Bijlage 01 Beleidsplan Vergrijzing Wijdemeren

Beleidsplan Vergrijzing 2022 – 2032 Gemeente Wijdemeren Een levensloopbestendige gemeente voor inwoners in de derde en vierde levensfase

5 januari 2022

Opdrachtgever Gemeente Wijdemeren Contactpersoon: Marleen Voorn M.Voorn@wijdemeren.nl Uitvoerder RadarAdvies www.radaradvies.nl Contactpersoon: Janet Vloothuis j.vloothuis@radaradvies.nl 1

Inhoud Inleiding............................................................................................................................................... 3 Werkwijze ....................................................................................................................................... 4 1

2

Wat betekent vergrijzing voor Wijdemeren de komende jaren? ................................................... 5 1.1

Wat zeggen de cijfers? ............................................................................................................ 5

1.2

Duiding van gesprekken en cijfers ........................................................................................ 13

Visie, speerpunten en opgaven..................................................................................................... 19 2.1

Visie ....................................................................................................................................... 19

2.2

Speerpunten en opgaven ...................................................................................................... 19

3

Actielijnen .................................................................................................................................. 24 3.1

4

Aan de slag! .......................................................................................................................... 24

Randvoorwaarden ........................................................................................................................ 30

Bijlage 1 - Toelichting kwetsbaarheid van het RIVM ............................................................................ 33 Bijlage 2 - Respondenten ...................................................................................................................... 34 Bijlage 3 - Cijfers en statistieken ........................................................................................................... 35 Bijlage 4 - Toelichting positieve gezondheid......................................................................................... 39

2

Inleiding De gemeente Wijdemeren heeft de ambitie om voor haar inwoners een levensloopbestendige gemeente te zijn. Dat wil zeggen dat de gemeente alle inwoners in elke levensfase wil kunnen voorzien van een passend woonaanbod, passende vervoersmogelijkheden, een passend ontwikkel-, werken/of dagbestedingsaanbod, en dito zorg en (inkomens-)ondersteuning. Dit vergt een integrale blik en regie vanuit de gemeente, georganiseerd rondom de behoefte van de inwoners in de verschillende levensfasen. In dit beleidsplan zoomen we in op de zogenaamde derde en vierde levensfasen: De derde levensfase: de fase van ouder worden nadat het werkende leven is afgesloten, zolang men levenskrachtig en zelfstandig is. De vierde levensfase: de fase van toenemende kwetsbaarheid en zorgbehoefte. Figuur 1 Definitie: www.prettigblijvenleven.nl

Aan deze levensfasen zijn geen ‘harde’ leeftijden gekoppeld. Immers: niet iedereen heeft hetzelfde vertrekpunt bij het ouder worden. Waar sommigen nu met 62 met pensioen gaan en daarmee de derde levensfase starten, zal dit voor anderen mogelijk 70 zijn als de pensioengerechtigde leeftijd is gepasseerd. Ook de fase van toenemende kwetsbaarheid en zorgbehoefte is niet aan een leeftijd gebonden en wordt beïnvloed door verschillende factoren, zoals aanleg, levensstijl en de wijze waarop iemand is voorbereid op de oude dag.1 Het aantal ouderen in de derde en vierde levensfase neemt in heel Nederland toe. Er wordt gesproken over een dubbele vergrijzing: het verschijnsel dat niet alleen de groep ouderen een relatief groter aandeel vormt van de Nederlandse samenleving (o.a. als gevolg van de babyboom na de Tweede Wereldoorlog), maar dat ook de gemiddelde leeftijd steeds hoger komt te liggen. Wijdemeren kent zelfs een relatief hoog vergrijzingsniveau en staat voor een aantal grote uitdagingen. De gevolgen van de toenemende druk op de huidige zorg- en ondersteuningsstructuur en de krapte op de woningmarkt zijn bij ongewijzigd beleid op termijn niet houdbaar. Deze tijd van grote uitdagingen biedt door de urgentie ook juist kansen om anders te gaan werken; door bijvoorbeeld inzetten op integrale samenwerking en van reactief naar proactief, wat investeringen, vertrouwen en durf vergt.

Het streven is om passende ondersteuning op het juiste moment en op de juiste plek te bieden als een aanpak die op langere termijn efficiënt en kostenbesparend kan werken. Met als beoogd doel om binnen de mogelijkheden een zo hoog mogelijk welzijnsniveau voor de Wijdemeerse ouderen te realiseren. Daarom leest u in dit document welke relevante ontwikkelingen er (nog te verwachten) zijn als gevolg van de vergrijzing op de onderwerpen welzijn, wonen, werk, zorg, leefbaarheid, financiën en sociale cohesie. Op basis van de gesignaleerde trends is vervolgens dit beleidsplan geschreven als een praktisch document met concrete aanbevelingen en houvast bij beleidskeuzes. Het voorliggende beleidsplan dient als kader voor het beleid van de komende tien jaar. Na vaststelling van dit beleidsplan kan vervolgens door het college een uitvoeringsprogramma worden opgesteld. Dit uitvoeringsprogramma zal overlappen met verschillende andere beleidsterreinen op het terrein van

1 Zie voor een nadere uitwerking van de kwetsbaarheid bijlage 1.

3

wonen, zorg, omgeving, sport en cultuur en kan ook consequenties hebben voor bijstelling van het beleid en/of financiering op deze terreinen.

Werkwijze Het onderzoek en het opstellen van het beleid is in samenspraak met ambtenaren en het maatschappelijke middenveld (maatschappelijke professionals en vrijwilligers) tot stand gekomen.2 Hiertoe zijn ruim 20 interviews afgenomen met partners uit de eerste lijn en andere professionals en vrijwilligers. Daarnaast zijn er inputsessies geweest waarin de partners hun input konden geven op het concept beleidsplan. Het initiatief voor meedenken bij de ontwikkeling van het plan is door partners goed ontvangen, en naar het eindresultaat wordt met interesse uitgekeken. De raad van Wijdemeren is in een sessie op 2 november 2021 geïnformeerd over de eerste resultaten van de inventarisatie en de primaire ideeën over dit beleidsplan. Daarnaast is er literatuuronderzoek gedaan en zijn er goede voorbeelden in andere gemeenten gezocht.

2 Zie bijlage 2 voor de lijst met gesprekspartners

4

1 Wat betekent vergrijzing voor Wijdemeren de komende jaren? Vergrijzing is een gegeven. Alle gemeenten krijgen ermee te maken. Wat betekent vergrijzing voor Wijdemeren de komende jaren? Waarin valt Wijdemeren op of wijkt het af van landelijk gemiddelde en andere gemeenten? Hieronder worden ontwikkelingen op verschillende gebieden rond vergrijzing in cijfers gevat. Vervolgens wordt duiding gegeven aan de cijfers en gesprekken middels een beknopte SWOT-analyse.

1.1 Wat zeggen de cijfers? Vergrijzing een landelijk fenomeen, dat zich uitstrekt over meerdere decennia. De cijfers over ontwikkelingen rond vergrijzing zijn veelal modelmatige voorspellingen, die nog kunnen aanpassen door de tijd, zeker bij periodes over meer dan vijf jaar. In dit beleidsplan is vooral gekeken naar trends en opvallende zaken als je de cijfers in Wijdemeren vergelijkt met landelijke cijfers en die in referentiegemeente Gooise Meren. Uitgebreide cijfers staan in bijlage 3. Demografie Het percentage 65-plussers in Wijdemeren ligt met 5812 personen op 24%. Dit is hoger dan in Gooise Meren en het Nederlands gemiddelde. Breukeleveen staat met 28% 65-plussers duidelijk bovenaan, maar verder zijn geen grote verschillen in percentage tussen de kernen. De demografische druk, ofwel het aantal personen van 0 – 20 jaar en 65+ jaar per honderd personen van 20 – 64 jaar, is in Wijdemeren met 84,0 al jaren hoger dan in Nederland, en het hoogst in de regio. Met relatief veel 50plussers en weinig jongvolwassenen blijft dit voorlopig ook zo. De grijze druk, het aantal personen van 65+ jaar per 100 personen van 20-64 jaar, is in Wijdemeren ook hoger dan in Nederland en het hoogst in de regio. Deze druk stijgt tot 2030 in Wijdemeren tot 54,6 en gemiddeld in Nederland tot 42,2, in ongeveer hetzelfde.

De groep 85-plussers wordt tot 2040 meer dan twee keer zo groot in Wijdemeren (van 660 in 2020 tot 1410 in 2040), net als in Nederland. Tot 2030 kent Wijdemeren een relatief grote groep van ‘jong’ gepensioneerden, potentiële mantelzorgers of vrijwilligers.

5

Demografische en grijze druk 2021 en 2030. Primos prognose ABF research | www.regiobeeld.nl/bevolkingsontwikkeling

Sociaaleconomische situatie 9% van de ouderen in de regio werkt. 84% is met pensioen, dat is minder dan in Nederland en dan in 2016. Het aandeel AOW’ers in Wijdemeren dat in de bijstand zit (5%) is veel lager dan landelijk (17%) (CBS, 2020). Wel is er de laatste jaren een negatieve inkomensontwikkeling onder de inwoners van Wijdemeren. Het aandeel lage inkomens (tot € 40024,-) is sinds 2017 gegroeid van 28% in 2017 tot 37% in 2021. Het aandeel middeninkomens (€40.024- €60.036) is gekrompen van 26% naar 14%. Gemiddeld heeft Wijdemeren relatief rijke inwoners met weinig financiële onzekerheid vergeleken met de gemiddelde Nederlander, maar rekening dient te worden gehouden met een groeiende groep lagere inkomens.

Gezondheid, welzijn en zorg In 2040 is meer dan een op vier Nederlanders 65 jaar of ouder. In Wijdemeren groeit de totale zorgbehoefte voor ouderen door de (dubbele) vergrijzing, en ook door o.a. het langer zelfstandig thuis wonen stijgen de kosten voor de Wmo. Van de ouderen in de regio voelt een kleine, stabiele groep zich (zeer) ernstig eenzaam. Dit percentage ligt in 2020 lager dan landelijk en is ongeveer gelijk t.o.v. 2016.3 Technologische ontwikkelingen vervangen steeds meer de analoge of fysieke manieren van werken. Ouderen zijn hier vaak nog niet voldoende op toegerust. Dementie, eenzaamheid, psychische problemen Van de ouderen in de regio voelt ongeveer twee derde zich goed en heeft daarmee een laag risico op angststoornis of depressie, dit is beter dan Nederland. Ruim de helft is veerkrachtig en is bijvoorbeeld na een moeilijke periode snel weer de oude. Twee derde tot driekwart van de ouderen ervaart zingeving, ofwel dat zij een doel hebben, belangrijke dingen doen vertrouwen hebben in de toekomst. Onder de ouderen in de regio voelt 71% voelt zich gezond, dit aandeel ligt boven het landelijk niveau en is de laatste jaren gestegen. Wel lijkt er een hogere impact van de coronacrisis: ouderen zijn 3

Gezondheidsmonitor Gooi en Vechtstreek 2020

6

daardoor minder gaan bewegen en het niveau van stress, eenzaamheid, angst en depressie namen toe. Het aandeel ouderen dat in 2020 met huiselijk geweld te maken heeft gehad is met 6% toegenomen t.o.v. 2016. Het gaat voornamelijk om psychisch of emotioneel geweld.4 Het aantal mensen met dementie loopt van 2020 tot 2040 geleidelijk op van 500 naar 820. 5

Gezondheidsmonitor Gooi en Vechtstreek 2020

WMO Het aantal maatwerkvoorzieningen per 1000 60-plussers was in Wijdemeren in 2017 relatief laag, maar is sinds die tijd gegroeid naar het niveau van Gooise Meren en Nederland. Dit komt vooral door een groeiend aandeel cliënten in de groep 75-plussers; voor de leeftijd 60-74-jarigen ligt Wijdemeren vrij stabiel onder het niveau van Nederland.6 Met de groeiende groep 70-plussers groeit ook het aantal ouderen met dementie. Daarnaast bestaat er een groep jong dementerenden die gebruik maakt van lichte begeleiding en waar geen regionaal beleid op is. Tot 2040 neemt dan ook het gebruik van maatwerkvoorzieningen toe. Van de dementerende ouderen in Wijdemeren maakte in 2019 14% gebruik van dagbesteding; 2% meer dan het landelijk gemiddelde.7 Tussen 2020 en 2040 wordt bij gelijke vraag maar liefst een toename van 64% geprognotiseerd in de vraag naar

Aantal cliënten met maatwerkarrangement WMO per 1000 inwoners 4

Gezondheidsmonitor Gooi en Vechtstreek 2020

5 https://www.alzheimer-nederland.nl/sites/default/files/directupload/factsheet-dementie-per-gemeente.pdf 6 CBS: Gemeentelijke monitor sociaal domein, waarstaatjegemeente.nl. Zie tabel in bijlage 3 7 https://www.dementiezorgvoorelkaar.nl/wp-content/uploads/2021/09/Factsheet-10-%E2%80%93-Maatschappelijke-

ondersteuning-vanuit-de-Wmo.pdf

7

maatwerkvoorzieningen, en in het bijzonder de vraag naar ondersteuning thuis (o.a. persoonlijke begeleiding, persoonlijke verzorging, kortdurend verblijf, dagbesteding en andere groepsgerichte ondersteuning).8 Er is zeer weinig verschil tussen mensen die samenwonen en alleen wonen wat betreft het gebruik van dagbesteding in Wijdemeren. Prognose ontwikkeling vraag en inzet dagbesteding Er wordt door het toenemend aantal mensen met dementie ook een gestage toename van de vraag naar dagbesteding verwacht, waardoor zonder ingrijpen de kosten zich negatief zullen ontwikkelen. Tussen 2020 en 2040 kan maar liefst een toename van 64% plaatsvinden in de vraag naar maatwerkvoorzieningen, en in het bijzonder de vraag naar ondersteuning thuis, waaronder persoonlijke begeleiding, persoonlijke verzorging, kortdurend verblijf, dagbesteding en andere groepsgerichte ondersteuning. Zie ook de tabel in Bijlage 3. Mantelzorg In Nederland geldt dat de feitelijke én ervaren zorgbelasting onder mantelzorgers (mensen die gedurende 3 maanden en/of minimaal 8 uur per week zorg verlenen aan een bekende uit de omgeving) in 2020 niet is veranderd ten opzichte van 2018. Gemiddeld zorgen mantelzorgers 40 uur per week voor een naaste met dementie en voor bijna de helft van de mantelzorgers geldt dat de zorg volledig op hen neer komt.

In totaal voelt 39% van de mantelzorgers zich tamelijk zwaar belast en voelt 14% zich zeer zwaar belast of overbelast. 51% zegt de situatie korter dan 2 jaar vol te kunnen houden en 49% langer dan 2 jaar. Als top-3 van meest noodzakelijke professionele zorg in de thuissituatie komen ten eerste een casemanager dementie, daarna hulp bij het huishouden en vervolgens thuiszorg (naast hulp in huishouden ook verzorging en verpleging) naar voren.9 Het percentage mantelzorgers is in Wijdemeren sinds 2016 afgenomen, net als gemiddeld in Nederland. Voor Gooise Meren zien we daarentegen een kleine groei. Samen met de vergrijzing neemt de behoefte aan mantelzorg juist toe. Naar verwachting neemt zonder voldoende nieuwe aanwas en ondersteuning de overbelasting onder de groep mantelzorgers in Wijdemeren de komende jaren toe.

8

https://www.alzheimer-nederland.nl/sites/default/files/directupload/factsheet-dementie-per-gemeente.pdf

9 Landelijke dementiemonitor mantelzorg 2020

8

Fysieke gezondheid In de regio Gooi en Vechtstreek heeft 12 % van de ouderen (65+) in 2020 ernstig overgewicht en één op tien ouderen rookt, gelijk aan landelijk gemiddelde. Er is een relatief hoog alcoholgebruik in de regio t.o.v. Nederland. Meer dan de helft van de ouderen houdt zich niet aan de norm van 0-1 glas per dag. Er is sinds 2016 wel een afname te zien. (Gezondheidsmonitor Gooi en Vechtstreek) Wat betreft beweging voldoet slechts 12,5% van de 60-plussers aan de beweegnorm, de zogeheten norm-actieven. Het grootste percentage 60-plussers in Wijdemeren beweegt 0 keer per week. Een kleine minderheid (46,9%) beweegt 1-2 keer per week. Of een oudere alleenstaand is of een partner heeft maakt nauwelijks verschil. De helft van de ouderen wil graag meer bewegen; factoren die hierbij helpen zijn volgens hen contact met anderen (21%), financiële bijdrage (14%) en meer beweegaanbod (9%). Deze doelgroep beweegt het liefst georganiseerd in eigen dorp, binnen de gemeente. Vanaf de leeftijd 75+ groeit het aandeel ouderen met een mobiliteitsbeperking gemiddeld van 10% naar 30%. In Wijdemeren is het aandeel 7585-jarigen met een mobiliteitsbeperking met 23% lager dan in Nederland, maar dit aandeel groeit en is in 2040 gelijk. Zie ook de tabel in bijlage 3.

Vergrijzing en sociale cohesie in Wijdemeren De meeste 65-plussers in de regio hebben een positief gevoel over hun buurt en ruim driekwart van deze groep durft iemand uit de buurt om hulp te vragen. De grotere kernen hebben ontmoetingsplekken voor ouderen. In Loosdrecht zijn dit bijvoorbeeld de bibliotheek en de werkzaamheden van King Arthur, in Kortenhoef Veenstaete en in Nederhorst den Berg het sociaal cultureel centrum. Deze kunnen ook als platform voor informatie en activiteiten functioneren. De kleinere kernen hebben geen specifieke plek die dienst doet als ontmoetingsplek, hoewel winkels en horeca hier ook een rol bij kunnen spelen.

9

Vergrijzing en wonen Woontevredenheid Over de eigen woonomgeving, groen, woning, fiets- en wandelmogelijkheden zijn ouderen in de regio het algemeen heel tevreden met een score van 8+. Wel heeft een groeiende groep ernstige geluidshinder door verkeer. 10 Voorzieningen in de buurt Een derde van de ouderen in Wijdemeren woont binnen 500m van bushalte en supermarkt, binnen 1000m van huisarts; indicatoren voor wonen met nabije voorzieningen. Twee derde heeft dat niet. De prognose is dat deze laatste groep tot 2040 sterker toeneemt (+40% en voor ouderen met een mobiliteitsbeperking bijna 60%) dan de eerste (+30% en voor ouderen met een mobiliteitsbeperking 40%).11 De groep ouderen die verder van de voorzieningen woont groeit dus hard de komende jaren, en daarmee tevens het mobiliteitsprobleem. Een indicator voor het voorzieningenniveau is de aanwezigheid van ‘triple-A’ (supermarkt, apotheek, arts) in de buurt. Voor de kernen in Wijdemeren geldt dat Loosdrecht, Kortenhoef, Nederhorst den Berg voldoen, en ’s Graveland (Kortenhoef zeer nabijgelegen). Breukeleveen heeft een huisarts en apotheek in nabijgelegen Tienhoven. Ankeveen heeft geen van de voorzieningen nabij.

Voorzieningen Wijdemeren

Voorzieningen Gooise Meren

10 Gezondheidsmonitor 2020 Regio Gooi en Vechtstreek 11 VNG Woonopgave 2020

10

Thuiswonen en seniorencomplexen en verzorgingstehuizen per kern Het aandeel 75-plussers dat thuis woont ligt in Wijdemeren altijd al hoger dan het Nederlands gemiddelde. Dit is de laatste jaren niet veranderd. Gemiddeld wonen in Wijdemeren minder 70plussers in instellingen dan Gooise Meren en Nederland en dit percentage neemt over het algemeen iets af. In Wijdemeren zijn twee verpleeghuizen: Beukenhof (Inovum) in Loosdrecht en, met 18 plekken kleinschalige Veenstaete in Kortenhoef. Veenstaete heeft daarnaast een groot seniorenwoningencomplex (100+ appartementen). Er zijn woonzorgcomplexen Emtinckhof in Loosdrecht, Amaris Horstwaarde in Nederhorst den Berg (wooncentrum met daarnaast intensieve zorg) en de AWBZ instelling de Kuijer, met daarnaast 20 zorgappartementen verhuurd door Habion. Woning doorstroom en scheefwonen In Wijdemeren is 15% van de actief woningzoekenden 65+ (120 personen, Woningnet, 2020) Dit aandeel 65-plussers is het grootst in de regio. Relatief veel ouderen zijn dus op zoek. In 2020 werden 48 woningen toegewezen aan 65-plussers. Dit is met 31% van 157 totaal aantal toewijzingen (2e plek na 35% voor 23 – 34 jaar) een veel hoger aandeel dan in regio (17% voor 65+). In Wijdemeren wordt 50% van het woningaanbod via Woningnet aangeboden met voorrang voor 55+, dit is 30% in de regio. Relatief (t.o.v.

regio) veel ouderen in Wijdemeren zoeken een andere woning en relatief veel ouderen krijgen een woning toegewezen. In Wijdemeren zijn veel goedkope scheefwoners en weinig dure scheefwoners vergeleken met Nederland. Wat betreft verhuisgeneigdheid blijkt uit 46 wooncoachgesprekken in Wijdemeren (Loosdrecht: 15, Nederhorst den Berg: 31) dat gemiddeld 73% van de ouderen woonachtig is in een eengezinswoning en 59% geneigd is om te verhuizen. De voornaamste reden voor verhuizen is de wens voor een gelijkvloerse woning. 22% wil daarvoor echter niet meer gaan betalen.12

12

Evaluatie Woonvisie 2016-2020

11

Geschiktheid en aanpasbaarheid voor woningen In vergelijking met de doelgroep ouderen in heel Nederland heeft in Wijdemeren slechts de helft een geschikte woning die ingesteld is op de mobiliteitsbeperkingen (11% t.o.v. 21% landelijk). Wel is in Wijdemeren een groter aandeel woningen aanpasbaar dan in Nederland tot €10.000 max (83% vs. 69%). Deze woningen hebben bijvoorbeeld al brede deuren en ruimte voor plaatsen van een traplift en de badkamer ligt naast de slaapkamer en kan van daaruit toegankelijk gemaakt worden. Een wat kleiner aandeel (6% vs. 10%) woont in niet aanpasbare woningen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld over kleine eengezinswoningen waarin de slaapkamer boven ligt, maar de badkamer beneden, splitlevelwoningen met heel veel trappen of etagewoningen op de tweede etage en hoger zonder lift. Volgens de prognose telt Wijdemeren in 2040 6820 ouderen met een aanpasbare woning (+ 42%) en 430 met een niet-aanpasbare woning (+19%). Volgens berekeningen zijn de kosten voor woningaanpassing als onderdeel van de opgave Langer Thuiswonen in Wijdemeren € 12,3 mln.

Hoe wonen ouderen in Nederland?

Hoe wonen ouderen in regio Gooi en Vechtstreek?

12

Conclusies vanuit de cijfers In het vergrijzende Wijdemeren woont binnen een paar jaar één 65-plusser per twee 20-65-jarigen. Deze ouderen zijn relatief welvarend en tevreden met woonomgeving. Deze groep voelt zich in principe fijn in de buurt. De komende jaren is er nog een relatief grote groep ‘jonge’ actieve ouderen, maar eenmaal in 2040 is met anderhalf keer meer 75-85-jarigen, en meer dan dubbel zoveel 85plussers, juist de groep oudere ouderen groot. Wat betreft gezondheid en welzijn zien we dat ouderen in Wijdemeren zich over het algemeen gezond en veerkrachtig voelen en daarmee laag risico op bijvoorbeeld angststoornissen loopt. Het merendeel voelt zingeving; een relatief klein en stabiel percentage voelt zich (zeer) ernstig eenzaam. In vergelijking met de regio en Nederland staat Wijdemeren er op deze punten goed voor. Urgentiepunten zien we ook vanuit de cijfers. Ouderen in Wijdemeren bewegen gemiddeld (veel) te weinig en drinken te veel alcohol. Zowel de zorgbehoefte als de groep met een laag inkomen groeit. De groep ouderen met lichte en zwaardere vormen van dementie groeit. In Wijdemeren groeit het aantal mantelzorgers vooralsnog niet mee met de toenemende hulpvraag. De WMO kan rekenen op grote toename aan aanvragen. Daarnaast is een kleine, maar niet te vergeten groep (zeer) ernstig eenzaam en een kwart van de ouderen durft buren níet om hulp te vragen.

De coronacrisis heeft meer dan gemiddeld impact gehad op het welzijn van de ouderen in deze regio. De woonproblematiek gaat naast het tekort aan passende woningen onder andere over scheefwonen, beperkte doorstroom ondanks verhuisbereidheid en een grote investeringsopgave voor aanpassing aan bestaande woningen. Ten slotte staan de voorzieningen in de kernen onder druk en wonen de meeste ouderen op afstand van de voorzieningen.

1.2

Duiding van gesprekken en cijfers

In Wijdemeren is de vergrijzing percentueel op een hoger niveau dan elders. Vanzelfsprekend is het belangrijk om de juiste beleidsmatige stappen te nemen, aangepast op de specifieke Wijdemeerse specifieke demografische, geografische, sociale en fysieke eigenschappen, om de gevolgen van de vergrijzing goed op te kunnen vangen. Nu is de situatie rond ouderen en hun welzijn in Wijdemeren nog overwegend positief, maar met het oog op de toekomst, geprognotiseerde groei van de dubbele vergrijzing en de daarmee samenhangende te verwachten toename in zorgvraag, behoefte aan vrijwilligers, mantelzorgers en passende huisvesting is het zaak dat de gemeente Wijdemeren zich hier op voorbereid met aangescherpte beleidsvoornemens en daaruit voortvloeiende acties.

13

Vanuit de gevoerde gesprekken met professionals, ambtenaren, vrijwilligers en andere sleutelfiguren in Wijdemeren is duiding gegeven aan de cijfers uit hoofdstuk 1.1.

Dit gaat o.a. goed: 

Bereidheid bij partners (Versa, King Arthur Groep, Inovum o.a.) om mee te denken en doen.



Binnen de kernen hebben zich ‘systemen’ ontwikkeld, korte lijntjes (bv Kortenhoef huisarts en andere relevante betrokkenen).



Er wordt al veel georganiseerd aan losse activiteiten, Appelboom veel aanmeldingen vrijwilligers en welzijnsondersteuning Versa.Er is veel cohesie in de kernen en steeds meer ook ‘jongere’ ouderen; kans voor mantelzorg en vrijwillige capaciteit.



De gemeente wordt gewaardeerd als een open partner.

Dit gaat o.a. niet goed:       

Er wordt niet genoeg samen nagedacht over de grote vraagstukken rond vergrijzing in de gemeente. Er wordt te laat een plan gemaakt met en rond een individu, samen met eigen netwerk. Hierdoor is het netwerk vaak afgehaakt en kan er sprake zijn van een (onnodig) complexe case. Eigenaarschap van uitdagingen en eigen manier van ouder worden ligt te weinig bij de oudere en eigen kring. Een structuur voor samenwerking rond doelgroep mist of werkt los van/langs elkaar. De regierol mist. Sociale basisstructuur onvoldoende; meer verbinding en contact nodig tussen doelgroep, andere bewoners en organisaties in de kernen. Er missen ogen en oren in het voorveld rond welzijn- en zorgbehoeften. Te weinig seniorenwoningen. Het oude bejaardenhuis wordt gemist. Stap tussen zelfstandig wonen en verpleeghuis te groot.

SWOT analyse Op basis van de cijfers en de gesprekken komt het volgende beeld van relatief sterke en zwakke eigenschappen, en van bedreigingen en kansen voor de langere termijn naar voren.

14

STERKTES

ZWAKTES

• • • • •

• • •

Schaalgrootte kernen Gemeenschapsgevoel Er gebeurt al veel Mooie natuur, groene omgeving Partners doen graag mee Welzijns- en voorzieningenniveau redelijk op orde

• •

Beperkte invloed en capaciteit gemeente Beperkt zicht op bepaalde groepen Eigenaarschap gezond ouder worden ligt niet bij oudere zelf Communicatie en samenwerking gemeente en betrokken partners Toegankelijkheid openbare ruimte

KANSEN

BEDREIGINGEN

• • •

• • •

• •

Gemeente als verbindende partij Brede bereidheid integraal werken Verzilveren gemeenschapsgevoel en energie bij ouderen Innovatieve woonvormen Vroege bewustwording

• •

Zelfredzaamheid onder druk Te weinig (gebruik van) nuldelijn Kwetsbare groepen ouderen Te laat ingrijpen door beperkte communicatie en informatie Niet goed formuleren en invulling geven aan plannen woningbouw

Sterktes 1. Schaalgrootte kernen - De grootte van de kernen van Wijdemeren (met name Kortenhoef, Nederhorst den Berg en Loosdrecht) bieden een mooie basis voor integrale samenwerking en korte lijnen tussen betrokken partijen en de ouderen zelf. 2. Gemeenschapsgevoel - Over het algemeen heerst in de kernen een gemeenschapsgevoel en een sterke eigen dorpsidentiteit. De ‘Wijdemeerse’ identiteit lijkt daarentegen niet te bestaan. Dit geeft een basis voor sociale cohesie en welzijn op dorpsniveau. Bij de Appelboom bieden zich zelfs zoveel vrijwilligers aan dat er een wachtlijst is. 3. Er gebeurt al veel – Er zijn al veel -los van elkaar georganiseerde- activiteiten. Vanuit het sportakkoord en preventieakkoord. Van verenigingen, LSBO en maatschappelijke organisaties o.a. 4. Mooie natuur, groene omgeving - Een groene omgeving en mooie natuur draagt bij aan het algemeen welzijn. Daarnaast kan de omgeving in Wijdemeren worden benut om uit te nodigen tot meer bewegen. 5. Professionele partners doen graag mee - De professionele partners die we hebben gesproken zijn positief over de korte lijnen met de gemeente, de gemeentelijke flexibiliteit en het huidige initiatief rond vergrijzing. Geïnterviewden spreken bereidheid om hier samen verder aan te werken. Er is behoefte aan aansturing vanuit de gemeente. 6.

Welzijn en voorzieningenniveau op dit moment redelijk op orde - De meeste ouderen voelen zich goed, gezond en zijn tevreden, en voor de meeste ouderen zijn er voldoende voorzieningen in de eigen kern.

15

Zwaktes 1. Beperkte invloed en capaciteit gemeente – Op een aantal uitdagingen heeft de gemeente beperkte invloed; o.a. de personeelsproblemen in de zorg of het aanwijzen van bouwlocaties aan de randen van de kernen om meer woningen te laten bouwen. Wijdemeren heeft er daarnaast voor gekozen om de inkoop Wmo in regionaal verband te organiseren (efficiënter qua organisatie, minder maatwerkoplossingen mogelijk). De schaalgrootte van de gemeente en de bijbehorende omvang van het ambtelijk apparaat hebben als consequentie beperkte mogelijkheden tot financiële en personele inzet rond specifieke thema’s als vergrijzing. 2. Beperkt zicht op bepaalde groepen – De meeste ouderen vinden hun weg naar de juiste ingang naar ondersteuning en zorg maar er is beperkt zicht op bepaalde groepen ouderen, waaronder (zeer) eenzame ouderen, juist omdat zij geïsoleerd leven. Op de relatief grote groep huiseigenaren onder ouderen is minder zicht dan op huurders. 3. Eigenaarschap ligt niet bij oudere zelf – Eigenaarschap voor een gezonde en gelukkige ouderdom ligt niet (voldoende) bij de oudere zelf en haar/zijn nabije netwerk. Er wordt nog onvoldoende vooruitgedacht door de (aanstaande) ouderen. 4.

Communicatie en samenwerking gemeente en betrokken partners – Werkwijze, communicatie en informatie-uitwisseling tussen en met gemeente en externe partners kan pro-actiever, meer integraal en efficiënter, en soms meer op basis van vertrouwen. Geen van de partijen voelt zich geroepen om regie te voeren in dit dossier. 5. Openbare ruimte – De openbare ruimte is op sommige punten onvoldoende toegankelijk en uitnodigend voor ouderen om te participeren. De gemeente is zodanig uitgestrekt dat het de bereikbaarheid van voorzieningen voor met name minder mobiele inwoners belemmert. Bedreigingen 1. De zelfredzaamheid van ouderen staat onder druk – De verwachting is dat de vraag naar mantelzorg in Wijdemeren toe zal nemen, terwijl er binnen de gemeente al meer inwoners overbelasting ervaren dan landelijk. Zelfstandig bewegen in de omgeving en daarbuiten wordt beperkt door een beperkt en versplinterd OV en afhankelijkheid van auto en vrijwilligers voor de mobiliteit van ouderen. Wat betreft wonen ervaren ouderen een gat tussen zelfstandig wonen en het verzorgingshuis. Uit gesprekken blijkt ook dat veel ouderen de kennis, vaardigheden en digitale hulpmiddelen missen om digitaal mee te komen. 2. Te weinig (gebruik van) nuldelijn – Er is weinig nuldelijns-ondersteuning aanwezig in Wijdemeren. Denk bij voorbeeld aan ouderenwerk.

Hierdoor komt er nog meer druk op onder andere mantelzorgers te liggen. Ouderen krijgen onnodig complexe zorgbehoeften omdat het nuldelijns vangnet rond ouderen niet bestaat of niet tijdig genoeg wordt aangesproken. 3. Kwetsbare groep ouderen en ongezonde leefstijl - De grote groep ouderen met een prima welzijnsniveau lijkt goed in beeld. Het merendeel van de oudere inwoners in Wijdemeren beweegt te weinig en drinkt te veel. Er is daarnaast een groep ouderen die minder goed in beeld lijkt die ”Als alles uitkomt bij de professionele ernstige eenzaamheid of geen enkele zingeving zorg is dat op termijn niet vol te ervaart, slachtoffer is van huiselijk geweld, of een erg houden. Welzijn, en persoonlijk netwerk kunnen meer geactiveerd beperkt inkomen heeft. Door de toenemende worden.” vergrijzing kan deze groep relatief ongemerkt groeien. Quote uit interview

16

4. Te laat ingrijpen door onvoldoende communicatie en informatievoorziening - Ouderen die hun mogelijkheden niet goed kennen, in combinatie met een reactief systeem van communiceren kan tot gevolg hebben dat eenvoudige ondersteuningsvragen uitgroeien tot complexe (en dure) zorgvragen. Terwijl met meer accurate actie een zwaarder zorgproces soms voorkomen had kunnen worden. 5. Te weinig slagkracht bij plannen woningbouw - Een periode van bijbouwen is nu gestagneerd door geen of beperkte bouwruimte. Ook is er weerstand vanuit de gemeenschap tegen bijvoorbeeld plannen voor inbreidingslocaties, waardoor plannen een langere doorlooptijd hebben. Er is daarmee in Wijdemeren vooral een tekort aan gelijkvloerse, sociale en middeldure huur- en koopwoningen. De behoefte aan sociale huurwoningen is door het groeiende aandeel lage inkomens extra gegroeid. De relatief grote groep scheefwoners (te groot en/of te duur) heeft daarmee geen alternatief binnen de gemeentegrenzen, terwijl zij wel graag in de gemeenschap blijven wonen. Voorzieningen staan nu in bepaalde kernen al onder druk. In nieuwe stedenbouwkundige plannen missen sociale voorzieningen.

Een bedreiging is dat de gemeente haar opdracht voor invulling van toekomstige “Ze maken nog 1x een stap, dat moet dan wel in woningbouw niet goed formuleert 1x gelijk goed zijn.” en juiste kwalitatieve invulling bij Quote uit interview, over wonen/verhuizen) nieuwe plannen achterwege blijft.

Kansen 1. Gemeente als verbindende partij - De gemeente wordt in potentie gezien als dé verbindende partij, die kan sturen op meer samenwerking tussen betrokken partijen en daarmee een belangrijke rol heeft bij meer integraal werken. 2. Brede bereidheid integraal werken – Betrokken externe organisaties tonen ambitie en wil om meer integraal te gaan werken. Ook wordt het breed in gesprek gaan in deze planfase gewaardeerd. Er lijkt daarmee een grote bereidheid onder belangrijk partners om bij samenwerking rond vergrijzing een rol te pakken. 3. Verzilveren gemeenschapsgevoel en energie bij doelgroep zelf - Er zit veel energie en initiatief in de (meeste) kernen. Mensen zijn best te activeren voor hun kern. Er zijn relatief veel vrijwilligers en daarmee potentie, ook wel ‘toffe gemeenschap!’ genoemd. Een grote en groeiende groep jongere, actieve ouderen kan nog jarenlang een rol spelen als vrijwilliger. Dit noemen we het verzilveren van de community samenleving. Een mooi voorbeeld is de markt “Veel mensen willen wel dingen doen, die bewoners in Ankeveen zelf organiseren. maar hebben de puf niet om dit zelf uit te zoeken” Om dergelijke initiatieven aan te jagen en uit te breiden is een faciliterende rol van Quote uit interview professionals gewenst.

17

4. Innovatieve woonvormen – Nieuwe manieren van wonen en type woningen, vereenvoudigen van de vergunningen voor het splitsen van woningen en toestaan mantelzorgwoningen kunnen uitkomst bieden in bij het woningtekort. In Wijdemeren is daarnaast met relatief veel aanpasbare woningen tot 10.000€ ook met aanpassen een grote slag te slaan. 5. Vroege bewustwording en tijdige maatregelen – Door ouderen al in een vroeg stadium (55+) te begeleiden bij nadenken over de toekomst kunnen zij beter de regie houden over wat ze willen. Dit draagt bij aan welzijn en geluk. Door tijdig de juiste stappen te nemen kunnen zorgkosten en capaciteit worden bespaard.

18

2 Visie, speerpunten en opgaven Op basis van de analyse is een missie opgesteld. Vanuit de missie en de analyse zijn vier speerpunten met bijbehorende opgaven geformuleerd.

2.1 Visie In eerdere jaren is in de gemeente Wijdemeren een visie vastgesteld hoe zij invulling willen geven aan de taken in het sociale domein. Deze visie is nog steeds actueel. In de gemeente Wijdemeren worden ouderen prettig, betekenisvol en zo gezond mogelijk oud. Vanuit eigen verantwoordelijkheid, op hun eigen manier, in een fijne omgeving en met optimaal gebruik van mogelijkheden binnen de eigen sociale en fysieke omgeving. We stimuleren eigen kracht en zijn een vangnet voor kwetsbare inwoners.

2.2 Speerpunten en opgaven Speerpunt 1: Klaar voor de derde en vierde levensfase Klaar zijn voor de derde en vierde levensfase betekent dat alle (aanstaande) ouderen zich bewust zijn wat ouder worden betekent en hoe men zich hier op kan voorbereiden, alleen en met het met het eigen netwerk. Door onder andere voorlichting en begeleiding kan meer inzicht worden gecreëerd. Dit inzicht is bedoeld om inwoners te helpen de regie over het ouder worden te nemen en daarmee de kans te vergroten op een zo gezond mogelijke oude dag die bij de eigen levensstijl past. Dus op geheel eigen wijze, in een fijne omgeving en met optimaal gebruik van mogelijkheden binnen de eigen sociale en fysieke omgeving. Wat gebeurt er al?  Gesprekken huurders met wooncoaches van corporaties;  Aanbod uit preventieakkoord om ouderen actief en gezond te houden;  Sportakkoord;  Aanbod uit preventieakkoord om ouderen actief en gezond te houden;  Versa: vrijwilligerswerk: hulp bij financiële administratie, preventieve huisbezoeken 80plussers,  GALM project; beweeginterventies voor 55-plussers, Inovum. Opgave: Er is nog te weinig aanbod gericht op deze bewustwording en het op basis daarvan ondernemen van actie. Uitbreiding van activiteiten is daarom nodig met in achtneming van de behoeften van de doelgroep.

Daartoe is ook beter, laagdrempeligere en meer toegankelijke voorlichting nodig over leefstijl, mogelijkheden voor activiteiten bijvoorbeeld gezondheidsrisico’s van alcoholgebruik. 19

Ouderen moeten betere digitale kennis en vaardigheden krijgen, en een groter aanbod om digitaal ondersteund te worden. Er is extra aandacht nodig voor het bereiken en stimuleren van (potentieel) kwetsbare ouderen. Daarnaast is het belang er dat er duidelijkheid komt over en samenhang komt in de veelheid aan activiteiten die er al zijn. Zodat inwoners zicht hebben op het aanbod en er een passend aanbod is. Daarnaast is het van belang om de groep ouderen die niet in beeld is wel in beeld te krijgen en te houden. Om zo een vinger aan de pols te kunnen houden om eenzaamheid en verwaarlozing te voorkomen en grotere ondersteunings- of zorgvragen uit te stellen of te vermijden.

Speerpunt 2: Betekenisvolle verbindingen in je eigen kern en daarbuiten Relaties met anderen, zoals partner, buren, familie en vrienden zijn een belangrijke bron van zingeving. De behoefte aan diepgaande emotionele contacten is vooral van belang bij het omgaan met existentiële vragen en het opmaken van de balans van het leven. Mensen die geen betekenisvolle relaties meer hebben verliezen ook het vermogen om het leven zinvol te maken.13 Het dagelijkse contact met buren en andere lokale inwoners biedt ouderen daarnaast een vertrouwd sociaal netwerk van mensen die elkaar helpen en stimuleren tot activiteiten. Dit alles draagt bij aan een positieve gezondheid van de inwoners.14 De gemeente heeft geïnvesteerd in het dorpenbeleid en wil wijkgerichte activiteiten stimuleren. Dit gebeurt nu veelal in het fysieke domein, door bijvoorbeeld het opknappen van tuintjes, maar nog onvoldoende in – of met koppeling naar - het sociale domein. Er is behoefte aan sociale activiteiten die het sociale contact en ontmoeting vergroten en toegankelijk zijn voor alle inwoners, ongeacht eventuele kwetsbaarheden. Er moet meer begrip komen op bepaalde onderwerpen zoals de GGZ en andere problematiek en hoe daar in een omgeving door bewoners mee om kan worden gegaan. Verbinding en participatie tussen inwoners met en zonder kwetsbaarheden zorgt voor een inclusieve samenleving.

Het dorpenbeleid biedt hiertoe kansen. Door verbinding in de kernen in Wijdemeren te stimuleren kan de gemeente een bijdrage leveren aan dit onderdeel van de (mentale) gezondheid. Het doel is een sterk netwerk rond iedere (oudere) inwoner die zowel in de rol van springplank als van vangnet kan fungeren. Wat gebeurt er al?  Er wordt levendig en op grote schaal vormgegeven aan vrijwilligerswerk en participatie15 in de verschillende kernen. Onder meer via de appelboom.nl, Activiteitenmarkt Huisartsen en Toffe Peren. Het betreft hier in principe geen opbouwwerk.  LSBO, samenwerkende ouderenbonden activiteiten;

13 Bron: Anja Machielse, Betekenisvolle relaties als essentiële zingevingsbron bij het ouder worden, in Geron, 17 maart

2021 14 Positieve gezondheid is de basis voor de landelijke nota Gezondheidsbeleid voor 2020 tot 2024. In bijlage 4 staat een korte toelichting op het begrip positieve gezondheid. 15 Er is nog geen overzicht van alle bestaande vrijwilligersinitiatieven. In dit document worden een aantal aansprekende voorbeelden bij naam benoemd zonder intentie een compleet overzicht te bieden.

20

   

Ontmoetgroep KAG – goed voorbeeld van preventie, professionaliseren aan de voorkant. Onderdeel regionale zorgvisie. De Appelboom als vrijwilligersplatform; Vrijwilligersinitiatief Duo-fiets voor fietsen kwetsbare bewoners naar en van activiteiten; Automaatje; vrijwilligersactiviteit ter bevordering van de mobiliteit van ouderen naar en van activiteiten (Versa).

Opgave: Er is gezien de vele initiatieven en de grote groep actieve (derde levensfase) inwoners genoeg potentie voor rijke sociale verbindingen en netwerken binnen de kernen. De uitdaging is om deze potentie te verzilveren. De Appelboom is er als vrijwilligersplatform voor het collectief. Er is behoefte aan professionalisering van het vrijwilligerssysteem. Gedacht wordt aan een structuur voor een betere matching tussen activiteiten en specifieke behoeften van inwoner; meer mogelijkheden voor werving en binden van vrijwilligers; kennisontwikkeling voor vrijwilligers; meer werving van deelnemers, in het bijzonder oudere inwoners; en betere kennisdeling rond initiatieven onder aanbieders; en uiteraard meer bekendheid van initiatieven bij alle inwoners van Wijdemeren. Er is behoefte aan ontmoetingsplekken in de kernen. Deze plekken behoeven aan andere opzet dan de eerdere Wijdehuizen, die onvoldoende inwoners trokken omdat het activiteitenaanbod bewoners niet goed bereikte en niet voldoende aan wensen en behoeften voldeed.16 Geconstateerd is dat de meeste ouderen op afstand van centrumvoorzieningen in de kern wonen. Deze groep neemt op termijn toe. Het Automaatje is in de huidige vorm niet voldoende om de vervoersbehoefte te dekken en betere reguliere busverbindingen lijken op kortere termijn niet tot de mogelijkheden te behoren.

Er is meer ondersteuning nodig om te zorgen dat ouderen van en naar (sociale) activiteiten kunnen komen. Om dezelfde reden moeten succesvolle kleinschalige initiatieven als de duo-fiets opgeschaald worden. Het dorpenteam kan als aanjager fungeren voor het aantrekken van vrijwilligers, zowel voor de brede ontmoeting als voor ontmoetingen voor specifieke groepen. Daarbij is ook blijvende aandacht nodig voor de infrastructuur voor langzaam verkeer routes. Ten slotte is het goed om te investeren in kennisontwikkeling van vrijwilligers en naasten over bijvoorbeeld signalen van dementie, of omgaan met ouderen met een bewegingsbeperking. Op deze manier kan sneller een koppeling worden gemaakt naar het professionele welzijn en de zorg- en ondersteuningsstructuur. Het bestaande overleg in het voorveld (Versa, stichting MEE, sociaal wijkteam) kan beter worden benut en uitgebreid om ten dienste ten staan van activering en signalering. Deze functie moet worden verkend en ingevuld zodat betere samenwerking ontstaat om efficiënte zorg te bereiken. Actieve bewoners en initiatieven die de (lokale) leefbaarheid vergroten kunnen daardoor beter worden gefaciliteerd.

16 Evaluatie Wijdehuizen 2028 – 2020, sociaal domein gemeente Wijdemeren

21

Speerpunt 3: Passende ouderenzorg en ondersteuning Met de leeftijd neemt de behoefte aan ondersteuning en zorg in de regel toe. Bij een visie die ambieert dat ouderen een oudere dag hebben die zij zelf kiezen, hoort ook een zorg- en ondersteuningsstructuur die zich zoveel mogelijk voegt naar de wensen en behoeften van het individu. Dit betekent integrale flexibele samenwerking, goed luisteren en kijken naar het individu, zodat de juiste maatregelen op het juiste moment worden ingezet. De ambitie is (zie speerpunt 1) om te zorgen dat zwaardere zorg en ondersteuning zoveel mogelijk worden uitgesteld en vermeden, zodat inwoners zo lang mogelijk regie kunnen houden op het eigen leven.

Wat gebeurt er al?  WMO keukentafelgesprekken;  Deelname Wijdemeren aan regionetwerk dementie en convenant dementievriendelijke kernen;  Vrijwilligersactiviteiten (Versa) mantelzorgondersteuning: respijtzorg mantelzorg dialooggroepen;  Ontmoetgroep in regie van de King Arthur Groep (onderdeel van de regionale zorgvisie) als preventieve goed voorbeeld van professionaliseren aan de voorkant;  Samenwerking met projectontwikkelaar Meenthof. Opgave Om te zorgen dat ouderen passende zorg en ondersteuning krijgen is het nodig dat er meer en gestructureerd overleg komt tussen de verschillende partners die zich voor hen verantwoordelijk voelen of het daadwerkelijk zijn. Zowel op casusniveau als op organisatie niveau. De opgave op organisatie niveau is om een efficiënte afstemming te organiseren tussen het verenigingsleven, het welzijnswerk, de informele en formele zorg. Dorpscoördinatoren kunnen hier een faciliterende rol in spelen. Doel van dit overleg is om trends en ontwikkelingen op kernniveau te signaleren en daarop aan te sluiten met een adequaat aanbod. In deze overleggen kunnen ook sleutelfiguren uit de kernen een belangrijke informatieve rol spelen. Op casusniveau is het zaak de verbinding tussen de oudere, diens sociale netwerk en de professionals te versterken. Om zo vroegtijdig mogelijk passende ondersteuning te kunnen bieden. En dan niet alleen voor de oudere zelf.

Ook met het oog op de mantelzorgers om onnodige overbelasting te voorkomen. Er is meer speciale aandacht en actie nodig rond de groeiende groep dementerende ouderen, zowel met focus op passende en betaalbare ondersteuning en zorg, als het dementievriendelijk maken van de kernen door bewustwording bij inwoners, ondernemers en professionals. Ten aanzien van het Wmo-beleid is het nodig meer in te zetten op preventieve maatregelen die het gebruik van de maatwerkvoorziening uitstellen en beperken. Door bijvoorbeeld meer laagdrempelige ontmoetgroepen zonder indicatie aan te bieden en vroegtijdige professionele netwerkbegeleiding. en door training, begeleiding en inzet van vrijwilligers.

22

Speerpunt 4: Een woning en woonomgeving om oud in te worden Om prettig en naar eigen wensen oud te worden zijn een passende woonruimte en directe woonomgeving belangrijke factoren. De groep ouderen wordt groter en er is reeds een tekort aan passende woningen, een uitdaging ook op nationaal niveau. De tendens vanuit beleid en ook de wens van veel ouderen in Wijdemeren is zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Dit betekent dat woningen levensloopbestendig zouden moeten kunnen worden ingericht. In het kader van eigenaarschap dragen voor het eigen ouder worden is het belangrijk dat ouderen tijdig gefaciliteerd worden bij het aanpassen van de eigen woning, of het maken van een stap richting een andere woning die op de langere termijn aan de woonbehoeften voldoet. Met de leeftijd neemt de mobiliteit van ouderen af. De directe omgeving wordt daarmee een steeds belangrijkere factor. Een stimulerende en prettige fysieke woonomgeving met toegankelijke dagelijkse voorzieningen draagt bij aan de langere zelfstandigheid en eigen regie van ouderen. Bovendien kan de omgeving uitnodigen tot een meer een actieve levensstijl, beweging en sociale activiteit.

Wat gebeurt er al?  Wooncoachproject: gesprekken huurders met wooncoaches van corporaties om de woonwensen van ouderen in kaart te brengen;  Verhuispremie van € 1000 euro vanuit gemeente voor ouderen die verhuizen naar een gelijkvloerse woning;  Stimuleren doorstroming bij nieuwbouw;  Samenwerking met woonvoorzieningen (MVGM, Veenstaete). Opgave De woningmarkt in Wijdemeren kent krapte. Er komen te weinig woningen vrij. De opgave is om binnen de bestaande bebouwing te zoeken naar meer geschikte vormen van bewoning voor de senioren doelgroep om zo waar nodig doorstroom te realiseren. Uit de analyse is gebleken dat de mogelijkheid tot woningaanpassingen in de bestaande woningvoorraad (tot max €10.000) in Wijdemeren relatief groot zijn. Een deel van de woningen is niet aanpasbaar en daar moet zicht op komen. Er is daarnaast beter zicht nodig op de woonwensen van de relatief grote groep ouderen in een koopwoning. En essentieel is om de juiste formulering en invulling te geven aan planvorming bij nieuwbouw en herbouw. Samenwerking wooncorporaties, Wmo-consulenten en andere relevante partijen is hierbij van belang. De mogelijkheden die innovatieve woonvormen bieden zoals hofjes en kangoeroewoningen zouden ook voor Wijdemeren onderzocht moeten worden.

Behouden en verbeteren van voor ouderen bereikbare basisvoorzieningen, zoals supermarkt, huisarts en apotheek in alle kernen van Wijdemeren, ook in bijvoorbeeld uitleglocaties, vraagt aandacht. De openbare ruimte kan daarnaast beter worden ingericht op activeren en verschillende niveaus van mobiliteit van ouderen. Door wandel- en fietsrondjes, brede paden, beweegroutes waar oefeningen gedaan kunnen worden, en ook voor ouderen geschikte plekken om uit te rusten.

23

3. Actielijnen 3.1 Aan de slag! De speerpunten en opgaven uit het tweede hoofdstuk kunnen worden gerealiseerd door een integrale langere termijn aanpak. Hiertoe zijn zes actielijnen ontwikkeld met acties die aan een of meerdere van deze doelen bijdragen. De actielijnen zijn op de volgende manier gekoppeld aan de opgaven:    



Actielijn ‘Iedereen in beeld’ draagt vooral bij aan het eerste speerpunt: Klaar voor de derde en vierde levensfase. Actielijn ‘Welzijnsstructuur versterken’ draagt vooral bij aan het speerpunt doel: Betekenisvolle verbindingen in de eigen kern Actielijn ‘Versterken informele en formele ondersteuning en zorg’ draagt vooral bij aan het derde speerpunt: Passende ouderenzorg en ondersteuning Actielijnen ‘Een passend woonaanbod binnen de mogelijkheden van Wijdemeren’ en ‘Een stimulerende leefomgeving, gebruik maken van de natuurlijke kracht van Wijdemeren’ dragen vooral bij aan het vierde speerpunt: Een woning en woonomgeving om in oud te worden. Actielijn ‘Preventie’, ten slotte, draagt bij aan elk van de vier speerpunten.

Er zijn activiteiten die reeds op korte termijn, in 2022 binnen de bestaande begroting ingezet kunnen worden, bijvoorbeeld door bij te sturen op bestaande opdrachten. Daarnaast worden er acties beschreven die meer voorbereiding en/of meer middelen vergen. Deze maatregelen zijn per actielijn gegroepeerd onder het kopje ‘2023 en verder’. Nog twee kanttekeningen voorafgaand; Allereerst is het goed om hier opnieuw op te merken wat terloops in de inleiding is vermeld: de uitvoering van dit beleidsprogramma heeft overlap met andere beleidsterreinen, zoals wonen, sport en cultuur. Uitvoering van onderstaande acties is alleen mogelijk als ze ook worden overgenomen binnen de betreffende beleidsterreinen. De tweede kanttekening betreft de ambtelijke capaciteit die nodig is om de acties in 2022 te realiseren en de acties voor 2023 en verder voor te bereiden is op dit moment niet formatief aanwezig in de organisatie. Om dit beleidsplan tot realisatie te brengen is het wel noodzakelijk om hiertoe nog in 2022 extra ambtelijk capaciteit vrij te maken. Hetzij door verschuiving van prioriteiten, hetzij door extra middelen vrij te maken. Zie hiervoor ook hoofdstuk 4.

Actielijn 1 - Iedereen in beeld Uit de analyse is gebleken dat er een groep ouderen is die niet bekend is bij vrijwilligers, professionals of de gemeente. Hetzelfde geldt voor de activiteiten. In deze actielijn worden acties voorgesteld om deze lacune in beeld te brengen.

24

2022 

 



Door de GGD in kaart laten brengen van alle groepen ouderen per kern op een aantal indicaties: gezondheid, sociaal netwerk, zingeving, sociaaleconomische status, levensloopbestendigheid woonsituatie. Opvragen vindplekken ouderen bij partners zoals thuiszorg, huisartsen en vrijwilligers. Alle potentiële locaties voor ontmoeting (kijk out of the box) en alle lopende initiatieven in beeld brengen, bijvoorbeeld door een stagiair. Advies: analyseer ook welke activiteiten in het recente verleden zijn gestaakt en wat hier de reden van was. Hier kunt u lessen uit trekken voor het (opnieuw) inzetten van vergelijkbare initiatieven. Mantelzorgers in beeld

2023 en verder  Alle huishoudens met ouderen een persoonlijk gesprek (Versa doet dit al voor een deel).  Inzetten van laagdrempelige ontmoetingen op lokaal niveau als vindplek (zie verder actielijn Welzijnsstructuur).

Actielijn 2 - Preventie Mensen voelen zichzelf verantwoordelijk voor hun eigen toekomst en gezondheid. Ze benutten de tools die ze nodig hebben om zich voor te bereiden op het zo gezond mogelijk ouder worden. 2022  

   

Uitbreiden woongesprekken tot integraal oudedag-gesprek thuis of op een ontmoetingsplek in de eigen kern. Niet alleen voor huurders, maar voor alle 60-plussers (beleidsterrein wonen). Actieve voorlichting over thema's die horen bij het ouder worden. Bijvoorbeeld valpreventie, babbeltrucs, mantelzorg en eenzaamheid. Zie het aanbod van bestaande partners. (sociaal domein) Uitbreiden sportakkoord met laagdrempelig beweegaanbod voor ouderen, zoveel mogelijk in de eigen kern. Ook in relatie tot de buitenruimte (bijvoorbeeld begeleid sporten buiten). Preventie akkoord uitbreiden, specifiek op thema’s gezond en vitaal ouder worden. Investeren in digitale vaardigheden dan wel begeleiding van digitale vaardigheden (Seniorweb, aanbod bibliotheek, samenwerking met onderwijs). Opzoeken samenwerking met verschillende initiatieven van huisartsen en paramedici in de eerste lijn.

2023 en verder  Inwoners zelf aan het werk met leefstijladviezen op basis van een instrument als de persoonlijke gezondheidscheck17 (aansluiting bij sportakkoord).  Huiskamerprojecten (peer to peer benadering).  Inzetten erkende interventies tegen alcoholgebruik18 (opdracht GGD).  Keurmerk dementievriendelijke gemeente naar een hoger niveau brengen.19

17

https://www.persoonlijkegezondheidscheck.nl/ https://interventies.loketgezondleven.nl/interventieoverzicht2/Alcohol 19 www.keurmerkdementievriendelijk.nl 18

25



 

Levend(ig)e en laagdrempelige sociale kaart, combinatie online en offline, combinatie vrijwilligers en professionals20 in aanvulling op of ter vervanging van Wegwijs Wijdemeren en de Appelboom. Inzetten van de commerciële mogelijkheden van ondernemers: denk aan thuisbezorging, wandelen met de fysiotherapeut. Meer inzetten op preventieve maatregelen binnen de Wmo: laagdrempelige ontmoetgroepen zonder indicatie (pilot KAG), vroegtijdig investeren in Sociale Netwerk Strategieën) rond individu, training vrijwilligers.

Toelichting bij preventieve maatregelen Wmo: Het gebruik van deze maatwerkvoorzieningen kan naar verwachting met 6 tot 12 maanden uitgesteld worden door: 1. te investeren in laagdrempelige ontmoetgroepen zonder indicatie 2. vroegtijdig te investeren in netwerkbegeleiding waardoor het eigen netwerk van een inwoner versterkt wordt en betrokken blijft. Hiermee wordt de informele zorg vergroot en sluit de daginvulling zoveel mogelijk aan bij het leven van degene met dementie 3. te investeren in training, begeleiding en inzet van vrijwilligers. Hiermee wordt het aantal uren informele zorg per week verhoogd, waardoor ook de daginvulling vergroot wordt en de belasting van de mantelzorger verlaagd. De kosten van deze inzet ligt lager dan 18 uur dagbesteding per week. Uitstel van 6 tot 12 maanden levert daarom een besparing op. De ontmoetgroep in Loosdrecht wordt gezien als pilot en de ontwikkelingen worden gemonitord om de hypothese te staven dat het gebruik van de maatwerkvoorziening dagbesteding met 6 tot 12 maanden wordt uitgesteld. Het opzetten van laagdrempelige voorzieningen in de kernen, het voorzien in de netwerkbegeleiding en het trainen en opzetten van informele zorg door vrijwilligers kost afstemming en tijd.

Daarom wordt geadviseerd om niet te wachten op de resultaten van de pilot, maar vanuit het gewenste resultaat (uitstel van het gebruik van de maatwerkvoorziening met 6 tot 12 maanden, toename van de informele zorg met 12 uur en afname van de mantelzorgbelasting) het geschetste aanbod verder te ontwikkelen en een proces in te richten waarmee dit gemonitord en bijgesteld kan worden.

Actielijn 3 - Welzijnsstructuur versterken, gebruikmakend van de sterke sociale cohesie Door verder te investeren in de welzijnsstructuren worden ouderen ondersteund op de mentale aspecten van positieve gezondheid. Dit draagt bovendien niet alleen bij aan hun eigen welbevinden, ook aan dat van diegenen die zij ontmoeten: de maatjes en vrijwilligers, en andere ouderen. 2022  

20

Vergroten zichtbaarheid bestaande welzijnsactiviteiten en andere initiatieven (samenwerking met communicatie en dorpscoördinatoren) Inzet op faciliteiten om ouderen meer actief naar en van activiteiten brengen. Ook de ouderen in de derde levensfase.

vergelijk https://samengorinchem.nl/

26

 

 

Evaluatie en waar nodig versterken toegankelijkheid en bereikbaarheid van initiatieven: AutoMaatje en Duo-fietsen. Evaluatie en indien nodig bijsturen inzet dorpscoördinatoren en sociaal makelaar specifiek op doelgroep ouderen met zorg- en ondersteuningscoördinatietaken (combinatie met dorpenbeleid). Analyseer op basis van Iedereen in Beeld wat de behoefte is van de inwoners om zo gericht de welzijnsstructuur te kunnen versterken. Opzoeken samenwerking projectontwikkelaar om Nieuwe Meenthof senior-vriendelijk te maken.

2023 en verder  In elke kern een laagdrempelige ontmoetingsplek die tevens wordt benut om iedereen in beeld te houden, voor voorlichting en voor vragen. De lessen vanuit de evaluatie Wijdehuizen moeten hierbij in acht worden genomen door o.a. behoeftegerichte begeleiding en activiteitenaanbod, faciliteren van door bewoners zelf te ontplooien activiteiten en meer mogelijkheden voor ondersteuning vanuit kennis en expertise (bijvoorbeeld door themabijeenkomsten).21 22  Stimuleren en faciliteren van bewonersinitiatieven. Bijvoorbeeld door buurtbudgetten, mogelijk als onderdeel van het dorpenbeleid, waarmee gezamenlijke ondersteuning in kan worden gekocht  Ambassadeurs (vrijwilligers) inzetten om dorpsgenoten te betrekken.  Verbinding tussen onderwijs en doelgroep ouderen. Bijvoorbeeld voorlees-opa en –oma, klussenbus VMBO Groen specifiek voor ouderen (adopteer.omapost.nl/start).  Maatjesproject: met een maatje wordt bewegen leuker of wordt die stap eerder gezet. Hier kan verbinding worden gemaakt met de leefstijlcoach waardoor ook de groep mensen met een beweegbeperking en een GGZ achtergrond aan dit programma mee kan doen.  Aanpak per kern ontwikkelen in samenwerking met dorps coördinatoren (dorpenbeleid).

Actielijn 4 - Versterken informele en formele ondersteuning en zorg Door informele en formele ondersteuning beter en sneller op elkaar te laten aansluiten worden inwoners eerder op een passende manier ondersteund. Dit geeft een dubbelslag: doordat opkomende vragen eerder worden beantwoord wordt vermindering van de eigen kracht voorkomen of uitgesteld. 2022  

21

Gemeente faciliteert/stimuleert de doorontwikkeling van de samenwerking tussen het netwerk van naasten, de vrijwilligers in de kern, de nuldelijn en de eerste lijn. Structuur voor delen van kennis en informatie met en tussen partners, en: over bestaande of startende initiatieven in de gemeente, en over doelgroep/individuen bijvoorbeeld m.b.t. de preventieve huisbezoeken. Indien nodig ook samenwerkingsafspraken voor integrale ondersteuning.

zie bij voorbeeld www.huisvandewaard.nl of buurtkamerdekastanjeweesp.nl/

22 Uit de gesprekken met het veld kwamen meerdere opties voor locaties. Onder andere De Spot en De Bergplaats in

Nederhorst Den Berg.

27



 

Samenwerkingsafspraken tussen wijkteam en Wmo-consulent o.a. over ouderenzorg: aanspreekpunt, casusregie. Daartoe onderzoek doen naar gewenste rol van het wijkteam: participatie in voorveld en netwerkversterking of maatwerk. Uitbreiding mantelzorgondersteuning. Appelboom.nl uitbreiden met aanbod voor mantelzorgondersteuning, onder andere door het aanbod van Versa Welzijn onder de aandacht te brengen

2023 en verder  Investeren in eHealth en robotica om zelfredzaamheid te stimuleren en thuis te kunnen blijven wonen. 23  Opdracht voor het inzetten van Sociale Netwerk strategieën binnen de inkoop voor professionele zorg- en welzijn. 24  Investeren in het herkennen van netwerkkansen door de WMO-adviseurs.  Zicht op mantelzorgers en mantelzorgondersteuning worden integraal onderdeel bij de subsidieverlening en zorginkoop bij relevante professionele partners.  Transformatie dagbesteding van geïndiceerd naar open inloop. 25