Bijlage_Meerjaren beleidsplan 2022-2025 Museum Kasteel Wijchen

Meerjarenbeleidsplan 2022-2025

MEERJARENBELEIDSPLAN 2022-2025

Wijchen Oktober 2021

Rylana Seelen Directeur

(In alfabetische volgorde) Marianne Bakker-Otten Voorzitter Mary Borst Financiële administr. Anne van den Bosch Algemeen bestuurslid Mirjam Bovenga Projectassistent Eric Graauwmans Secretaris Hans van Haeren Algemeen bestuurslid Judy Nijssen Vrijwilligerscoördinator Ben Teubner Conservator Ruud Weijling Penningmeester

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD

5

1

MISSIE EN VISIE 1.1 Historische schets 1.2 Missie 1.3 Visie 1.4 Ambitie 1.4.1 Duidelijke positionering museum 1.4.2 Museumpresentatie en activiteiten 1.4.3 Communicatie en marketing 1.4.4 Interne organisatie 1.5 Doelstellingen 1.6 Richtlijnen en codes 1.6.1 ICOM 1.6.2 Ethische code voor musea 1.6.3 Governance Code Cultuur 1.6.4 Code Diversiteit & Inclusie 1.6.5 Fair Practice Code 1.6.6 Wet bestuur en toezicht rechtspersonen

8 8 9 9 9 9 9 10 10 10 11 11 11 12 12 12 12

2

TERUGBLIK MBP 2017-2020 2.1 Behaalde resultaten 2.1.1 Aantallen bezoekers 2.1.2 Verstevigen en professionaliseren van interne organisatie 2.1.3 Uitbouw en vernieuwen van museumeducatie voor scholen 2.1.4 Structurele samenwerking met andere Wijchense culturele en historische organisaties 2.1.5 Start renovatie, restauratie en herinrichting Kasteel Wijchen 2.1.6 Meer (commerciële) activiteiten waardoor de eigen inkomsten verhoogd zijn 2.1.7 Uitbreiding fte

14 14 14 14 14

3

KNELPUNTEN 3.1 Menskracht 3.1.1 Uitbreiding afdeling pr, marketing en communicatie 3.1.2 Uitbreiding afdeling collectie 3.1.3 Uitbreiding uren vrijwilligerscoördinator 3.2 Samenwerking binnen het kasteel

18 18 18 18 19 19

4

POSITIEBEPALING 4.1 Landelijke trends en ontwikkelingen 4.1.1 Technologische revolutie 4.1.2 Globalisering en de eigen cultuur 4.1.3 Individualisering en participatiesamenleving 4.1.4 Cultuurconsumptie: er is geen patroon 4.1.5 Musea openen hun depots 4.1.6 Toenemende belangstelling voor regionaal erfgoed 4.1.7 Politieke veranderingen en economische factoren 4.1.8 Verschuiving van media 4.1.9 Overige trends in cultuurbeleid 4.2 Omgevingsanalyse 4.2.1 Waar staat MKW? 4.2.2 Hoe ziet de omgeving eruit? 4.3 Richting komende jaren en strategische doelen 4.3.1 Toegankelijkheid en bereik

21 21 21 21 21 22 22 22 22 23 23 23 23 24 24 25

15 15 15 16

4.3.2 4.3.3

Inkomsten intern Inkomsten extern

25 26

5

BELEIDSKEUZES OP HOOFDLIJNEN 5.1 Bedrijfsvoering 5.1.1 Huisvesting en veiligheid 5.2 Personeel en organisatie 5.2.1 Toekomstvisie 5.2.2 Scholing en arbeidsomstandigheden 5.2.3 Vrijwilligersbeleid 5.3 Collectie 5.4 Automatisering 5.5 Verzekeringen

28 28 28 28 29 29 30 30 32 32

6

PUBLIEK 6.1 Algemeen 6.2 Activiteiten 6.3 Presentatie van de collectie 6.4 Tijdelijke tentoonstellingen 6.5 Educatie 6.6 Publicaties 6.7 Taken op het gebied van gastvrijheid 6.8 Marketing & public relations

33 34 34 35 36 37 37 38 38

7

PLANNING IN DE JAREN 7.1 Planning tentoonstellingen 2022-2024 7.2 Hoe ziet de toekomst er voor MKW uit? Een middag in Museum Kasteel Wijchen over vijf jaar…

39 41

SAMENVATTING

45

8

BIJLAGE

KOSTENRAMING MUSEUM KASTEEL WIJCHEN

43

47

VOORWOORD Museum Kasteel Wijchen (MKW) ontleent haar identiteit voor een belangrijk deel aan de bewuste keuze om de bewoningsgeschiedenis van de regio én Kasteel Wijchen in al zijn facetten te presenteren. Het museum dient als verhalenverteller en heeft als taak de historie van de regio op een bijzondere wijze te verbinden aan de wereld waarin wij leven. Om op verschillende niveaus de presentaties van het museum te verbeteren, vindt er - naast een restauratie van Kasteel Wijchen - ook een herinrichting plaats (2020-2021). In december 2021 openen we de poorten voor het publiek. Het doel van MKW is om groeimogelijkheden te creëren door een beter op de doelgroepen toegesneden aanbod van activiteiten en (permanente) tentoonstellingen te laten zien. De bezoeker en wat hij/zij in het kasteel verwacht te ervaren, is het uitgangspunt geweest bij het vernieuwde concept. Bezoekers willen de magie van het kasteel, zijn omgeving en de vroegere bewoners voelen, beleven en zich onder kunnen dompelen. Die ervaring moet ook diepte hebben en direct raken aan de historische werkelijkheid van het leven op het kasteel en van de mensen die in prehistorische tijden het gebied bevolkten. De unieke archeologische objecten worden gepresenteerd in een uitdagende tentoonstelling, gekoppeld aan een opgravingssite en een prehistorische boerderij.

Daarnaast komen hedendaagse thema’s aan bod, verbonden met oude tradities, culturele en maatschappelijke thema’s. Kunnen wij als museum uitgroeien tot een cultureel knooppunt van de regio? Zijn wij dan een museum waar iedereen zich welkom voelt en met plezier naar terugkomt? Die vragen hopen we de komende jaren positief te beantwoorden. Het kasteel als ontmoetingsplek voor bewoners, onderwijs, ondernemers en bedrijven. MKW moet toegankelijk zijn voor iedereen. Iedereen wordt gewaardeerd om wie hij of zij is - medewerkers, vrijwilligers én bezoekers - wordt gerespecteerd en gehoord en voelt zich er thuis. Een prachtig toekomstbeeld! Ook moeten we niet voorbijgaan aan andere belangrijke kernwaarden: beheren en ontsluiten wij in de toekomst de collectie van de regio nog steeds naar behoren zodat deze bewaard blijft voor de toekomstige generaties? Het museum is de schatbewaarder van de gemeente, een veelomvattende en verantwoordelijke taak die veelal onzichtbaar wordt uitgevoerd. De collectie levend houden, zorgen voor verbinding, koesteren van partners en goede relaties, leggen van nieuwe samenwerkingsverbanden. Ons blijven inzetten voor de regio: transparant en open de dialoog aangaan draagt bij aan verdraagzaamheid en betrokkenheid. De komende jaren willen we ons inzetten om genoemde ambities waar te maken. In dit plan verwoorden we hoe we deze visie gaan uitwerken.

In de afgelopen beleidsperiode hebben we ons ingezet voor een renovatie en restauratie van Kasteel Wijchen en een herinrichting van de museumpresentatie. De waardering voor het museum groeit enorm. Dat willen we graag vasthouden en omzetten in een groei naar bezoekersaantallen en daarmee een toeristische trekpleister zijn voor de regio. Om de omgeving toeristisch goed te kunnen bedienen, gaan we vanaf 2022 de samenwerking met Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (TVAN) aan: er wordt een Toeristisch Informatie Punt (TIP) gevestigd in het kasteel. We heten een twintigtal vrijwilligers van de voormalige VVV Wijchen welkom binnen onze organisatie en zullen samen de gehele regio toeristisch faciliteren. Dit meerjarenbeleidsplan borduurt voort op het MBP 2017-2020. Alles wat de achterliggende jaren tot stand is gekomen - met name de renovatie en herinrichting in 2020-2021 - is een verdienste van alle betrokkenen. In de eerste plaats willen wij alle vrijwilligers voor hun inzet bedanken. Binnen verschillende werkgroepen zetten zij zich in voor het museum. Met gastvrijheid hoog in het vaandel zijn zij werkzaam voor- en achter de schermen. Hun loyaliteit en kunde en hun niet aflatende enthousiasme in onbetaalbaar. Uiteraard is dat ook van toepassing op de in dienst van de stichting zijnde medewerkers en het (onbezoldigde) bestuur.

In de tweede plaats bedanken wij de gemeente Wijchen voor haar betrokkenheid, financiële ondersteuning en expertise waar wij immer op kunnen bouwen. De renovatie van Kasteel Wijchen die we samen zijn aangegaan,

5

heeft inmiddels geleid tot een prachtig kasteel met het museum als middelpunt, waarop zowel het museum als de gemeente trots mogen zijn. Samen hebben we goud in handen voor de regio! Tot slot: we hebben het nieuwe museum kunnen realiseren mede dankzij (financiële) ondersteuning van verschillende fondsen en onze Vriendenstichting. Een woord van dank aan hen is dan ook op zijn plaats. Positief samenwerken met deze partijen is eveneens van belang voor een succesvolle toekomst. Voor de regio en het museum. De komende beleidsperiode hopen we op bezoek, belangstelling en waardering van het publiek. Dit vormt voor alle betrokkenen de drijfveer om van elk museumbezoek een feestje te maken waarin beleven, verrijken, inspireren en verbinden voorop staan. Nu, maar ook in de toekomst.

Marianne Bakker/Otten Voorzitter

Rylana Seelen Directeur

Wijchen, 14 oktober 2021

6

1

7

1

MISSIE EN VISIE

1.1

Historische schets

Museum Kasteel Wijchen is gevestigd in Kasteel Wijchen. De archeologische collectie is deels bijeengebracht door de heer F.J.G.H. Bloemen, de eigenaar van een kousenfabriek in Wijchen. In de loop der tijd is de archeologische collectie aangevuld met objecten van andere verzamelaars. Gedurende dertig jaar was de collectie ondergebracht in het voormalige Koetshuis (gelegen naast het kasteel) van Kasteel Wijchen. In 1992 werd het kasteel gerenoveerd. De gemeenteraad greep dit aan om het kasteel te bestemmen als de plaats om de archeologische collectie te huisvesten. De zolder werd ingericht als museum in combinatie met een ruimte voor wisseltentoonstellingen rond beeldende kunst (aanvankelijk georganiseerd door de Stichting Culturele Raad Wijchen). Ook de protohistorische tuin, gelegen in de kasteeltuin, maakt onderdeel uit van het museum. In de periode 2014-2019 bezochten gemiddeld 10.000 bezoekers per jaar het museum. Het personeelsbestand bedroeg in deze periode tussen de 1,3 en 1,55 fte. Veel objecten zijn gedocumenteerd en gefotografeerd. In 2007 is een Beheerovereenkomst afgesloten tussen de gemeente Wijchen en MKW. De gemeente verstrekt jaarlijks op declaratiebasis aan het museum een vergoeding bestemd voor onderhoud en conservering van de collectie, conform de beheerovereenkomst. In het tweede en derde kwartaal van 2021 wordt het museum heringericht.

Dit volgt op de grootscheepse restauratie en renovatie van Kasteel Wijchen (2020-2021). Het kasteel en de opstelling van de vaste collectie is de komende beleidsperiode geheel vernieuwd. Vanwege de restauratie en renovatie van Kasteel Wijchen, is vanaf 1 april 2020 het museum en het kantoor in het kasteel gesloten en tijdelijk ondergebracht in een dependance, het Koetshuis. Mede ingegeven door de verplichte sluiting (Covid-19) is het museum vanaf november 2020 niet meer toegankelijk voor publiek. MKW krijgt er vanaf 2022 een nieuw taak bij: het kasteel als Toeristisch Informatie Punt (TIP). Gesitueerd in de entreehal van het kasteel, kunnen bezoekers en toeristen bij de TIP terecht voor tips en activiteiten in en rond Wijchen. De gastheren en -vrouwen vertellen welke bezienswaardigheden het publiek echt gezien moet hebben en welke winkelstraatjes het bezoeken waard zijn. Tevens is er veel informatie te vinden voor de actievelingen: verschillende fiets- en wandelroutes helpen om de regio goed te verkennen. Het kasteel als poort voor de regio: inspiratie en informatie over cultuur, natuur en historie. Op 27 december 2021 opent het vernieuwde museum en het TIP de poorten voor het publiek.

8

1.2

Missie

In 2012 hebben bestuur, staf en vrijwilligers van MKW uitgebreid stilgestaan bij de missie van het museum. Die toen vastgestelde missie blijft ook nu de leidraad. De missie zegt wat dit museum wil zijn of 'waar we voor gaan', wat we willen betekenen voor bezoekers, stakeholders, medewerkers en vrijwilligers of andere belanghebbenden én waarin we ons onderscheiden van andere musea. Met de missie willen we inwoners vertellen waar ze vandaan komen en hoe dit in de toekomst van belang kan zijn voor de vorming van een eigen identiteit. Deze moet helpen bij het vaststellen van de identiteit van de regio en haar inwoners. Behalve dat de missie de basis is waaruit de strategie en de doelstellingen worden afgeleid, is het ook de leidraad voor handelen van bestuur, staf en vrijwilligers. Museum Kasteel Wijchen bewaart het cultureel erfgoed van Wijchen en omgeving en maakt dit toegankelijk voor publiek om hen te verrijken, te inspireren, te verbinden en uit te dagen hun relatie tot de regio te verdiepen.

1.3

Visie

Hoe ziet MKW zich in de wereld van morgen? In welke richting dient het museum zich te ontwikkelen om de missie te kunnen realiseren? Wat wil het museum bereiken? Dit zijn allemaal essentiële vragen om de missie en visie te bepalen. Bij het vaststellen van de missie is uitgegaan van de essentie, ambitie, motivatie en het unieke karakter van MKW. Essentie: Ambitie: Motivatie:

Uniciteit:

1.4

MKW bewaart het cultureel erfgoed van Kasteel Wijchen, Wijchen en omgeving en maakt dit toegankelijk voor publiek. MKW is het inspirerende cultuurhistorisch en toeristisch centrum van Wijchen en omgeving, gevestigd in Kasteel Wijchen, en daagt het publiek uit tot verdieping. MKW heeft de overtuiging dat iedereen het unieke cultureel erfgoed van Kasteel Wijchen, Wijchen en omgeving wil zien en beleven, omdat dit bijdraagt aan persoonlijke en maatschappelijke identiteitsvorming en verbinding. Iedereen doet mee en voelt zich welkom. Collectie en verhaal van permanente bewoning van Wijchen en omgeving en Kasteel Wijchen.

Ambitie

MKW heeft de ambitie om het inspirerende cultuurhistorische centrum van Wijchen en omgeving te zijn. Dit heeft geleid tot onderstaande keuzes voor de toekomst van het museum. Op hoofdlijnen kiest MKW ervoor om zich verder te ontwikkelen op vier terreinen: 1.4.1

Duidelijke positionering museum

Het museum kiest voor een duidelijk historisch profiel. Archeologie, regionale geschiedenis en het bewoningsverhaal van het kasteel vormen de basis van het te vertellen verhaal, museumeducatie en beleving. Ook willen we een museum zijn voor iedereen: een veilige werk- en bezoekplek, waar plaats is voor diversiteit en inclusiviteit. 1.4.2

Museumpresentatie en activiteiten

Belangrijke facetten hierin zijn het doelgroepgericht werken, de collectie centraal te laten staan en het inbrengen van persoonlijke elementen in de overdracht zodat de bezoeker zich kan identificeren met de regio met Kasteel Wijchen als middelpunt.

9

1.4.3

Communicatie en marketing

Middels communicatie en marketing wil MKW zich toeleggen op doelgroepen, een onderscheid maken in corporate en programmacommunicatie en zich (digitaal) blijven profileren, via bijvoorbeeld de website, (sociale) media en een digitale nieuwsbrief. Tevens willen we door middel van advertenties en persberichten in de gedrukte media onze doelgroepen blijven aanspreken en bereiken. Een samenwerking met MuseumTV in deze beleidsperiode moet zorgen voor landelijke exposure. 1.4.4

Interne organisatie

Het uitbouwen van kennis en expertise bij medewerkers en vrijwilligers en de wens het huidige aantal fte uit te breiden binnen enkele secties: collectie, publiek en presentatie en pr/marketing. Het ambitieniveau zoals hier beschreven is hoog. MKW is als museum opgenomen in het Nederlands Museumregister, 1 lid van Coöperatie Erfgoed Gelderland en lid van Museumvereniging Nederland en zegt daarmee te willen staan voor een bepaald kwaliteitsniveau. Het museum voert de Museumkaart. Deze ambitie en kwaliteit zijn alleen op de lange termijn vol te houden met een grote groep betrokken mensen en partijen die zich hiervoor willen inzetten. MKW zal een permanent oog voor de balans tussen ambitie en realiteit hebben en vraagt daarbij nadrukkelijk de steun van de gemeente Wijchen en de Provincie Gelderland.

1.5

Doelstellingen

MKW wil zijn positie in de Wijchense samenleving verder versterken en uitgroeien tot het cultuurhistorisch centrum op het gebied van erfgoed van Wijchen en omgeving. Het doel is te komen tot een toekomstbestendig museum. Hoe gaan we dit bereiken? - Het reeds positieve draagvlak binnen de gemeente Wijchen en bij de Provincie Gelderland zal verder worden versterkt. Ook de relatie met de inwoners van de regio zal versterkt worden, met name door ze te blijven betrekken bij het inrichten van wissel- en thematentoonstellingen. - Binnen de vaste presentatie komen vele aspecten van de Wijchense bewoningsgeschiedenis aan de orde, met een speciale plek voor het kasteel en haar bewoners. Dit is belangrijk om de bezoeker zich te laten identificeren met de regio en te stimuleren tot verdieping. De Canon van Wijchen door historicus de heer drs. W.A. Kattenberg, is als leidraad gebruikt voor de vernieuwde museumpresentatie, waarbij multimedia een belangrijke rol vervult. - Na een reeks wisseltentoonstellingen te hebben gepresenteerd, zal ook de komende tijd hieraan worden gewerkt. Door het inzetten van lokale en actuele thema’s kan MKW Wijchen en omgeving beter aan zich binden. - Het communicatiebeleid wordt versterkt om meer bezoekers te trekken. - De samenwerking met Stichting Vrienden Museum Kasteel Wijchen zal worden geïntensiveerd.

Met name op het gebied van subsidie, fondsenwerving en het organiseren van activiteiten zal nauwer samengewerkt gaan worden. - MKW wordt gezien als onmisbaar voor de culturele infrastructuur van Wijchen en levert een significante bijdrage om het niveau hiervan hoog te houden.

1 Het Museumregister is een register van museale instellingen die aantoonbaar voldoen aan criteria voor een kwalitatief

hoogwaardige invulling van de functies van een museum. Deze criteria zijn samengevat in de Museumnorm. https://www.museumregisternederland.nl/Museumnorm (augustus 2021).

10

1.6

Richtlijnen en codes

1.6.1

ICOM

MKW onderschrijft de ICOM-definitie van wat een museum is en doet en werkt volgens deze richtlijn. “Een museum is een permanente instelling, niet gericht op het behalen van winst, toegankelijk voor publiek, die ten dienste staat van de samenleving en haar ontwikkeling. Een museum verwerft, behoudt, onderzoekt, presenteert, documenteert en geeft bekendheid aan de materiële en immateriële getuigenissen van de mens en zijn omgeving, voor doeleinden van studie, educatie en genoegen.” 2 De International Council of Museums (Internationale Raad van Musea), kortweg ICOM, is een internationale organisatie. ICOM is opgericht in 1946 en is een onafhankelijke niet-gouvernementele organisatie. Wel onderhoudt ICOM relaties met UNESCO, als één van de vier grote internationale koepelorganisaties op het gebied van cultuurhistorisch erfgoed. ICOM beperkt zich in haar doelstellingen niet alleen tot het erfgoed dat in musea of particuliere collecties is opgenomen, maar richt zich ook op ander erfgoed, zowel natuurlijk als cultureel, zowel materieel als nietmaterieel. 1.6.2

Ethische code voor musea

De Nederlandse vertaling van de ethische code opgesteld door ICOM is voorbereid door een kleine werkgroep en besproken in de Ethische Codecommissie voor Musea. Daarna is hij formeel goedgekeurd door de besturen van ICOM-Nederland en de Museumvereniging. De vertaling van de Ethische Code voor Musea3 is nu de basis voor de beroepsethiek van de museale sector in Nederland. MKW hanteert de Ethische Code voor Musea als uitgangspunt van zijn handelen. Naast het toepassen van de Code, draagt het museum deze tevens intern uit aan vrijwilligers door hen jaarlijks hierover te informeren. Musea zijn als collectief verantwoordelijk voor een zorgvuldige omgang met het erfgoed dat zij voor en namens de samenleving beheren. Bij goed bewaren, tentoonstellen en reguleren van museale collecties hoort ook het verantwoord afstoten van museale voorwerpen. Zo houden we de depots toekomstbestendig en houden we gezamenlijk zicht op de verschillende collecties. De Leidraad Afstoten Museale Objecten (LAMO) helpt daarbij en fungeert als een instrument voor zelfregulering. Het is een praktisch verlengstuk van de afstotingsparagraaf in de Ethische Code. Het geeft aan met welke aspecten een museum rekening dient te houden bij het opstellen van een afstotingsplan en hoe dat vervolgens moet worden uitgevoerd.

In 2019 is de tekst van de LAMO 2016 geactualiseerd en aangepast aan de inwerkingtreding van de Erfgoedwet. Deze actualisatie heeft geen procedurele gevolgen.

2 Volgens de statuten van ICOM, opgesteld gedurende de eenentwintigste General Conference in Wenen, Oostenrijk, in

2007: https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/ (augustus 2021). 3 http://www.ethischecodevoormusea.nl/Ethische%20Code%20voor%20Musea_2006%20(ECM%20huisstijl)%20DEF.pdf (augustus

2021).

11

1.6.3

Governance Code Cultuur

Governance is de manier waarop een organisatie bestuur en toezicht inricht. De Governance Code Cultuur (GCC) helpt culturele organisaties om de gangbare standaarden voor goed bestuur en toezicht te volgen. Het bestuur van MKW onderschrijft de GCC en licht hierna toe hoe deze wordt toegepast. Dit is te vinden op de museumwijchen.nl. 1.6.4

Code Diversiteit & Inclusie

De Code Diversiteit & Inclusie is een gedragscode van, voor en door de Nederlandse culturele en creatieve sector over diversiteit en inclusie. De code is een instrument van zelfregulering. Het doel van de code is dat de culturele en creatieve sector de brede diversiteit van de Nederlandse samenleving representeert. Een basisvereiste is dat de sector gelijkwaardig toegankelijk is voor iedereen: als maker, producent, werkende en publiek. Het realiseren en optimaal benutten van diversiteit is te allen tijde maatwerk. Wel is van belang dat wordt voldaan aan een aantal randvoorwaarden, in veel onderzoeken ook wel de ‘kritische succesfactoren voor het slagen van diversiteitsbeleid’ genoemd. Deze kritische succesfactoren liggen ten grondslag aan de principes en bepalingen die samen de Code Diversiteit & Inclusie vormen. Een belangrijk uitgangspunt voor MKW is dat diversiteit geen doel op zich is, maar een middel om kwaliteitsverhoging en innovatie te bereiken. MKW wil een afspiegeling zijn van de eigen omgeving en inspelen op de arbeidsmarkt. Om de doelgroep goed te bereiken en medewerkers en vrijwilligers een inclusieve werkomgeving te bieden, dient het museum in de toekomst meer te sturen op diversiteit en inclusie. Immers, in een inclusieve werkomgeving zijn mensen creatiever, effectiever en productiever.

Diversiteitsmanagent omvat inzicht in leeftijd, sekse, etnische achtergrond, psychische en fysieke handicap, maar ook als het gaat om inzetten van de verschillen aan competenties en talenten. 1.6.5

Fair Practice Code

De Fair Practice Code is een gedragscode voor ondernemen en werken in kunst, cultuur en creatieve industrie op basis van vijf kernwaarden: solidariteit, diversiteit, vertrouwen, duurzaamheid en transparantie. De code nodigt uit tot kritische reflectie en biedt een handreiking voor hoe de sector samen tot een toekomstbestendige arbeidsmarkt en beroepspraktijk komt. Hij functioneert als een paraplu voor regelingen en richtlijnen ter verbetering van het verdienvermogen en ontwikkelingsperspectieven voor werkenden in de culturele en creatieve sector. Ook spoort de code aan om deze, waar nog niet aanwezig, te ontwikkelen. MKW benadrukt het belang van deze code en leeft deze na. 1.6.6

Wet bestuur en toezicht rechtspersonen

Per 1 juli 2021 is de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR) ingegaan. De essentie van de nieuwe wet is het verbeteren van de kwaliteit van bestuur en toezicht en het stimuleren van professionalisering binnen stichtingen, verenigingen en coöperaties. MKW ziet toe op naleving van de WBTR binnen de eigen organisatie.

12

2

13

2

TERUGBLIK MBP 2017-2020

2.1

Behaalde resultaten

Het bestuur richt zich op het naleven van de kernwaarden van het museum en zijn collectie: het cultureel erfgoed van Wijchen en omgeving. Het ontsluiten van de collectie is een prominente taak binnen MKW. Binnen de vorige beleidsperiode (2016-2020) zijn een aantal zaken opgepakt, zoals professionalisering van de organisatie, (digitale) toegankelijkheid van kasteel en collectie en bieden van actuele tentoonstellingen en dito programma. Dit zijn verstandige stappen gebleken en hierop zal worden voortgebouwd. Het jaar 2021 is een overgangsjaar. Dit gehele jaar staat in teken van verbouwen, renoveren, restaureren en herinrichten. Ook de verplichte sluiting door Covid-19 heeft ervoor gezorgd dat de extra ingerichte tentoonstellingsruimte in het Koetshuis helaas niet toegankelijk bleek voor publiek. Het jaar 2021 is - in overleg met de gemeente Wijchen - gekoppeld aan MBP 2017-2020. MKW sluit op basis van zijn meerjarenplannen, iedere vier jaar een budgetovereenkomst af met de gemeente Wijchen. Deze loopt gelijk met het meerjarenbeleidsplan en wordt jaarlijks geïndexeerd. Gemeentelijke subsidie is dan voor deze periode gewaarborgd. Dit betreft circa 60 tot 80% van de inkomsten van het museum. De huurovereenkomst is gekoppeld aan de budgetovereenkomst. De hoogte van de huur wordt vastgesteld aan de hand van de hoogte van de toegekende subsidie.

Dit betreft een ‘broekzak-vestzak’ constructie. Voor deze beleidsperiode wordt de budget- en huurovereenkomst herzien. 2.1.1

Aantallen bezoekers

Over de periode 2017-2019 waren dit er jaarlijks circa 10.000. Het museumbezoek is gedurende deze jaren stabiel gebleven. In september 2019 is het museum verhuist naar het Koetshuis. Vanaf die tijd was de vaste collectie niet te bezoeken en heeft MKW minder bezoekers kunnen ontvangen. Vervolgens sloeg corona toe met een verplichte sluiting als gevolg: in 2020 heeft het museum slechts 2400 bezoekers ontvangen. 2.1.2

Verstevigen en professionaliseren van interne organisatie

De interne organisatie is afgelopen jaar verstevigd en geprofessionaliseerd. In maart 2020 is MKW in aanmerking gekomen voor een herijking in het Museumregister door Museumregister Nederland. Het doel van de museumregistratie is de kwaliteit van de Nederlandse musea te verzekeren door haar te toetsen en zichtbaar te maken. MKW is in 2021 opnieuw geregistreerd. Om voor herijking in aanmerking te komen, heeft MKW alle beleidsplannen, procedures en werkwijzen, de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden benoemd en is er veel meer duidelijkheid gekomen binnen de organisatie. Alles is geactualiseerd en uitgebreid geaudit door het Museumregister. De conclusie van het bestuur en de registratiecommissie Museumregister: “Positieve voltooiing van de toetsing voor herijking van uw vermelding in het Museumregister.” 2.1.3

Uitbouw en vernieuwen van museumeducatie voor scholen

De museumlessen voor het basisonderwijs zijn aangepast en uitgebreid. Via Cultuurknooppunt WijchenBeuningen, museumwijchen.nl en Reizen in de Tijd (Erfgoed Gelderland) zijn de lespakketten voor basisscholen te boeken. De deelname onder de basisscholen is momenteel 70%. Bovendien zijn ook het Maaswaal College (sinds 2012) en het Pro College Wijchen (sinds 2019) afnemers van educatieve pakketten.

14

2.1.4

Structurele samenwerking met andere Wijchense culturele en historische organisaties

Doordat er in het tentoonstellingsprogramma meer aandacht is voor lokale thema’s en daarbij nadrukkelijk organisaties worden uitgenodigd om daaraan bij te dragen ontstaat er een nauwe en meer structurele samenwerking met andere (culturele) organisaties. Alle samenwerkingspartners zijn opgesomd per jaar in de jaarverslagen en jaarplannen. 2.1.5

Start renovatie, restauratie en herinrichting Kasteel Wijchen

De trots van Wijchen, het kasteel, is in 2020 en 2021 weer in ere hersteld (in opdracht van de gemeente Wijchen) en samen met andere beeldbepalende elementen in het centrum - De Oude Molen, de Antonius Abtkerk, ‘t Laantje en enkele klassieke panden - hét historische visitekaartje van Wijchen. MKW zetelt in deze prachtige locatie met een grotendeels archeologische collectie. Binnen de herinrichting is er hard aan gewerkt om die collectie aansprekend te maken voor een breed publiek. MKW wil zijn positie in de samenleving versterken en uitgroeien tot het cultuurhistorisch centrum op het gebied van erfgoed van Wijchen en omgeving. Daarom is er gekozen voor een niet-alledaags museumconcept, waarbij de relatie tussen het landschap met de historie van het kasteel op een prikkelende manier wordt gepresenteerd. Het museum is stijlvol en tijdloos vormgegeven als ontdek- en beleefmuseum, waarin met name de vaste presentatie op de tweede verdieping en het souterrain een metamorfose hebben ondergaan. De ‘magie’ van het kasteel moet meer zijn werk gaan doen. De scenografie sluit daarmee aan op het karakter van het kasteel. Dit zorgt ervoor dat de vaste opstelling voortdurend interessant blijft, want bezoekers van een tijdelijke expositie worden verleid om ook telkens de vaste opstelling te gaan bekijken.

Voor het tot stand komen van de plannen hebben wij gebruik gemaakt van de inbreng en ideeën van onze vrijwilligers, externe partijen - onder leiding van MuseumMakers - en met de reacties van een flink aantal regiobewoners en organisaties. De werkzaamheden in 2020-2021 betreffen drie onderwerpen: 1. De herinrichting van het museum (MKW); 2. Investeringen in de beleving van het rijksmonument Kasteel Wijchen (MKW en gemeente Wijchen); 3. De noodzakelijke herstelactiviteiten aan het gebouw. De daadwerkelijke renovatie en restauratie (gemeente Wijchen en Provincie Gelderland). De investering in beleving en herinrichting voor de herinrichting is gedaan door het museum en de bijdrage van verschillende fondsen tezamen. In 2020 is de fondsenwerving succesvol afgerond. Grote en kleine fondsen ondersteunen het bijzondere verhaal van Emilia van Nassau en het behoud en beleving van het kasteel als geheel. 2.1.6

Meer (commerciële) activiteiten waardoor de eigen inkomsten verhoogd zijn

Er worden activiteiten gerealiseerd vanuit de eigen verhaallijn (archeologie, regionale geschiedenis, het kasteel, protohistorische museumtuin ‘De Tuun’) en vanuit een commerciële insteek. Zo zijn er maandelijks open rondleidingen door het kasteel te volgen. Particulieren en bedrijven kunnen verschillende soorten activiteiten boeken en MKW biedt onder andere speurtochten, kinderfeestjes en een escape route aan. Marketing en communicatie zijn essentieel voor publieks- en persbereik en daarmee stijgende bezoekersaantallen. Middels nieuwsbrieven, een halfjaarlijkse folder en de website worden activiteiten aangekondigd. Door de werkgroep activiteiten wordt er een jaarprogramma opgesteld. Activiteiten worden meer verbonden met de actualiteit en andere (grote) organisaties, zoals de Museumvereniging, Gelders Erfgoed, Stichting Open Monumentenweekend, gemeente Wijchen en de Provincie Gelderland. In MBP 2017-2020 is er een communicatieplan geschreven, zijn de folders en website vernieuwd en continueert de staf de zorg voor het onderhoud van sociale mediakanalen. Dit alles heeft gezorgd voor een versteviging van de positie van MKW in de regio.

15

2.1.7

Uitbreiding fte

MKW werkt met professionals en vrijwilligers. De omvang van het team van professionals is van 2017 tot 2021 gegroeid van 1,3 naar 1,55 fte.4 Tot de taken van de staf behoort kort samengevat het ontwikkelen en opstellen van beleid, het uitvoeren van de (financiële) administratie, het beheer en de presentatie van de collectie, het ontwerpen van de tentoonstellingen, het onderhouden van de contacten met de omgeving, het oplossen van de dagelijkse gang van zaken en het begeleiden en aansturen van de vrijwilligers. Wat betreft wisseltentoonstellingen geniet het blijven werken met een externe tentoonstellingsmaker (projectleider) niet de voorkeur, gezien de tijdsinvestering van de staf in de werving hiervan en de onrust die regelmatig ontstaat op het gebied van samenwerking binnen de vrijwilligersgroep. Ook de hoge kosten die aan deze werkwijze verbonden zijn dwingen tot kritisch kijken. Een uitbreiding van minimaal 8 uur in de week (0,22 fte) binnen de staf is nodig voor fondsenwerving, waarborging van kwaliteit, continuïteit en communicatie met externen (bruikleenverkeer) voor het maken van tentoonstellingen. Deze urenuitbreiding is in 2017 komen te liggen bij de directeur. Dit zorgt voor stabiliteit onder de vrijwilligers die ondersteunen bij het maken van exposities én kan er kritischer gekeken worden naar de vaste collectie in samenwerking met de conservator.

Het dienstverband van de directeur is met 0,22 fte uitgebreid, naar 0,89 fte.

4 1 Fte is 36 uur, conform Museum cao: https://www.museumvereniging.nl/museum-cao (augustus 2021).

16

3

17

3

KNELPUNTEN

Ondanks het feit dat er veel is gerealiseerd blijven er een aantal knelpunten zichtbaar. Gezien de ambitie die uit de missie spreekt is er nog een weg te gaan om van de huidige toestand naar het toekomstige ideaal te komen. Het is goed om de knelpunten vast te stellen, die moeten worden opgeruimd. De belangrijkste knelpunten die de ontwikkeling belemmeren, bevinden zich op het terrein van de publiekstaken. MKW heeft op dit moment het maximale uit de beschikbare middelen gehaald, waarbij ook moet worden gedacht aan een allerhoogste inzet van professionals en vrijwilligers. Bij continuering van de huidige situatie is geen verdere groei en innovatie mogelijk en is behoud van de huidige kwaliteit van dienstverlening een vraagteken. Vrijwilligers en bestuursleden zijn schaars en zijn niet vierentwintig uurs inzetbaar. Daarnaast zijn er stijgende kosten. De toeristische markt wordt steeds veeleisender, waarin meespeelt dat MKW moet concurreren met andere culturele aanbieders in de regio.

3.1

Menskracht

Met name op de punten van pr, marketing en communicatie, het beheren en ontsluiten van de collectie, het opzetten van tentoonstellingen en de begeleiding van de vrijwilligers doet zich een tekort aan menskracht voelen. Ook het werken met vrijwilligers staat onder druk. Het uitbreiden en professionaliseren van de activiteiten maakt aanwas onder en scholing van de vrijwilligers nodig. De ervaring leert dat het lastig is om voldoende mensen bereid te vinden om zich structureel en vaak ook nog eens op minder courante tijden (in de weekenden) in te zetten. MKW steunt al jaren op een vaste groep vrijwilligers, maar gezien de trends en ontwikkelingen in de samenleving zal continuering en uitbreiding van deze vrijwilligersgroep altijd een uitdaging blijven. Het huidige aantal fte is ontoereikend om MKW op professionele wijze te runnen. Gezien de ambitie van MKW om uit te breiden en aanpassingen te verrichten, maar ook om te kunnen voldoen aan de eisen van derden en subsidiegevers, is er een uitbreiding van het huidige aantal fte nodig. Idealiter zouden dat de hieronder genoemde aanvullingen op de staf zijn: 3.1.1

Uitbreiding afdeling pr, marketing en communicatie

De huidige personele organisatie is te beperkt van opzet om een grotere bezoekersstroom en groei van de interne organisatie te verwezenlijken volgens de hierboven genoemde aanbevelingen. Uitbreiding van het aantal fte voor pr, marketing en communicatie is noodzakelijk. Sales speelt hierin ook een rol: er zal tijd gemaakt moeten worden voor boekingen en reserveringen. Binnen de financiële middelen moet gekeken worden naar een passende oplossing: uitbreiding van fte ligt voor de hand. Hierbij is een stijging naar minimaal 6 extra uur in de week wenselijk (0,17 fte). Ook de aanschaf van een efficiënt boekingssysteem kan tot de mogelijkheden behoren. Tevens zal er in de toekomst gekeken kunnen worden naar nauwere samenwerking met andere (regionale) musea op dit gebied. Een goede afstemming met de kasteelmanager is uiteraard een must. Het uitbreiden van deze taken hangt samen met de stijging van het bezoekersaantal. De verwachting is dat dit de komende beleidsperiode gaat gebeuren. 3.1.2

Uitbreiding afdeling collectie

Het belang van het beheer en de ontsluiting van de collectie is evident. De collectie dient als primaire bron om kennis betreffende het regionale culturele erfgoed te verkrijgen en te bevorderen. Voorwerpen kunnen dan ook om twee redenen in de collectie worden opgenomen:

18

1. 2.

Allereerst is er een presentatiefunctie: voorwerpen worden geëxposeerd om de bezoeker een beeld te geven van de bewoningsgeschiedenis en de cultuur van Wijchen en omgeving en Kasteel Wijchen. Minstens zo belangrijk echter is de documentatiefunctie: het museum bewaart voorwerpen die representatief zijn voor Wijchen, zodat deze bestudeerd kunnen worden en aan latere generaties kunnen worden overgeleverd. Om dit op een juiste wijze te kunnen doen (conserveren, restaureren en beheren), dienen de uren voor de conservator uitgebreid te worden.

Bij het aantrekken van een nieuwe junior conservator vanaf 1 januari 2022 zal het maken van tentoonstellingen en het doen van relevant onderzoek meegenomen worden binnen het takenpakket van de junior conservator. Ook ontsluiting van de collectie krijgt grotere aandacht. Deze uitbreiding betreft 0,22 fte binnen de staf. Na pensionering van de huidige conservator in juni 2022 zullen de vrijgekomen uren (0,11 fte) hier bijkomen. 3.1.3

Uitbreiding uren vrijwilligerscoördinator

Kasteel Wijchen wordt naast museum, ook een Toeristisch Informatie Punt (TIP). Bij de zogenaamde TIP-punten kunnen bezoekers en toeristen van de regio terecht met vragen over voorzieningen en overige toeristische informatie. VVV Wijchen - onderdeel van TVAN - heeft jarenlang het fysieke toeristische informatiepunt geëxploiteerd. Dit stopt per 1 november 2021. De gemeente Wijchen, TVAN en MKW hebben gekozen dit gastheerschap aan te bieden binnen Kasteel Wijchen. MKW vindt het belangrijk dat er een plek is binnen de gemeente waar men met vragen over toerisme terecht kan. Vanaf december 2021 zijn een twintigtal vrijwilligers die voorheen werkzaam waren voor de VVV, toegevoegd aan de vrijwilligersgroep van MKW (werkgroep GHV). De vrijwilligers zijn ingedeeld in werkgroepen. Het aansturen van de diverse werkgroepen verdient grote aandacht. Een bezoldigde vrijwilligersconservator (0,22 fte) vanaf 1 januari 2022 zal dit probleem deels aanpakken. De beoogde uren zijn echter niet toereikend. In de toekomst zal er kritisch gekeken moeten worden naar een urenuitbreiding en de taken van de vrijwilligerscoördinator.

3.2

Samenwerking binnen het kasteel

Binnen Kasteel Wijchen wordt er nauw samengewerkt met meerdere partijen: - Gemeente Wijchen: een kasteelmanager is verantwoordelijk voor de commerciële exploitatie en beheer van Kasteel Wijchen. Tevens wordt er samengewerkt met de afdeling facilitair en de afdeling burgerzaken (trouwambtenaren/BABS) van de gemeente. - TVAN: beheert het TIP-punt gevestigd in het kasteel. - Externe huurder: organisaties en bedrijven kunnen tegen betaling gebruik maken van ruimtes in het kasteel. Als hoofdgebruiker van Kasteel Wijchen dient MKW nauw samen te werken met genoemde partijen. Tegengestelde belangen in exploitatie, beheer en gebruik van het kasteel kan soms leiden tot conflicten. Geven en nemen blijft belangrijk om deze samenwerking tot een succes te maken. De positieve kant is dat genoemde samenwerking de zichtbaarheid in de regio versterkt.

19

4

20

4

POSITIEBEPALING

MKW is iets van ons allen. Objecten en verhalen - getuigenissen uit het verleden - veelal vanuit particuliere initiatieven, worden al eeuwenlang verzameld in de regio en is nu publiek bezit. Het museum moet dit zorgvuldig beheren en voor een breed publiek toegankelijk maken. Hier en nu, maar ook voor de generaties die na ons komen: om steeds vanuit het verleden duiding te geven aan het heden en de toekomst. Om de toegankelijkheid, fysiek en digitaal, te verbeteren heeft het museum zijn positionering onder de loep genomen.

4.1

Landelijke trends en ontwikkelingen

Het is belangrijk dat musea een bijdrage leveren op tal van maatschappelijke terreinen. Zij zorgen voor verbinding, educatie, beleving en hebben natuurlijk ook een economische inbreng. In samenwerkingsverband met overheden, onderwijs, media en bedrijfsleven kunnen musea kansen benutten en verzilveren. Het museum vormt een maatschappelijk domein dat zich bevindt tussen particulier initiatief en afhankelijkheid van de overheid. Bovendien is er een groeiende relatie met de markt. Inzicht in trends en ontwikkelingen is noodzakelijk voor de positionering van MKW. Wat zijn kansen en bedreigingen in de toekomst? Om hierachter te komen is het belangrijk te weten wat er nu speelt en gaat spelen in de maatschappij en de museale wereld in het bijzonder. 4.1.1

Technologische revolutie

Technologie en digitalisering zullen de komende jaren ons leven grootschalig beïnvloeden. Dit zorgt voor grote veranderingen (en wrijvingen) in de samenleving. De impact van de (hight)tech en digitalisering zien we terug op elk denkbaar terrein: - De rol van het internet zal zich sterk uitbreiden; - Het onderwijs zal drastisch veranderen. Het ‘hele leven blijven leren’ wordt de norm; - We gaan minder werken en krijgen meer vrije tijd; - Mensen worden ouder. Er komen nog meer mensen met nog meer tijd; - Daar waar technologie oprukt ontstaat als vanzelf een nieuwe vraag naar ethiek en moraal. In de museumwereld vertaald zich dit in het toepassen van escape rooms, geocashing, QR-code routes en dergelijke. We zien een combinatie van technologie, spel en contact binnen verschillende groepen. 4.1.2

Globalisering en de eigen cultuur

Mensen zijn wereldwijd meer dan ooit tevoren met elkaar verbonden. Er is voor iedereen een intensieve verbinding met de wereld, tegelijkertijd klopt die wereld steeds harder op onze deur. Populisme en nationalisme nemen de laatste jaren een grote vlucht. De roep om de ‘eigen’ cultuur wordt groter. Tegelijkertijd is er ook de noodzaak om de cultuur van de minderheid een stem en ruimte te geven. Identiteit is een groot onderwerp vandaag de dag: wie zijn wij? Wie is de ander? De kunsten en de creatieve sector (inclusief media) spelen hierin een buitengewoon belangrijke en bepalende rol. 4.1.3

Individualisering en participatiesamenleving

De samenleving individualiseert enorm en stelt zich steeds onafhankelijker van de overheid op. Maar ook veeleisender. Als reactie groeit de overheid in dienst van haar veeleisende burgers. De bureaucratie neemt hierdoor flink toe. Het gevolg hiervan is dat mensen meer en meer zelf willen doen: de participatiesamenleving. Geholpen door de technologische mogelijkheden gaan steeds meer (vooral jongere) burgers het inderdaad zelf doen. Impliciet of expliciet vraagt de initiatiefnemende burger nog steeds wel om steun vanuit het collectief (de overheid). Musea kunnen hier een verbindende rol in spelen.

21

4.1.4

Cultuurconsumptie: er is geen patroon

Het gedrag van mensen is goed terug te zien in het patroon van de cultuurconsumptie. Dit gedrag lijkt steeds onvoorspelbaarder te worden. ‘Hoge’ en ‘lage’ kunst loopt meer en meer door elkaar. Een museumochtend wordt afgewisseld met een middagbezoekje aan een voetbalwedstrijd. We staan open voor alles, niet alleen voor kunst en cultuur. Het gevolg is dat publieksgroepen voortdurend veranderen van samenstelling. Daarmee wordt cultuurconsumptie een moment voor ontmoeting, beleving en verrijking. En dit moet vooral ‘leuk’ zijn. Kleine en middelgrote musea die zich op de regio richten kunnen door dit zapgedrag van de bezoeker in de problemen komen. Het bepalen van de doelgroep wordt steeds lastiger. Ook zijn de langetermijnkosten niet altijd zichtbaar: de kosten voor onderzoek, voor collectiebeleid (aankopen en afstoten). Wijs is het om als museum niet blind te staren op blockbusters, maar vooral ook de achterkant van de museale taken - het beheer en behoud van het erfgoed - aandacht te geven. 4.1.5

Musea openen hun depots

Er is een internationale trend waarneembaar waarbij musea collecties uit de depots halen en delen met het publiek. Ook Nederlandse musea gaan mee in deze trend. Het ontsluiten van grotere delen van de collectie gebeurt op verschillende manieren: - Reizende tentoonstellingen; - Een aantrekkelijk en publiektoegankelijk depot; - Satellietmusea; - Een zaal buiten het museum; - Uitleen: kunstwerken, of hele delen van de collectie worden voor langere periode uitgeleend. Dit biedt kansen voor kleine musea. Aanhaken bij grotere (reizende) tentoonstellingen of bruikleenverkeer met grote musea wordt eenvoudiger. 4.1.6

Toenemende belangstelling voor regionaal erfgoed

Gelukkig lijkt de belangstelling voor regionaal erfgoed toe te nemen. Er is meer aandacht voor het lokale en het ambachtelijke dan in het verleden. Regionaal onderscheid is belangrijk. Hoe onderscheidt MKW zich? De permanente bewoningsgeschiedenis van dit gebied en het kasteel zijn unieke elementen die zowel het museum als de regio op de kaart zetten. Dit biedt grote kansen voor projecten, samenwerkingsverbanden en verdienmogelijkheden, maar vergroot ook de druk op de collectie, de organisatie en het programma. Het is onduidelijk welke kant het op gaat met deze trend. Het heeft er alle schijn van dat niet alle ‘regio’s’ als regio’s herkend en erkend worden en dat het profiel te weinig houvast biedt om beleid op te maken en gelden te verdelen. 4.1.7

Politieke veranderingen en economische factoren

De afgelopen regeringsjaren, kabinetswisselingen en corona hebben geleerd dat het museale beleid van de landelijke overheid een nogal onvoorspelbaar en grillig karakter heeft. De roep vanuit het rijk tot meer samenwerking en meer ‘cultureel ondernemerschap’ blijft onverminderd groot. De economische (in)stabiliteit zowel binnen als buiten Nederland is ook van invloed op MKW. Dit uit zich niet alleen negatief op het gebied van de koopkracht en het consumptiegedrag, maar ook op de vraag en aanbod van medewerkers en vrijwilligers. Het aantal ouderen in Nederland neemt toe en ook de allochtone bevolkingsgroep groeit gestaag. Dit stelt MKW voor de uitdaging hoe het museum de deelname en betrokkenheid van deze groepen aan het culturele leven kan benutten en optimaliseren. Het creëert echter ook kansen voor MKW aangaande maatschappelijke participatie.

22

4.1.8

Verschuiving van media

In algemene zin besteden de klassieke media (radio, tv, krant en tijdschrift) minder aandacht aan kunst en cultuur. Tegelijkertijd worden vooral jongeren van totaal andere (sociale) media bedient. Zeker de kleinere musea maken nog relatief weinig gebruik van deze nieuwe mediarealiteit. Sociale media worden vooral ingezet als marketinginstrument, maar worden nauwelijks benut voor het ontwikkelen en presenteren van de collectie. De inzet van de nieuwe media als tweede podium, waarvoor ook exposities en projecten ontwikkeld kunnen worden, blijft moeilijk voor kleinere culturele organisaties. Het is duur en vereist veel (tevens kostbare) expertise. 4.1.9

Overige trends in cultuurbeleid

Het besef neemt bij de overheid toe dat kunst en cultuur ondersteunde rollen kunnen spelen bij het realiseren van andere beleidsopgaven. De wereld waarin we leven verandert snel en de kunst en cultuursector moet mee veranderen om bij te blijven. Een veranderde bevolkingssamenstelling leidt tot andere (vormen van) cultuurconsumptie en andere smaakvoorkeuren. De overheid verwacht meer aanpassing van de sector aan de veranderde omstandigheden. Verschillende kunstdisciplines zullen elkaar in allerlei vormen opzoeken en versterken. Het rijk komt vaker met subsidieregelingen die rekening houden met deze cross-disciplinaire projecten en moedigt deze aan. De verwachting is dat deze trend in de nabije toekomst wordt voortgezet. Educatie is weer in. Vanuit de politiek wordt er gepleit voor meer cultuur op school. De cultuur- en erfgoededucatie is in de lift omdat het helpt iets te ontdekken over de eigen (Nederlandse) identiteit. Een museum zonder educatieprogramma is het laatste decennium ondenkbaar geworden. De verwachting is dat educatie een steeds grotere rol gaat spelen in de vaste programmering van musea.

4.2

Omgevingsanalyse

4.2.1

Waar staat MKW?

Durven kiezen is belangrijk voor de eigen positie van het museum. Er is gekozen voor een duidelijk historisch profiel, waarbij het kasteel en de collectie leidend is. Kunst kan daarbij het historisch profiel versterken en wordt als zodanig opgenomen binnen de wisseltentoonstellingen, maar niet binnen de vaste presentatie. 1. 2. 3. 4.

Verhalen over het kasteel - met een accent op de beroemdste bewoonster Emilia van Nassau; Story telling over de regionale bewoningsgeschiedenis - met de archeologische collectie als middel; Tentoonstellingen - met een controlling idea en aansluiting met de actualiteit; Tourist Information Point (TIP) - versterken van de identiteit en toegankelijkheid van de regio.

MKW staat midden in de samenleving. Dit blijkt uit gesprekken met partners die de regionale bekendheid van het museum erkennen. De gemeente Wijchen beschouwt MKW als één van de ‘grote drie’ (samen met bibliotheek en theater) en bepalend binnen de regionale culturele infrastructuur. Het museum heeft dit verworven door naar buiten te treden in de media en het tentoonstellingsprogramma aan te passen aan de actualiteit en het historisch profiel van MKW, namelijk de regionale geschiedenis. Ook de structurele samenwerking met partners - onder andere de gemeente Wijchen, Provincie Gelderland, wetenschappelijke instellingen, culturele partners, kastelen en buitenplaatsen, maatschappelijke en toeristische organisaties, ondernemers, het onderwijsveld, de media (lokaal en regionaal) en de Vrienden Museum Kasteel Wijchen - wijzen in de richting van die positie als cultuurhistorisch hart van de regio. Moderne en hedendaagse kunst is een aparte tak van sport. MKW kiest er niet voor een kunstmuseum te zijn. Kanttekening hierbij is dat interdisciplinariteit in de toekomst belangrijker wordt en daarmee ook de scheidingslijn tussen moderne en hedendaagse kunst en een historische collectie steeds vager.

23

Van 2022 tot 2026 wordt in het Koetshuis stichting KunstKring Wijchen gevestigd. Deze organisatie verwezenlijkt op deze plek een Kunsthuis. KunstKring Wijchen is in 2015 gestart om kunst in Wijchen op de kaart te houden. De inzet is om laagdrempelige activiteiten over beeldende kunst te organiseren voor iedereen die daarin interesse heeft. Om kunstenaars de gelegenheid te geven hun werk te tonen worden er exposities en een jaarlijkse atelierroute georganiseerd. Daarnaast is de KunstKring initiatiefnemer van het Kunstcafé en artist talks rond exposities. Dit om kunstenaar en liefhebber met elkaar in contact te brengen. Om de belangstelling voor kunst in de regio Wijchen te stimuleren organiseren zij lezingen, presentaties en cursussen. Uiteraard zal MKW een structurele en nauwe samenwerking aangaan. 4.2.2

Hoe ziet de omgeving eruit?

Recreatie en toerisme spelen een grote rol voor de inwoners van Gelderland. Ongeveer 1 op de 16 Gelderse arbeidsplaatsen is te vinden in deze sector. Bezoekers en inwoners van de provincie besteden jaarlijks € 4,9 miljard (inclusief ruim € 2 miljard vaste- en vervoerskosten) aan dagrecreatieve vrijetijdsactiviteiten.5 Om Gelderland als toeristisch kwaliteitsproduct in de markt te behouden, is een gezonde spreiding in tijd en ruimte belangrijk. Niet alleen om de toerist en recreant met alle streken van Gelderland kennis te laten maken, maar ook in het kader van duurzame gebiedsontwikkeling en leefbaarheid. De drie Regio Bureaus voor Toerisme (Toerisme Bureau Rivierenland, Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen en Achterhoek Toerisme) geven gezamenlijk uitvoering aan de campagne Gelderse Streken. Kasteel Wijchen maakt deel uit van de kastelencampagne Macht en Pracht in de Gelderse streken. Onderdeel van de landelijke NBTC-campagne Macht en Pracht. Komende beleidsperiode hopen we de vruchten hiervan te plukken.6 Het aanbod binnen de vrijetijdsbranche wordt steeds groter en daarmee ook de concurrentie. De verwachting is dat het publiek geamuseerd wil worden, maar wel met een educatief sausje. Beleving en gastvrijheid zullen binnen de museumsector dus steeds belangrijker worden. Eisen voor de kwaliteit van het (digitaal) presenteren van de collectie nemen toe.

Dit biedt kansen voor MKW: inspelen op de wens van het publiek. Permanent te willen leren lijkt een must geworden. Het museum is hiervoor het ideale middel. Het aangaan van de dialoog levert vruchtbare ideeën op aanjagende samenwerking en gezamenlijke visie op de culturele toekomst en infrastructuur van de regio. Belangrijke participanten zijn de Bibliotheek Wijchen, Historische Vereniging Tweestromenland, Theater ’t Mozaïek, Kasteel Hernen, Cultuurknooppunt Wijchen-Beuningen, Wijchen= en de gemeente Wijchen. Gekeken wordt naar het organiseren van gezamenlijke activiteiten, een duidelijke koppeling maken tussen de organisaties onderling (ook naar buiten toe) en samenwerken bij aanvragen van fondsen en subsidies. Ook de Vrienden van Museum Kasteel Wijchen worden door MKW actief bij dit proces betrokken.

4.3

Richting komende jaren en strategische doelen

We leven in turbulente tijden. Dat betekent dat ook MKW zich moet blijven aanpassen. Wij willen een museum zijn die veranderingen signaleert en in staat is om nieuwe mogelijkheden tijdig te benutten. Het vergroten van het verdienvermogen is dan ook van essentieel belang. We willen de eigen inkomsten laten stijgen door museumbezoek te stimuleren: het aanbieden van arrangementen, kinderfeestjes, extra activiteiten, verkoop uit de winkel en horeca en (verhoging van) entreegelden. De komende jaren is het belangrijk om de status van Kasteel Wijchen als erfgoedknooppunt van de regio uit te bouwen. Het museum speelt hierop in door zich te focussen op een aansprekende vaste presentatie en wisseltentoonstellingen. Randprogrammering, educatie en activiteiten - gericht op specifieke doelgroepen zullen dit versterken. Diversiteit en inclusie spelen hierbinnen een belangrijke rol. Iedereen moet zich welkom voelen. In de doelstelling staat dit helder beschreven. 5 https://www.gelderland.nl/vrijetijdsonderzoek (augustus 2021). 6 https://www.skbl.nl/macht-pracht-in-de-gelderse-streken/ (augustus 2021).

24

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen de kernopdracht van het museum en de strategische doelen. De kernopdracht betreft de taken die continu moeten worden uitgevoerd en is geborgd in de dagelijkse gang van zaken (algemene museale taken, publiekszaken en bedrijfsvoering). Daarnaast ziet MKW het als kernopdracht om te blijven samenwerken met verschillende partijen en waar mogelijk bestaande samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Verbinding met de regio zoeken en als verbinder van de regio optreden. De strategische doelen geven richting en focus aan wat MKW wil bereiken. Ze zijn geformuleerd op basis van de missie, visie en kernwaarden van het museum, rekening houdend met externe invloeden en partners. MKW focust zich daarbij op drie strategische pijlers: toegankelijkheid, bereik en inkomsten. Laatstgenoemde komt tot uiting in een kwalitatief en efficiënt goed functionerende organisatie (intern) en door het werven van meer additionele inkomsten (extern). 4.3.1

Toegankelijkheid en bereik

MKW wil de collectie en het gebouw (kasteel) optimaal ontsluiten. Het voornaamste doel is om de collectie toegankelijk te maken voor zoveel mogelijk mensen. Dat wil zeggen dat niet alleen het kasteel en de tuinen fysiek toegankelijk zijn, maar ook de collectie en informatie daarover (digitaal). Het gehele kasteel (op de toren na) is rolstoelvriendelijk. Liften, dorpelvrije doorgangen, een verlaagde balie en hellingen zijn opgenomen binnen de vernieuwde routing. Ook hulphonden zijn toegestaan in het museum. MKW wil in haar programmering toegankelijk zijn voor iedereen die nieuwsgierig is: multizintuiglijke rondleidingen en aanpassen van bestaande educatieve programma’s voor specifieke doelgroepen en het inzetten van audiotours behoren tot de mogelijkheden. Een inclusief programma bieden is niet alleen maar toekomstbestendig, het is tevens een belangrijke maatschappelijke bijdrage. Digitale toegankelijkheid en bereik is verder te vergroten doormiddel van een kwaliteits- en kwantiteitsimpuls met gebruikmaking van nieuwe technieken. Zo introduceert het museum het ‘online museum’ (2020). Het onlinemuseum geeft toegang tot topstukken uit de vaste collectie met toelichting van de conservator. Daarnaast geven rondleiders korte virtuele rondleidingen door Kasteel Wijchen. MKW heeft zijn collectie voor een groot deel beschreven en gefotografeerd.

De volgende stap is om de collectie te ontsluiten voor publiek. Het betreft tenslotte het erfgoed van de inwoners van Wijchen en omgeving. Het museum zal de komende beleidsperiode: - De collectie op museumwijchen.nl en via sociale media ontsluiten; - De collectie presenteren op digitale platforms, zoals Collectie Gelderland en Europeana, wat tevens bijdraagt aan de bekendheid van het museum bij een groter publiek; - Mogelijkheden bieden om educatieve programma´s te ontwikkelen waarin gebruik gemaakt wordt van de digitale collectie. Om de infrastructuur van het museum optimaal vorm te geven is inspraak van de bewoners van de regio belangrijk. Bewoners hebben immers een sterke mening hoe het culturele klimaat in hun regio eruit dient te zien. MKW wil de bezoeker en niet-bezoeker bereiken: de dialoog aangaan met het publiek. Door lokale media in te zetten worden bewoners bij tentoonstellingen en activiteiten betrokken. In de toekomst kan gedacht worden aan het oprichten van een klankbordgroep en/of een gesprekstafel. Wellicht in samenspraak met gemeente en andere culturele partners. Heel Wijchen is er immers bij gebaat. Het resultaat hiervan is dat het museum sterker op de bezoeker en gebruiker toegespitste informatie kan verschaffen. 4.3.2

Inkomsten intern

Er is succes geboekt met de huidige koers (historisch profiel) en veel goodwill gecreëerd bij gemeente en bevolking. Een professionele organisatie die efficiënt ingericht is, werkt kostenbesparend en bevordert de kwaliteit. Groei van het museum betekent ook een groei van staf en vrijwilligers. Immers noodzakelijk om de dagelijkse gang van zaken (continuïteit) en de dienstverlening te kunnen waarborgen. Dit vereist een financiële investering vooraf, maar zal zich uit gaan betalen in de toekomst.

25

4.3.3

Inkomsten extern

Extern liggen er nog verschillende kansen, zoals het groeiend toerisme in de regio, de subsidies en vraag naar museumeducatie in het onderwijs en het intensiveren van samenwerking met derden (ook het bedrijfsleven). Daartegenover staan de externe bedreigingen: de vluchtigheid (en onvoorspelbaarheid) van de interesse van het publiek en de toenemende concurrentie in de vrijetijdsbranche. MKW wil meer additionele inkomsten werven, mede door het werken naar een verdienmodel en de verdere professionalisering van de fondsenwerving. Daarom gaat MKW kijken naar nieuwe verdienmodellen om de financiële positie te verstevigen en zo zijn ondernemende rol verder uit te bouwen. In het kader hiervan ligt nadrukkelijk de focus op het verder professionaliseren en uitbreiden van de fondsenwerving, een rol die directie en bestuur op zich gaan nemen. In de komende beleidsperiode wil het museum gaan werken met een tiental vaste partners uit het bedrijfsleven. Door hen voor een aantal jaar te verbinden aan MKW is continuïteit van sponsoring gewaarborgd. Er wordt uitgegaan van een ‘voort wat hoort wat’ constructie en vanuit diverse pakketten zal gekeken worden wat het beste bij de partner past. Ook zal er ‘op maat’ gewerkt worden. Ook particuliere partners worden benaderd. Hierin wordt samengewerkt met Vrienden Museum Kasteel Wijchen.

Te denken valt aan crowdfundingprojecten onder de donateurs van de Vriendenstichting en hulp bij de aankoop van objecten voor de collectie. Verder zal gekeken worden op welke vlakken het wenselijk is fondsen aan te schrijven om subsidiegelden te werven. Tentoonstellingen, restauratieprojecten, bijzondere aankopen, samenwerkingsprojecten op het gebied van erfgoed, publicaties, educatie en activiteiten lenen zich goed voor fondsenwerving.

26

5

27

5

BELEIDSKEUZES OP HOOFDLIJNEN

5.1

Bedrijfsvoering

In een museum vragen veel dagelijkse processen en tijdelijke projecten tegelijk om aandacht. De directeur zorgt voor het managen van de organisatie: het hebben van overzicht en het tijdig bij kunnen sturen of in kunnen grijpen. Om dat overzicht te houden helpt het om gestructureerd te werken op basis van beleidsplannen, jaarplannen en projectbegrotingen. Ondersteuning van de staf is belangrijk. De risico’s moeten duidelijk zijn. Dit kan alleen als taken en processen goed in beeld worden gebracht. Om meer grip op en toenemende doelmatigheid in de processen te realiseren, dient de basis op orde te zijn. Door het toepassen en inrichten van een AO/IC opereert het museum effectiever en efficiënter: processen zijn helder en de risico’s worden beheerst. Dit is geen eenmalig traject, het maakt deel van de planning en controle cyclus van de organisatie. 5.1.1

Huisvesting en veiligheid

Het kasteel - waarin het museum is gehuisvest - is een rijksmonument en eigendom van de gemeente Wijchen. Het kasteel is met zijn lift en trappenhuis toegankelijk voor bezoekers. Ook de kelders zijn via een loopgoot en kleine liftjes toegankelijk gemaakt. Er is een invalidetoilet aanwezig. Alleen de toren is niet te betreden door minder valide bezoekers. Veiligheid valt onder de verantwoordelijkheid van de verhuurder van het monument, de gemeente Wijchen. Uiteraard doen we er als MKW alles aan om de normen juist uit te voeren en zorgen we voor de benodigde hulpmiddelen om dit op een verantwoorde wijze te kunnen doen. Nauwe samenwerking en goede communicatie met de afdeling facilitair en de kasteelmanager is hierbij van groot belang. De ruimtes van het museum zijn voorzien van bewakingscamera’s, de gegevens daarvan worden gedurende 48 uur bewaard. Verder is het kasteel, inclusief het museum, voorzien van een brand- en inbraak alarm. Het bedrijf dat hiervoor verantwoordelijk is, is G4 Secure Monitoring. Dit alles gebeurt in samenspraak met de gemeente Wijchen.