Bijlage 01 Beleidsplan Vergrijzing Wijdemeren

Actielijn 5 - Een passend woonaanbod binnen de mogelijkheden van Wijdemeren Door een passend woonaanbod kunnen ouderen langer zelfstandig wonen en hun eigen levensstijl voortzetten. Deze actielijn is integraal verbonden met het beleidsterrein wonen. 2022 

  



Uitbreiding uitvoeringsplan Wonen met een actielijn ‘Vergrijzing, . Dit programma omvat op wonen ondersteunings- en zorgcomponenten uit dit beleidsplan. Hierin ook de samenwerking zoeken met MVGM inzake ontwikkeling Veenstaete. Participatietraject op kernniveau met bewoners: hoe zorgen we dat de kern voor al onze inwoners aantrekkelijk en bewoonbaar blijft. Voorraad niet aanpasbare woningen per kern en eigendomssituatie in beeld brengen in relatie tot het aantal oudere inwoners in deze kern. Bij nieuwe woningbouw: Opnemen van concreet geformuleerde eisen voor voorzieningen, en voldoende levensloopbestendige woningen bij nieuwe woningen in overeenkomsten met ontwikkelaars. Voorlichtingscampagne starten (structureel, 2-jaarlijks herhalen termijn) aan woningeigenaren over mogelijkheden voor aanpassing van de eigen woning en hoe ze deze kunnen financieren. Het investeringsfonds Verzilverleningen (tot 40.000) is hiervoor beschikbaar.

23

Zie bijvoorbeeld Langer zelfstandig met domotica | Gezondheidsnet en eHealth draagt bij aan gezond ouder worden – MijnZorgApp 24 voorbeeld www.meeplus.nl/diensten/snv/ 25 Zie ook voorbeeld www.zorgbalans.nl/zorglocatie/heemstroom/

28

2023 en verder  Onderzoeken (met inwoners en woningbouwpartners) innovatieve manieren om bestaande bouw anders te benutten, zoals het splitsen van woningen, zodat er meer woningen voor ouderen beschikbaar komen, die minder ruimte kosten.  Mogelijkheden voor doorstroom vergroten binnen bestaande en nieuwe bouwplannen.  Ontwikkelen woonzorgconcepten om het gat tussen thuis wonen en zorginstelling op te vangen.  Aanpassen van de toewijzingsmogelijkheden van zowel huur als koopwoningen om de doorstroming te bevorderen.  Ondersteunen van ouderen in het wegnemen van belemmeringen voor verhuizingen (zowel praktisch als het meer psychische deel: opzien tegen de verhuizing).

Van woonvisie naar woonzorgvisie Veel gemeenten hebben een woonvisie, maar besteden daarin nog weinig aandacht aan wonen én zorg. De Taskforce Wonen en Zorg pleit voor het aanscherpen en verdiepen van de bestaande woonvisies tot woonzorgvisies. De vorm van een woonzorgvisie is vrij. In dit plan is aandacht besteed aan de opgaven op het terrein van wonen en zorg. Bij de uitwerking van de actielijnen kunnen de knelpunten in het wonen verder worden uitgewerkt en beter in beeld worden gebracht, samen met woningbouwcorporaties en andere partners. Daarmee wordt invulling gegeven aan de uitwerking van de acties in het kader van wonen en zorg. De Taskforce raadt aan dat een woonzorgvisie een degelijke analyse van de woonzorgopgave bevatten, dat concrete doelstellingen worden geformuleerd en dat woningcorporaties én zorgpartijen - maar ook andere partners en (toekomstige) ouderen zelf - betrokken worden bij het ontwikkelen van de visie. Zie ook www.taskforcewonenzorg.nl/fases/visie

Actielijn 6 - Een stimulerende leefomgeving, gebruikmakend van de natuurlijke kracht van Wijdemeren Door de omgeving anders in te richten worden inwoners uitgenodigd meer te bewegen. Dit levert gezondheidswinst op. Daarnaast kan de omgeving ook veiliger worden gemaakt waardoor ongelukken worden voorkomen. Deze actielijn valt grotendeels samen met ruimtelijke ordening, omgevingsvisie, en mobiliteitsvisie. 2022   

 2023  

Alle voetpaden struikelonvriendelijk maken. Meldpunt onveilige situaties in openbare ruimte meer onder aandacht brengen. Analyse toegankelijkheid openbare ruimte op basis waarvan een voorstel tot verbetering wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. Maak gebruik van het kader van artikel 19 VNverdrag Handicap. Voorbereiding acties 2023 sociaal en fysiek domein. Buitenruimte zo inrichten dat bewegen meer wordt gestimuleerd: Laagdrempelige veilige beweegactiviteiten (samenwerking sociaal en fysiek domein). Aanpak ontwikkelen rond voorzieningen bij bestaande en nieuw te realiseren woningen. Met inachtneming van de uitgestrekte geografie. leidend moet zijn wat per kern nodig is voor zelfredzaamheid van (oudere) bewoners, en niet organisatie/omvang of naar rato per kern. 29

4

Randvoorwaarden

Regie nodig Om deze aanpak (integrale samenwerking, van reactief naar preventief, de juiste zorg of ondersteuning op het juiste moment en op de juiste plek) te realiseren is het nodig dat de gemeente vanuit een heldere toekomstvisie stevig leidinggeeft aan de noodzakelijke veranderingen. Ook is het nodig dat de professionele en vrijwillige partners zich committeren aan de visie van de gemeente. En dat een aanpak breed verankerd is met partners. Ambtelijke capaciteit en middelen Tot nu toe is er geen specifiek vergrijzingsbeleid geweest binnen de gemeente Wijdemeren. Het is echter een complex en toenemend belangrijk item voor de gemeente. Dit vraagt om flexibiliteit, slagvaardigheid en organisatiekracht van het ambtelijk apparaat. Daarnaast is er voldoende ambtelijk capaciteit nodig op dit dossier om te sturen op de samenhang van het interne beleid en de interne uitvoering, en daarnaast extern op de samenwerking tussen de nulde en eerste lijn en de communicatie richting inwoners. Om de uitvoering van de aanpak vergrijzing zoals beschreven in dit beleidsplan te laten slagen zijn voldoende middelen en ambtelijke capaciteit dus een vereiste. Dat betekent dat er graag al met ingang van 2022 meer ambtelijke capaciteit nodig is op dit thema. Deze ambtenaar is proactief, heeft een brede blik, is samenwerkingsgericht en is in staat om tot realisatie te komen.

Er zal rekening moeten worden gehouden met het vinden van financiële ruimte, dan wel binnen de bestaande budgetten sociaal domein, dan wel door extra middelen beschikbaar te stellen. Het inzicht in de kosten en de mogelijkheid om bij de budgetten die niet onder het sociaal domein vallen bij te sturen is afhankelijk van de keuzes die op die beleidsterreinen worden gemaakt. Het op basis van dit beleidsplan te ontwikkelen uitvoeringsprogramma moet meer concreet inzicht geven in welke ambtelijke capaciteit en kosten gepaard gaan met realisatie van een integrale aanpak op het thema vergrijzing in de context van het gehele sociaal en ruimtelijk domein.

Vertrouwen Om goed samen te kunnen werken op een integraal thema als vergrijzing is tenslotte, vertrouwen nodig. Pas dan wordt er op inhoud samengewerkt. Dit vraagt een langere termijn aanpak een andere benadering vanuit de gemeente (regierol pakken op samenbrengen en plan verder brengen) en pas loslaten wanneer er voldoende vertrouwen is en partners weten wat ieders rol en taak is. Dit vergt permanente aandacht, kennisontwikkeling en netwerkbeheer. Een voorname taak van de gemeente op dit dossier.

30

Rolverdeling De (dubbele) vergrijzing vraagt draagkracht van de samenleving. Betrokken partijen in de samenleving hebben daar elk een rol in. De wijze waarop een partij haar rol vervult heeft invloed op de andere partijen in het netwerk. Voor de gemeente Wijdemeren is de volgende rolverdeling passend, gezien de sterke informele dorpsstructuren en de verder bescheiden omvang van de gemeente.  Nieuw: in Wijdemeren nog niet van toepassing of zeer beperkt  Uitbreiden: in Wijdemeren zijn hier al meerdere initiatieven op, die kunnen worden uitgebreid  Continueren: is in Wijderemeren al op voldoende niveau  Afbouwen: is niet / minder nodig in Wijdemeren Ouderen  Bewustwording van de eigen mogelijkheden om zelf van betekenis te zijn voor anderen (continueren).  Inzicht in wat meer aan eigen regie nodig is/ nadruk op eigen verantwoordelijkheid om zo prettig, betekenisvol en gezond mogelijk ouder te worden : vooruitkijken en handelen om sociaal netwerk, woning, gezondheid, levensstijl waar nodig te versterken (nieuw).  Vooruitkijken wat er nodig is als levensfase 4 aanbreekt. Denk bij voorbeeld aan levenstestament, woonwensen (nieuw). Netwerk van naasten / mantelzorgers  Bewustwording van de eigen rol als mantelzorger, naasten. Wat vraagt dit van mij? (uitbreiden)  Tijdig om ondersteuning vragen als de mantelzorg tegenvalt (uitbreiden).

 Deelnemen aan netwerkcontacten met andere mantelzorgers om elkaar moreel te kunnen ondersteunen (uitbreiden). Netwerk van naasten / vrijwilligers  Signaleren van toenemende kwetsbaarheid bij ouderen (nieuw)  Faciliteren door ouderen te ondersteunen zo veel mogelijk zelfstandig te kunnen blijven wonen (uitbreiden). Professionele zorg- en welzijnsaanbieders  Versterken eigen regie ouderen door samenwerking met oudere zelf en diens omgeving (uitbreiden).  Zoveel mogelijk inzetten op zorg aan huis in plaats van zorg in huis (uitbreiden).  Samenwerken tussen 0e en 1e lijn versterken (nieuw). Gemeente  Van sturen op vraag naar sturen op visie (nieuw).  Proactief stimuleren en faciliteren van de sociale cohesie, onder meer door hier aandacht in subsidieverstrekkingen en inkoop in te hebben (uitbreiden).  Regie op uitvoering en samenwerking 0e en 1e lijn door te subsidiëren, stimuleren en faciliteren (nieuw).  Vanuit economie verbinding tussen ondernemers en ouderen tot stand brengen (nieuw).  Woonvisie uitbreiden met woonzorgvisie (uitbreiden).  In omgevingsvisie specifiek aandacht voor toegankelijkheid openbare ruimte en de preventieve bewegingsmogelijkheden die de omgeving biedt (uitbreiden). 31

 

Digitale toegang gemeente vergrijzingsvriendelijk maken (uitbreiden). Sturen op samenhang met verschillende deelgebieden. Vergrijzing vaste paragraaf in aanpalende terreinen als sport, zorg, wonen en preventie (uitbreiden).

Maak gebruik van.. Gebruik maken van voorbeelden elders Wijdemeren is niet de enige gemeente die kampt met grotere vergrijzing dan gemiddeld, in combinatie met de logistieke uitdaging van meerdere kernen verspreid over de gemeente. Ga op zoek naar collega-gemeenten om goede voorbeelden te delen en te kopiëren. Vergelijkbare gemeenten zijn: Molenlanden, de Fryske Marren of de gemeenten in de Achterhoek: “De Achterhoek kent een sterk vergrijzende populatie met steeds meer inwoners met een chronische ziekte (met name dementie). In combinatie met het toenemende tekort aan zorgverleners en het afnemende aantal mantelzorgers vormt dit een grote uitdaging in de regio.” (Bron: Regiobeeld Achterhoek)

Gebruik maken van landelijke mogelijkheden Daarnaast zijn er op landelijk niveau diverse ondersteuningsmogelijkheden. Kijk bij voorbeeld op https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/zorg-en-ondersteuning-thuis/langer-zelfstandig-wonen Langer thuis wonen is ook van (financieel) belang voor zorgverzekeraars. Ga op regionaal niveau in gesprek met de zorgverzekeraar. Maak gebruik van de mogelijkheden die hier zijn en de samenwerking die mogelijk het kader van de Wmo en de jeugdzorg al is opgestart.

32

Bijlage 1 - Toelichting kwetsbaarheid van het RIVM26 De meeste ouderen zijn prima in staat om eigen regie te voeren over hun leven en daarmee die zelfstandigheid te behouden. Een deel van de ouderen lukt dat niet. We spreken dan over kwetsbare ouderen. De kwetsbaarheid van ouderen neemt toe naarmate de leeftijd stijgt. Kwetsbaarheid komt vaker voor bij laag opgeleide ouderen, ouderen met complexe gezondheidsproblemen, oudere migranten, mantelzorgers op leeftijd en LHBT-ouderen. Kwetsbaarheid Kwetsbaarheid kan zich op allerlei manieren uiten. De ene oudere heeft bijvoorbeeld moeite met boodschappen doen terwijl de andere oudere last heeft van vergeetachtigheid. We onderscheiden dan ook vier ‘gebieden’ waarop ouderen kwetsbaar kunnen zijn: fysieke (belemmeringen in hun fysieke functioneren door bijvoorbeeld gewichtsverlies, evenwichtsproblemen, vermoeidheid), cognitieve (belemmeringen in cognitie zoals geheugen en flexibiliteit), sociale (belemmeringen door eenzaamheid of verlies van sociale steun) en psychische kwetsbaarheid (belemmeringen door psychische aandoeningen zoals een depressie). Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) doet onderzoek naar alle domeinen van kwetsbaarheid. Complexe gezondheidsproblemen Ouderen hebben vaak meerdere chronische aandoeningen tegelijk; dit wordt ook wel multimorbiditeit genoemd. Deze ouderen hebben vaak meer zorg nodig.

Bovendien is de zorg vaak complexer omdat er verschillende zorgverleners bij betrokken zijn. Hierdoor kunnen tegenstrijdige adviezen en behandelingen worden gegeven en kunnen meerdere medicijnen tegelijk worden gebruikt. RIVM heeft feiten en cijfers hierover in kaart gebracht in de Volksgezondheidstoekomstverkenning en Volksgezondheidenzorg.info. Ouderen met een migratieachtergrond Onder ouderen in Nederland bevinden zich steeds meer mensen met een migratieachtergrond; net als bij de andere leeftijdsgroepen. Voor preventie, zorg en onderzoek rondom ouderen en veroudering is het belangrijk om met deze achtergrond rekening te houden. Vaak sluiten activiteiten en zorgaanbod onvoldoende aan bij de behoeften en belevingswereld van deze groep ouderen, en worden ze daardoor moeilijk bereikt. Bekijk voor meer informatie de factsheet Preventieve activiteiten voor ouderen die onvoldoende bereikt worden: wat zijn kansrijke elementen? Eenzaamheid Als mensen ouder worden nemen niet alleen medische, maar ook sociale problemen toe zoals eenzaamheid. Ouderen wonen vaker zelfstandig en vaker alleen. Door deze ontwikkelingen is er meer vraag naar zorg, zowel geboden door professionals als door mantelzorgers en vrijwilligers. Ook wordt de zorg complexer.

26

RIVM.nl, 02-11-2018

33

Bijlage 2 - Respondenten We hebben tijdens interviews en/of inputsessies gesproken met functionarissen van organisaties en andere betrokken personen: 1

Gooi en Omstreken, coördinator wooncoachproject

2

De Emtinckhof Loosdrecht, locatiemanager

3

Gemeente Wijdemeren: beleidsmedewerkers wonen, gezondheid, sport, cultuur, participatiewet

4

Gemeente Wijdemeren: Dorpscoördinatoren, sociaal makelaar

5

Gemeente Wijdemeren: managers sociaal domein

6 7

King Arthur Groep, directeur Gemeente Wijdemeren: vertegenwoordiging backoffice Inovum, divisiemanager

8

Huisartsen Kortenhoef

9

Alzheimervereniging regio Gooi en Vechtstreek, voorzitter

10

Zorg Thuis Amaris, directeur

11

Casemanager dementie

12

Ketenregisseur regionetwerk dementie

13

Bewoner en ‘buurtarts’

14

Mantelzorger en betrokken bewoner

15

De Alliantie, wooncoach

16

Gooi en Omstreken, wooncoach

17

LSBO, voorzitter

18

Stichting Vier het Leven

19

Versa welzijn, accounthouder en vrijwilligerscoördinator

34

Bijlage 3 - Cijfers en statistieken Demografie Tabel demografische en grijze druk 2021 en 2030 Demografische druk Wijdemeren Regio 84,0 81,2 98,4 90,4

2021 2030

Grijze druk Wijdemeren 44,4 54,6

NL 70,1 79,8

Regio 39,9 47,5

NL 33,7 42,2

Primos-prognose, ABF research https://www.regiobeeld.nl/bevolkingsontwikkeling?gemeente=Wijdemeren&vergelijk=Gooise%20Meren&regioIndeling=C OROP https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/regionaal/inwoners

Aantal inwoners, aantal en aandeel ouderen per kern Kern WIJDEMEREN Loosdrecht Kortenhoef Nederhorst Den Berg S-Graveland Ankeveen Breukeleveen

Aantal 65-plussers 5812 2085 1683 1315 330 320 60

Totaal inwoners 24464 9020 6765 5505 1330 1535 215

% 65-plussers 24 23 25 24 25 21 28

Bron: allecijfers.nl 1 januari 2020

Aantal inwoners en ouderen naar leeftijdsgroep, totaal en met mobiliteitsbeperking in 2020 en 2040 Wijdemeren

2020

2040

Totaal 65 – 75 75 – 85 85+ Totaal 65 – 75 75 – 85 85+

Gooise Meren

Nederland

Totaal (groei tov 2020)

Met mobiliteitsbeperkingen (% tov totaal)

Totaal (groei tov 2020)

Met mobiliteitsbeperkingen (% tov totaal)

Totaal (groei tov 2020)

Met mobiliteitsbeperkingen (% tov totaal)

3260 1870 660

330 (10%) 560 (23%) 200 (30%)

6300 4100 1700

600 (10%) 1200 (29%) 500 (29%)

1.937.000 1.068.000 386.000

194.000 (10%) 320.000 (30%) 116.000 (30%)

3560 (+9%) 2940 (+57%) 1410 (+114%)

360 (10%) 880 (30%) 420 (30%)

6900 (+10%) 5400 (+32%) 2600 (+53%)

700 (10%) 1600 (30%) 800 (31%)

2.191.000 (+13%) 1.787.000 (+67%) 826.000 (+114%)

219.000 (10%) 536.000 (30%) 248.000 (30%)

Cijfers: Sinfore data en analyse, ANBO Actiz Infographic, 2020 https://public.tableau.com/app/profile/sinfore/viz/ANBOActizInfographic/ANBOActizOpgavelangerthuiswonen https://www.anbo.nl/sites/default/files/contentfiles/Infographics%20Investeringsopgave%20langer%20thuis%20wonen.pdf

35

Gezondheid, welzijn en zorg Aantal mensen met dementie in Wijdemeren Aantal/ % 2020 2025 2030 2040 2050 Aantal mensen 500 580 670 820 960 % toename >15% >16% >22% >17% https://www.alzheimer-nederland.nl/sites/default/files/directupload/factsheet-dementie-per-gemeente.pdf

Aantal cliënten met maatwerkarrangement WMO per 1000 inwoners in leeftijdsgroep Wijdemeren Type / leeftijd

Alle leeftijden, aantal totaal

Ondersteuning thuis Hulp bij huishouden Verblijf en opvang Hulpmiddelen/diensten

270 660 X 1180

Totaal 2e halfjaar 2020

1510

Totaal 2e halfjaar 2019 Totaal2e halfjaar 2018 Totaal 2e halfjaar 2017

Gooise Meren

Nederland

60 – 74 jr

75+ jr

60 – 74 jr

75+ jr

60 – 74 jr

75+ jr

58

331

55

307

81

324

44 34 27

248 216 203

X X 57

X X 367

78 73 74

322 311 326

Bron: CBS: Gemeentelijke monitor sociaal domein, waarstaatjegemeente.nl

36

Wonen Hoe wonen ouderen? VNG Woonopgave voor ouderen inzichtelijk per gemeente 2020, Sinfore Wijdemeren Totaal Met (groei tov mobiliteits2020) beperkingen (% tov totaal)

Gooise Meren Totaal (groei Met tov 2020) mobiliteitsbeperkingen (% tov totaal)

Nederland Totaal Met mobiliteits(% van totaal) beperkingen (groei tov 2020) (% tov totaal)

Hoe wonen ouderen? 2020

Geschikt Aanpasbaar Niet aanpasbaar* Totaal aantal ouderen 2040 Geschikt Aanpasbaar Niet aanpasbaar* Totaal Zijn er voorzieningen? **

630 4800 360 5.790

130 (20,6%) 890 (18,5%) 70 (19,4%) 1.090

8.400 21.800 3.500

1800 (21,4%) 3900 (17,9%) 700 (10%)

720.000 (21.2%) 2.330.000 (68,7%) 341.000 (10,1%) 3.391.000

151.000 (21,0%) 412.000 (12,8%) 67.000 (19,6%)

660 (+4,8%) 6820 (+42,1%) 430 (+19,4%)

120 (18,2%) 1430 (21,0%) 90 (20,9%)

7400 (-12,0%) 34.800 (+59,6%) 4.800 (+37,1%)

1500 (20,3%) 7100 (20,4%) 900 (18,8%)

749.000 (+4,0%) 3.583.000 (+53,8%) 472.000 (+38,4%)

156.000 (20,8%) 752.000 (21,0%) 95.000 (20,1%)

Nabij 1910 370 Niet nabij 3880 720 2040 Nabij 2480 (+29,8%) 520 (+40,5%) Niet nabij 5430 (+39,9%) 1140 (+58,3%) Investeringsopgave Langer Thuis Wonen 2040 kosten in €

12100 21600 15700 (+29,8%) 31300 (+44,9%)

2400 4000 3100 (+29,2) 6400 (60,0%)

2020

Woningaanpassing 14,3 mln Verhuizing 8,9 mln Totaal 24,1 mln *Niet aanpasbaar tot max 10.000€ ** Binnen 500m van bushalte en supermarkt, binnen 1000m van huisarts

71 mln 58 mln 129 mln

7.500 mln 6.000 mnl 13.500 mln

https://public.tableau.com/app/profile/sinfore/viz/ANBOActizInfographic/ANBOActizOpgavelangerthuiswonen https://www.anbo.nl/sites/default/files/contentfiles/Infographics%20Investeringsopgave%20langer%20thuis%20wonen.pdf

Aantal personen 75+ thuiswonend en 70+ wonend in een instelling in 2020 per 1000 inwoners in leeftijdscategorie Wijdemeren Aantal 75+ thuiswonend Aantal 70+ in instelling

2017 2020 2018

Gooise Meren

949 948 37

2020 33 https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/zoekresultaat

Nederland

913 933 58

922 924 52

53

49

37

Vergrijzing en voorzieningen Verdeling triple-a per kern (A-supermarkt, apotheek, arts) Kern Loosdrecht Kortenhoef ‘s Graveland Ankeveen Breukeleveen Nederhorst den Berg

Supermarkt 3 2 0* 0 0 1

Apotheek 1 2 0* 0 0** 1

Huisarts 1 3 0* 0 0** 2

*Supermarkten, apotheken en huisartsen in zeer nabijgelegen Kortenhoef **Apotheekhoudend huisarts in nabijgelegen Tienhoven

38

Bijlage 4 - Toelichting positieve gezondheid Wat is Positieve Gezondheid? Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Met die bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Zie voor meer informatie https://www.iph.nl/positieve-gezondheid/wat-is-het/

39