Bijlage 4 - GGD-GZ Jaarrekening 2021

GGD Gelderland Zuid

De raden van de gemeenten die participeren in de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid

ons kenmerk: uw kenmerk: datum: onderwerp:

GGD/DIR/22/2488/MP 31 maart 2022 Concept Jaarrekening GGD 2021

Directie afdeling: Moniek Pieters contactpersoon: (088) 144 7102 doorkiesnummer: e-mail: GGDdirectie@qqdqelderlandzuid.nl

Geachte Raad, Overeenkomstig artikel 33 lid 1 van de gemeenschappelijke regeling GGD Gelderland-Zuid, stuurt het Dagelijks Bestuur u hierbij het concept jaarverslag en jaarrekening 2021 van GGD Gelderland-Zuid. De accountant heeft mondeling voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid een goedkeurend oordeel afgegeven. De accountantsverklaring is nog niet opgenomen in de jaarrekening 20211; deze wordt z.s.m. nagestuurd. Inmiddels zijn de stukken ook aangeboden aan de Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen Regio Nijmegen. De Adviesfunctie zal haar advies over deze jaarstukken eind april uitbrengen. In het inhoudelijk jaarverslag 2021 wordt toegelicht welke activiteiten GGD Gelderland-Zuid in 2021 op het terrein van de publieke gezondheidzorg heeft ondernomen en welke resultaten ze daarbij geboekt heeft. Dit jaar bestaat het jaarverslag uit een publieks- en een bestuursversie. Beide zijn bijgevoegd. Daarnaast komt u via onderstaande linken bij de digitale versies van het jaarverslag: www.qqdqz.nl/iaarverslaq-2021-publiek en www.qqdqz.nl/iaarverslaq-2021-bestuur De bijgevoegde jaarrekening 2021 toont de baten en lasten van 2021 van GGD Gelderland-Zuid. Onderstaand treft u het resultaat aan van de jaarrekening 2021 en een (korte) verklaring van het resultaat. Corona De GGD heeft uiteindelijk ruim 57Mio aan extra lasten uitgegeven in 2021 in het kader van de coronabestrijding.

Dat is flink meer dan in de managementrapportage t/m juni 20212 werd aangenomen, omdat de testcapaciteit eind 2021 fors werd opgeschaald. In de jaarrekening zijn de

1 De Nederlandse Beroepsvereniging van Accountants wil een uniforme tekst over de oorlog in Oekraïne opnemen in de verschillende uit te geven accountsverklaringen. 2 Deze managementrapportage is u toegestuurd op 14 oktober 2021.

Centraal postadres

Hoofdvestigingen

Postbus 1120

GGD Gelderland-Zuid

6501 BC Nijmegen www.ggdgelderlandzuid.nl

Regio Nijmegen (Nijmegen)

info@ggdgelderlandzuid.nl

Rivierenland (Tiel)

Bezoekadres

Regio Nijmegen Groenewoudseweg 275 6524 TV Nijmegen T: (088) 144 71 44 F: (024) 322 69 80

BIC/SWIFT: RABONL2U IBAN: NL56.RABO.030.73.24.826 BTW: NL8003.34.930.B01 KvK: 09212724

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2488/MP pagina 2 van 4

lasten toegerekend aan corona conform de vastgestelde uitgangspunten (tussen VWS, GGD'en en Nederlandse Beroepsvereniging van Accountants). Resultaat GGD Gelderland-Zuid sluit het jaar 2021 af met een positief resultaat van € 149.000. De gewijzigde begroting was sluitend zonder resultaat. Gezien het feit dat de algemene reserve nog niet de streefwaarde heeft bereikt, stelt het Dagelijks Bestuur voor om het positieve resultaat toe te voegen aan de algemene reserve. Inclusief de genoemde € 149.000 zou de algemene reserve oplopen tot € 1.696.000. De algemene reserve is daarmee 50% (was 85%3) van de streefwaarde en dekt 50% (was 56%) van de gekwantificeerde risico's af. De belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de gewijzigde begroting zijn opgenomen in het overzicht in bijlage 1. Ten opzichte van de gewijzigde begroting is er een aantal producten die in 2021 een negatieve uitwerking hebben gehad op het resultaat: 1. Bijzondere Zorg: tekort van € 275.000. Een hoger aantal trajecten zorgt voor een overschrijding in de lasten. Het tekort is hoger dan in de tussentijdse rapportage werd aangenomen door met name de Cao-ontwikkeling; 2. MMK: € 74.000 tekort. Dit betreft met name de voorbereidingen op de wetswijzigingen (met name de Omgevingswet) die niet in rekening gebracht kunnen worden bij gemeenten.

De GGD heeft dit meerdere malen onder de aandacht gebracht bij het bestuur, maar er is voor gekozen om dit vooralsnog niet te financieren. Daardoor ligt het risico volledig bij de GGD. 3. Forensische Zorg: € 14.000 tekort. Zowel in 2020 als 2021 is het aantal schouwen met circa 10% gestegen, waardoor het tekort ontstaat. Dit staat los van de mogelijke stijging van lasten door krapte aan forensisch artsen (zie hieronder bij risico's). Alle coronalasten zijn gedekt en verlopen, net als in 2020, kostenneutraal. Uit het overzicht in bijlage 1 blijkt dat een belangrijk deel van het positieve resultaat veroorzaakt wordt door lagere afschrijvingslasten en lagere financiële lasten (door uitstel nieuwbouw). Wanneer we naar de producten van de GGD kijken, dan hebben Bijzondere Zorg, MMK en Forensische Zorg geleid tot financieel negatieve resultaten. Hier staan positieve resultaten van Veilig Thuis, JGZ en AGZ tegenover. Acquisitie De GGD heeft de opdracht om een 'ondernemende GGD' te zijn. Dit vertaalt de GGD door ontwikkelingen goed te volgen, uitdagingen op te pakken en te innoveren op zowel de inhoud van het werk als op de aanpak. Hierdoor kan de GGD de gemeenten op een eigentijdse manier blijven ondersteunen.

Deze ontwikkelende opstelling, waarbij de GGD veel samenwerkt met netwerkpartners, leidt er tevens toe dat we goed op de hoogte zijn van subsidiemogelijkheden bij het Rijk en gezondheidsfondsen die worden benut ten behoeve van gemeenten. In de begroting 2021 is een acquisitiedoelstelling van € 340.000 opgenomen. De werkelijke toename (exclusief reizigersadvisering en vaccinaties) bedraagt € 1.530.000 bruto4 (de realisatie komt terug op andere opbrengst categorieën, zoals subsidies gemeenten en overige opbrengsten). Dat is netto circa € 425.000. De acquisitiedoelstelling van € 340.000 (netto) is hiermee in 2021 behaald. Dit illustreert dat de GGD in staat is om de inhoudelijke vernieuwingen en kansen die er zijn, op te pakken en te verzilveren. 3 De streefwaarde wordt berekend door de algemene reserve uit te drukken in een % van de baten. Door de forse stijging in 2021 van de baten door corona daalt dit % ten opzichte van 2020 ondanks het positieve resultaat. 4 In het totaalbedrag van € 1.530.000 zijn niet de gederfde inkomsten opgenomen als gevolg van corona en de bijdrage meerkosten voor de corona bestrijding.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2488/MP pagina 3 van 4

Proces De GGD valt onder de regelgeving van Single Information Single Audit (SISA). Dit betekent dat de vastgestelde jaarrekening vóór 15 juli 2022 aangeleverd moet zijn bij het Centraal Bureau voor de Statistiek. Daarnaast dient de jaarrekening eveneens vóór 15 juli 2022 toegezonden te worden aan Gedeputeerde Staten (artikel 34. lid 4 Wgr). De vaststelling van de Jaarstukken is geagendeerd op de vergadering van het Algemeen Bestuur van 30 juni 2022. Wij verzoeken u daarom de behandeling van de jaarstukken 2021 in april/mei te plannen en uw zienswijze liefst vóór 2 juni 20225 aan het Algemeen Bestuur kenbaar te maken. De zienswijzen worden door het Algemeen Bestuur betrokken bij de behandeling en vaststelling van de Jaarrekening 2021 in de vergadering van 30 juni 2022. Op 5 april a.s. verzorgt de GGD een toelichting op de concept jaarrekening 2021 en concept begroting 2023 voor het RA O en de financieel ambtenaren. Daarnaast verzorgt de GGD op maandagavond 11 april een toelichting op de concept jaarstukken 2021 en de concept begroting 2023. Deze digitale bijeenkomst voor de raden wordt georganiseerd door de griffie van gemeente Nijmegen. Op de website Vergaderingen Nijmegen - iBabs RIS (bestuurliikeinformatie.nl) zal t.z.t. informatie staan bij 11 april incl. linkjes naar'toelichting jaarrekening en begroting GGD'.

Tot slot laten wij u weten dat de GGD graag bereid is om in uw raad of in een raadscommissie nadere toelichting te geven op de concept jaarstukken 2021. U kunt hiervoor contact opnemen met het directiesecretariaat van de GGD (zie pag. 1 voor de contactgegevens).

Bijlagen:

De belangrijkste verschillen t.o.v. de gewijzigde begroting Concept Jaarverslag 2021 publieksversie Concept Jaarverslag 2021 bestuursversie Concept Jaarrekening 2021.

5 Op deze manier kan het Dagelijks Bestuur in de vergadering van 9 juni 2022 uw zienswijze bespreken en hiermee de vergadering van het Algemeen Bestuur van 30 juni voorbereiden. Mocht de raad 2 juni niet halen voor de zienswijze, dan is het verzoek om z.s.m. na 2 juni de zienswijze in te dienen bij de GGD. In uiterste geval kan de raad de zienswijze meegeven aan het betreffende AB-lid t.b.v. besluitvorming in het AB van 30 juni 2022.

datum: 31 maart 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2488/MP pagina 4 van 4

Bijlage 1:

De belangrijkste verschillen ten opzichte van de gewijzigde begroting: Analyse belangrijkste afwijking (I = incidenteel / S = structureel)

Opbrengsten Rijksvaccinatieprogramma

I/S

Toezicht handhaving en registratie (lichtere controle)

I I I I

Vergoeding meerkosten corona (incl zorgbonus) Lagere opbrengsten reizigersvaccinaties Overige opbrengsten

■ ■ ■ ■

■

149.000 170.000 57,491.000 1.365.000 889.000

r | 56.994.000

Totaal opbrengsten

Personeelslasten Extra personeelslasten door opbrengsten / corona Cao akkoord

■

I S I

42.498.000 195.000

■

109.000

I

■

116.000

Extra huisvestingslasten corona

I

■

2.638.000

Kantoormiddelen

I

Mutatie voorziening niet-actieven

Afschrijvingen In 2020 minder geïnvesteerd (afschrijving start volgende boekjaar)

Overige materiële kosten

68.000

Medische kosten - corona

I

Medische kosten - lagere inkoop voor reizigers Communicatieapparatuur - corona

I I

Communicatieapparatuur - EKD* en licenties

S

169.000

Algemene kosten - corona

I

9.216.000

Inkoop ondersteunende diensten VRGZ

I

Financiële baten en lasten (lagere financieringsbehoeftd Post onvoorzien Overige mutaties

I I

1.892.000

■ 1

433.000 680.000

■ ■

143.000 86.000 175.000

1■

Totaal posten

13.000 56.811.000

Totaal ■

183.000

Mutatie reserves

I

1■

50.000

Vennootschapsbelasting

I

1■

16.000

Totaal

m

149.000

* EKD (Electronisch Kinddossier)

GGD Gelderland-Zuid

RESULTATEN

Jaarverslag 2021

JAARVERSLAG 2021

Inhoudsopgave

HOOFDSTUK 5 JAARREKENING

RESULTATEN

5.1

Balans per 31 december 2021

5.2

Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening over het begrotingsjaar

HOOFDSTUK 1 CORONABESTRIJDING HOOFDSTUK 2 RESULTATEN GGD-BREDE PRODUCTEN

5 11

5.3

Grondslagen van resultaatbepaling en waardering

5.4

Toelichting op de balans

5.5

Toelichting baten en lasten

5.6

Specifieke uitkeringen (SiSa)

2.1 Publieke Gezondheid bij crises en rampen

12

5.7

Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen (WNT)

2.2 Programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA)

13

5.8

Taakvelden

5.9

Opgave meerkosten corona 2021

HOOFDSTUK 3 RESULTATEN PER WERKVELD

16

5.10 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

HOOFDSTUK 6 BIJLAGEN

3.1 Algemene Gezondheidszorg

17

3.2 Jeugdgezondheidszorg

23

3.3 Gezond Leven

27

6.1

Begrotingswijzigingen

3.4 Bijzondere Zorg

32

6.2

Geplande en gerealiseerde investeringen

3.5 Veilig Thuis

35

6.3

Afname Mook en Middelaar

6.4

Afrekening huisvesting locaties Jeugdgezondheidszorg

6.5

Organogram GGD Gelderland-Zuid

6.6

Bijdrage per gemeente gespecificeerd

6.7

Dienstenoverzicht Veilig Thuis

6.8

Beleidsindicatoren

6.9

Overzichten naar thema’s

JAARSTUKKEN (APART DOCUMENT) HOOFDSTUK 4 PARAGRAFEN 4.1

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

6.10 Verantwoording subsidies op basis van voorschotten

4.2

Onderhoud kapitaalgoederen

6.11 Bestuur en vaststelling jaarrekening

4.3

Financiering

4.4

Interne dienstverlening

4.5

Verbonden partijen

HOOFDSTUK 7 VERKLARING VAN AFKORTINGEN

2 / 39

JAARVERSLAG 2021

OEKRAÏNE

LEESWIJZER

Op het moment van schrijven groeit de vluch-

samen met de gemeenten te organiseren.

telingenstroom uit Oekraïne. De impact op de

De GGD zal de publieke gezondheidszorg

jaarrekening 2021 is nihil. Voor 2022 en

voor deze groep uitvoeren, maar de exacte rol

daarna kunnen de gevolgen echter fors zijn,

van de GGD is nog niet duidelijk. In financieel

inhoudelijk en financieel. Het Kabinet vraagt

opzicht is alleen bekend dat het Kabinet van

de Veiligheidsregio’s om de opvang van

Rijkswege de kosten die gemaakt zullen

Oekraïense vluchtelingen te coördineren en

worden, integraal zal vergoeden.

Wat doet de GGD?

Dit jaarverslag geeft een overzicht van de

GGD Gelderland-Zuid is de gemeentelijke gezondheidsdienst voor: Berg en Dal, Beuningen, Buren,

behaalde resultaten in het jaar 2021. Leidend

Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas

voor deze resultaten zijn de doelstellingen

en Waal, Wijchen en Zaltbommel. Ook voor Mook en Middelaar verzorgen wij enkele diensten.

zoals die in de programmabegroting 2021 zijn geformuleerd. Deze programmabegroting is

Als verlengstuk van deze gemeenten werken wij aan publieke gezondheid. Onze hoofdtaak is:

opgesteld in lijn met onze meerjarenstrategie

het beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid van inwoners van alle leeftijden

2020-2023 en is vastgesteld door het

(-9 maanden tot 100+). Speciale aandacht gaat hierbij uit naar kwetsbare groepen. Onze

Algemeen Bestuur. Het eerste hoofdstuk gaat

dienstverlening organiseren we zo laagdrempelig mogelijk en in samenwerking met gemeenten

over de coronabestrijding; deze opgeschaalde

en partners in de zorg, het onderwijs, welzijn en veiligheid.Ons takenpakket is divers. Naast taken

infectieziektebestrijdingstaak stond centraal

op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsmonitoring, publieke gezondheid bij

in 2021. Het tweede hoofdstuk gaat over

rampen en crises en toezichthouden, voeren we de jeugdgezondheidszorg, OGGZ, Veilig Thuis,

onze GGD-brede producten. In het derde

gezondheidsbevordering en forensische geneeskunde uit.

hoofdstuk zoomen we per werkveld in op de behaalde resultaten. In het onderdeel

De meeste GGD-taken liggen vast in de Wet publieke gezondheid. Andere relevante wetten voor

Jaarstukken vindt u informatie over de

de taken die wij uitvoeren, zijn: de Wet kinderopvang, Wet op de lijkbezorging, Jeugdwet en

bedrijfsvoering, de jaarrekening en diverse

Wet maatschappelijke ondersteuning.

bijlagen met aanvullende gegevens, zoals cijfers per gemeente.

3 / 39

JAARVERSLAG 2021

Voorwoord Ook 2021 stond in het teken van de

of wijk. Het gemeenteteam is aanspreekpunt

coronabestrijding. We startten het jaar

voor gemeenten en netwerkpartners en zorgt

hoopvol met de eerste grootschalige

voor lokaal maatwerk.

vaccinatiecampagne. De ontwikkelingen en de opkomst van virusvarianten vroegen om

Het monitoren van de gezondheid van de

maximale flexibiliteit. In het jaarverslag geven

bevolking is een belangrijke taak van de GGD.

we aandacht aan de inspanning die dit heeft

Door het opzetten van nieuwe dashboards,

gekost en aan de geleverde prestaties.

in 2021 onder meer voor Bijzondere Zorg, ontstonden nieuwe inzichten. We werken

Uiteraard gingen ook onze andere, reguliere

ernaartoe dat deze gegevens ook periodiek

taken door, soms in aangepaste vorm. Hier en

beschikbaar zijn voor onze samenwerkings-

daar is zelfs een inhaalslag gemaakt; zo waren

partners. Op die manier kunnen we, samen

er inhaalspreekuren RVP voor kinderen van

met partners, steeds beter inspelen op wat

4-18 jaar. Dit jaar zijn weer alle kindercentra

nodig is in de samenleving.

geïnspecteerd. Daarnaast was er ruimte voor

Samen inzetten op gezond en veilig

verdere ontwikkeling van de dienstverlening.

opgroeien, vitaal ouder worden en sociale

Zoals verbeterde doorlooptijden van Veilig

verbinding: dat wordt de komende jaren

Thuis en verdere professionalisering op het

belangrijker dan ooit. De resultaten in dit

gebied van ouderenmishandeling en

jaarverslag laten zien waar we samen toe in

eergerelateerd geweld.

staat zijn. Voor een aantrekkelijk overzicht van de highlights van 2021 verwijs ik u naar

Vanuit onze meerjarenstrategie 2020-2023

het beknopte publieksjaarverslag.

investeren we nadrukkelijk in netwerken en lokaal partnerschap. Dat heeft in 2021

Ik wens u veel leesplezier.

geresulteerd in de ontwikkeling van gemeenteteams. GGD’ers van verschillende

Dr.ir. Moniek Pieters

afdelingen werken hierin samen om optimaal

Directeur Publieke Gezondheid

aan te sluiten bij de behoeften van gemeente

GGD Gelderland-Zuid

4 / 39

HOOFDSTUK 1

Coronabestrijding 5 / 39

JAARVERSLAG 2021

1. Coronabestrijding De bestrijding van het coronavirus heeft in 2021 veel gevraagd van GGD

WERKZAAMHEDEN CORONABESTRIJDING

Gelderland-Zuid. De aanvullende (crisis)organisatie voor de

Dit waren de werkzaamheden door de GGD ten behoeve van de

coronabestrijding is flexibel en schaalbaar opgezet. Op piekmomenten is

coronabestrijding:

opgeschaald tot meer dan 1.000 medewerkers, voor een belangrijk deel door inzet van externe medewerkers. Eind december 2021 hebben we extra

1.

opgeschaald om versnelling van de boostercampagne mogelijk te maken.

Kernactiviteiten IZB (inhoudelijke beleidsregie, afstemming RIVM, GGD GHOR Nederland en GGD’en Oost Nederland, etc.).

Naast het uitgebreide team coronabestrijding zijn daarbij ook veel

2.

Telefoonlijn voor vragen van het publiek.

reguliere GGD-medewerkers ingezet. Daarnaast heeft Defensie met een

3.

Telefoonlijn voor vragen van professionals.

groot team van de Luchtmobiele brigade en ook zorgpersoneel van de

4.

Inrichten en bemensen testlocaties in Nijmegen (4, inclusief L-locatie

omliggende ziekenhuizen extra bijstand verleend.

in Lent), Wijchen, Tiel, Culemborg en Zaltbommel. 5.

REGIEFUNCTIE

Testorganisatie voor mobiele testen (testen op locatie bij uitbraken, etc).

Het kernteam Infectieziektebestrijding (IZB) heeft een regiefunctie op

6.

Registratie positief-geteste personen.

inhoudelijke taken binnen de coronabestrijding en voert haar reguliere

7.

Bron- en contactonderzoek (BCO).

taken uit op het gebied van de niet-coronagerelateerde meldingen.

8.

Advisering infectiepreventie (hygiëne-adviezen bij uitbraken, op GGD-locaties en overige instellingen zoals AZC’s).

9.

Advisering zorgorganisaties en andere clusters (corona clusterteam).

10. Advisering Onderwijs (corona scholenteam).

526.907

coronatesten uitgevoerd

11. Inrichten en bemensen vaccinatielocaties in Zaltbommel, Culemborg, Tiel, Wijchen (2), Heumen en Nijmegen (2). 12. Datamanagement, bijvoorbeeld van vaccinatiegraad, in samenwerking met het programma OIA.

78.058 positieve uitslagen (besmettingen) verwerkt, ook van testen elders en in zorginstellingen

13. Facilitair, inclusief locatiebeheer en logistiek van beschermingsmaterialen, testmaterialen, vaccinatiematerialen, etc. 14. Roostering en planning. 15. Communicatie. 16. Crisisoverleg en afstemming crisisorganisatie Veiligheidsregio (RBT, ROT, etc.).

6 / 39

JAARVERSLAG 2021

AANPAK VACCINATIES

het testbeleid, de beschikbaarheid van zelftesten, de effecten van

De vaccinaties in Gelderland-Zuid gingen op 15 januari 2021 van start in

vaccinaties en de opkomst van virusvarianten. De testcapaciteit in

Wijchen. Daarvoor is een aparte corona-vaccinatieorganisatie

Gelderland-Zuid is op geleide hiervan steeds aangepast. Eind 2021 heeft

opgebouwd, inclusief aparte locaties. Ook kwam er een coördinatieteam

Defensie steun verleend aan het team coronabestrijding om de testcapa-

waarvoor extra personeel is geworven en opgeleid. Voor de kwaliteits-

citeit versneld te kunnen uitbreiden. Waar nodig hebben we de basisca-

borging is een apart team opgezet plus een apotheker. De piek van de

paciteit voor het testen aangevuld met mobiele testmogelijkheden.

1e en 2e vaccinaties lag in juni en juli. Daarna is maximaal ingezet op het vaccineren van moeilijk bereikbare doelgroepen en fijnmazig vaccineren, onder andere door de organisatie van een regiotour. Met een bus trok het vaccinatieteam van de GGD door de regio en bezocht wijken met een lagere vaccinatiegraad. Deze regiotour duurde 2 maanden en trok bijna dagelijks 100-150 inwoners naar de bus om zich alsnog te laten vaccineren.

BOOSTERVACCINATIE Eind 2021 is weer maximaal opgeschaald voor de uitvoering van de boostervaccinatie. Hiervoor is naast het corona vaccinatieteam extra personeel vanuit het team coronatesten, zorgpersoneel van de omliggende ziekenhuizen en regulier GGD-personeel ingezet. Ook Defensie heeft extra bijstand verleend. Daarnaast waren er meerdere initiatieven om de vaccinatiegraad te verhogen. Zo is er een speciaal prikangstspreekuur opgezet. Met inzet van onder meer een VR-bril en een hulphond is de angst van mensen zover afgenomen dat zij het toch aandurfden om een coronavaccinatie te krijgen.

BRON- EN CONTACTONDERZOEK (BCO) EN CALLCENTER

We hebben niet-mobiele thuiswonenden hun boosterprik aan huis

De teams BCO en Callcenter hebben 7 dagen per week gezorgd voor:

gegeven en bewoners van zorginstellingen (zonder medische dienst) in

•

AANPAK CORONATESTEN

zorgvuldige communicatie met inwoners en instellingen over besmettingen,

de eigen zorginstelling. Hierbij hebben huisartsen ons ondersteund. •

analyse van clusters en advisering daarover,

•

het beantwoorden van vragen van inwoners en organisaties.

De behoefte aan coronatesten en de opdracht vanuit VWS wisselden

Ook is veel inzet geleverd om er voor te zorgen dat inwoners bij proble-

voortdurend. Deze variatie hing samen met het aantal besmettingen,

men met registreren toch een geldig digitaal coronacertificaat kregen.

7 / 39

JAARVERSLAG 2021

VOORTDUREND SCHAKELEN De (deel)taken voor coronabestrijding zijn continu doorontwikkeld en op- en afgeschaald, afhankelijk van de wisselende behoefte, nieuwe (landelijke) richtlijnen en (landelijke) beleidsinstructie. Kern hiervan is het basis IZB-team en het AGZ-management, aangevuld met een aparte organisatie voor coronabestrijding, inclusief dedicated teams voor coronataken op het gebied van HRM, facilitair, planning & roostering en applicatiebeheer.

KOSTEN GEDEKT DOOR HET RIJK De kosten voor de coronabestrijding, als gevolg van de hoge GGD-inzet voor testen, bron- en contactopsporing, vaccineren en alle andere taken als gevolg van actuele richtlijnen worden door het Ministerie van VWS gedekt. In het najaar zijn daar de extra kosten voor coronabestrijding voor de COA-noodopvang Heumensoord (gemeenten Heumen en Nijmegen) bijgekomen. Op Heumensoord werden zo’n 1.000 Afghaanse

De 3e prik betreft hen die om een of andere reden een 3e prik nodig hadden om volledig gevaccineerd te zijn. Het gaat om de prikken gezet in onze regio (dus door ons gezet). Dit kunnen dus ook mensen zijn die in een andere regio wonen.

vluchtelingen tijdelijk opgevangen.

8 / 39

JAARVERSLAG 2021

9 / 39

JAARVERSLAG 2021

10 / 39

Op de foto bekijkt een vrouw de vaccinatie strategie

HOOFDSTUK 2

Resultaten GGD-brede producten 11 / 39

JAARVERSLAG 2021

2.1 Publieke Gezondheid bij crises en rampen Naast de reguliere publieke gezondheidstaken heeft de GGD ook taken in ramp- en crisissituaties. Het gaat dan om situaties waarbij de publieke gezondheid bedreigd wordt. Bij rampen en crises zijn wij verantwoordelijk voor vier processen: medische milieukunde (MMK), infectieziektebestrijding (IZB), gezondheidsonderzoek na ongevallen en rampen (GOR) en psychosociale hulpverlening (PSH). De GGD heeft een actueel integraal crisisplan en is voorbereid op een crisis of ramp door oefeningen, trainingen en opleidingen, zij het in aangepaste vorm door de coronapandemie.

URGENTE SITUATIES De crisiscoördinator van GGD Gelderland-Zuid is in 2021 voor 13 urgente situaties opgeroepen. Deze oproepen hebben niet geleid tot activeren van het crisisplan. De meldingen zijn regulier opgepakt.

PIKETFUNCTIES

De coronacrisis leidde tot een langdurige opschaling binnen de GGD en

In 2021 hebben we de piketfuncties voor de VRGZ-/GHOR-crisisorgani-

tot het formeren van een crisisteam. Vanaf 2 maart 2020 is hiervoor het

satie gerealiseerd en ingevuld. Afspraken hierover zijn gemaakt in de

integrale crisisplan geactiveerd. De opgeschaalde situatie is eind 2021

regio-overeenkomst Publieke Gezondheid tussen GHOR Gelderland-Zuid

nog steeds van toepassing.

en GGD Gelderland-Zuid. De inzet van de Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen (GAGS) is gebaseerd op afspraken hierover tussen de

OPLEIDEN, TRAINEN, OEFENEN

GGD’en in Oost-Nederland die in 2021 nog steeds golden.

Door de coronacrisis hebben we het jaarlijkse plan voor het opleiden, trainen en oefenen (OTO) van medewerkers in opgeschaalde situaties,

PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING BIJ INCIDENTEN

niet volledig kunnen uitvoeren. Een extern bureau heeft de opdracht

De Psychosociale Hulpverlening bij incidenten (PSHi) is een facultatieve

gekregen om de opgedane ervaring vanuit de coronapraktijk te

taak. Als GGD-inzet wordt gevraagd, wordt deze naar de betreffende

evalueren. Waar mogelijk gebruiken we deze input voor aanpassing

gemeente(n) gefactureerd. In 2021 is in totaal vier keer een beroep

en verbetering van het integrale crisisplan en opleidingsplan 2022.

gedaan op de GGD voor ondersteuning bij PSHi-casussen.

12 / 39

JAARVERSLAG 2021

2.2 Programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA) Binnen het Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) verzamelen,

GGD’en in het land ingezet om in een totale reeks van tot nu toe 17 me-

bestuderen en vergelijken wij gegevens over de gezondheid van inwoners

tingen sinds april 2020 het welbevinden van de bevolking, de navolging

uit Gelderland-Zuid. We analyseren ook de factoren die hiermee kunnen

van gedragsmaatregelen en de determinanten om te voldoen aan die

samenhangen. We kunnen over een breed terrein gezondheidsgegevens

gedragsmaatregelen in kaart te brengen.

verzamelen, verbinden en duiden.

DATA-ANALYSE DEMENTIE Dat komt doordat we onze data-expertise doorontwikkelen en doordat we

Vanuit een ZonMw-voucher (Juiste Zorg op de Juiste Plek) is in samen-

aansluiten op diverse databronnen. De informatie die uit de analyses voort-

werking met Netwerk-100 een analyse van risicofactoren voor crisissitua-

vloeit, versterkt onze advisering en uitvoering binnen de (lokale) gezond-

ties bij personen met dementie gemaakt. Naast een inhoudelijke analyse

heidspreventie.

zijn beschikbare databronnen binnen de keten geïnventariseerd en mogelijke datakoppelingen tussen de bronnen bekeken. Het gaat onder

CORONACIJFERS

meer om het registratiesysteem van zorgtrajectbegeleiders Dementie,

Met het team coronabestrijding hebben we de data geanalyseerd,

het Huisarts Informatie Systeem (HIS) van Academisch Huisartsen Net-

waarmee een completer beeld ontstaat over de uitbraak van corona en

werk Nijmegen, data van het Bureau Crisistoewijzing Intramuraal (BCI),

over de vaccinatiestatus van de bewoners in ons werkgebied. Dit heeft

de GGD Gezondheidsmonitor en de database van DementieNet.

geresulteerd in drie rapportages. Wekelijks zijn in een multidisciplinair

Er is onderzocht hoe vaak crisisopnames voorkomen en wat risicofac-

overleg de coronacijfers besproken en aandachtspunten uit de lokale

toren voor een crisisopname zijn. Per jaar wordt 32% van de mensen

dashboards geduid.

met dementie in crisis opgenomen. Suikerziekte, vallen, ondervoeding,

Daarnaast wordt meerdere keren per week met het BCO-team (Bron- en

dwalen en gedragsproblemen verhogen de kans op een crisis. Dit laat

Contactonderzoek) gekeken naar de data over de positieve testen om te

zien dat samenwerking met fysiotherapeut, ergotherapeut en diëtist

controleren of alle mogelijke clusters opgemerkt zijn.

belangrijk is.

In het kader van de bestrijding van corona, zijn op verzoek van de ge-

Vergelijking van de data uit het registratiesysteem van zorgtrajectbege-

meenten overzichten gemaakt over bijvoorbeeld de uitbraak van corona

leiders Dementie en de twee systemen voor huisartsen liet zien dat deze

in de eigen gemeente of de vaccinatiestatus op wijkniveau.

elkaar op veel gebieden aanvullen maar dat onderlinge uitwisseling nog te wensen overlaat.

PANELONDERZOEKEN De coronacrisis heeft het panel-onderzoek extra belangrijk gemaakt. Samen met de gedragsunit van het RIVM worden de panels van alle

13 / 39

JAARVERSLAG 2021

14 / 39

JAARVERSLAG 2021

OVERZICHTCIJFERS JEUGD In afstemming met JGZ-professionals zijn eerste rapportages gemaakt met inzichten op het gebied van productie, planning en beleid. Ze geven een goed beeld van de nog te plannen en de gerealiseerde contactmomenten en geven een dynamisch inzicht over hoe het met de jeugdigen uit onze regio gaat. Deze rapportages worden wekelijks geactualiseerd en structureel gedeeld met een aantal professionals binnen de GGD.

ONDERSTEUNING ANDERE AFDELINGEN Voor verschillende afdelingen is gestart met het maken van accurate en realtime inzichten die nodig zijn om meer informatiegestuurd te kunnen werken. De cijfers zoals we die structureel inzichtelijk maken dienen als input voor de OGGz-monitor, waarbij we via de inzet van ZorgTTP samen met andere partijen een integraal inzicht gaan maken. In samenwerking met Veilig Thuis is een aantal dashboards ontwikkeld. Het gaat onder meer om een landelijk dashboard voor het monitoren van de chatfunctie en een dashboard dat professionals continu inzicht geeft in hun onderhanden werk en dat helpt bij wachtlijstvrij werken.

VERBINDEN DATA KETENPARTNERS DASHBOARD DELEN

Er is een inventarisatie gestart om een regionaal beeld te maken van

De applicatie Tableau is doorontwikkeld zodat het nu mogelijk is om op

jeugdhulpgebruik binnen ons werkgebied. Landelijke cijfers laten zien

een veilige manier dashboards te delen met collega’s binnen en buiten

dat 1 op de 8 jeugdigen een vorm van jeugdhulp ontvangt. We gaan

de GGD.

regiobreed op zoek naar handelingsperspectieven voor gerichte

Voor de taak Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang (CTMO van

interventies om de inzet van jeugdhulp waar mogelijk te verminderen.

Bijzondere Zorg) delen we sinds kort een dashboard met de betrokken

Hiervoor stemmen we momenteel met gemeenten af hoe we op een

professionals binnen de GGD en beleidsmedewerkers van centrumge-

veilige manier tot een gezamenlijk beeld kunnen komen.

meente Nijmegen. Op deze manier krijgt het team Centrale Toegang de werkprocessen en registratiedata goed in beeld waardoor ze tijdig bij kunnen sturen; daarnaast krijgen de beleidsmedewerkers van de gemeente Nijmegen structureel inzicht in de uitvoeringscijfers van deze nieuwe taak.

15 / 39

HOOFDSTUK 3

Resultaten per werkveld 16 / 39

JAARVERSLAG 2021

3.1 Algemene Gezondheidszorg De afdeling Algemene Gezondheidszorg (AGZ) combineert de volgende

meldingsplichtige infectieziekten stabiel gebleven. Het aantal niet

taakgebieden: het voorkómen en bestrijden van infectieziekten en tuber-

meldingsplichtige ziekten is fors toegenomen. Zie de tabel.

culose, reisvaccinaties, seksuele gezondheidszorg, technische hygiënezorg,

De GDD monitort de vaccinatiegraad van het RVP. De rapportages

forensische geneeskunde en medische milieukunde. Ook het toezicht op

over de vaccinatiegraad in 2021 zijn met gemeenten, huisartsen en

kinderopvang en Wmo-voorzieningen zijn taken van de afdeling AGZ.

verloskundigen in onze regio gedeeld.

PREVENTIE EN BESTRIJDING VAN INFECTIEZIEKTEN

OVERZICHT VAN INFECTIEZIEKTEN NAAST DE CORONABESMETTINGEN

Zie voor de resultaten van de coronabestrijding hoofdstuk 1.

REIZIGERS EN VACCINATIES 2021 kende veel reisbeperkingen. De behoefte aan advisering en vaccinatie van reizigers was daardoor zeer beperkt. De medewerkers van het team Reizigers en vaccinaties zijn in 2021 gedeeltelijk ingezet bij de coronavaccinaties. Met steun van GGD Gelderland-Zuid is de landelijke website https://

TOP 5 MELDINGSPLICHTIGE INFECTIEZIEKTEN

www.vaccinatiesopmaat.nl live gegaan. Op deze site kunnen inwoners terecht voor vragen over of afspraken voor vaccinaties die buiten het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) vallen, maar die zij om diverse gezondheidsredenen toch willen ontvangen. Inwoners die in het kader van een beroepsrisico een vaccinatie wilden ter voorkoming van infectieziekten konden in 2021 ook bij de GGD terecht.

MELDINGEN INFECTIEZIEKTEN In 2021 is het aantal coronabesmettingen enorm gestegen. In vergelijking met 2020 is het aantal niet-coronagerelateerde

17 / 39

JAARVERSLAG 2021

AANTAL ART. 26 MELDINGEN BINNEN INSTELLINGEN* Kinderopvang

156

Onderwijs (basis)

18

Langdurige zorg (intramuraal)

11

Asielzoekerscentra

2

*melding van ongewoon aantal infectieziekten bij kwetsbare groepen, Wpg art. 26

ANTIBIOTICARESISTENTIE GGD Gelderland-Zuid is actief betrokken bij het Gelders zorgnetwerk voor infectiepreventie GAIN. De ambitie van GAIN is regionale zorgprofessionals uit alle lagen van de zorg met elkaar verbinden zodat de kennis beter gedeeld wordt, met als doel om verspreiding en ontstaan van infecties te voorkómen. Ook in 2021 heeft de GGD hieraan meegewerkt door bijvoorbeeld huisartsen en verzorgingsinstellingen te scholen op het gebied van infectiepreventie.

TUBERCULOSEBESTRIJDING Het aantal patiënten met acute tuberculose (19) is toegenomen ten

HYGIËNE-INSPECTIES

opzichte van 2020 (10). Dit komt overeen met de landelijke trend

In het najaar zijn alle seksinrichtingen in Gelderland-Zuid geïnspecteerd.

waarbij in 2020 door corona een daling was van TBC meldingen. Het

Er is een contract afgesloten met een VVT-instelling voor de inzet van

aantal patiënten met een latente tuberculose is ongeveer hetzelfde

een deskundige infectiepreventie voor Rivierenland. Daarnaast is een

gebleven (40). Voor de optimalisering van TBC-bestrijding zijn landelijke

begin gemaakt met inspecties in grootkeukens. Door de landelijke

voorstellen gedaan. Samen met de 2 andere Gelderse GGD’en is hiervoor

maatregelen in verband met corona zijn grootschalige evenementen

in onze regio een pilot gestart die in 2022 een vervolg krijgt.

niet doorgegaan.

BESMETTINGEN TUBERCULOSE

TOEZICHT TATTOO EN PIERCING In 2021 zijn alle binnengekomen aanvragen voor een vergunning voor tatoeëren en piercen, inclusief permanente make-up, afgehandeld. In totaal zijn 54 vergunningen verleend.

SEKSUELE GEZONDHEIDSZORG CONSULTEN Het aantal uitgevoerde consulten seksuele gezondheid was door de coronapandemie opnieuw lager dan in de jaren voor 2020. In totaal zijn er 4561 consulten uitgevoerd. Het soa-vindpercentage was 23%, hetzelfde als in 2020. Dit is volgens verwachting omdat er zeer beperkt consulten konden worden uitgevoerd. Onze PrEP-zorg kon in 2021 wel gewoon doorgaan.

18 / 39

JAARVERSLAG 2021

CONSULTEN EN SOA-VINDPERCENTAGE

bij de GGD voor een intensieve begeleiding. Daarnaast hebben de aandachtsfunctionarissen en hun collega-professionals met een veelvoud

Seksuele gezondheid 4.561 SOA-consulten

van personen gesprekken gevoerd. Door voortzetting van de landelijke ondersteuning en financiële ondersteuning per regio kunnen we het programma in 2022 verder uitrollen.

(met een vindpercentage van 23%)

1.065 SOA’s gevonden

SEKSWERKERS Er is opnieuw samengewerkt met de ervaringsdeskundige sekswerk van

318

Seksualiteitsconsulten

Top 3 onderwerpen in deze consulten:

1.

Anticonceptie

2.

Onbedoelde zwangerschap

3.

Seksueel geweld

de afdeling Bijzondere Zorg. Via internetveldwerk is zij een vraagbaak voor de doelgroep. In het najaar van 2021 zijn ook de outreachactiviteiten, voorlichting en Hepatitus B-vaccinatie voor sekswerkers weer opgepakt. In totaal zijn er 11 sekswerklocaties bezocht.

VROUWELIJKE GENITALE VERMINKING (VGV) De GGD kent een VGV-nazorgspreekuur. In een coproductie met Pharos en de Federatie Somalische Associaties Nederland is een voorlichtings-

PREVENTIE JEUGD EN JONGEREN

film gemaakt over het nazorgspreekuur voor deze doelgroep. De samen-

Het Expertiseteam Seksuele Gezondheid heeft 13 scholen ondersteund

werking met het netwerk van sleutelpersonen is voortgezet. In 2021 zijn

die met het thema Relaties, Seksualiteit en Diversiteit aan de slag

3 intervisiebijeenkomsten met sleutelpersonen gehouden.

wilden. De ondersteuning sloot aan bij de behoefte van de school op dit thema. Er zijn leerkrachten en docenten getraind en ouderavonden

ONDERSTEUNINGSGESPREKKEN

georganiseerd. Hierbij wordt nauw samengewerkt met JGZ en de

Het aantal ondersteuningsgesprekken bij onbedoelde zwangerschap was

gezondheidsmakelaars School & Jeugd van de afdeling Gezond Leven,

dit jaar iets lager dan afgelopen jaren. Vooral in de eerste helft van 2021

die het contact onderhouden met de scholen en zorgen voor

waren er minder gesprekken. In de tweede helft van het jaar nam het

implementatie en borging van het thema seksuele vorming op school.

aantal weer toe tot normale aantallen. Er zijn in totaal 36 gesprekken gevoerd.

NU NIET ZWANGER (NNZ) Ondanks de coronapandemie krijgt Nu Niet Zwanger steeds meer een

SEKSUELE GEZONDHEID OOST-NEDERLAND

plek in gemeenten. Er zijn inmiddels 5 gemeenten aangesloten en 61

Als coördinerende GGD voor de regio Oost-Nederland is de ASG-taak

aandachtsfunctionarissen (25 in 2020), die werken bij 22 verschillende

uitgevoerd in overeenstemming met het jaarlijkse subsidieprogramma,

ketenpartners in Gelderland-Zuid. Sinds de start van het

gefinancierd door VWS. De uitvoering van de PrEP-pilot die medio 2019

NNZ-programma eind 2017 zijn er in totaal 247 personen aangemeld

is gestart met subsidie van VWS wordt door onze GGD gecoördineerd.

19 / 39

JAARVERSLAG 2021

Op het gebied van communicatie, voorlichting en gezondheidsbevorde-

toegenomen. Dit heeft geleid tot een toename van het aantal adviezen

ring werken de vijf GGD’en zoveel mogelijk samen. De kwaliteitseisen

vanuit team Gezondheid en Milieu. Daarnaast blijft binnenmilieu-

zijn periodiek geëvalueerd en geactualiseerd op basis van de landelijke

problematiek (temperatuur, vocht en schimmel) een belangrijk thema

richtlijnen. Medisch-inhoudelijke zaken zijn onderling afgestemd om

voor het team Gezondheid en Milieu.

de uniformiteit van de uitvoering te bevorderen. Door deze inzet is de afstemming tussen de landelijke aansturing van ASG en de regionale

OMGEVINGSWET

uitvoering geborgd, zijn de regionale plannen c.q. subsidieaanvragen

In het kader van de voorbereidingen op de Omgevingswet (naar

tot stand gebracht en heeft verantwoording over uitvoering in Oost-

verwachting per 1 januari 2023 in werking) is de GGD aangesloten bij

Nederland plaatsgevonden. VWS en RIVM hebben deze plannen en

diverse bijeenkomsten waarin alle gemeenten van onze regio

verantwoording goedgekeurd en vastgesteld.

vertegenwoordigd zijn. Doel is om meer inzicht te krijgen in welke rol de gemeente ziet voor de GGD binnen de Omgevingswet. Hiervoor zijn

MEDISCHE MILIEUKUNDE

procesafspraken gemaakt met de Omgevingsdiensten in de regio. Daarnaast zijn de eerste overleggen met gemeenten gestart over wat zij van ons verwachten. De financiering hiervan is voorlopig facultatief.

ENERGIETRANSITIE EN KLIMAAT Het team Gezondheid en Milieu adviseert burgers, instanties en gemeenten over gezondheidsrisico’s door milieublootstellingen. In 2021

TOEZICHT EN HANDHAVING KINDEROPVANG

speelden kwesties rondom de energietransitie en klimaatverandering. De opmars van windmolens en andere bronnen van duurzame energie

WETTELIJKE VERPLICHTINGEN

roept vragen en ongerustheid op bij burgers en gemeenten. Door de

Ondanks de coronacrisis is – onder meer door grote inzet van de

klimaatverandering kunnen hitteperiodes vaker voorkomen, wat

toezichthouders en door vroegtijdige inzet van extra toezichthouders -

gezondheidsrisico’s voor kwetsbaren met zich meebrengt. De

100% van alle kindercentra geïnspecteerd (554 locaties). De door de

ontwikkelingen van 5G, hoogspanningslijnen en gebruik van

gemeente gewenste steekproef bij gastouders, variërend van 5 tot 20%,

bestrijdingsmiddelen in fruitteelt waren ook in 2021 actueel.

is volledig uitgevoerd. De door 5 gemeenten gewenste intensivering van het toezicht gastouderopvang is bijna geheel uitgevoerd.

LUCHTKWALITEIT Er is er altijd veel maatschappelijke en beleidsmatige aandacht voor

INSPECTIES

luchtkwaliteit. In 2021 ging dat met name om de verontreiniging door

De coronacrisis is op diverse aspecten van invloed geweest. Toezichthou-

houtstook, verkeer op A2 en A50, en emissies van industrie. Het rijk

ders werden gedeeltelijk ingezet in de coronaorganisatie. We hebben

heeft in 2021 de gemeenten opgeroepen om vaart te maken met de

tijdelijk via beeldbellen moeten inspecteren. We hebben samen met de

sanering van loden waterleidingen; de GGD ondersteunt hierbij. Door de

gemeenten de aanwijzing van de DPG en de mandatering van de toe-

coronapandemie is het bewustzijn over goede ventilatie op scholen sterk

zichthouders in verband met de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 en

20 / 39

JAARVERSLAG 2021

de Wpg geregeld. Hierdoor hadden de toezichthouders ook de wettelijke positie om hier toezicht op te houden.

FORENSISCHE ARTSEN Het schouwen en het forensisch medisch onderzoek staan enorm onder druk door het grote landelijke tekort aan forensische artsen. Door grote

REGISTRATIE EN LICHTE HANDHAVING KINDEROPVANG

inzet en flexibiliteit van de forensisch artsen, een optimale organisatie

Voor de 5 gemeenten die hiervoor opdracht gaven, zijn alle benodigde

van het team en samenwerking met regio Oost Nederland en andere

registratie- en lichte handhavingstaken kinderopvang volledig

omliggende GGD’en, hebben we toch alle diensten kunnen opvullen.

uitgevoerd. Met ingang van juli 2021 voeren we voor een 6e gemeente de registratie- en lichte handhavingstaak uit. Ook voor deze gemeente hebben we alle taken uitgevoerd.

FORENSISCHE GENEESKUNDE

TOEZICHT WMO In 2021 is het Wmo-toezicht volgens opdracht uitgevoerd. Er zijn 14 meldingen van calamiteiten en geweldsincidenten ontvangen, waarvan 12 hebben geleid tot onderzoek; calamiteitenonderzoek heeft in 2021 relatief veel tijd in beslag genomen. Verder zijn 4 onderzoeksverkenningen, 2 signaalgestuurde onderzoeken en 2 aanvullende opdrachten (bij 1 aanbieder) uitgevoerd. Daarnaast is bijgedragen aan een analyse van gemeente Nijmegen over de knelpunten en capaciteitsproblemen van Wmo-toezicht. Deze analyse heeft eind 2021 geleid tot bestuurlijke instemming over uitbreiding van de formatie voor toezicht Wmo in de jaren 2022-2024.

FORENSISCHE GENEESKUNDE

FORENSISCH MEDISCH ONDERZOEK In regio Oost is gewerkt aan een verdergaande samenwerking en/of het uitbesteden van het forensisch medisch onderzoek. We werken samen in

SCHOUWEN

de opleiding van forensisch artsen, de aanname van gezamenlijke artsen

We hebben in 2021 alle benodigde lijkschouwen en lijkschouwen bij eu-

en de kwaliteitsaspecten van de forensische geneeskunde.

thanasie kunnen uitvoeren. De aantallen van beide typen lijkschouwen

In 2021 zijn met name de aantallen bloedproeven en zedenonderzoeken

zijn in 2021 gestegen ten opzichte van 2020: het aantal lijkschouwen

gestegen ten opzichte van 2020: het aantal bloedproeven steeg met

steeg met 9% tot 428; het aantal lijkschouwen bij euthanasie met 28%

14% tot 380; het aantal zedenonderzoeken met 28% tot 46.

tot 251. 21 / 39

JAARVERSLAG 2021

NIEUWKOMERS PUBLIEKE GEZONDHEID ASIELZOEKERS (PGA) In 2021 zijn de PGA-taken voor het COA uitgevoerd. Dat is het hele jaar gedaan voor het AZC in Nijmegen en vanaf september voor de noodopvang van voornamelijk Afghaanse vluchtelingen op Heumensoord. Voor de bijna 1.000 bewoners is uitgebreide inzet geweest voor coronatesten en -vaccinaties. Bijna 100% van de 12+ bewoners van Heumensoord is gevaccineerd. Om corona-uitbraken te voorkomen zijn infectiepreventie-adviezen gegeven en coronatesten en bron- en contactopsporing op locatie ingezet. De JGZ-taken zijn uitgevoerd voor de kinderen op Heumensoord; JGZ heeft 200 kinderen van 0-12 jaar gezien en hiervoor 470 consulten uitgevoerd. In het kader van de TBC-screening zijn 726 bewoners onderzocht; er zijn geen actieve TBC-infecties vastgesteld. Een aparte GGD-coördinator op Heumensoord heeft ervoor gezorgd dat de PGA-diensten snel zijn opgezet en in goede samenwerking met COA en GZA, gemeenten etc. zijn uitgevoerd. Samen met GHOR GelderlandZuid is de netwerksamenwerking met zorgaanbieders (ziekenhuizen, ambulancedienst, verloskundigen, etc.) voor Heumensoord vormgegeven.

22 / 39

JAARVERSLAG 2021

3.2 Jeugdgezondheidszorg De afdeling Jeugdgezondheidszorg (JGZ) biedt preventieve gezondheids-

VOORTGEZET ONDERWIJS

zorg aan baby’s, peuters, kinderen en jongeren in de schoolgaande leeftijd

Begin 2021 is in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs een

(0-18 jaar). Het doel van de JGZ is de ontwikkeling en opvoeding van

filmpje getoond waarin jongeren altijd hun vragen of zorgen kunnen

kinderen te monitoren en zo vroeg mogelijk ondersteuning te bieden

blijven stellen bij de JGZ: fysiek of online via JouwGGD. Dit kwam in

wanneer dat nodig is. Goede samenwerking met ouders en met anderen

plaats van de Gezondheidscheck. De Gezondheidscheck is niet

uit de omgeving van het kind is hierbij cruciaal. Zo willen we problemen op

doorgegaan vanwege de inzet van onze jeugdverpleegkundigen

latere leeftijd voorkómen.

voor het Corona scholenteam.

CONTACTMOMENTEN Door corona en lockdowns zijn veel reguliere contactmomenten voor de

RISICOSIGNALERING ‘GEZAMENLIJK INSCHATTEN ZORGBEHOEFTE’ (GIZ)

4- tot 18-jarigen vervallen. De zorg voor de 0-4 jarigen is onverminderd

Bij alle leeftijdsgroepen gaat de JGZ-professional met ouders en

doorgegaan.

kinderen in gesprek over wat goed gaat en waar hulp nodig is op

Vanaf het voorjaar zijn inhaalplannen voor schooljaar 2021-2022

diverse ontwikkelingsterreinen. Uit het gesprek komt een

ontwikkeld die inmiddels worden uitgevoerd in het basisonderwijs en

inschatting van de best passende ondersteuning. Dit jaar hebben meer

het voortgezet onderwijs. Hiermee willen we de achterstanden inhalen

JGZ-professionals deze GIZ-methodiek ingezet. Zie de volgende pagina

en eventuele coronaschade bij de jeugd goed in beeld krijgen en

voor de ‘praatplaat’ van de methodiek. Ook zijn er filmpjes gemaakt

minimaliseren. Door corona(-maatregelen) konden we niet altijd op

voor diverse leeftijdsgroepen: GIZ filmpje Consultatiebureau,

school ons werk doen. Als alternatief zetten we telefonische en

GIZ-filmpje basisonderwijs, GIZ-Filmpje voortgezet onderwijs.

beeldbel-contacten in. In 2021 zijn we aan de slag gegaan met een nieuw aandachtspunt. Uit

CONTACTMOMENTEN JGZ

1

recent onderzoek blijkt namelijk dat 10% van de jonge ouders een postpartum depressie (PPD) heeft. Binnen het Verloskundig samenwerkingsverband (VSV) onderzoeken we hoe we de signalering door het consultatiebureau kunnen verbeteren zodat er snel passende hulp geboden kan worden. Eind 2021 is hierover een advies gestuurd naar de Programmaraad van het VSV.

1. Deze cijfers zijn gebaseerd op kinderen die in de gemeenten staan ingeschreven. 2. Groepsvaccinaties en inhaalvaccinaties zijn hierbij niet meegerekend. 3. Extra contactmoment op verzoek van ouders, school of JGZ, ook via ‘Kijk op kleintjes’ en maatwerk.

23 / 39

JAARVERSLAG 2021

© GGD Hollands-Midden

24 / 39

JAARVERSLAG 2021

KINDERRECHTENCOACH

(interval tussen vaccinaties, quarantaine, etc.). De inhaalspreekuren voor

KinderrechtenNU is een manier om met kinderen in gesprek te gaan

4-18 jaar zijn uitgebreid met een verpleegkundig spreekuur in Nijmegen.

over het eigen leven en dat van de ander en over wat nodig is om goed

Daar kon 6% meer kinderen terecht en zo kon de inzet van de jeugdarts

op te groeien. Drie kinderrechtencoaches van JGZ helpen kinderen om

omlaag.

hun ervaringen te verwoorden tijdens workshops op scholen. Behoeften van kinderen en zorgwekkende signalen worden opgepikt zodat

AANPAK ZIEKTEVERZUIM VO-SCHOLEN

interventies op maat kunnen worden ingezet. Op vijf scholen is een pilot

In Nijmegen bestaat structureel overleg tussen JGZ, leerplicht en 4

in de bovenbouw gedraaid; een zesde school staat gepland. De evaluatie

VO-scholen om de pilot ziekteverzuim continu te monitoren en te

is uitgesteld vanwege corona maar de KRNU-coaches zijn enthousiast

verbeteren. Het samenwerkingsverband VO-scholen is hier nauw bij

over het effect: kinderen weten beter bij wie ze terecht kunnen, ze

betrokken. Vanaf januari 2022 wordt de huidige pilot uitgebreid

krijgen meer begrip voor elkaar en elkaars leefwereld én er komen

naar 8 VO-scholen.

nieuwe dingen boven.

BEWUST OUDERSCHAP UITVOERING RVP

Kinderen zijn in de eerste 1000 dagen (van conceptie tot het en met het

Ook in 2021 zijn alle vaccinaties doorgegaan; voor de 0-4 jarigen op

tweede levensjaar) extra gevoelig voor ‘ouder- en omgevingsfactoren’.

het consultatiebureau. De groepsvaccinaties zijn volgens de geldende

Daarom volgt JGZ de groei en ontwikkeling van alle kinderen in die

coronamaatregelen georganiseerd. Hierdoor waren er ruim 3 x zoveel

periode als onderdeel van het Basispakket Preventie. Door meer en

dagen nodig dan in een niet corona-jaar. De opkomst was zo’n 5 tot

kwalitatief betere aandacht voor kwetsbare gezinnen kunnen de kansen

10% lager dan gebruikelijk. Dit is mogelijk te verklaren door corona

voor baby’s en peuters worden vergroot. Dit jaar lag de focus op verbetering van het aanbod door onder meer goede afstemming van

VACCINATIEGRAAD IN PROCENTEN*

zorg binnen het VSV. Daarnaast hebben we de invoering van de JGZ-richtlijn Ouder-kind-relatie voorbereid met daarin veel aandacht voor ‘hechting’; het belangrijkste ontwikkelingsaspect voor kinderen in deze fase.

*Opkomst RVP-vaccinaties (afgerond op hele decimalen). Zuigelingen betreft volledige deelname RVP op 2 jarige leeftijd. Kleuters betreft DKTP volledig op 5 jarige leeftijd. Schoolkinderen DTP volledig op 10 jarige leeftijd.

25 / 39

JAARVERSLAG 2021

CORONA EN WELBEVINDEN In samenwerking met de afdeling Gezond Leven is het project ‘corona en welbevinden basisschoolkinderen’ gestart. Het gaat om collectieve preventie gericht op ouders. Op basis van een behoeftepeiling onder ouders in het 4e kwartaal van 2021 wordt nu een podcast samengesteld waarin 3 belangrijke thema’s rondom welbevinden worden besproken met ouders, kinderen en professionals. Deze is klaar in het voorjaar van 2022.

NETWERKVERSTERKING SCHOLEN Ieder schooljaar organiseert JGZ samen met de gezondheidsmakelaars School & Jeugd een jaargesprek met alle scholen om de samenwerking te versterken. Er wordt geëvalueerd en geïnventariseerd welke vragen en behoeften de school heeft ten behoeve van het schoolgezondheidsbeleid. Het jaargesprek biedt de medewerkers van de GGD daarnaast de mogelijkheid om de werkwijze, het ondersteuningsaanbod en nieuwe

AFSPRAKEN NIEUWVESTIGERS

ontwikkelingen onder de aandacht te brengen.

JGZ voert voortdurend overleg over JGZ-taken met doelgroepspecifieke

In coronatijd bleken de multidisciplinaire gesprekken van grote waarde

ketenpartners van het AZC Nijmegen en nieuwkomers. Deze partners

om zorgkinderen in beeld te krijgen en houden.

zijn het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) en werkinhoudelijke partners als GZA, Bindkracht 10 en scholen. In 2021 heeft de JGZ zich

SAMENWERKING PARTNERS

ook ingezet voor de vluchtelingen bij de noodopvang op Heumensoord.

Met onze deelname aan diverse overleggen leverden we als JGZ een

De aanwezige kinderen hebben allemaal een verpleegkundige intake

bijdrage aan het verbinden van het sociaal domein met de medische

gehad en waar nodig opvolging door de jeugdarts.

wereld. Voorbeelden zijn: samenwerkingsoverleg NOEL, overleg tussen jeugdartsen en kinderartsen, overleg met Karakter rond vroegtijdige signalering ASS, werkgroep mentale weerbaarheid (Nijmegen) en het Transit-project Amalia Kinderziekenhuis. JGZ neemt actief deel aan de gemeenteteams die binnen de GGD zijn geformeerd. (zie hoofdstuk 3.3) Teammanagers JGZ hebben gesprekken met gemeenten gevoerd om zicht te krijgen op een effectieve, integrale ketenaanpak voor kinderen op gezond gewicht en om de huidige situatie in kaart te brengen.

26 / 39

JAARVERSLAG 2021

3.3 Gezond Leven De afdeling Gezond Leven werkt aan een gezonde leefstijl bij inwoners.

DOELGROEP PROJECTEN VOLWASSENEN

Onze gezondheidsmakelaars ‘School & Jeugd’ organiseren vanuit de school en wijk preventieprogramma’s voor de jeugd. En onze gezondheidsmakelaars ‘Volwassenen’ organiseren in de wijk preventieprogramma’s voor volwassenen en ouderen. Onze aanpak is integraal: we werken vanuit een brede benadering samen met onze partners aan de ontwikkeling, organisatie en uitvoering van deze preventieprogramma’s. Alleen dan is het mogelijk om deze taak op maat inhoud te geven en optimaal in te spelen op de behoeften en vragen van de gemeenten en de gemeenschap. Het team Gezonde kennis voert de epidemiologische taken van de GGD uit.

GEZONDHEIDSBEVORDERING

Aantal Volwassenen

45

Ouderen

39

Meerdere doelgroepen

23

Laaggeletterden

12

Mensen in armoede

6

Mensen met een licht verstandelijke beperking

5

Anders

4

Vluchtelingen en migranten

92

PRODUCTENBOEK Samen met het Regionaal Ambtenaren Overleg (RAO) hebben we het

UITVOERINGSAGENDA

productenboek Gezondheidsbevordering ontwikkeld. Dit producten-

In 2021 waren de gezondheidsmakelaars School & Jeugd en

boek maakt inzichtelijk wat de werkzaamheden van Gezondheidsmake-

gezondheidsmakelaars Volwassenen in totaal bij zo’n 178 projecten

laars zijn en wat het product Gezondheidsbevordering is. Het is

betrokken. Daarvan waren er 164 op lokaal niveau (waarvan 58 in

halverwege 2021 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met dit

Nijmegen) en 14 in meerdere gemeenten en regiobreed. In 2021 is voor

productenboek zijn we beter in staat om, in afstemming met

het eerst per gemeente een uitvoeringsplan gezondheidsbevordering

gemeenten, keuzes te maken waarbij de wettelijke taak voortdurend

gemaakt met daarin beschreven waar beide gezondheidsmakelaars zich

leidend is.

op inzetten. Zowel de uniforme inzet als de eventuele facultatieve inzet is beschreven. Hiermee versterken we de lokale preventie-infrastructuur voor jeugd en volwassenen. Daarnaast sluiten deze plannen aan bij het lokale gezondheidsbeleid en/of preventieakkoord.

27 / 39

JAARVERSLAG 2021

GEMEENTETEAMS

GEZONDE VOLWASSENEN

In 2021 ontwikkelde de GGD gemeenteteams. In een gemeenteteam werken de GGD’ers van verschillende afdelingen samen om de

AANGEPASTE ACTIVITEITEN

behoeften en vraagstukken van hun gemeente of wijk zo goed

Gezondheidsmakelaars hebben meegewerkt aan 92 projecten gericht

mogelijk in kaart te brengen en aan te pakken. De gemeenteteams

op gezonde volwassenen. Goede kennis van het lokale, samenwerking,

bestaan standaard uit de gezondheidsmakelaar School & Jeugd, de

afstemming en aansluiting bij lokale behoeften zijn essentieel voor hen

gezondheidsmakelaar Volwassenen en iemand van de JGZ. Medewerkers

om hun werk goed te kunnen doen. Daarom hebben we ook in 2021

van Veilig Thuis, Bijzondere Zorg en AGZ haken aan voor zover nodig en

ingezet op netwerken en goed in contact blijven. Het vele online

relevant. Zo kan maatwerk per gemeente worden geboden.

werken en de beperking van het aantal activiteiten heeft ons daarin wel belemmerd.

STADSDEELTEAMS IN NIJMEGEN In Nijmegen werkt sinds 2021 in ieder stadsdeel een gezondheidsma-

THEMA PROJECTEN VOLWASSENEN*

kelaar School & Jeugd en een gezondheidsmakelaar Volwassenen. Zij hebben voor 2021 een uitvoeringsplan gemaakt voor hun stadsdeel. Samen met de JGZ vormen zij het stadsdeelteam. Ook is er dit jaar weer een stap gezet naar gezamenlijke stadsdeelagenda’s met partners zoals buurtsportcoaches, opbouwwerk en de STIP-coördinator. In 2021 heeft deze aanpak geleid tot 42 wijkgerichte preventieve acties en projecten (14 voor jeugd; 28 voor volwassenen), naast 16 stadsbrede acties/ projecten (7 voor jeugd; 9 voor volwassenen). Deze worden toegelicht in de verantwoordingsrapportage naar de gemeente Nijmegen.

EXTRA INZET GEZONDHEIDSMAKELAARS Op twee gemeenten na hebben alle gemeenten extra gezondheidsmakelaar-uren ingezet om gezondheidsbevordering in hun gemeente te

Aantal Mentale gezondheid en welbevinden

40

Meerdere thema’s

31

Gezondheidsvaardigheden

28

Sport en bewegen

24

Voeding

24

Overgewicht

22

Valpreventie

19

Anders

19

Roken, alcohol, drugs

12

Relaties en seksualiteit

6

* projecten gericht op jeugd én volwassenen zijn hier buiten beschouwing gelaten.

versterken. De inzet verschilt per gemeente en is op maat vormgegeven, samen met de gemeente. Deze projecten zijn bekostigd uit de uniforme

GEZOND OUDER WORDEN

en facultatieve inzet samen.

In iedere gemeente en de stadsdelen van Nijmegen hebben gezondheidsmakelaars Volwassenen zich ingezet voor gezondheidsbevordering van ouderen. Het programma Gezond ouder worden wordt specifiek ingezet in Buren, West Betuwe en Nijmegen. In Nijmegen wordt het deels gefinancierd vanuit gemeentesubsidie en deels uit

28 / 39

JAARVERSLAG 2021

coronaleefstijlgelden van Nijmegen. Deelnemers zijn ZZG zorggroep,

GEZONDHEIDSMONITORS

NEO huisartsenzorg, Netwerk 100, Bindkracht 10, Sterker en GGD

Team Gezonde Kennis heeft in 2021 de resultaten van de gezondheids-

Gelderland-Zuid. De GGD regelt ook projectcoördinatie, communicatie

monitor 2020 gepresenteerd aan het RAO en alle gemeenten. Aan

en secretariaat. Er wordt samengewerkt op onder meer bewegen,

deze monitor heeft 46% van de genodigden meegedaan, in totaal ruim

valpreventie, digitale vaardigheden, Vitamine D, mantelzorgers,

21.500 mensen. Er zijn 2 e-magazines (de Volwassenmonitor en

migrantenouderen en laaggeletterdheid in relatie tot

Ouderenmonitor) gepubliceerd en meer dan 80 verschillende tabellen-

gezondheidsvaardigheden.

boeken gemaakt. Ook is gestart met analyses gezonde leefomgeving vanuit de gezondheidsmonitor 2020; de presentatie volgt in 2022.

LAAGGELETTERDHEID

Verder zijn in 2021 data verzameld voor de Kindmonitor en een extra

Door goed aan te sluiten bij het lokale veld is een aanpak Gezondheids-

Jeugdmonitor (zie Gezonde School & Jeugd).

vaardigheden & Laaggeletterdheid ontwikkeld, uitgevoerd en gerealiseerd samen met huisartsenpraktijk De Schakel. Deze aanpak heeft andere huisartsenpraktijken geïnspireerd: zij hebben nu meer aandacht voor signalering van laaggeletterdheid. Teksten van brieven, flyers, bewegwijzering zijn vereenvoudigd. Daarnaast hebben huisartsen door workshops, trainingen en presentaties meer kennis en

KENGETALLEN 18-PLUSSERS

77%

vaardigheden op dit gebied opgebouwd. In samenwerking met

50%

Wijkgezondheidscentrum Lindenholt en met een SAN-subsidie gaan we deze aanpak doorontwikkelen.

vindt de eigen gezondheid goed of zeer goed

heeft overgewicht

18% rookt

42%

drinkt geen alcohol of max. 1 glas per dag

GEMEENTEN SAMEN GEZOND Dit project is 1 september 2021 gestart en loopt 4 jaar. Het wordt gefinancierd door ZonMw. Aan dit project doen gemeente Beuningen,

GEZONDE SCHOOL & JEUGD

Buren, Druten, Neder-Betuwe en Wijchen mee, samen met de academische werkplaats AMPHI, GGD GHOR Nederland, Pharos en JOGG. In 2021

PROGRAMMA’S JEUGD

zijn leerkringen gestart. Eerst is onderzocht hoe de lokale aanpak van

Iedere gemeente heeft zijn eigen gezondheidsmakelaar School & Jeugd

gezond gewicht er nu uitziet. De leerkringdeelnemers (gemeente, GGD,

en in Nijmegen ieder stadsdeel. De makelaars werden ingezet voor

fysiotherapeuten, huisarts, diëtiste, JGZ én inwoners) hebben aange-

bovenlokale preventieprogramma’s als: Gezonde Schoolkantine,

geven waar zij in praktijk tegenaan lopen en wat ze willen leren in dit

SchoolsOUT, Jong Leren Eten, Kansrijke Start en Rookvrije generatie.

project. Door samen te leren en te monitoren verbeteren ze stap voor

Ook waren ze betrokken bij diverse lokale projecten en themaweken,

stap de aanpak gezond gewicht.

zoals de ‘week van de opvoeding’, de ‘waterweken’ en de ‘week van de positieve gezondheid’. In het kader van SchoolsOUT hebben ongeveer

29 / 39

JAARVERSLAG 2021

1.500 leerlingen van de Nijmeegse scholen meegedaan aan de

81 VIGNETTEN GEZONDE SCHOOL

activiteiten rond Coming Out day. Primair onderwijs: 56

INTEGRAAL SAMENWERKEN VOOR DE JEUGD

Voortgezet onderwijs: 11

In 2021 is verder gebouwd aan een sterke lokale preventieve

Speciaal onderwijs: 10

infrastructuur voor jeugd. In totaal hebben 86 projecten bijgedragen

MBO: 4

aan een gezonde jeugd. Dit zijn zowel projecten gefinancierd vanuit de uniforme inzet als de facultatieve inzet. Kinderen in kwetsbare posities hebben daarbij onze speciale aandacht. Het project ‘Kansrijke start’ heeft in 2021 in 8 gemeenten plaatsgevon-

LOKALE PREVENTIEAKKOORDEN

den; de projecten ‘Vergroten van een taalrijke thuisomgeving’,

De volgende gemeenten hebben een Lokaal Preventieakkoord, gericht

‘Laaggeletterdheid’ en het stimuleren van een ‘Rookvrije generatie’

op gezonde jeugd: Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen,

in 7 gemeenten.

Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel. In Nijmegen heeft het lokale preventieakkoord

GEZONDE SCHOOL

‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’ een bredere focus.

203 van de totaal 299 scholen werkten in 2021 integraal aan Gezonde

In 2021 is daar extra ingezet op trainingen Mental Health First Aid die

School. 81 PO/VO/SO/MBO-scholen in Gelderland Zuid hebben een Ge-

volop zijn benut; daarnaast zijn extra beschikbare preventiegelden

zonde School vignet. Deze scholen hebben samen 103 thema-certificaten

ingezet voor de Supermarkt Safari en een receptenboekje voor

behaald. Op het SO heeft 32% van de scholen een vignet, op het VO is

‘Zet VetLekker op de kaart’.

dat 27% en bij het PO 25%. 85% van alle scholen wordt bij deze aanpak begeleid door de gezondheidsmakelaar.

EXTRA FINANCIËLE STEUN 36 Scholen zijn dit jaar met financiële steun aan de slag gegaan om een Gezonde School te worden; 18 scholen daarvan vanuit de extra corona-