Eindrapport rekenkameronderzoek effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen (5)

Om te vergroten: klik op een hoek en sleep. Om te verschuiven: klik op Bijsnijden in het rechtertabblad Opmaak.

Eindrapport Rekenkameronderzoek effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen

Colofon Projectnummer: 425 Auteurs: Sari van Aart Julian Edens Yorick van den Berg Gerard Nieuwe Weme B&A B.V. Bezuidenhoutseweg 161 Postbus 829 2501 CV Den Haag t 070 - 3029500 f 070 - 3029501 e-mail: info@bagroep.nl http: www.bagroep.nl Den Haag, 20 februari 2025

© Copyright B&A B.V. 2024 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Op alle opdrachten en werkzaamheden zijn de Algemene voorwaarden van B&A B.V. van toepassing, gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel Haaglanden onder dossiernummer: KvK Haaglanden 27177844. De Algemene voorwaarden treft u als bijlage aan en kunt u tevens inzien op onze website, www.bagroep.nl. B&A is gevestigd in Den Haag, Amsterdam en Rotterdam.

Inhoudsopgave 1. Managementsamenvatting

5

1.1

Inleiding

5

1.2

Beantwoording hoofdvraag

5

1.3

Conclusies

6

1.4

Aanbevelingen

6

1.5

Bestuurlijke reactie

8

1.6

Nawoord

11

2. Inleiding

13

2.1

Aanleiding

13

2.2

Onderzoeksvragen

13

2.3

Onderzoeksverantwoording

13

3. Bevindingen leefwereld

17

3.1

Inleiding

17

3.2

Bevindingen bekendheid ondersteuning

17

3.3

Bevindingen vinden en aanvragen ondersteuning

17

3.4

Bevindingen effecten op bestaanszekerheid

18

3.5

Bevindingen ervaringen hulp Kindregeling

20

3.6

Toetsing normenkader

21

4. Bevindingen uitvoeringswereld

25

4.1

Inleiding

25

4.2

Bevindingen toepassen strategieën verbeteren bereik, versterken maatschappelijke positie en aanpassen van regels 25

4.3

Bevindingen benutten gemeentelijke regierol

26

4.4

Bevindingen ondersteuning kinderen in armoede door partners

27

4.5

Toetsing normenkader

29

5. Bevindingen beleidswereld

33

5.1

Inleiding

33

5.2

Bevindingen regelingen

33

5.3

Bevindingen bereik en uitgaven regelingen

35

5.4

Bevindingen inzet, beleid en knelpunten vergroten bereik

36

5.5

Bevindingen besteding extra Rijksmiddelen armoedebestrijding

41

5.6

Bevindingen monitoring effecten

42

5.7

Toetsing normenkader

43

Bijlage 1: deelvragen

45

Bijlage 2: het normenkader

46

Bijlage 3: geraadpleegde bronnen

49

Inhoudsopgave

3

Om te vergroten: klik op een hoek en sleep. Om te verschuiven: klik op Bijsnijden in het rechtertabblad Opmaak.

1

MANAGEMENTSAMENVATTING

Managementsamenvatting

4

1. Managementsamenvatting 1.1

Inleiding

De Rekenkamer van de gemeente Wijchen heeft een onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de gemeentelijke armoedeaanpak onder de Wijchense huishoudens, met verbijzonderde aandacht voor de mate waarin kinderen die in armoede leven en opgroeien worden bereikt met dit beleid. Na een documentenanalyse is achtereenvolgens gesproken met inwoners (de leefwereld), uitvoerders van gemeente en partners (de uitvoeringswereld) en de beleidsmedewerkers, portefeuillehouder en de raad van de gemeente (de beleidswereld). Op basis van deze input is deze nota opgesteld.

1.2

Beantwoording hoofdvraag

Beantwoording hoofdvraag In hoeverre slaagt de gemeente Wijchen erin om met de armoedeaanpak de Wijchense huishoudens, en in het bijzonder kinderen, in (dreigende) armoede te bereiken en is deze aanpak effectief? Het huidig bereik ligt hoog maar kan vergroot worden In het beleidsplan “Geldzorgen, armoede en schulden” staat vermeld dat naar schatting iets minder dan 70% van de doelgroep wordt bereikt met één of meer inkomensondersteunende regelingen. Dit is een mooi resultaat. Uit het rekenkameronderzoek komt daarnaast naar voren dat verbeterpunten onder andere zijn: het bieden van ondersteuning bij aanvragen, nazorg faciliteren, laagdrempelige inloopplekken creëren in wijken en ambtshalve verstrekken. Consulenten lossen vooral binnengekomen hulpvragen op en passen waar mogelijk maatwerk toe, wat de effectiviteit vergroot maar ook meer inspanning vraagt. Partners van de gemeente zouden graag zien dat de gemeente de regierol neemt in het toewerken naar één laagdrempelig loket, met één aanspreekpunt per huishouden. Zowel de consulenten als partners missen een structurele leer-en verbetercyclus. De huidige ondersteuning helpt maar is niet altijd duurzaam De ondersteuning vanuit de gemeente en partners draagt bij aan het verbeteren van de bestaanszekerheid van de meeste inwoners. De ondersteuning geeft ademruimte voor gezinnen en hun kinderen.

De gezinnen waarmee is gesproken, noemden hierbij specifiek dat hun kinderen door deze ondersteuning nu kunnen sporten en meedoen op school. Dit vinden zij cruciaal voor hun welzijn en opgroeien. De ondersteuning lost niet altijd structurele problematiek van inwoners op. Het zorgt dat zij maandelijks rond kunnen komen maar zij kunnen bijvoorbeeld geen buffer opbouwen voor onvoorziene kosten. Bij de Voedselbank heeft 40% van de cliënten een hulpduur van meer dan drie jaar, en 10% zelfs bijna zeven jaar. Dit wijst erop dat duurzame verbetering van bestaanszekerheid nog onvoldoende wordt gerealiseerd.

Managementsamenvatting

5

1.3

Conclusies

Conclusie 1: aantallen niet-gebruikers niet in beeld Hoewel de aantallen en uitgaven van verstrekte ondersteuning goed inzichtelijk zijn, ontbreekt een beeld van het aantal niet-gebruikers per regeling en hun profiel. Daarnaast is weinig inzicht in het effect van de ondersteuning op bestaanszekerheid. De gemeente gebruikt CBS-cijfers, de armoedemonitor en rapportages over bijzondere bijstand om effecten te volgen, maar monitoring blijft vooral globaal en kwalitatief. Conclusie 2: ondersteuning vinden en aanvragen is ingewikkeld Het proces van het vinden en aanvragen van hulp wordt als moeilijk ervaren door inwoners. Dit heeft verschillende oorzaken, waaronder het verzamelen van de benodigde documenten, het gebrek aan kennis over mogelijkheid tot hulp, het werken met bonnetjes of het overspoelende effect van het brede aanbod aan regelingen. Daarnaast richten de meeste maatregelen en voorzieningen zich op inwoners met een inkomen tot 110% of 120% van de bijstandsnorm, afhankelijk van de regeling. Conclusie 3: de ondersteuning lost voor velen de onderliggende oorzaken niet op De geboden hulp biedt inwoners ademruimte en kinderen kunnen meer meedoen aan de samenleving, maar de hulp lost voor velen de onderliggende structurele problemen niet op. Regelingen zijn namelijk specifiek en afgebakend, waardoor ze wel specifieke problemen aanpakken maar geen duurzame oplossingen bieden.

Inwoners met langdurige bestaansonzekerheid blijven vaak jarenlang in deze situatie zitten. Conclusie 4: raad kan onvoldoende sturen op effectiviteit Raadsleden hebben behoefte aan duidelijke informatie over de maatschappelijke effecten en de relatie tussen kosten en resultaten, inclusief inzicht in de kosten van de huidige uitvoering en van alternatieve vormen. Dit stelt hen in staat betere keuzes te maken. De huidige informatievoorziening schiet volgens de in dit onderzoek gesproken raadsleden tekort, waardoor de raad onvoldoende sturing en grip op dit onderwerp ervaart.

1.4

Aanbevelingen

Aanbeveling 1: Vergroot het inzicht in het niet-bereik Om het bereik van ondersteuningsregelingen te vergroten, moet de gemeente Wijchen inzicht krijgen in welke groepen inwoners buiten beeld blijven. Sluit aan bij de lokale armoedescan van het CBS, die voor elke regeling het bereik en niet-bereik in kaart brengt. Door meer inzicht in het profiel van niet-gebruikers kan deze groep beter worden benaderd. Tegelijkertijd moet ondersteuning eenvoudiger en effectiever worden gemaakt. Consulenten attenderen inwoners al op andere regelingen waar zij recht op hebben in het intake gesprek bij een aanvraag. De gemeente kan een stap verder gaan door het juridisch mogelijk maken van ambtshalve verstrekken en dit vervolgens inzetten. Dit gebeurt reeds in andere gemeenten.

Managementsamenvatting

6

Verder kan het samenvoegen van regelingen helpen om overzicht te creëren voor zowel inwoners als uitvoerders. Daarnaast kan meerjarige verstrekking met steekproefsgewijze controle achteraf administratieve lasten verlagen. Een laagdrempelige één loketfunctie in de wijken biedt inwoners directe toegang tot ondersteuning en advies. Aanbeveling 2: Vergroot de effectiviteit door in te spelen op achterliggende oorzaken Bied consulenten ruimte voor maatwerk in hun werkwijze binnen de huidige kaders. Binnen de wettelijke kaders moet flexibiliteit worden geboden, zodat consulenten kunnen afwijken van standaardprocedures om achterliggende, persoonlijke oorzaken van inwoners aan te pakken en duurzaam hun bestaanszekerheid te verbeteren. Voorbeelden zijn het vergoeden van openbaar vervoer, het financieren van een fiets om naar sollicitatiegesprekken te gaan, of het dekken van extra kosten voor kindzorg. Dit vereist ook een intensievere samenwerking tussen consulenten en partners om inwoners effectief en structureel te ondersteunen. Aanbeveling 3: Ontwikkel een leer- en verbetercyclus. Ontwikkel een leer- en verbetercyclus voor de aanpak van armoede in Wijchen, waarbij met partners en de gemeente Druten kennisuitwisseling en doorontwikkeling kan plaatsvinden. Het college wordt verzocht de regie te nemen in het opzetten van deze cyclus.

Hierbij is het belangrijk dat kennisuitwisseling en doorontwikkeling bijdragen aan de verdere ontwikkeling van de aanpak, inzicht geeft in doelgroepen die niet worden bereikt en de effecten van maatregelen verduidelijkt. Er kan daarbij ook gekeken worden naar werkwijzen in andere gemeenten. Daarnaast moet ruimte worden geboden voor het bevorderen van deskundigheid van consulenten door middel van cursussen en opleidingen. Aanbeveling 4: Geef een vervolg aan het beleidsplan “Geldzorgen, armoede en schulden”. Stel een uitvoeringsplan op met een integrale benadering over de effectiviteit van de uitvoering en daarbij mogelijke interventies, een aantal scenario’s en de daaraan verbonden kosten. Het college wordt verzocht om enkele scenario’s voor te leggen aan de raad waarin inzicht wordt gegeven over de verwachte effecten en kosten per scenario. Vraag als raad aan het college een uitvoeringsplan met scenario’s van het beleidsplan.

Managementsamenvatting

7

1.5

Bestuurlijke reactie

Gemeente Wijchen Kasteellaan 27 Postbus 9000 6600 HA Wijchen t 088 432 70 00 e gemeente@wijchen.nl

Team Werk & inkomen Domein Sociale leefomgeving

contactpersoon Evy van Hemmen - Geerdinck

datum onderwerp verzonden

4 februari 2025 Bestuurlijke reactie rekenkamerrapport armoedebeleid Wijchen

t 088 - 432 71 05 ons kenmerk Z/24/274034

Geachte leden van de rekenkamer, Het college heeft met interesse uw onderzoeksrapport “effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen” gelezen. U verzoekt in een begeleidend schrijven om een bestuurlijke reactie. Met deze brief maken wij daar graag gebruik van. Na een algemene reactie op het rapport zullen wij specifiek per aanbeveling een reactie geven. Het college wil u op de eerste plaats bedanken voor het onderzoek naar een onderwerp dat direct onze inwoners raakt. In april 2023 is het beleidsplan ’Geldzorgen, armoede en schulden’ vastgesteld. We zijn daarna begonnen met de start van de uitvoering van het beleid. Belangrijke elementen in het beleidsplan zijn het vinden van de juiste methoden om groepen inwoners te bereiken én de samenwerking met maatschappelijke organisaties. Het bereik van de minder zelfredzame groepen in de samenleving is een continue zoektocht naar methoden die werken. Fijn om te lezen dat dit uw aandacht heeft getrokken. Uit uw onderzoek komt naar voren dat ons beleid voor de bestrijding van kinderarmoede slaagt. Het bereik is goed. Kinderen uit gezinnen met lage inkomens kunnen goed mee doen en hun welbevinden neemt toe. Eveneens is het positief bevestigd te zien dat de consulenten alle ruimte opzoeken om voor onze inwoners de meest passende oplossingen te vinden.

En dat zij erin slagen om goed aan te sluiten bij de leefwereld van de inwoners die hulp en ondersteuning vragen.

Managementsamenvatting

8

Wijchen is een gemeente die groot belang hecht aan de samenwerking met maatschappelijke partners. De laatste jaren is hier intensief op ingezet. We zijn trots op al onze partners en de wijze waarop wij met elkaar samenwerken aan het bestrijden van armoede. Dit heeft al geleid tot goede initiatieven en acties die bijdragen aan de effectiviteit van het armoedebeleid. Voordat we ingaan op de aanbevelingen merken wij op dat wij in het rapport de nieuwe definitie van armoede (2024, CBS, SCP en Nibud) missen. In deze definitie wordt ook het vermogen meegenomen. Het actuele beeld volgens de nieuwe definitie laat zien dat het aantal huishoudens dat in ‘armoede’ leeft in Wijchen maar half zo groot is. Aanbeveling 1: Vergroot het inzicht in het niet-bereik “Om het beleid van ondersteuningsregelingen te vergroten… toegang tot ondersteuning en advies.” Reactie Onder deze aanbeveling doet u 3 suggesties. Ten eerste de aansluiting bij de lokale armoedescan van het CBS. Aangezien de lokale minimaregelingen verschillen per gemeente en niet landelijk worden verzameld, is de lokale armoedescan niet voor alle gemeenten beschikbaar. Ook voor de gemeente Wijchen niet. Wij gebruiken andere bronnen om meer zicht te krijgen in de verschillende doelgroepen. Ten tweede noemt u dat de ondersteuning en het aanvragen van voorzieningen en regelingen eenvoudiger en effectiever moet worden gemaakt.

Het vereenvoudigen van aanvragen zal altijd een punt van aandacht blijven. Op alle door u opgesomde maatregelen hebben wij initiatieven lopen. We werken hierbij nauw samen met onze partners. Wij willen meer ruimte inbouwen voor uitleg en ondersteuning van de kant van de gemeente. Ten derde noemt u een aantal maatregelen om het overzicht voor inwoners en uitvoerders te vergroten. Dit heeft onze aandacht. De onlangs geïntroduceerde inkomenskaart is hier een voorbeeld van.

Aanbeveling 2: Vergroot de effectiviteit door in te spelen op achterliggende oorzaken “Biedt consulenten ruimte … om inwoners effectief en structureel te ondersteunen.” Reactie Het college is met u van mening dat maatwerk erg belangrijk is. Binnen de wettelijke kaders is ruimte aanwezig om af te wijken van de regels. Dit kan op grond van de hardheidsclausule. Waar nodig wordt hiervan gebruik gemaakt. Zoals u heeft opgemerkt hebben de consulenten aandacht voor de achterliggende, persoonlijke oorzaken van inwoners. Als dit nodig is wordt de samenwerking gezocht met het Sociaal Team of de maatschappelijke partners. Aanbeveling 3: Ontwikkel een leer- en verbetercyclus “Ontwikkel een leer- en verbetercyclus…. cursussen en opleidingen.” Reactie U verzoekt ons om de regie te nemen in het opzetten van een leer- en verbetercyclus. Dit dient ertoe om kennisuitwisseling tussen de gemeente en de partners te stimuleren en de doorontwikkeling van de aanpak van het armoedebeleid vorm te geven. Wij delen deze constatering helemaal en zijn hier ook al vanaf 2020 mee bezig. Aanbeveling 4: Geef een vervolg aan het beleidsplan “Geldzorgen, armoede en schulden” “Stel een uitvoeringsplan op …. scenario’s van het beleidsplan.”

Managementsamenvatting

9

Reactie Na afloop van dit beleidsplan wordt een nieuw beleidsplan wordt gemaakt. Dit wordt behandeld in de raad. Nadat is ingestemd met het beleidsplan gaan wij over tot uitvoering. Wij onderstrepen het belang om de gemeenteraad meer in haar kracht te zetten door de kader stellende en controlerende rol van de gemeenteraad te versterken. U geeft daarvoor een aantal voorstellen die we graag met de raad bespreken. Slotwoord Het college is dankbaar voor de inzichten uit dit rekenkameronderzoek, die helpen onze inzet op de bestrijding van armoede blijvend te ontwikkelen. We zien er naar uit concreet en met elkaar aan de slag te gaan. We nemen het initiatief om met de raad in gesprek te gaan over verduidelijking van de informatievoorziening. Graag horen wij van de raad of daar behoefte aan is. Er komen financieel moeilijke jaren. Wellicht raakt dit ook het sociaal domein. Wij hebben er vertrouwen in dat we samen met de gemeenteraad op dit thema goede verstandige keuzes kunnen maken.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders

J.M. Hendrix, gemeentesecretaris

R.D. Helmer-Englebert burgemeester

Managementsamenvatting

10

1.6

Nawoord

De rekenkamer bedankt het college voor haar reactie en heeft deze met belangstelling gelezen. Het is inderdaad een goed resultaat dat met het armoedebeleid veel kinderen uit gezinnen met een laag inkomen worden bereikt en dat hun welzijn hierdoor toeneemt. De rekenkamer waardeert dat het college de geboden verbeterpunten herkent en de intentie heeft om hier verder mee aan de slag te gaan. In de reactie verwijst het college naar de nieuwe definitie van armoede die het CBS, SCP en Nibud in oktober 2024 hebben gepresenteerd.1 Volgens deze nieuwe definitie is het aantal mensen in armoede afgenomen maar er is ook geconstateerd dat de ernst van de armoede is toegenomen doordat er relatief meer werkenden arm zijn. Deze groep blijkt vaker meer inkomen tekort te komen dan bijstandsgerechtigden. Daarnaast blijft er een grote groep huishoudens die (langdurig) net boven de armoedegrens leeft en moeite heeft om rond te komen. Gemeenten kunnen, als zij dat willen, deelnemen aan de Lokale Armoedescan van het CBS. Gemeenten als Arnhem, Zwolle en Nijmegen hebben hier op eigen initiatief aan deelgenomen. Deze scan biedt per lokale regeling data waarmee de gemeente het bereik van haar beleid beter kan monitoren en bijsturen. De gemeente moet hiervoor data aanleveren aan het CBS.

De VNG heeft de ambitie om alle gemeenten aan te laten sluiten op deze Lokale Armoedescan en er is hiervoor een dataprojectleider bij VNG Realisatie aangesteld. De rekenkamer vindt het bemoedigend om te lezen dat het college op alle voorgestelde maatregelen om de inkomensondersteuning eenvoudiger en effectiever te maken, reeds initiatieven in gang heeft gezet. Het college geeft aan dat er sinds 2020 wordt gewerkt aan een leer- en verbetercyclus in samenwerking met partners. Dit is een waardevolle ontwikkeling. Tegelijkertijd blijkt uit ons onderzoek dat zowel partners als consulenten een structurele leer- en verbetercyclus missen. Hier liggen dus kansen voor verdere versterking. Tot slot zal de rekenkamer, in het kader van de versterking van de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad, de initiatieven om de informatievoorziening aan de raad over het armoedebeleid te verbeteren met interesse blijven volgen. De rekenkamer is verheugd dat het college de inzichten uit het rekenkameronderzoek van belang vindt voor de verdere ontwikkeling en uitvoering van het armoedebeleid van de gemeente Wijchen. De rekenkamer vertrouwt erop dat de gemeenteraad en het college deze inzichten zullen benutten om het armoedebeleid verder te versterken. En er nog meer mensen, kinderen, worden bereikt.

1

CBS: Nieuwe meetmethode CBS, SCP en Nibud brengt armoede scherper in beeld.

Managementsamenvatting

11

Om te vergroten: klik op een hoek en sleep. Om te verschuiven: klik op Bijsnijden in het rechtertabblad Opmaak.

2 INLEIDING

Managementsamenvatting

12

2. Inleiding 2.1

Aanleiding

In de gemeente Wijchen hadden in 2023 circa 1800 huishoudens langer dan een jaar een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. In deze huishoudens groeien circa 500 minderjarige kinderen op, dit is 7,3% van het totaal aantal kinderen in de gemeente Wijchen (Bron CBS, het CBS rondt af op 100-tallen). Circa 400 huishoudens hadden langer dan 4 jaar een inkomen tot 101% van de bijstandsnorm; in deze huishoudens groeien circa 100 kinderen op. Armoede raakt de gezinnen waarin kinderen opgroeien maar ook de kinderen zelf. Voor deze kinderen heeft het opgroeien in armoede gevolgen voor de mate van socialisatie en de mogelijkheden tot participatie in de samenleving. Het gemeentebestuur van Wijchen heeft veel aandacht voor armoedebestrijding, wat blijkt uit de coalitieakkoord en het recente beleidsplan Geldzorgen, armoede en schulden (2023). Onderzoek naar de effectiviteit van het armoedebeleid is nog niet gedaan. Ook is er nog geen inzicht in wat het armoedebeleid betekent voor de kinderen die in armoede opgroeien. De Rekenkamer heeft een onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de gemeentelijke armoedeaanpak onder de Wijchense huishoudens, met verbijzonderde aandacht voor de mate waarin kinderen die in armoede leven en opgroeien worden bereikt met dit beleid.

2.2

Onderzoeksvragen

De centrale onderzoeksvraag is: In hoeverre slaagt de gemeente Wijchen erin om met de armoedeaanpak de Wijchense huishoudens, en in het bijzonder kinderen, in (dreigende) armoede te bereiken en is deze aanpak effectief? De Rekenkamer heeft een onderscheid gemaakt tussen deelvragen die gaan over de ervaringen vanuit het perspectief van de inwoners (de ‘leefwereld’), het perspectief van de uitvoerders die inwoners helpen (de ‘uitvoeringswereld’) en het perspectief van de beleidsmakers (de ‘beleidswereld’). Door de bevindingen vanuit deze perspectieven met elkaar te verbinden en te confronteren wordt een antwoord gegeven op het centrale doel: de effectiviteit van de Wijchense uitvoering van het armoedebeleid. De deelvragen treft u aan in bijlage 1. Het normenkader ingedeeld naar deelvragen treft u aan in bijlage 2.

2.3

Onderzoeksverantwoording

Het onderzoek heeft bestaan uit de volgende stappen: Documentenstudie Eerst is gestart met een analyse van alle inkomensregelingen die de gemeente biedt. Welke regelingen kent de gemeente en welke voorwaarden gelden daarvoor. Op basis van gemeentelijke cijfers is in beeld gebracht hoe het gebruik van deze regelingen zich heeft ontwikkeld. Ook is op basis van beschikbaar gestelde gegevens een analyse opgesteld van de armoedeproblematiek in Wijchen. Het tweede deel van de documentenstudie heeft zich gericht op een inhoudelijke analyse van het relevante beleid rondom armoede, schulden en bestaanszekerheid, specifiek voor huishoudens met kinderen. Daarbij is ook meegenomen het proces van informatievoorziening van het college richting de raad over de aanpak van armoede, schulden en het verbeteren van de bestaanszekerheid.

Inleiding

13

Veldwerk inwoners Op basis van geanonimiseerde bestanden van de gemeente met daarin huishoudens met kinderen die gebruik hebben gemaakt van inkomensregelingen is een selectie gemaakt om 15 huishoudens met kinderen te kunnen interviewen. Met deze 15 huishoudens heeft een gesprek plaatsgevonden over hun ervaringen met het proces van aanvragen en over het effect dat de hulp voor hen heeft gehad. Veldwerk uitvoerende medewerkers en partners Met uitvoerende consulenten van de gemeente is een interview afgenomen. Het doel van dit gesprek was om te achterhalen hoe het proces van aanvragen verloopt, hoe huishoudens bij de hulp en ondersteuning terecht komen, wat gedaan wordt om het bereik van huishoudens te vergroten en wat verklaringen zijn voor het niet-bereiken van hen. Met partners van de gemeente Wijchen is gesproken over hoe zij huishoudens en gezinnen waarvan de bestaanszekerheid onder druk staat ondersteunen en hoe zij de samenwerking met de gemeente vormgeven. Ook zijn de consulenten en partners bevraagd op wat goed gaat en wat beter kan. Ook is hen gevraagd om te reflecteren op de bevindingen uit gesprekken met huishoudens. Veldwerk beleidsmakers Met beleidsmedewerkers verantwoordelijk voor armoede en bestaanszekerheid is een interview afgenomen. Daarnaast heeft een interview met de verantwoordelijk wethouder plaatsgevonden.

In deze gesprekken is nagegaan wat de belangrijkste doelen zijn van de gemeente, hoe de gemeente stuurt op het doelbereik, hoe ingezet wordt op huishoudens met kinderen, hoe de extra beschikbaar gestelde middelen voor kinderarmoede zijn ingezet, wat verklaringen zijn voor bereikte resultaten, wat goed gaat en wat beter kan. Ook is hen gevraagd te reflecteren op de uitkomsten uit de gesprekken met inwoners en met uitvoerders. Groepsgesprek met een vertegenwoordiging van de raad De laatste fase in het onderzoek betrof een groepsgesprek met een vertegenwoordiging van de raad. In dit gesprek zijn de voorlopige bevindingen uit de voorgaande stappen op hoofdlijnen toegelicht. De raadsleden zijn bevraagd hierop en op de invulling van hun kaderstellende en controlerende rol te reflecteren: wat gaat goed en wat kan beter? Zo is steeds in elke stap voortgeborduurd op de bevindingen uit voorgaande stappen. Rapportage De bevindingen zijn per perspectief (inwoner, uitvoerder en beleidsmaker) opgesteld. Dit heeft geleid tot een nota van bevindingen. De nota is aangeboden voor ambtelijk wederhoor en de reactie hierop aangevuld met conclusies en aanbevelingen is verwerkt in deze nota die wordt aangeboden voor bestuurlijk wederhoor.

Inleiding

14

Om te vergroten: klik op een hoek en sleep. Om te verschuiven: klik op Bijsnijden in het rechtertabblad Opmaak.

3

BEVINDINGEN LEEFWERELD

Inleiding 16

3. Bevindingen leefwereld 3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de bevindingen vanuit het perspectief van de inwoners weergegeven. Eerst zijn in de rode kaders de bevindingen per deelvraag op hoofdlijnen weergegeven, gevolgd door een Onderbouwing van dat antwoord. Het hoofdstuk sluit af met een toetsing aan het normenkader. De snelle lezer kan volstaan met het lezen van de beantwoording op hoofdlijnen in de rode kaders. De deelvragen van de ‘Leefwereld’ treft u aan in bijlage 1.

3.2 1.

Bevindingen bekendheid ondersteuning Is het voor inwoners van de gemeente Wijchen en met name huishouders met kinderen in (dreigende) armoede duidelijk dat en waar zij terecht kunnen voor het aanvragen van ondersteuning?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪

De meerderheid van de inwoners waarmee gesproken is, geeft aan dat zij zelf niet wisten waar zij

▪

De meerderheid van de inwoners waarmee gesproken is, is via hun netwerk of een organisatie

terecht konden voor het aanvragen van ondersteuning. doorverwezen naar de gemeente om ondersteuning aan te kunnen vragen. Onderbouwing De meerderheid van de gesproken inwoners maakt gebruik van meerdere inkomensregelingen. De meerderheid van de gesproken inwoners (13/15) geeft aan dat zij zelf niet wisten waar zij terecht konden voor het aanvragen van ondersteuning. Van deze 13 inwoners staan 4 inwoners onder bewind en hebben hun bewindvoerders de ondersteuning voor hen aangevraagd bij de gemeente. De rest van deze inwoners (9/15) zijn via hun netwerk of een organisatie (zoals Vluchtelingenwerk) doorverwezen naar de gemeente om ondersteuning aan te kunnen vragen. Inwoners geven aan dat op het moment dat zij in de problemen kwamen, zij niet wisten dat ze bij de gemeente terecht konden voor ondersteuning. De meerderheid van de gesproken inwoners ervaart dat de gemeente niet proactief is in het verspreiden van informatie over de mogelijkheid tot ondersteuning.

3.3 2.

Bevindingen vinden en aanvragen ondersteuning Hoe ervaren inwoners van de gemeente Wijchen en met name de huishoudens met kinderen het proces van vinden en aanvragen van hulp?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪

▪

De meerderheid van de inwoners waarmee gesproken is, geeft aan dat het proces van het vinden en aanvragen van hulp moeilijk was, dit kwam door: o Aanvragen zijn tijdrovend, herhalend en ingewikkeld o

Ze wisten er niet van af

o

Het verzamelen van benodigde documenten

o

Afhankelijkheid van hulp van derden zoals bewindvoerders en organisaties.

Een derde van de inwoners waarmee gesproken is, geeft aan dat het proces niet als moeilijk wordt ervaren, vooral wanneer de gemeente of andere organisaties actief hielpen bij het vinden en aanvragen van hulp.

Bevindingen leefwereld

17

Onderbouwing Het proces van het vinden en aanvragen van hulp werd door veel inwoners als moeilijk ervaren. Van de 15 geïnterviewde inwoners gaven er 10 aan dat ze of er niet van wisten, of dat het verzamelen van de benodigde documenten en het indienen van aanvragen tijdrovend, herhalend en ingewikkeld was. Dit werd verder onderbouwd door het feit dat 10 van de 15 inwoners afhankelijk waren van hulp van derden, zoals bewindvoerders of organisaties, om de juiste ondersteuning te vinden en aan te vragen. “Ik heb eigenlijk nooit om financiële hulp gevraagd. Ik heb om hulp gevraagd om mijn toekomst veilig te stellen. Het is niet moeilijk om hulp te vragen, maar het is moeilijk om goedkeuring te krijgen voor de hulp die ik zou willen.”

5 van de 15 inwoners meldden dat ze het proces niet als moeilijk ervaren, vooral niet wanneer de gemeente of andere organisaties actief hielpen bij het vinden en aanvragen van hulp.

“For me it wasn’t difficult to request help. I have received support from Vluchtelingenwerk Nederland – they assisted me in requesting support from municipality. I could further find out myself what I had to do, which information to look up etc. I used the Kindregeling, Meedoenregeling and Bijzondere Bijstand, Laptopregeling.”

3.4 3.

Bevindingen effecten op bestaanszekerheid Heeft de ondersteuning bijgedragen aan het verbeteren van de bestaanszekerheid van inwoners van de gemeente Wijchen en met name huishoudens met kinderen?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪

▪

De ondersteuning heeft bijgedragen aan het verbeteren van de bestaanszekerheid van de meerderheid van de inwoners waarmee gesproken is, de ondersteuning geeft ademruimte. Belangrijke factoren hiervan zijn: o Dat hun kinderen kunnen sporten en deelnemen op school o

Meer ademruimte en de basisbehoeften kunnen veroorloven

o

(Sneller) schulden kunnen aflossen.

Verschillende inwoners waarmee gesproken is, geven aan dat zij hiermee niet voldoende geholpen zijn.

Onderbouwing Van de 15 geïnterviewde inwoners gaven er 13 aan dat de ondersteuning hun bestaanszekerheid verbeterde. Gezinnen noemden hierbij specifiek dat hun kinderen door deze ondersteuning nu kunnen sporten en meedoen op school. Dit vinden zij cruciaal voor hun welzijn en opgroeien. Verder noemden de inwoners specifiek dat zij door de gemeentelijke regelingen meer ademruimte krijgen en (sneller) schuldenvrij zijn. Deze regelingen boden hen de nodige ademruimte en hielpen hen om basisbehoeften te vervullen. En in een aantal gevallen droeg dit zeker bij aan een duurzaam herstel.

Bevindingen leefwereld

18

“Ik ben vanuit mijn werksituatie werkloos geworden. Vervolgens heb ik een bijstandsuitkering aangevraagd omdat ik niet aan het werk kwam. In mijn eerste jaar werkloos begon mijn gezondheid parten te spelen. Vervolgens ben ik van het een in het ander gerold. Ik kreeg een coach van de gemeente. Deze stelde na ongeveer acht gesprekken vast dat ik niet kon werken. Toen ben ik in de bijstand gekomen. Ik zat tussen de wal en het schip. Ik heb zelf contact opgenomen met de gemeente om een keuring te krijgen. Dit werd gedaan door een arts van het UWV. Ik vond het prettig dat daarna vanuit de gemeente niet is gedrukt. Ik heb zelf mijn pad aangegeven aan de gemeente. Soms ging het beter met mij en soms ging het slechter. Ik heb het op mijn eigen tempo mogen doen. Mijn eerste re-integratiecoach was bij het UWV, vervolgens kreeg ik een coach via de gemeente. En sinds kort werk ik weer.”

Daarnaast maken inwoners gebruik van de Voedselbank en ontvangen zij gerichte ondersteuning van Vluchtelingenwerk en de Stichting Vincentius. De hulp van deze partners wordt als positief ervaren. Het biedt mensen extra middelen als voedsel of ondersteuning bij het oplossen van alledaagse vragen. Verschillende inwoners geven aan dat, hoewel de ondersteuning ademruimte geeft, zij hier niet volledig mee geholpen zijn. Voorbeelden hiervan zijn: ▪ ▪ ▪

▪

Een inwoner met vluchtelingenachtergrond geeft aan begeleiding te missen bij om- of bijscholing. Een inwoner geeft aan niet financieel geholpen te worden met studeren, omdat hij te oud is. Deze persoon heeft een vluchtelingenachtergrond. Een gezin geeft aan dat ze er financieel op achteruit zijn gegaan doordat de vader ging werken. Ook hebben zij een gehandicapte dochter met hogere kosten waarbij de gemeente volgens hen niet genoeg ondersteunt. Een inwoner geeft aan dat zij niet mobiel is met het OV vanwege de kosten. In deze kosten wordt niet voorzien.

Inwoners (en in volgende hoofdstukken ook partners en de gemeente) geven aan dat een mogelijkheid tot een meer op maatgerichte ondersteuning, die niet onder huidige regelingen vallen, hen daadwerkelijk beter zou helpen. Binnen de kaders van het huidige armoedebeleid kunnen problemen niet structureel opgelost worden. Verder ervaren inwoners waarvan bestaanszekerheid onder druk staat vaak stress door vooral hun financiële situatie en door grote veranderingen in hun leven. Zie citaten hieronder.

“Boodschappen doen is niet altijd even leuk. Ene keer meer stress dan de andere keer, vooral wanneer er onverwachte, grote uitgaves zijn. Het is niet makkelijk als alleenstaande moeder met 3 kinderen, het leven is erg duur.”

“Nee, normaal gesproken heb ik geen problemen met formulieren invullen, maar sinds de scheiding heb ik veel emotionele en financiële problemen. Ik heb toen mijn contactpersoon om hulp gevraagd bij het invullen.”

Bevindingen leefwereld

19

Dit wordt ook aangegeven in een onderzoek van de Radboud Universiteit. Via het Gezinspanel Wijchen kunnen mensen die met weinig geld moeten rondkomen met hun gezin, hun stem beter laten horen in onderzoek, beleid en praktijk. Het onderzoek geeft aan dat gezinsgezondheid voor ouders vooral minder stress betekende en meer sociaal welzijn en veiligheid voor henzelf en hun kinderen, evenals voldoende financiële middelen. Hun prioriteiten voor het verbeteren van de gezinsgezondheid hadden allemaal betrekking op het verminderen van stress: ze hadden genoeg geld nodig, een veilige plek voor hun kinderen (inclusief kinderen met een handicap) om elkaar te ontmoeten en te spelen, en goede communicatie met de autoriteiten. De ideeën van ouders over interventieactiviteiten impliceerden dat activiteiten financieel ondersteunend of betaalbaar moesten zijn, dat ze het opbouwen van sociaal ondersteunende relaties mogelijk moesten maken, dat activiteiten warme persoonlijke begeleiding moesten omvatten om participatie mogelijk te maken, en dat schriftelijke communicatie begrijpelijk en toegankelijk moest zijn. Inwoners met wie we hebben gesproken geven als toekomstverwachting aan: dat zij graag schuldenvrij zijn, dat zij het beste voor hun kinderen willen zodat zij goed mee kunnen doen, dat zij graag een baan vinden of dat zij een keer met de kinderen op vakantie willen gaan.

3.5 4.

Bevindingen ervaringen hulp Kindregeling Stichting Leergeld 2stromenland heeft in 2022 hulp geboden aan 28 families en 35 kinderen. Wat zijn de ervaringen van deze families bij het zoeken en vinden van financiële hulp? Kennen deze families ervaringen van andere mensen die het niet lukt om hulp te zoeken/vinden?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

De Kindregeling wordt op het moment uitgevoerd door de gemeente zelf, de gemeente heeft deze taken overgenomen. De meerderheid van de inwoners waarmee gesproken is, is tevreden over de ontvangen ondersteuning. Echter had de meerderheid van de inwoners waarmee gesproken is, hulp nodig bij het zoeken en vinden van hulp. Ook is de meerderheid waarmee gesproken is, niet volledig op de hoogte van alle beschikbare regelingen. Het werken met bonnetjes wordt als omslachtig en vervelend ervaren.

Onderbouwing De Kindregeling wordt op het moment uitgevoerd door de gemeente zelf. De kindregeling wordt uitgevoerd door de gemeente en de gemeente heeft hierover samenwerkingsafspraken gemaakt met de stichting Leergeld. De gemeente ondersteunde ook voor de Klijnsma-gelden kinderen in armoede (indirecte studiekosten, geldterugregeling). De extra middelen (Klijnsma-gelden) zijn toegevoegd aan het reeds bestaande budget en heeft daarmee het gemeentelijk beleid aanzienlijk verruimd.

De ervaringen van inwoners met deze regeling zijn over het algemeen positief. De meeste inwoners die hulp ontvingen, waardeerden de ondersteuning die zij kregen, vooral voor hun kinderen. Sommige inwoners hadden moeite om hulp te vinden of waren niet volledig op de hoogte van alle beschikbare regelingen. 13 van de 15 inwoners geven aan geen andere mensen te kennen die geen hulp kunnen vinden. 2 inwoners gaven aan een vermoeden te hebben dat iemand die zij kennen geen hulp aan heeft gevraagd bij de gemeente. Daarnaast geven zowel partners als inwoners aan dat voor bepaalde kindregelingen nog wordt gewerkt met het inleveren van bonnetjes. Hier hebben inwoners moeite mee en voor sommigen is dit omslachtig en wordt het als vervelend ervaren. Voor deze werkwijze heeft de raad destijds gekozen. De uitgaven die een huishouden financiert uit de Kindregeling dienen achteraf te worden verantwoord.

Bevindingen leefwereld

20

3.6

Toetsing normenkader

Voor de toetsing aan de norm werken we met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: ▪ ▪ ▪

Voldoet niet of beperkt: dit betekent dat op geen enkele wijze of beperkt wordt voldaan aan de norm. Rode kleur Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel wel dan niet wordt voldaan aan de norm. Oranje kleur Voldoet: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte of geheel wordt voldaan aan de norm. Groene kleur Normen

Toetsing

Inwoners zijn bekend met de

Voldoet beperkt. De meerderheid van de gesproken inwoners

mogelijkheden van ondersteuning.

die in de problemen raakt is niet bekend met de mogelijkheden van ondersteuning.

Inwoners weten waar zij de

Voldoet beperkt. De meerderheid van de inwoners weet niet

ondersteuning kunnen aanvragen.

waar zij de ondersteuning kunnen aanvragen. Zij worden via anderen vaak doorverwezen of geholpen hierbij. Inwoners weten vaak niet voor welke regelingen zij in aanmerking komen.

Inwoners weten de ondersteuning te

Voldoet beperkt. Als inwoners ondersteund worden door

vinden.

derden weten zij met deze hulp de ondersteuning te vinden. De meerderheid van de inwoners ervaart moeilijkheden bij het aanvragen van ondersteuning.

Inwoners vinden dat de menselijke

Voldoet merendeels. De hulp die inwoners ontvangen geeft

maat wordt toegepast.

ademruimte en wordt als positief ervaren. Verschillende inwoners geven aan niet volledig te zijn geholpen met het oplossen van hun problemen binnen de huidige regelingen en zouden met meer op maatgerichte ondersteuning, die niet altijd binnen de regels van de regelingen passen, beter geholpen zijn.

Inwoners ervaren een duidelijke en

Voldoet merendeels. Inwoners ervaren vaak moeilijkheden bij

makkelijk begrijpelijke mondelinge en

het aanvragen. Echter als zij ondersteund worden door derden

schriftelijke communicatie door de

hierin ervaren zij weinig problemen.

gemeente. Inwoners ervaren geen onnodige

Voldoet beperkt. Inwoners ervaren moeilijkheden bij het

drempels.

aanvragen en zijn niet altijd geholpen met het oplossen van hun problemen.

Het proces van aanvragen van hulp

Voldoet grotendeels. Inwoners zijn over het algemeen

verloopt binnen voor inwoners

tevreden met de ondersteuning die zij ontvangen en het

acceptabele termijnen.

proces van aanvragen verloopt over het algemeen binnen acceptabele termijnen.

De inwoners ervaren dat de

Voldoet grotendeels. Alle inwoners geven aan dat de

ondersteuning aansluit op hun

ondersteuning ademruimte geeft en dat dit aansluit op hun

situatie en behoefte.

behoefte. Echter een deel van de inwoners is niet volledig geholpen met het oplossen van hun problemen.

Bevindingen leefwereld

21

De ondersteuning heeft als effect dat

Voldoet grotendeels. Inwoners geven aan dat zij meer

inwoners meer bestaanszekerheid

ademruimte krijgen door de ondersteuning en daarmee een

ervaren op de volgende aspecten:

meer voorspelbaar en vaker voldoende inkomen hebben. Door

voorspelbaar en voldoende inkomen,

bijvoorbeeld de ondersteuning vanuit de kindregelingen

toegang tot voorzieningen als

geven inwoners aan dat kinderen beter mee kunnen doen op

onderwijs en zorg en een buffer voor

school en daarbuiten en dat daarmee de toegang tot

onverwachte uitgaven.

voorzieningen verbeterd is. Inwoners geven niet aan dat zij met de ondersteuning een buffer hebben voor onverwachte uitgaven. Respondenten van de gemeente geven aan dat het gemeentelijk armoedebeleid niet is bedoeld voor het aanleggen van een financiële buffer. Tegenover alle verstrekkingen van de gemeentelijke minimaregelingen dienen uitgaven te staan. Ze zijn niet bedoeld om een buffer mee op te bouwen. Alleen de Individuele inkomenstoeslag is hierop een uitzondering.

Bevindingen leefwereld

22

Om te vergroten: klik op een hoek en sleep. Om te verschuiven: klik op Bijsnijden in het rechtertabblad Opmaak.

4

BEVINDINGEN UITVOERINGSWERELD

Bevindingen leefwereld

24

4. Bevindingen uitvoeringswereld 4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de bevindingen vanuit het perspectief van uitvoerende medewerkers en partners weergegeven. Eerst zijn in de rode kaders de bevindingen per deelvraag op hoofdlijnen weergegeven, gevolgd door een Onderbouwing van dat antwoord. Het hoofdstuk sluit af met een toetsing aan het normenkader. De snelle lezer kan volstaan met het lezen van de beantwoording op hoofdlijnen in de rode kaders. In bijlage 1 bevinden zich de deelvragen van de ‘Uitvoeringswereld’.

4.2

Bevindingen toepassen strategieën verbeteren bereik, versterken maatschappelijke positie en aanpassen van regels

5.

Passen de gemeente en de partners de strategieën gericht op verbeteren van bereik, het versterken van de maatschappelijke positie en het aanpassen van regels aan de leefwereld in de uitvoering toe?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪

▪ ▪

De uitvoerende medewerkers van gemeente en partners geven aan dat het bereik al vrij hoog is maar beter kan door een meer laagdrempelige toegang met één aanspreekpunt, waardoor inwoners door gemeente en partners meer worden ontzorgd. Volgens de consulenten en partners kan het werken met maatwerk het bereik en de duurzame verbetering van bestaanszekerheid van gezinnen verhogen. De consulenten geven aan dat het invoeren van ambtshalve verstrekken van regelingen aan te bevelen is. Dit zal het bereik en het gebruik per regeling zeker verhogen.

Onderbouwing Het bereik van een aantal regelingen wordt volgens de beleidsmedewerkers van de gemeente geschat op 85%. Deze aanname doet de gemeente op basis van een vergelijking van de cijfers van inwoners die gebruik maken van de regelingen en de betreffende inkomenscijfers die bekend zijn in de landelijke databank bij het CBS. In het beleidsplan Geldzorgen staat vermeld dat naar schatting iets minder dan 70% van de doelgroep wordt bereikt met één of meer inkomensondersteunende regelingen. Het bereik is hoog maar kan beter volgens uitvoerders van gemeente en partners. Het bereiken van inwoners, die geen gebruik maken van inkomensondersteunende regelingen maar daar wel recht op hebben, is een uitdaging. De gemeente en haar partners hebben in de loop der jaren veel regelingen en vormen van ondersteuning ingesteld die door de inwoners als ze er eenmaal voor in aanmerking komen zeer gewaardeerd worden. Dit is volgens respondenten een reden voor een hoog bereik en maakt dat de tevredenheid van inwoners vrij groot is. Inwoners geven aan dat zij ademruimte krijgen en dat gezinsleden weer mee kunnen doen, maar geven ook aan dat de ondersteuning lang niet altijd hun problemen oplost. Gemeentelijke consulenten merken dat inwoners soms het geld vanuit een regeling uitgeven aan middelen die niet bedoeld zijn volgens die regeling.

Verder passen niet alle hulpvragen onder de huidige regelingen en wensen consulenten beargumenteerd maatwerk te kunnen toepassen om de bestaanszekerheid van gezinnen duurzaam te kunnen verbeteren. Zij geven aan om per gezin toe te werken naar één aanspreekpunt vanuit de gemeente per huishouden op het gebied van het sociaal domein zodat inwoners beter ontzorgd kunnen worden, de inwoner maar één keer zijn verhaal hoeft te doen, de nazorg kan worden ingevoerd en mogelijk de huishoudens ook vroegtijdiger kunnen worden

Bevindingen uitvoeringswereld

25

benaderd. Gemeentelijke consulenten willen hiervoor graag meer inzicht hebben in hun klanten, maar het AVG werkt hen hierin echt tegen. Ze zouden bijvoorbeeld in Zorgnet willen kijken, maar dit mag dus niet. Verder kan somraagmige informatie niet zomaar gedeeld worden met partners. Gemeentelijke consulenten geven aan dat het aantal aanvragen is toegenomen, waardoor er meer mensen worden bereikt. Door onder andere schaamte bij inwoners bereikt de gemeente volgens hen zeker niet iedereen. De gemeente is wel bezig om gemeentelijke hulpaanvragen laagdrempeliger te maken door bijvoorbeeld sinds kort weer te werken met een open spreekuur bij het sociaal team en de Vraagwijzer. Consulenten en een aantal partners ervaarden het bereik hoger toen zij samen bij Vraagwijzer zaten. Hoewel het bereik volgens landelijke gegevens hoog lijkt te liggen, geven partners aan dat zeker niet iedereen in de gemeente wordt bereikt. Consulenten en een aantal partners ervaarden het bereik hoger toen zij samen in een gebouw in de wijk zaten. Deze voorziening was laagdrempeliger voor inwoners dan het gemeentehuis waar inwoners nu voor aanvragen naar toe moeten. Deze partners stellen voor om deze één loketfunctie weer terug te brengen. Consulenten van de gemeente geven aan dat zij partners meer willen betrekken in de uitvoering van het werk en de benodigde ondersteuning van gezinnen.

Na opheffing van Vraagwijzer in 2017 (waarbij er één toegangspoort was), is er daarna jarenlang spreekuur gehouden bij het Sociaal Team met de bedoeling om deze manier van werken die de inwoners bekend was voort te zetten. Hier hebben ondersteuning, schuldhulpverlening en inkomensconsulenten aan meegewerkt. Echter, dit heeft niet geleid tot het gewenste resultaat. Partners herkennen de schaamte van inwoners om zo maar binnen te lopen bij de gemeente met problemen en zien daarnaast een taalbarrière als obstakel voor inwoners om hulp te vragen. Verder geven partners aan dat vooral gezinnen, die net boven de vastgestelde armoedegrens zitten, niet worden bereikt. De gemeente helpt enkel als een hulpvraag is ingediend en dit doen deze gezinnen niet altijd, ook al komen zij voor bepaalde regelingen wel in aanmerking. Consulenten en partners geven aan dat het voor inwoners moeilijk is om door alle hoepels te springen van alle verschillende aanvragen en die zodanig in te dienen dat aan alle voorwaarden is voldaan. Partners horen van inwoners dat de veelheid aan toeslagen en regelingen zowel landelijk als gemeentelijk als ondoorzichtig wordt ervaren. Gemeentelijke uitvoerders (en ook beleidsmedewerkers) geven aan dat het invoeren van ambtshalve verstrekken van regelingen hier deels een oplossing voor kan bieden. Dit zal het gebruik per regeling zeker verhogen.

Daarnaast geven de consulenten aan dat een verbeterpunt kan zijn dat voor alle regelingen in principe het aantal kinderen mee moet wegen in de verstrekte vergoeding. Zoals ook gebeurt bij de Kindregeling.

4.3 6.

Bevindingen benutten gemeentelijke regierol Hoe benut de gemeente haar regierol om maatschappelijke partners (welzijnsorganisaties, scholen, sportverenigingen en het Sociaal Team) te betrekken bij het bereiken en ondersteunen van kinderen die opgroeien in armoede?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ ▪ ▪

Uitvoerders van gemeente en partners ervaren korte lijnen met elkaar in de directe ondersteuning van inwoners. Partners verwachten dat de gemeente de regie neemt in het toewerken naar een laagdrempelig één-loket, waarin voor ieder huishouden één aanspreekpunt wordt vorm gegeven. Uitvoerders zouden graag een leer en verbetercyclus opbouwen met partners en met de gemeente Druten.

Bevindingen uitvoeringswereld

26

Onderbouwing Partners (zoals de Voedselbank, de scholen, Vluchtelingenwerk, stichting Vincentius en de voetbalvereniging) ervaren korte lijnen met de consulenten van de gemeente als het gaat om de directe ondersteuning van inwoners en deze samenwerking is goed. Verder vinden de consulenten dat zij partners nog wel beter kunnen betrekken. Ook missen consulenten vaak de connectie met het Sociaal Team. Partners verwachten dat de gemeente de regie neemt in het toewerken naar één laagdrempelig loket, waarin voor ieder huishouden één aanspreekpunt is vormgegeven. Dit is nodig om de drempel voor inwoners te verlagen. Partners ervaren korte lijnen met de gemeente als subsidieverstrekker en dit wordt zeer gewaardeerd. Het contact is over het algemeen goed. Partners zijn over het algemeen tevreden met de (financiële) ondersteuning die zij via subsidie of bijdrage krijgen van de gemeente. Partners zitten sinds enige tijd met de gemeente om tafel voor onderlinge afstemming, maar dit is meer op beleidsniveau dan met medewerkers met uitvoerende taken zoals consulenten. Zowel de partners als de gemeente verwachten dat uitwisseling van kennis ook op uitvoerend niveau kan bijdragen tot het verder doorontwikkelen van het werk. Het verwachte gevolg daarvan is dat de ondersteuning meer effect zal hebben.

Ook zouden de consulenten meer willen leren en weten over de werkwijze en uitvoering in andere gemeenten. Ze zouden graag een leer- en verbetercyclus opbouwen met partners en vooral met de gemeente Druten. Er is daarnaast behoefte aan deskundigheidsbevordering door middel van cursussen en opleidingen.

4.4 7.

Bevindingen ondersteuning kinderen in armoede door partners Wat doen de onderstaande organisaties op eigen initiatief om kinderen die in armoede opgroeien te ondersteunen? (Bijvoorbeeld: signalerings-, voorlichtings- en doorverwijsfunctie) •

Welzijnsorganisatie Meervoormekaar

•

Voetbalvereniging AWC

•

Stichting Kans & Kleur (samenwerkingsorganisatie scholen)

•

De Voedselbank

•

Vluchtelingenwerk

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ ▪ ▪

De hulp van partners biedt extra middelen en ondersteuning in de vorm van onder andere voedsel, administratieve hulp, vervoer, activiteiten voor kinderen en pedagogische hulp. Partners zijn belangrijk in het doorverwijzen naar mogelijke ondersteuning via de gemeente. Partners als vluchtelingenwerk helpen inwoners met het aanvragen van deze ondersteuning.

Onderbouwing Veel inwoners maken gebruik van gerichte ondersteuning door partners van de gemeente. Deze hulp wordt als positief ervaren. Het biedt mensen extra middelen als voedsel of ondersteuning bij het oplossen van alledaagse problemen en vragen. Hierbij valt te denken aan het onderhouden van een tuin, het repareren van dingen, een uitje voor de kinderen of een presentje met verjaardagen en feestdagen. Daarnaast zijn partners belangrijk in het doorverwijzen naar mogelijke ondersteuning die te krijgen is via de gemeente. Verder zijn er ook partners die helpen met het aanvragen van deze ondersteuning, dit wordt onder meer door Vluchtelingenwerk gedaan. Hieronder is voor de organisaties toegelicht hoe zij werken.

Bevindingen uitvoeringswereld

27

Welzijnsorganisatie Meervoormekaar De organisatie biedt hulp bij opvoedingsvraagstukken en andere uitdagingen die komen kijken bij het opgroeien en opvoeden. Ouders kunnen bij Meervoormekaar terecht als ze zich zorgen maken over het gedrag van hun kind, meer inzicht willen krijgen in moderne onderwerpen zoals sociale media of hun ervaringen delen. Daarnaast biedt Meervoormekaar in samenwerking met het Sociaal Team Wijchen, de mogelijkheid voor gezinnen die behoefte hebben aan ondersteuning om gekoppeld te worden aan een ander gezin die hen dan kan helpen. Verder organiseert de organisatie activiteiten voor kinderen en gezinnen, zoals buitenspeelmiddagen in de zomervakantie en een seizoensgebonden activiteitenkalender. Verder helpt Meervoormekaar gezinnen met praktische zaken. Zo bieden ze hulp bij administratie en formulieren via een team van getrainde vrijwilligers. Ouders kunnen ondersteuning krijgen door “het Administratie en Formulierenteam” bij het op orde brengen van hun financiën, het aanvragen van toeslagen en regelingen en het invullen van ingewikkelde formulieren. Consulenten van de gemeente verwijzen door naar Meervoormekaar of gezinnen benaderen Meervoormekaar zelf. Ten slotte biedt Meervoormekaar oplossingen voor vervoer. Via de vervoersdienst OpStap kunnen inwoners hulp krijgen bij het bereiken van locaties zoals de huisarts of de supermarkt.

Voetbalvereniging AWC AWC probeert om zich proactief richting leden op te stellen. Ze zijn een vereniging die meedenkt over het betalen van contributie als dat lastig is. Ze hebben gemerkt dat het voor sommige inwoners lastig is om lid te blijven op het moment dat een contributie niet kan worden betaald. Ze hebben daarom onlangs besloten om de contributie te verlagen. Ze proberen de leden zo goed mogelijk te informeren over mogelijke potjes waar inwoners gebruik van kunnen maken. Via het bestuur probeert AWC elk team te spreken en zo iedereen bewust te maken dat ze kunnen helpen zodat inwoners wel aan hun verplichtingen kunnen doen. Voor statushouders komt recent wel veel de vraag naar voren over bonnetjes die nodig zijn voor de financiering via de gemeente. Hierover is AWC wel met gemeente in gesprek geweest hoe dit simpeler kan maar daar is nog geen oplossing voor. Voor statushouders ervaart AWC wel vaak een taalbarrière. Stichting Kans & Kleur (samenwerkingsorganisatie scholen) Deze samenwerkingsorganisatie van verschillende scholen in de gemeente geeft onderwijs aan alle basisschoolleerlingen. Tussen de scholen zijn op het vlak van armoede wel verschillen. Zo krijgt één school de meeste subsidies. Dit komt doordat veel kinderen daar tweetalig zijn. Verder merken ze ook, dat er problemen als gevolg van armoede bij kinderen zijn die Nederlandse ouders hebben.

Daar merken ze heel erg dat er schaamte is over armoede. Het is daarom moeilijk om het in beeld te krijgen. De scholen hebben het afgelopen jaar ieder kind een kerstcadeau gegeven. Scholen verwijzen door waar mogelijk naar instanties waar gezinnen met kinderen een ondersteuning kunnen krijgen. Daarnaast heeft de stichting een naschools programma waarbij kinderen kunnen meedoen in activiteiten. Voor dit programma is slechts een beperkt budget nodig. Hierover zijn ze in gesprek met de gemeente om dit beter gefinancierd te krijgen. Het is belangrijk dat je voor een klein budget iets kan organiseren voor kinderen die nog veel van de Nederlandse taal moeten leren. Wat doe je met kinderen uit groep 6, 7 en 8 die nog niet goed het Nederlands beheersen, zodat ze dit wel gaan leren? Hierover zijn ze in gesprek met de gemeente om een naschools programma aan te bieden. Volgens de respondenten van de gemeente is dit niet gerelateerd aan het gemeentelijk armoedebeleid.

Bevindingen uitvoeringswereld

28

De Voedselbank De Voedselbank verstrekt voedsel aan inwoners en heeft geregeld andere ondersteuningsactiviteiten zoals bijvoorbeeld de verjaardagsdoos, de feestdagenacties en MUP (menstruatie uitgifte punt). Deze hulp wordt verstrekt aan mensen die het echt nodig hebben. Eenmaal per jaar is er een evaluatiegesprek met de klant van de Voedselbank. Dit gesprek gaat over de financiële situatie en welke andere dingen er nog spelen. Dan komen de verhalen die ook in de bredere zin met ondersteuning en hulp te maken hebben naar voren. Indien nodig wordt er doorverwezen. In principe is de Voedselbank noodhulp voor 3 jaar, maar in veel gevallen duurt het toch veel langer. Gemiddeld 40 procent van de gebruikers van de Voedselbank is dit langer dan drie jaar en 10 procent komt al bijna 7 jaar. Verder bestaat 50 procent uit één- of tweepersoonshuishoudens, 30 procent bestaat uit drie- tot vijfpersoonshuishoudens en 20% is met zes of meer personen. Voor de alleenstaanden geldt dat er bijna evenveel mannen als vrouwen zijn. Vluchtelingenwerk Vluchtelingenwerk begeleidt vluchtelingen die worden gehuisvest in Wijchen. De gemeente is dan ook een belangrijke partner voor Vluchtelingenwerk. Via de gemeente zijn de (inkomens)regelingen beschikbaar die passend zijn. Daar informeert Vluchtelingenwerk de vluchtelingen over.

Ze brengen dan samen met hen de budgetten in kaart en verwijzen daar waar nodig door naar de gemeente, naar schuldhulpmaatje, voedselbank, kledingbank, etc. Verder worden inwoners ondersteund in het aanvragen van hulp en regelingen. Gedurende de eerste jaren houdt Vluchtelingenwerk door regelmatig contact een vinger aan de pols om zo toe te werken naar meer duurzame bestaanszekerheid. Verder richt Vluchtelingenwerk zich op het vergroten van het sociaal netwerk en het begeleiden naar informatie. Vluchtelingenwerk merkt dat er informatiearmoede is. De ondersteuning is erop gericht dat een inwoner ervoor kan zorgen dat die voor zichzelf de best mogelijke situatie inricht op het financieel vlak en op andere leefgebieden. Een continue uitdaging voor Vluchtelingenwerk is de taalbarrière. Vluchtelingenwerk maakt gebruik van vertaal apps. Als iemand analfabeet is dan gebruikt Vluchtelingenwerk vaak vrijwilligers die kunnen tolken en zo mogelijk een app die tekst vertaalt en uitspreekt.

4.5

Toetsing normenkader

Voor de toetsing aan de norm werken we met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: ▪ ▪ ▪

Voldoet niet of beperkt: dit betekent dat op geen enkele wijze of beperkt wordt voldaan aan de norm. Rode kleur Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel wel dan niet wordt voldaan aan de norm. Oranje kleur Voldoet: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte of geheel wordt voldaan aan de norm. Groene kleur Normen

Toetsing

De gemeentelijke aanpak en die van partners richt

Voldoet merendeels: het bereik is relatief hoog en

zich op het maximeren van het bereik van

inwoners zijn tevreden over wat zij krijgen.

regelingen en ondersteuning.

Inwoners geven aan dat zij veel verschillende aanvragen moeten indienen. Verder zou volgens uitvoerders een laagdrempelig loket met één aanspreekpunt, meer maatwerk en het ambtshalve verstrekken van ondersteuning het bereik kunnen verhogen.

Bevindingen uitvoeringswereld

29

De gemeentelijke aanpak en die van partners

Voldoet merendeels. De gemeentelijke aanpak

hebben tot doel het versterken van de

draagt bij aan het versterken van de

maatschappelijke positie van de inwoners.

maatschappelijke positie van de inwoners. Echter een deel van de inwoners geeft aan dat het niet al hun problemen (structureel) oplost. Meer maatwerk en meer ambtshalve verstrekken zou beter kunnen aansluiten bij het versterken van de maatschappelijke positie van inwoners en het verduurzamen van de bestaanszekerheid.

Regels, regelingen en ondersteuning passen zich

Voldoet grotendeels. Binnen de regels wordt door

aan de leefwereld van de bewoners aan.

consulenten gezocht naar de best passende oplossingen. Inwoners geven aan dat de ondersteuning niet altijd aansluit bij hun ondersteuningsvraag. Consulenten geven aan dat meer maatwerk zou kunnen worden geleverd. Gemeentelijke respondenten geven aan dat momenteel maatwerk geleverd wordt via de hardheidsclausule.

De gemeente vult haar regierol naar

Voldoet merendeels. Partners zijn tevreden met

maatschappelijke partners in op verschillende

de gemeentelijke (financiële) ondersteuning, maar

niveaus:

zouden graag zien dat gemeente de regierol

•

Opdracht- of subsidieverstrekking die

opneemt voor de één loket functie met één

gericht is op het bereiken en

aanspreekpunt per huishouden.

ondersteunen van kinderen die opgroeien in armoede. •

Organiseren van leer- en verbetercycli

Voldoet niet. Partners en uitvoerders van

van uitvoerders van alle partners.

gemeente ervaren geen structurele leer- en verbetercyclus.

•

Leren en inspireren van goede

Voldoet beperkt. Consulenten van de gemeente

voorbeelden binnen en buiten Wijchen.

willen graag meer leren van buurgemeenten.

Bevindingen uitvoeringswereld

30

Om te vergroten: klik op een hoek en sleep. Om te verschuiven: klik op Bijsnijden in het rechtertabblad Opmaak.

5

BEVINDINGEN BELEIDSWERELD

Bevindingen uitvoeringswereld

32

5. Bevindingen beleidswereld 5.1

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de bevindingen vanuit het perspectief van de beleidsmakers weergegeven. Eerst zijn in de rode kaders de bevindingen per deelvraag op hoofdlijnen weergegeven, gevolgd door een Onderbouwing van dat antwoord. Het hoofdstuk sluit af met een toetsing aan het normenkader. De snelle lezer kan volstaan met het lezen van de beantwoording op hoofdlijnen in de rode kaders. De deelvragen voor de ‘Beleidswereld’ treft u aan in bijlage 1.

5.2 8.

Bevindingen regelingen Welke inkomensondersteunende regelingen biedt de gemeente Wijchen?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪

De gemeente zet meerdere inkomensondersteunende regelingen in. Hiernaast zet zij voorzieningen in gericht op ondersteuning/begeleiding.