenkomst uit september 2012 van het Bestuurlijk Overleg Water AGV-gebied (BOWA), is vastgelegd dat de gezamenlijk besparingsdoelstelling circa €16.300.000 is in 2020. Het aandeel van Wijdemeren hierin bedroeg circa €294.000, op basis van het aantal inwoners. De achterliggende doelstelling van de afspraken in het BAW 2011 is een beperking van de stijging van de lokale lasten in het waterbeheer.

Landelijk werd in de periode 2010-2020 een kostenstijging voor riolering van 31% verwacht en is een structurele besparingsdoelstelling gesteld van 13% in 2020 (‘minder meerkosten’), exclusief inflatie. Hoewel deze besparingsdoelstelling in absolute kosten ambitieus waren, heeft ook Wijdemeren bijgedragen bij aan het behalen van de regionale besparingsdoelstelling door beperking van de stijging van kosten en lokale lasten. Zowel landelijk als lokaal zijn de structurele besparingsdoelstelling (‘minder meerkosten’) vanuit het Bestuursakkoord Water (BAW) gerealiseerd.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Hoewel er op die ambities geen nieuwe besparingsdoelstelling is afgesproken, zullen we blijvend moeten sturen op maatschappelijk verantwoord investeren en beheren, om het beheer en onderhoud van het areaal in de toekomst betaalbaar te houden. Bovenmatige kosten De ‘bovenmatige kosten’ zijn de meerkosten voor inzameling en transport of lokale behandeling van afstromend regenwater in gebieden met kwetsbaar oppervlaktewater. Het betreft de kosten die meer zijn dan de normale kosten voor de aanleg van en aansluiting op gescheiden riool. De bovenmatige kosten zijn in de planperiode 2012-2017 bepaald aan de hand van een aantal (destijds recente) inschrijfstaten en kostenkengetallen van Module D1100 ‘Kostenkengetallen rioleringszorg’ van de Leidraad Riolering (maart 2015). Uitgangspunten daarbij waren: 

Vertrekpunt, de huidige situatie met: 1. gescheiden vuilwaterriool (figuur 5) of drukriolering; 2. gemengde riolering (figuur 6) of (verbeterd) gescheiden vuil- en regenwaterriool;



Vervanging vuilwaterriool (beton) met gemiddelde diameter rond 300 mm;



In geval van 2): bijleggen RWA-riool (beton) met gemiddelde diameter rond 400 mm;



Inclusief rioolputten, huis- en kolkaansluitingen;



Inclusief hydraulische berekening, ontwerp, voorbereiding, bemaling, directievoering en toezicht;



Exclusief BTW en op basis van prijspeil 2017.

Het beleidsuitgangspunt is dat: 

Bij een huidige situatie met gemengde riolering of (verbeterd) gescheiden vuil- en regenwaterriool alle kosten boven €1.070 per meter weglengte bovenmatig zijn;



Bij een huidige situatie met gescheiden vuilwaterriool of drukriolering alle kosten boven €630 per meter weglengte bovenmatig zijn;



Dit exclusief BTW en op basis van prijspeil 2017 is.

Voor alle bovenmatige kosten voor de inzameling en afvoer of verwerking van vuilwater en afstromend regenwater, is een bijdrage van derden noodzakelijk. Omdat de kosten van deze investeringen dermate hoog zijn, is het niet redelijk dat deze door alleen de inwoners van Wijdemeren worden gedragen.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

figuur 5: Gescheiden riolering

figuur 6: Gemengde riolering

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Uitgevoerde werkzaamheden In de afgelopen planperiode is onder andere gewerkt aan de uitvoering en/of voorbereiding van: 

De herinrichting van: o

Overmeer-Zuid;

Eikenlaan-Beukenlaan en Nootweg;

Laan van Eikenrode;

Vreelandseweg;

Kortenhoefsedijk;

Overmeer-Noord;

Nieuw-Loosdrechtsedijk;

Oud-Loosdrechtsedijk tussen de rotondes;

Oud-Loosdrechtsedijk fase 2;

Prinsessenbuurt;

Ooievaarsbuurt;

Zuidereinde-Noord;

Vuntuslaan-Heulakker;



De nieuwbouwontwikkeling Nedervecht en het Knor-terrein;



Opheffen van ongezuiverde lozingen aan het Googpad;



Lokale planontwikkelingen zoals Achtererf;



Realisatie en herstel van perceelaansluitingen;



Afhandeling van klachten en meldingen;



Bijhouden en verbeteren van de benodigde beheergegevens;



Financiële administratie en verantwoording;



Dagelijks klein en groot onderhoud, zoals: o

Herstelmaatregelen in de Kerklaan en Elbert Mooylaan;

Beheer grondwatermeetnet;

Reinigen van straten en bladval;

Reiniging van duikers, sloten van gemeentelijke watergangen en het afvoeren van baggerslip primaire watergangen;

Reiniging en inspectie van vrijvervalriolering, kolken, gemalen en persleidingen.

Doorlopend wordt in de regio met de samenwerkingspartners, waterschap, provincie en buurtgemeenten afstemming gezocht in de waterketen en het waterbeheer. Dit doen wij om samen te leren en te groeien. Hier is voornamelijk aandacht voor de relatie met Waternet, Hilversum en Stichtse Vecht en de onderlinge afhankelijkheden in de afvalwaterketen.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

2.2 Kaderrichtlijn Water programma spoor2 Door het waterschap is via brainstormsessies in regionale samenwerking een overzicht Kaderrichtlijn Water (KRW) spoor2-maatregelen opgesteld (tabel 4). Deze lijst was een inventarisatie van kansrijke maatregelen om in potentie de waterkwaliteit in de KRW-lichamen te verbeteren. Periodiek worden deze maatregelen tegen het licht gehouden, nut en noodzaak gewogen, de voortgang beoordeeld en veranderingen toegelicht. In de afgelopen planperiode is een aantal maatregelen opgepakt en in de voorliggende planperiode wordt deze lijst gezamenlijk met het waterschap opnieuw gewogen. Waterlichaam

Maatregel

Overkoepelend

Goed stedelijk waterbeheerpraktijk

Wijde Gat

Belasting vanuit verhard oppervlak reduceren in ecologisch analysegebied (EAG) 4 en 5 (Kortenhoef)

Ster en Zodden

Beperken fosforbelasting vanuit lintbebouwing Oud-Loosdrechtsedijk

Hollands

Effecten van de (voormalige) vuilstort beperken, voorkomen en/of

Ankeveense

compenseren

Plassen 5

Spiegelplas

Lozingen uit ongerioleerde panden opheffen (Googpad)

Loosdrechtse Plas

Frequentie van de riooloverstorten uit Nieuw en Oud-Loosdrecht omlaag

1 t/m 5

brengen door afkoppelen

Loosdrechtse Plas

Zuiveren van afstromend regenwater van verhard oppervlak (en mogelijke

1 t/m 5

foutieve aansluiting)

Loosdrechtse Plas

Ontvangstvoorziening vuilwatertanks, varende voorziening Loosdrecht

7 8

1 t/m 5 9

Hilversums Kanaal

Riooloverstort in 'achter de Kerk' saneren / overstortfrequentie verlagen (Kortenhoefsedijk)

LP 1 t/m 5, Ster en

Op basis van onderzoek, beperken van de effecten van door verharding en

Zodden, Wijde Gat

drainage afgenomen kwel

tabel 4: Overzicht KRW spoor 2-maatregelen gemeente Wijdemeren

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Voortgang In de voorgaande planperiode zijn de genoemde maatregelen opgepakt en in de eerste helft van 2023 is de lijst opnieuw besproken. Dat resulteerde in de volgende vervolgstappen 1. Het GRP beschreef hoe we als gemeente een goed stedelijk waterbeheer in de praktijk brengen. In dit WRP wordt dit beleid doorgezet en geactualiseerd. 2. Uitgevoerde metingen aan één van de overstorten vanuit het gemengde riool in Kortenhoef tonen aan dat vuilwater overstorten in tegenstelling tot eerdere aannames vooralsnog niet of nauwelijks voorkomt. Om de risico’s op overstorten van vuilwater bij toekomstige klimaatveranderingen ook klein te houden, wordt hier rekening mee gehouden bij de integrale vervangings- en verbeteropgave in Kortenhoef van de openbare ruimte onder- en bovengronds. 3. Er is onderzoek uitgevoerd naar de fosfaatbelasting vanuit de lintbebouwing aan het Hoefijzer. In samenwerking met het waterschap is er voor de herinrichting van de NieuwLoosdrechtsedijk (project Boomhoek-Muyeveld) een ontwerp gemaakt voor de lokale afvoer en voorzuivering van afstromend hemelwater. In de periode aansluitend op de realisatie van het project wordt aanvullend waterkwaliteitsonderzoek opgestart om het functioneren van deze oplossing aan te tonen. 4.

Deze maatregel valt niet direct onder de taken, rollen en verantwoordelijkheden van de gemeente, het waterschap meet deze maatregel opnieuw in overweging. 5. De panden aan het Googpad zijn aangesloten op een nieuw aangelegde riolering en de ongezuiverde lozingen zijn opgeheven. 6. Vanuit goed stedelijk waterbeheer wordt er gestuurd op het beperken van vuilwateruitstroom vanuit de riolering naar het oppervlaktewater via riooloverstorten en nooduitlaten. Het systeem wordt steeds verder verbeterd door het afkoppelen, periodiek onderzoek op foutaansluitingen en het vergroten van de inzamel- en transportcapaciteit van het totale systeem bij vervanging. Overstorten en nooduitlaten vormen vanuit volksgezondheidsbelang een belangrijk veiligheidsmechanisme om het risico op terugloop van vuilwater naar woningen en percelen te reduceren. In Nieuw– en Oud-Loosdrecht is een breed onderzoek naar foutaansluitingen uitgevoerd. De geconstateerde foutaansluitingen zijn deze opgeheven en de perceeleigenaren zijn aangeschreven. Binnen de nieuwe planperiode wordt verder vanuit goed stedelijk waterbeheer cyclische controles uitgevoerd op foutaansluitingen, specifiek van vuilwaterlozingen (DWA) op schoonwaterriolering (HWA). 7.

Hoewel volgens de wetgeving afstromend hemelwater als schoon wordt gezien, wordt de omgang hiermee en de kwaliteit hiervan altijd meegenomen in de ontwerpopgave voor de openbare buitenruimte. Daar waar maatschappelijk verantwoord, realistisch en betaalbaar

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

wordt onder andere met het waterschap gezocht naar een wenselijke, haalbare en betaalbare oplossing. Zie hierbij ook de toelichting bij o.a. voorgaande punten 3 en 6. 8. Wet- en regelgeving voorzien momenteel nog onvoldoende in de verplichting voor pleziervaart om vuilwater bij inzamelpunten op het land en/of op het water te brengen. Bestaande punten op het land (in havens) worden nog niet of nauwelijks gebruikt. Het waterschap gaat deze maatregel heroverwegen en onderzoeken of er in regionaal en/of nationaal verband kan worden gestuurd op passende maatregelen en/of regelgeving. 9. Het gemaal ‘Dode Eind’ aan de Kortenhoefsedijk is vernieuwd en het bergende volume is vergroot. Dit gemaal werd voorheen bij neerslag overbelast, waardoor vuilwater uit de gemaalkelder over maaiveld naar het kanaal afstroomde. Vanuit goed stedelijk waterbeheer zal het functioneren van dit gemaal worden gemonitord. 10. Kwel wordt vooral bepaald door diepere grondwaterstromen van buiten de gemeente. Hier wordt vanuit diverse gremia, zoals waterschappen, regiogemeenten en drinkwaterbedrijven, op gestuurd. De invloed vanuit de gemeente op deze diepe grondwaterstromingen is beperkt.

Vanuit de inrichting openbare ruimte wordt door middel van een toekomstbestendige water robuuste en klimaat adaptieve leefomgeving gestuurd op een inrichting die groen is en water vasthoudt, tijdelijk bergt en/of vertraagd afvoert. Het verminderen van verharding en lokaal infiltreren van schoon afstromende hemelwater water draagt bij aan een betere grondwaterhuishouding en ondiepe kwel.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

H3: WAT WILLEN WE BEREIKEN (VISIE, AMBITIE EN BELEID) In de komende jaren gaan we inzetten op het voortzetten en ‘Doelmatig en Sober’ intensiveren van het bestaande beleid. Dit gebeurt aan de hand van tien thema’s: 1. Doelmatig stedelijk waterbeheer 2. Meten en data op orde 3. Reiniging en inspectie 4. Rioolvernieuwing 5. Wijdemeren klimaatbestendig 6. Grondwater 7. Waterveiligheid 8. Veilig en gezond water Wijdemeren 9. Wijdemeren duurzaam 10. Beheersbaar en betaalbaar In de volgende paragrafen wordt per thema puntsgewijs uiteengezet wat we willen bereiken. In hoofdstuk zes komen deze ambities opnieuw aan de orde, waarbij wordt vermeld hóe we deze willen bereiken.

3.1 Doelmatig stedelijk waterbeheer Als vandaag alle riolering in Wijdemeren vervangen moet worden, zou dat ruim €185 miljoen kosten (excl. BTW). De riolering vertegenwoordigt dus een flinke waarde. Net als bij een woning, is het belangrijk dat hier doelmatig beheer en onderhoud aan wordt uitgevoerd om de kwaliteit op peil te houden, het goed te laten functioneren en kapitaalvernietiging te voorkomen. Zo voorkomt preventief onderhoud bijvoorbeeld onnodige vuilemissies door uitval van gemalen en kan frequent reinigen van kolken, leidingen, duikers en watergangen onnodige wateroverlast bij hevige neerslag voorkomen. Primaire doelen gemeentelijke watertaken De primaire doelen van de gemeentelijke watertaken, inclusief het rioleringsbeheer, zijn: 

Bescherming van de volksgezondheid;



Bijdragen aan een veilige leefomgeving;



Beperken van hinder en voorkomen van schade door wateroverlast;



Voorkomen van verontreiniging van het milieu;



Bijdragen aan een duurzame leefomgeving;



Bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit;

GEMEENTE WIJDEMEREN



WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Beperken van hinder bij uitvoering van werken.

De actuele gemeentelijke uitdaging is door de raad geschetst in de ‘Toekomstvisie 2026’ met een ideaal toekomstperspectief voor 2026. Hierin zijn 10 doelen vastgesteld met als primair uitgangspunt een goede dienstverlening tegen een betaalbare prijs voor zowel bewoners en bedrijven. Wat willen we bereiken? 

Voldoen aan de wettelijke gemeentelijke zorgtaken voor de inzameling, het transport en eventuele lokale verwerking van overtollig afval-, hemel- en grondwater in de openbare ruimte;



Proces- en systeemveiligheid zijn structureel onderdeel bij ontwerp en uitvoering;



Behouden van een goed en doelmatig functionerend stedelijk (afval)watersysteem;



Leidend maken van water, riolering en bodem bij de ruimtelijke opgave, inrichting en ontwikkeling;



Maximale inzetten op boven- en ondergrondse oplossingen, waarbij de oplossing zowel in de gemeentelijke openbare ruimte, als op particulier terrein gezocht moet worden;



Duurzaam scheiden en voorkomen van waterstromen bij de bron, zoals afkoppelen en verminderen van verharding;



Toepassen en uitdragen van de drietrapsstrategie: vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren (figuur 7);



Doelmatig vernieuwen van riool, waarbij kosten, risico’s en het bereiken van bovenstaande primaire doelen en de ambities van dit plan met elkaar in evenwicht zijn (figuur 8). Dit biedt ruimte voor een originele aanpak en vakmanschap bij de afweging van alternatieven.

figuur 7: Drietrapsstrategie: vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

figuur 8: Doelmatig beheer: de balans tussen prestaties, risico’s en kosten

3.2 Meten en data op orde Naast ontwerp, aanleg, onderhoud en vervanging van riolering, is het noodzakelijk om te investeren in het monitoren van de kwaliteit en het functioneren van de riolering. Dit verkleint bijvoorbeeld de kans op instortende en overstortende riolen en voorkomt dat grote investeringen niet werken zoals bedoeld. Doelmatig beheer betekent niet alleen ‘de dingen goed doen’, maar ook ‘de goede dingen doen’. Doorlopend meten en ‘data op orde’ leidt tot besparingen. Wat willen we bereiken? 

(Beter)Inzicht hebben en behouden in de daadwerkelijke werking van riolering, oppervlaktewater en grondwater, op basis van theoretisch berekende werking en inspecties uit de praktijk;



Actuele gegevens hebben en behouden van alle rioolinfrastructuur (rioolleidingen, aansluitingen, putten, kolken, gemalen, afvoerende oppervlakken etc.). Dit is van cruciaal belang voor een goede onderbouwing van maatregelen en verantwoording van investeringen;

3.3 Reiniging & inspectie Riolering vervuilt en veroudert door aantasting, slijtage en beschadiging. Het is daarom noodzakelijk om te investeren in reiniging en inspectie, om zo de functie te behouden en achteruitgang te monitoren.

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Wat willen we bereiken? 

Beperken van de kans op storingen, onnodige vuilemissies en wateroverlast door de riolering goed werkend te houden;



Behouden van de kennis over de kwaliteit van de objecten in het areaal;



Reduceren en monitoren van het gemiddeld aantal storingen (uitval) van gemalen per jaar reduceren en monitoren,

figuur 9: Reiniging en inspectie van het rioolstelsel (leidingen en gemalen)

3.4 Rioolvernieuwing Voor het behoud van voldoende kwaliteit en capaciteit van de riolering is doelmatige rioolvernieuwing noodzakelijk. Dit houdt in dat investeringen worden gedaan voordat de kosten voor onderhoud en beheer te hoog worden en calamiteiten toenemen. Dit valt samen met de ambities voor het oppervlaktewater, ‘Wijdemeren klimaatbestendig’ en de inrichtingsopgaven voor de omgeving. Bij zowel klein als groot werk is participatie met de omgeving een groot goed. Door bewust te kiezen waar en hoe een participatietraject in te zetten (op welke trede van de ‘participatieladder’ gaan we bij

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

welk project staan), zijn kosten en doorlooptijd vooraf maatschappelijk verantwoord in te bedden als onderdeel van de investeringskosten. Wat willen we bereiken? 

Een doelmatig en maatschappelijk verantwoord te beheren riolering van een voldoende kwaliteit en capaciteit.



Maatschappelijk verantwoord en duurzaam investeren door, waar mogelijk, wijkgericht en integraal te werken waarbij riolering en wegen leidend zijn.



Bewust kiezen waar, wanneer en hoe participatie maatschappelijk verantwoord en doelmatig in te zetten.

3.5 Wijdemeren klimaatbestendig Het klimaat verandert. De 14 klimaatscenario’s van het KNMI laten een beeld zien van hogere temperaturen, een sneller stijgende zeespiegel, nattere winters, heviger buien en drogere zomers. Dit is niet iets wat pas in 2050 of 2100 pas gebeurt: ons klimaat is nu al aan het veranderen (figuur 10). We ervaren dat ook dichtbij met neerslag- en temperatuurrecords. Volgens het KNMI kan de kans op extreme buien met een factor 10 toenemen. Buien zoals op 28 juli 2014 komen nu al ongeveer 2 tot 3 keer vaker voor dan rond 1950. Uit recent KNMI-onderzoek volgt dat de kans op kortdurende hevige buien zelfs nog meer kan toenemen. Dit zijn vaak lokale wolkbreuken die in bebouwd gebied grote overlast en schade kunnen veroorzaken. Het KNMI publiceert in het najaar van 2023 een nieuwe klimaatscan, met de verwachting dat de weerextremen en snelheid van verandering daarin wordt aangescherpt. Inzichten in de omvang van klimaatverandering en de effecten hiervan worden steeds duidelijker en de benodigde ontwerpmethoden, gegevens en rekeninstrumenten zijn volop in ontwikkeling. De gedachte was dat de gevolgen van klimaatverandering zich niet van de ene op de andere dag zouden laten gelden en dat er nog voldoende tijd is om hierop te anticiperen. De klimaatverandering lijkt echter steeds sneller en in grotere extremen op ons af te komen.

Door nog ‘vandaag’ te beginnen met anticiperen, zijn forse besparingen op (toekomstige) adaptatiemaatregelen mogelijk. Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) wordt hierbij geadviseerd om uit te gaan van de meest actuele klimaatscenario’s. Gezamenlijk met bewoners, bedrijven en instellingen gaan wij aan de slag op weg naar een klimaatbestendig en water robuust Wijdemeren in 2050. Omdat ongeveer 95% van het

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

oppervlak in de gemeente van bewoners, bedrijven en instellingen is, kan de gemeente de waterberging en -afvoer niet alleen oplossen. Het klimaatbestendig en water robuust inrichten van de gehele buitenruimte is een gezamenlijke opgave. Er kan veel en voor elke situatie is vaak een passende oplossing mogelijk. Dit vraagt om proactief denken. Goede voorbeelden en inspiraties uit binnen- en buitenland zijn onder andere te vinden op: 

Groenblauwe Netwerken (nl.urbangreenbluegrids.com)



Ruimtelijke Adaptatie (klimaatadaptatienederland.nl)



ClimateScan (www.climatescan.nl)



en Amsterdam Rainproof (www.rainproof.nl)

figuur 10: Neerslag extremen

Water en bodem sturend (kamerbrief Min. Infrastructuur en Waterstaat, 25 nov. 2022) Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kunnen we in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water. Het Rijk maakt structurerende keuzes die richting geven voor de komende decennia. Deze keuzes hebben deels betrekking op het nationale beleid, maar kunnen ook richting geven aan of doorwerking vinden in programma’s van provincies, gemeenten en waterschappen, gebiedsprocessen, bedrijven en burgers. Hierbij hanteert de overheid onderstaande uitgangspunten: 

Niet afwentelen op toekomstige generaties, niet afwentelen van privaat naar publiek en niet afwentelen naar andere gebieden of functies;



Rekening houden met extreme klimaatomstandigheden;

GEMEENTE WIJDEMEREN



WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Integraal aanpakken van wateroverlast, droogte en de bodem. Nederland moet van een vergiet weer een spons worden;



Meerlaagse veiligheid toepassen: door breder te kijken naar de ruimtelijke inrichting achter de dijk maar ook bijvoorbeeld in beekdalen (tweede laag) en de crisisbeheersing (derde laag), kunnen we de Delta nog veiliger maken;



Zorg dragen voor een duurzaam beheerde bodem. Deze bodems zijn beter bestand tegen klimaatextremen zoals droogte of wateroverlast;



Integraal aanpakken van de water- en bodemopgaven in de openbare ruimte;



Er geldt het principe ‘pas toe of leg uit’: Maatregelen vanuit de Kader Richtlijn Water moeten in 2027 afgerond zijn. Voor andere maatregelen is maatwerk mogelijk. Dit dient altijd expliciet uitlegbaar en toetsbaar te zijn, opdat de doelen wel gehaald worden.

Wat willen we bereiken? 

Anticiperen op klimaatverandering en klimaat adaptief en water robuust ingericht zijn in 2050: o

De gemeente heeft hierbij een zorgplicht voor hemelwater (Waterwet, art.3.5) en grondwater (Waterwet, art.3.6). Daarom moet bij alle investeringen rekening worden gehouden met de klimaatontwikkeling die tijdens het bestaan van die investering kan optreden. Voor wegverharding is deze levensduur 40 tot 50 jaar, voor riolering 40 tot 60 jaar en voor een nieuwe woonwijk nog veel langer. Dit betreft een bandbreedte tussen minimaal de financiële afschrijvingsduur en maximaal de technische levensduur.

De gemeente stuurt bij nieuwe ontwikkelingen in de bebouwde omgeving ook op de advieskaders vanuit de nationale en regionale afspraken zoals onder andere vanuit het ‘Convenant Toekomstbestendige Woningbouw’ van de Metropool Regio Amsterdam (MRA).



Inzicht hebben én geven inzicht in de kwetsbaarheid voor klimaatverandering, om daarna stapsgewijs de goede maatregelen te kunnen nemen voor risicolocaties.



Gezamenlijk met bewoners, bedrijven en instellingen werken aan klimaatopgaven, waarbij zowel op particulier terrein als op openbaar terrein een opgave ligt.



Doorlopend benutten van alle kansen die ontwikkelingen, renovaties en vervangingen bieden om te anticiperen op de effecten van klimaatverandering.



De frequentie van overlast en gezondheidsrisico’s door water op straat niet toe laten nemen ten opzichte van nu.



Zoveel mogelijk beperken van de kans op water in woningen of bedrijven bij extreme neerslag, waarbij de maatregelen hiervoor geen negatieve gevolgen voor de omgeving hebben.



Maximaliseren van maatschappelijke baten: extreme neerslag treedt zelden op, dus is het noodzaak om de maatregelen hiervoor zo te kiezen en te ontwerpen dat deze ook nut hebben in normale, minder extreme omstandigheden.



Schade proberen te beperken, maar hinder en overlast zullen we moeten accepteren.

GEMEENTE WIJDEMEREN



WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

Implementeren van een integrale beschouwing van het functioneren van het watersysteem (oppervlakte- en grondwater) en de waterketen (drinkwater, riolering en afvalwaterzuivering), omdat de grote opgaven voor klimaat, KRW en natuur niet doelmatig met een sectorale benadering zijn op te lossen. Daarvoor is inzicht nodig in de interacties tussen:



riolering en oppervlaktewater;

riolering en maaiveld;

riolering en zuivering;

grondwater en oppervlaktewater;

Samenwerken met het waterschap om de kennis van het functioneren van het (afval)watersysteem van Wijdemeren te verbreden en de uitvoering van de gemeentelijke watertaken minder kwetsbaar te maken wat betreft de specialistische kennis.

Welke ontwerpeisen hanteren we daarbij? Om te sturen op een water robuuste en toekomstbestendige leefomgeving hanteren we in aanvulling op het Handboek Inrichting Openbare Ruimte, wet-, regelgeving en normen, de volgende ontwerpuitgangspunten: 

Elke rioolvervanging is ontworpen op de ondergrondse verwerking van tenminste 43 mm neerslag in 1 uur zonder dat water op straat optreedt. Dit zijn ruim 4 volle huishoudemmers op elke m2 in 1 uur. Zo nodig wordt het ontvangend oppervlaktewater aangepast om dit wateraanbod te kunnen verwerken.



Elke reconstructie en bovengrondse herinrichting van bestaande gebieden zijn ontworpen op de verwerking van tenminste 100 mm neerslag in 1 uur, incl. verwerking door ondergrondse voorzieningen zoals riolering. Het volledig opvangen van extreme neerslag in de riolering leidt tot zeer hoge kosten en is niet doelmatig. Daarom wordt bij extreme neerslag een deel tijdelijk opgevangen op het maaiveld, zoals in lokale laagten, en vertraagd afgevoerd naar de riolering of naar locaties waar dit geen (grote) schade aanricht.



Bij nieuwbouw moeten openbare én particuliere ruimte zo worden ingericht dat in totaal een neerslag van tenminste 150 mm in 1 uur (incl. riolering) kan worden verwerkt zonder schade aan panden en voorzieningen.



Alle nieuwbouw-, uitbouw- en renovatieprojecten dragen vanaf 2021 bij aan het klimaatbestendig en water robuust inrichten van de bebouwde omgeving. Tenminste 40 mm van gesloten verhardoppervlakte afstromend regenwater wordt op het eigen perceel geborgen in bestaand gebied. Bij ontwikkelingen van nieuwe gebieden in groene weide (is dit 60 mm op eigen perceel.



Waar dit technisch mogelijk en doelmatig is, wordt de riolering en vooral de bovengrondse inrichting op nog extremere buien ontworpen dan hierboven is aangegeven. Hierdoor wordt elke kans benut om op openbaar en particulier terrein het ontwerp minder overlast- en

GEMEENTE WIJDEMEREN

WATER- EN RIOLERINGSPROGRAMMA 2023-2027

schadegevoelig te maken. Als aanpassing van inrichting of peil van het oppervlaktewater doelmatig blijkt te zijn, verzoeken wij het waterschap dit uit te voeren. 

De uiteindelijke maatregelenkeuze wordt gebaseerd op de afweging tussen kosten en baten, waarbij maatschappelijke baten ook meewegen, zoals ruimtelijke kwaliteit en groen. Voorbeelden van maatregelen zijn: beperking verhardingen, aanleg van aantrekkelijk ingerichte wadi’s en water passerende verharding, of afstroming bij hevige neerslag over het oppervlak naar minder schadegevoelige plaatsen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13224963/1