Bijlage 3 Regiobeeld Rijk van Nijmegen
Tekst van het document
Regiobeeld Rijk van Nijmegen 2023
Contactpersonen Regionale samenwerkingsstructuur: NOEL Naam: René van het Erve Functie: kwartiermaker Mailadres: rene.vanheterve@regionijmegenopeenlijn.nl Telefoonnummer: 06-46362636 Coördinerende zorgverzekeraar: VGZ Naam: Ronald Ruijters Functie: Regiomanager zorg Mailadres: ronald.ruijters@vgz.nl Telefoonnummer: 06-51116549 Coördinerende gemeente: Nijmegen Naam: Cilia Daemen Functie: Wethouder Welzijn, Gezondheid, Inclusie, Klimaatadaptatie en Stadsvergroening, Mobiliteit Mailadres: c.daemen@nijmegen.nl Procesbegeleiding: ROS Robuust Naam: Myrtille Verhagen Functie: Programmamanager Mailadres: m.verhagen@rosrobuust.nl Telefoonnummer: 06-26170257
1
Inhoudsopgave
Betrokken partijen, doel van het regiobeeld en proces
3
Samenvatting, conclusies en belangrijkste knelpunten
7
A. Kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Sociale factoren 3. Gezondheid en leefstijl 4. IZA-doelgroepen 5. Fysieke omgeving 6. Arbeidsmarkt
14
B. Zorg in de regio (per sector): 7. Huisartsenzorg 8. Medisch specialistische zorg 9. Acute zorg 10. Geboortezorg 11. Geestelijke gezondheidszorg 12. Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg 13. Gehandicaptenzorg 14. Jeugdwet en Wmo 15. Preventie 16. Zorgkosten overig
70
C. Regionale samenwerking
164
D. Vervolg
170
Bijlage: longlist regionale knelpunten
172
30-6-2023
2
Bij het opstellen van dit regiobeeld zijn de volgende partijen betrokken:
*
Betrokken partijen
* In regionaal samenwerkingsverband NOEL (Regio Nijmegen op één lijn) bundelen zeven zorg- en welzijnsorganisaties samen met alle andere zorg- en welzijnsorganisaties uit de regio de krachten op het gebied van samenwerking. Zo kunnen we samen grote uitdagingen en belangrijke vraagstukken in de gezondheidszorg aanpakken. Met elkaar nemen we onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om zorg en welzijn in deze regio goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. En dragen we bij aan de gezondheid van inwoners uit de regio Nijmegen.
Met medewerking van:
3
De toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van de zorg staat onder druk, om die reden zijn er in het Integraal Zorgakkoord (IZA) antwoorden geformuleerd en afspraken gemaakt die fundamenteel bijdragen aan het toegankelijk houden van de zorg. Dit regiobeeld is onderdeel van het IZA. Dit regiobeeld geeft inzicht in:
Doel van het regiobeeld
Zie voor meer informatie, verdiepende data en vergelijking met andere regio’s: www.regiobeeld.nl
1.
De regionale opgaven en knelpunten voor de regio Rijk van Nijmegen;
2.
De prognoses van en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio;
3.
De capaciteit en prestaties van zorg, sociaal domein en ondersteuning in de regio.
Waarom dit regiobeeld: •
Dit regiobeeld is geen vinkje of een bundel data met een strik erom. Dit regiobeeld is een proces van dialoog, luisteren, ophalen en verbinden. De informatie, die bij en met elkaar is opgehaald, is gezamenlijk besproken en gezamenlijk geduid.
•
Dit regiobeeld is een middel en geen doel. Met data alleen kom je er niet. Data is heel belangrijk als onderbouwing voor de opgave, maar misschien nog wel belangrijker is het met elkaar bouwen aan samenwerking en samen optrekken. Dat is nodig om daadwerkelijk regionale focus te verkrijgen.
•
De data kunnen helpen bij het (leren) duiden van de opgave. Daarbij is de verbinding tussen kwalitatieve en kwantitatieve data van belang.
•
Het blijft balanceren tussen duiden en opnieuw definiëren van de opgave voor de regio, en samen te kijken waar risico’s en oplossingskansen liggen.
•
Dit regiobeeld is daarom ook niet in beton gegoten; het is een dynamisch document. Zie het als een ijkpunt, geen eindpunt. Er is en blijft ook na publiceren van het regiobeeld ruimte om data en duiding te herijken en verrijken.
•
Het regiobeeld vormt de basis voor het regioplan. In het regioplan stellen de regionale partijen vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn en staan de afspraken hoe deze gezamenlijk worden aangepakt. Dit regiobeeld kan ondersteunend zijn bij het voeren van de dialoog voor het regioplan.
30-6-2023
4
Proces
Het doel is een door de regio gedragen en herkenbaar beeld te op te leveren dat als vertrekpunt dient voor de regioplannen. Om tot een gedragen regiobeeld te komen zijn relevante partijen betrokken. In Rijk van Nijmegen is daarom een bestuurders- en werkgroep geformeerd, bestaande uit zorgverzekeraars, gemeenten, GGD en zorg- en welzijnspartijen uit de regio Rijk van Nijmegen. Samen hebben zij – op hoofdlijnen – onderstaande stappen doorlopen om tot een gedragen regiobeeld te komen.
5
Leeswijzer schaalniveau regio:
Schaalniveau regio Rijk van Nijmegen
• De regio ‘Rijk van Nijmegen’ is – evenals de regio Rivierenland – een subregio onder zorgkantoorregio Nijmegen. • Regio ‘Rijk van Nijmegen’ omvat 7 gemeenten: Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen, Wijchen. • Bij de dataverzameling was het uitgangspunt data – waar mogelijk – te specificeren op dit regionale niveau 'Rijk van Nijmegen'. Indien dat niet mogelijk was, gebruiken we data op het niveau van de zorgkantoorregio Nijmegen. Dit wordt expliciet vermeldt op de betreffende dia's. De duiding van de data is gedaan met een bril op van de subregio 'Rijk van Nijmegen'. • In figuren staat 'VNG/ZN-regio Nijmegen' gelijk aan 'Rijk van Nijmegen'. • In figuren betreffen de referentiewaarden 'Nijmegen' op het niveau van zorgkantoorregio Nijmegen.
6
Samenvatting, conclusies en belangrijkste regionale knelpunten
De belangrijkste knelpunten ten aanzien van het zorgaanbod en de toenemende druk op de toegankelijkheid van zorg in de regio Rijk van Nijmegen zijn:
30-6-2023
7
Samenvatting en conclusies Kenmerken van de regio •
De regio Rijk van Nijmegen telt 7 gemeenten en 325.972 inwoners. De grootste gemeente is Nijmegen met 179.100 inwoners, de kleinste Mook en Middelaar met 7.989.
•
Ook regio Rijk van Nijmegen vergrijst: in 2015 was 16,9% van de bevolking 65+, in 2040 is de verwachting dat dit 25,7%. Dit zorgt voor een verandering in samenstelling van de bevolking en een daling van het mantelzorgpotentieel.
•
•
•
•
De regio Rijk van Nijmegen is relatief gezien een iets minder welvarende regio vergeleken met het landelijke gemiddelde. De sociaal economische status van inwoners in de regio verschilt sterk per gemeente. Gemeente Nijmegen kent een lagere SES-WOA score dan de andere gemeenten. Dit komt overeen met het beeld van problematiek in grotere steden. Nijmegen kent ook meer inwoners die moeite hebben met rondkomen en/of schulden hebben. De ervaren gezondheid van inwoners laat een dalende trend zien, net zoals het landelijke beeld. Het aantal aandoeningen stijgt, onder ander dementie door vergrijzende bevolking. Hoewel het aantal mensen dat wekelijks sport een stijgende lijn laat zien, stijgt ook het aantal inwoners met overgewicht. In de regio zien we 3 doelgroepen die aandacht behoeven: inwoners met een laag inkomen, ouderen met kwetsbare gezondheid en jeugd en mentale gezondheid. Deze doelgroepen maken in toenemende mate gebruik van zorg.
Zorg in de regio •
Het zorggebruik in de zorgverzekeringswet is in de regio vergelijkbaar met Nederland. Er zijn alleen afwijkingen te zien (hogere kosten) in de kosten voor geneeskundige zorg voor specifieke patiëntgroepen (GZSP) en specialistische basis GGZ t.o.v. Nederland. Voor langdurige GGZ en Grensoverschrijdende zorg worden juist minder kosten gemaakt.
•
Door aanwezigheid van 3 ziekenhuizen is de toegang tot medisch specialistische en acute zorg goed in de regio. Ook beschikking inwoners in de regio over een huisarts dichtbij en zijn er relatief veel huisartsen werkzaam in de regio.
•
In de GGZ zien we net als landelijk wachtlijst problematiek. Vooral voor obsessiefcompulsief gedrag en verslavingszorg is de wachttijd in de regio langer dan landelijk. Cijfers laten een daling in instroom GGZ zien. Dit wordt niet herkend door de sector zelf. Mogelijk speelt de krapte op de arbeidsmarkt hierin een rol. Ook in JGGZ neemt de vraag naar zorg en daarbij de complexiteit van casussen toe.
•
Het aantal cliënten in de gehandicaptenzorg lijkt in de toekomst iets af te nemen. De kosten zijn in regio Nijmegen wel hoger dan landelijk.
•
De vraag naar zorg stijgt (o.a. door vergrijzing) komende jaren: het aantal cliënten met wijkverpleging stijgt met 50%. Verpleging uit de Wlz stijgt zelfs met 80%. Daarnaast zien we ook een stijging in het beroep op Wmo wat verder zal toenemen in de toekomst.
•
Ten aanzien van preventie worden een vijftal relevante knelpunten onderscheiden in de regio op het gebied van toegankelijkheid en/of zorggebruik: kansenongelijkheid, leefstijl, vitaal ouder worden, druk op dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen en mentale gezondheid.
•
In alle zorgsoorten wordt krapte op de arbeidsmarkt genoemd als uitdaging in het voldoen aan de zorgvraag. Analyse van de arbeidsmarkt laat zien dat het tekort met name onder huisartsen in Nijmegen relatief nog meevalt, maar behoeft alsnog aandacht voor de toekomst.
De concentratie stikstof en fijnstof is in alle gemeenten in de regio hoger dan WHO-advieswaarden.
Samenvatting en conclusies In de regio Rijk van Nijmegen hebben partijen op basis van de onderliggende data samen de belangrijkste knelpunten ten aanzien van het zorgaanbod en de toenemende druk op de toegankelijkheid van zorg in gedefinieerd. Dit resulteert in 15 knelpunten welke onder te verdelen zijn onder 4 thema's: 1.
Zorgvraag: demografie samenleving Ook in regio Rijk van Nijmegen is vergrijzing aan de orde. Het aantal mensen van 65 jaar of ouder neemt toe, terwijl de groep werkenden kleiner wordt. Dit heeft onder andere gevolgen voor de vraag naar zorg, de toename van mentale problematiek zoals eenzaamheid en het beroep op en beschikbaarheid van mantelzorg.
2.
Zorgaanbod: arbeidsmarkt Alle sectoren in de zorg ervaren capaciteitsproblemen. Dit terwijl de vraag naar zorg alleen maar verder stijgt. De capaciteitsproblemen hebben ook een sterk effect op ervaren werkdruk van zorgpersoneel. Daarnaast heeft het grote gevolgen voor de toegankelijkheid van zorg.
3.
Gezond leven en wonen Een belangrijk element in het voorkomen van zorg is gezond leven en wonen. Door in te zetten op preventie kan zorg worden voorkomen of worden uitgesteld. Hierin zien we dat het voor kwetsbare doelgroepen zoals inwoners met een laag inkomen of beperktere gezondheidsvaardigheden door een taalachterstand moeilijker is om gezond te leven en wonen. Dit vraagt om extra aandacht.
4.
Mentale gezondheid De mentale druk rondom het dagelijks leven lijkt steeds groter te worden. Dit zorgt voor stress en toenemende mate van angst en depressie. Daarnaast worden psychische problemen steeds mee bespreekbaar gemaakt, wat zorgt voor een toename van instroom in de GGZ. Ook onder jeugd zien we dat opgroeien in een prestatiemaatschappij zorgt voor toenemende mentale druk. Bekend is dat mentale problemen veelal leiden tot meer problemen en toenemende vraag naar zorg.
Schematische weergave van knelpunten onder de thema's en welke sectoren deze knelpunten agenderen e/o daar hinder van ondervinden.
Toelichting bij de belangrijkste thema’s en knelpunten •
We zien samenhang tussen thema's en knelpunten onderling en binnen de zorgsectoren.
•
De thema's en knelpunten zijn te koppelen aan IZA én GALA.
•
(Domeinoverstijgende) samenwerking is nodig om belangrijkste opgaven aan te pakken.
•
Bij alle sectoren en bij de meeste knelpunten komt naar voren dat er 'voorliggend' te weinig ruimte is waardoor het effect is dat inwoners met complexere vragen bij maatwerk/ geïndiceerde zorg terecht komen. En dat het vervolgens nog lastiger wordt om uit te stromen.
•
Voordat we de gewenste oplossing voor veel knelpunten, namelijk een 'rijkere voorkant' daadwerkelijk kunnen gaan benutten, en effecten (communicerende vaten) t.o.v. verzekerde/geïndiceerde zorg kunnen gaan zien dienen we eerst meer zicht te hebben op het voorliggend veld. Op dit moment ontbreken cijfers van capaciteit, slagkracht en kosten van het voorliggend veld, ook in relatie tot het zorgdomein.
•
In dit basisbeeld zijn de zorgsectoren zoals benoemd in het ZN/VNG-basisbeeld, als uitgangspunt gekozen. Over deze sectoren is landelijke data beschikbaar. In een volgende fase is het gewenst hier nog andere sectoren aan toe te voegen. Denk aan o.a. mondzorg, farmacie, paramedische zorg en hulpmiddelen. Ook deze sectoren hebben een signalerende dan wel behandelende factor en kunnen van grote betekenis zijn op de IZA thema’s toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg en ondersteuning.
•
Er is weinig data opgehaald en knelpunten benoemd over de factoren digitalisering en informatieoverdracht, financiële middelen, regionale domeinoverstijgende samenwerking, maatschappelijk bewustzijn en urgentiegevoel, datagedreven werken, gezonde fysieke leefomgeving en ontwikkeling en gebruik van zorgtechnologie. Deze factoren zijn echter zeer relevant bij de opgave van het toegankelijk houden van de zorg. Ze zijn randvoorwaardelijk voor succes naar waardevolle transformaties.
Couleur locale Rijk van Nijmegen We constateren dat de meerderheid van knelpunten in veel regio’s van Nederland hetzelfde zijn. Dergelijke generieke knelpunten zitten met name op het gebied van vergrijzing en daarmee gepaard gaande toename van de zorgvraag, wachtlijsten/wachttijden GGZ, personeelstekort/arbeidsmarkt VVT en GGZ én ongezonde leefstijl. Dat neemt niet weg dat je als regio voor deze uitdagingen staat. Oplossingsrichtingen voor deze uitdagingen kunnen vanuit landelijk perspectief geboden worden. Maar ook regionaal kan men op zoek gaan naar oplossingsrichtingen, o.a. door regionale samenwerking. Op basis van het regiobeeld constateren we voor de regio Rijk van Nijmegen ook enkele regiospecifieke aspecten ten aanzien van het zorgaanbod en de toenemende druk op de toegankelijkheid van zorg: •
Het huisartsentekort in deze regio is op dit moment minder groot dan op vele andere plekken in Nederland. Dit is mogelijk verklaarbaar doordat er een huisartsenopleiding gevestigd is in Nijmegen. Dit neemt echter niet weg dat het beeld uit het land een voorbode is wat de regio Rijk van Nijmegen staat te wachten.
•
Ook lijkt in deze regio meer sprake te zijn voor complexe problematiek, die aan het licht komt bij de uitstroom vanuit het ziekenhuis (Radboud UMC, maar ook CWZ). Het academisch ziekenhuis kan hierin een aanzuigende werking hebben.
•
In deze regio lijkt de mentale gezondheid van volwassenen en jongeren een groter knelpunt te zijn. Klachten nemen toe. Dat zorgt ervoor dat het aantal GGZ cliënten minder hard daalt dan in Nederland en de wachtlijsten in de regio groeien. De aanwezigheid van gespecialiseerde GGZ zorg kan invloed hebben op de data. Ook het aantal jongeren / studenten in bepaalde gemeenten kan hier invloed op hebben.
•
De ontgroening zal in deze regio minder hard toeslaan, waarschijnlijk komt dit door de aanwezigheid van Radboud Universiteit en Hogeschool Arnhem Nijmegen.
•
In deze regio is zeer veel expertise aanwezig om alle zorgvragen te beantwoorden. Met het bundelen van deze kennis en kunde is het mogelijk om de huidige en toekomstige uitdagingen in de zorg aan te pakken. Het regionale samenwerkingsverband NOEL werkt daarvoor intersectoraal samen. Maar ook binnen een aantal specifieke sectoren zijn er netwerken, zoals bijv. Stuurgroep Sluitende Aanpak (acute GGZ) en Netwerk Nonna (VVT). Zij staan weer in verbinding met NOEL waardoor samenwerkingsactiviteiten steeds beter gecoördineerd en in samenhang worden uitgevoerd.
A. Kenmerken van de regio
30-6-2023
14
Beknopte omschrijving van de regio • De 'Rijk van Nijmegen' is gelegen in het Midden-Oosten van Nederland en bestaat uit 7 gemeenten. De regio heeft 325.972 inwoners. • Gemeenten in regio ‘Rijk van Nijmegen’: Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen, Wijchen. • In regio ‘Rijk van Nijmegen’ woont in 2022 48% van de inwoners in (zeer) sterk stedelijk gebied (NL: 50%) en 14% van de inwoners woont in niet stedelijk gebied (NL: 17%) (CBS, 2023). • De regio ‘Rijk van Nijmegen’ valt – evenals de regio Rivierenland – onder zorgkantoorregio Nijmegen. • Geografie verzorgingsgebied ambulancedienst Gelderland Zuid is langgerekt, met van oost naar west lopende rivier. Vormt voor de bereikbaarheid van sommige kernen/uithoeken een uitdaging.
15
1. Demografie A.
Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw
B.
Vergrijzing en geboortes
C.
Demografische druk
D.
Grijze en groene druk
E.
Sterfte
F.
Mantelzorgpotentieel
16
1A. Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw
•
Het bevolkingsaantal stijgt naar verwachting van 325.930 in 2023, naar 339.610 in 2040; dit is een stijging van circa 4,2%.
•
De bevolkingsgroei in de regio is minder sterk dan de gemiddelde bevolkingsgroei in Nederland.
•
Toenemende (arbeids)migratie kan invloed hebben op bevolkingsontwikkeling, leeftijdsopbouw en zorgvraag.
•
In de periode 2023 – 2040 neemt in de regio Rijk van Nijmegen het aandeel inwoners van 65-79 jaar toe van 15,4% naar 17,2% (NL: 17,6% → 20%) en het aandeel van de groep inwoners ouder dan 80 jaar stijgt van 4,7% naar 8,5% (NL: 4,8% → 8,0%).
•
Het aandeel inwoners van 20-64 daalt in de periode 2023 – 2040 van 60,7% naar 55,3% (NL: 57,1% → 51,6%).
•
Het aandeel inwoners jonger dan 20 blijft met een lichte daling van 19,2% naar 19,0% stabiel (NL: 20,5% → 20,3%).
17
1B. Vergrijzing en geboortes
•
Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder stijgt van 20,1% in 2023, naar 25,7% in 2040.
•
Absoluut stijgt het aantal ouderen van 65.520 in 2023 naar 87.370 in 2040; een toename van 21.850 personen.
•
Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder ligt in 2040 in de regio Rijk van Nijmegen hoger dan het gemiddelde in Nederland (0,4 procentpunt)
•
De verwachting is dat het aantal vluchtelingen / mensen met een migratie achtergrond de eerstkomende jaren zal stijgen. Van deze groep is bekend dat de gezondheidsvaardigheden aanvullende aandacht nodig heeft.
•
Het aantal levend geboren kinderen laat in de regio Rijk van Nijmegen in de periode 2002 – 2021 een dalende trend zien. De daling is sterker dan de gemiddelde trend in Nederland.
•
Het aantal levend geboren kinderen in de regio Rijk van Nijmegen bedroeg 3.110 in 2021.
•
De levensverwachting bij geboorte ligt in de regio Rijk van Nijmegen lager dan gemiddeld in Nederland, maar laat wel een vergelijkbare stijgende trend zien in de periode 2000 –2023.
18
1C. Demografische druk •
•
• •
Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking. De demografische druk in de regio Rijk van Nijmegen neemt in de periode 2023 – 2040 toe van 64,7% naar 80,9%. Dit betekent dat grofweg 1 op de 5 inwoners van de regio behoort tot de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' De demografische druk is vanaf 2035 in de regio Rijk van Nijmegen lager dan gemiddeld in Nederland. De regio Rijk van Nijmegen laat een vergelijkbare trend zien met de rest van Nederland.
19
1D. Grijze en groene druk •
• •
•
•
• •
Grijze druk geeft de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar weer. Dit cijfer laat de verhouding tussen de ouderen en de 'productieve leeftijdsgroep' zien. De grijze druk in de regio Rijk van Nijmegen neemt in de periode 2023 – 2040 toe van 27,3% naar 46,5%. Vanaf 2040 is de grijze druk bijna 50%. Dit betekent dat er ongeveer half keer zoveel ouderen zijn als de 'productieve leeftijdsgroep'.
Groene druk is de verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. Het cijfer van de groene druk laat de verhouding tussen de jeugd en de 'productieve leeftijdsgroep' zien. De groene druk in de regio Rijk van Nijmegen laat tussen 2015 (34,7%) en 2040 (34,4%) eerst een daling en daarna een stijging zien. De beweging van de groene druk lijkt op de landelijke beweging, alleen ligt het percentage in Rijk van Nijmegen lager. Dit houdt in dat er in Nijmegen relatief minder jongeren (0 tot 20) zijn dan in Nederland.
20
1E. Sterfte Trend in Sterfte (index, 2002=100)
•
Het aantal overleden personen laat in de regio Rijk van Nijmegen in de periode 2002 – 2021 een stijgende trend zien. De stijging is ongeveer gelijk aan de gemiddelde trend in Nederland (CBS, 2023).
•
Het aantal overleden personen in de regio Nijmegen bedroeg 3.050 in 2021 (CBS 2023).
130 120 110 100 90 80
2002
2005
2010 Rijk van Nijmegen
2015
2020
Nederland
Data voor deze grafiek zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
21
1F. Mantelzorgpotentieel •
•
•
De grafiek laat de ontwikkeling van het aantal 50- tot 65-jarige mantelzorgers zien per 85-jarig en ouder persoon. Dit wordt het zogenaamde mantelzorgpotentieel genoemd. Het mantelzorgpotentieel in de regio Rijk van Nijmegen daalt in de periode 2023-2040 van 10,4 naar 3,7; dit is meer dan een halvering. Deze daling komt overeen met de landelijke daling Een daling in het mantelzorgpotentieel zorgt naar verwachting voor een groter beroep op de zorg, omdat er minder zorg door het netwerk opgevangen kan worden.
Bovenstaande grafiek laat de ontwikkeling van het aantal 50- tot 65-jarige mantelzorgers zien per 85-jarig en ouder persoon. Dit wordt het zogenaamde mantelzorgpotentieel genoemd.
22
2. Sociale determinanten A.
SES-WOA per gemeente
B.
Inkomensverdeling
C.
Moeite met rondkomen
D.
Huishoudens met schulden
E.
Kansenongelijkheid en opgroeien
F.
Regie over het eigen leven
G.
Eenzaamheid
H.
Recent arbeidsverleden
23
2A. SES-WOA •
•
•
Deze kaart toont per gemeente in regio Rijk van Nijmegen de gemiddelde sociaaleconomische status (SES-WOA). De SES-WOA score is voor het eerst bepaald door het Centraal Bureau voor de Statistiek op basis van gegevens over financiële welvaart (W), opleidingsniveau (O) en recent arbeidsverleden (A) van de huishoudens in de betreffende regio. Een hogere score reflecteert een hogere sociaaleconomische status. DE SES-WOA score in de regio Rijk van Nijmegen ligt in de meeste gemeenten op of boven het landelijk gemiddelde. Alleen in de gemeente Nijmegen ligt de SES-WOA score onder het landelijk gemiddelde. Dit beeld is herkenbaar bij problematiek die speelt in grotere steden.
24
2B. Inkomensverdeling •
•
De regio Rijk van Nijmegen is relatief gezien een iets minder welvarende regio vergeleken met het landelijke gemiddelde. Er zijn relatief gezien meer huishoudens in het eerste, tweede en derde inkomenskwintiel en minder in het vierde en vijfde inkomenskwintiel. De huishoudensverdeling laat zien dat er relatief veel eenoudergezinnen in de regio zijn (44% in Rijk van Nijmegen t.o.v. 39% in NL). De meeste eenoudergezinnen wonen in de gemeente Nijmegen (54%).
25
2C. Moeite met rondkomen
•
•
Mensen die in armoede leven hebben vaak te maken met chronische stress en ziekte. Ook zijn ze vaak minder gelukkig en minder goed in staat om beslissingen te nemen. Deze vier factoren hebben direct invloed op hun gezondheid. Armoede kan zorgen voor een slechtere hersenontwikkeling, waaronder een slechtere emotieregulatie. Dat geldt vooral voor kinderen van ouders die behalve met armoede nog te maken hebben met andere problemen die stress geven. Kinderen uit arme gezinnen hebben vaak een minder voorspoedige schoolloopbaan, hebben minder kans op de woningmarkt, leven korter in goede gezondheid en hebben later een lager inkomen dan kinderen met dezelfde competenties of talenten uit de niet-armoede-gezinnen.
26
2C. Moeite met rondkomen
•
In de regio Rijk van Nijmegen zijn grote verschillen te zien. Vooral in Beuningen, Nijmegen en Berg en Dal hebben mensen moeite met rondkomen. Voor Beuningen en Nijmegen ligt dit percentage hoger dan het landelijk gemiddelde.
Data voor deze tekst zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
27
2D. Huishoudens met schulden Definitie geregistreerde problematische schulden: Ten minste één persoon in het huishouden heeft een geregistreerde schuld, betalingsachterstand of betalingsregeling. De definitie per registratie is te vinden op Schuldenproblematiek in beeld (cbs.nl) •
Data voor deze tekst zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
In de regio Rijk van Nijmegen kent alleen de gemeente Nijmegen meer huishoudens met schulden dan het landelijk gemiddelde. Dit komt overeen met het beeld dat in grote steden deze problematiek meer heerst.
28
2E. Kansen(on)gelijkheid en opgroeien
•
•
•
Kansengelijkheid ontstaat al tijdens de zwangerschap. Zo kunnen roken en stress invloed hebben op de ontwikkeling van het kind. Wanneer een gezin moeite heeft met rondkomen, is het lastiger om kinderen gezond en gelukkig te laten opgroeien, waardoor intergenerationeel overdracht ontstaat. Zodoende hebben kinderen uit 1-ouder gezinnen zonder inkomen uit werk de laagste kansen op een gezonde start. Met name op het mentale vlak zijn er meer problemen. Daarnaast zijn het met name deze ouders die behoefte hebben aan deskundige hulp en een hoge opvoedbelasting ervaren.
Data voor deze tekst zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
29
2F. Regie over het eigen leven
•
Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder dat regie over het eigen leven heeft, ligt hoger dan het gemiddelde in Nederland.
•
Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder dat regie over het eigen leven heeft, laat een dalende trend zien.
•
De verdeling van het percentage inwoners 20 jaar en ouder dat regie over het eigen leven heeft in de regio Rijk van Nijmegen laat geen grote uitschieters zien tussen de verschillende gemeenten.
30
2G. Eenzaamheid
•
•
Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder waarbij sprake is van eenzaamheid, ligt in de regio Rijk van Nijmegen lager dan het gemiddelde in Nederland. Echter, de prognose zoals deze op basis van de 2018 data is gedaan, lijkt lager uit te vallen dan de data uit 2020 laten zien, we zullen dus moeten anticiperen op een hoger percentage eenzaamheid. Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder waarbij sprake is van eenzaamheid, laat een stijgende trend zien.
•
Het percentage inwoners van 20 jaar waarbij sprake is van ernstige of zeer ernstige eenzaamheid, verschilt relatief gezien niet enorm tussen de verschillende gemeenten.
•
Eenzaamheid is een indicator van het gebrek aan sociale steun en/of een sociaal netwerk. Deze zijn belangrijk als er behoefte is aan informele zorg of mantelzorg.
31
2H. Recent arbeidsverleden •
Het arbeidsverleden in de 7 gemeenten van Regio Rijk van Nijmegen laat het verwachtte beeld van grote en kleinere gemeenten zien.
•
In gemeente Nijmegen woont een relatief grote groep inwoners die in de afgelopen 4 jaar niet of niet voortdurend heeft gewerkt. Dit is herkenbaar bij grotere steden.
•
In de overige, kleinere gemeenten is deze groep aanzienlijk kleiner. Daar zien we juist een veel grotere groep gepensioneerden.
Data voor deze tekst zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
32
3. Gezondheid en leefstijl A.
Ervaren gezondheid en Levensverwachting
B.
Prevalentie aandoeningen
C.
Medicijngebruik
D.
Leefstijlindicatoren
E.
Zorgkosten (algemeen)
F.
Mentale gezondheid: stress
G.
Mentale gezondheid: angststoornis of depressie
H.
Gezondheid in één overzicht
33
3A. Ervaren gezondheid
•
•
•
De prognose van het percentage inwoners van 20 jaar en ouder met een als (zeer) goed ervaren gezondheid ligt in de regio Rijk van Nijmegen hoger dan gemiddeld in Nederland. Vanuit de gezondheidsmonitoren hebben we de informatie per leeftijdsgroep uitgesplitst. Dit toont dat jongere leeftijdsgroepen vaker aangeven de gezondheid als (Zeer) goed te beoordelen. In de regio Rijk van Nijmegen daalt de ervaren gezondheid in de afgelopen 15 jaar. Landelijk zien we deze beweging ook.
34
3B. Prevalentie aandoeningen
•
In 2023 heeft 51,6% van de inwoners in de regio Rijk van Nijmegen één chronische aandoening.
•
Het aantal inwoners met één chronische aandoening stijgt van 168.160 in 2023 naar 175.140 in 2030; een toename van 6.980 personen in 7 jaar.
•
De relatieve stijging van het aantal inwoners met een chronische aandoening is in de regio Rijk Nijmegen lichtelijk groter dan het gemiddelde in Nederland.
35
3B. Prevalentie aandoeningen
•
De prevalentie van de in de grafiek getoonde vijf veelvoorkomende aandoeningen, neemt in de periode tot 2030 toe in de regio Rijk van Nijmegen.
•
Met name de prevalentie van ouderdomgerelateerde aandoeningen neemt sterk toe. De prevalentie van dementie stijgt het hardst.
•
Het aantal inwoners met artrose en diabetes stijgt komende jaren. Overige ziekten stijgen ligt.
•
Bekend is dat diabetes vaker voorkomt bij inwoners met een lager opleidingsniveau. 14,2% van inwoners met alleen basis onderwijs hebben diabetes, ten opzichte van 2,5% van inwoners met HBO/WO onderwijs. De inwoner met laag opleidingsniveau behoeven dus extra aandacht.
36
3C. Medicijngebruik •
Let op: data op niveau zorgkantoorregio.
•
Het medicijngebruik ligt voor de in de bovenste tabel genoemde lichamelijke aandoeningen in de zorgkantoorregio Nijmegen lager dan of gelijk aan het Nederlandse gemiddelde, met uitzondering van (zware) astma, COPD en chronische pijn exclusief opioïden.
•
Het medicijngebruik ligt voor de in de onderste tabel genoemde geestelijke aandoeningen in zorgkantoorregio Nijmegen gelijk aan het Nederlands gemiddelde. Alleen voor chronische stemmingsstoornissen ligt het medicijngebruik hoger dan het Nederlandse gemiddelde.
37
3D. Leefstijlindicatoren •
•
•
Het percentage rokers ligt rond het Nederlands gemiddelde. De verwachting van het RIVM is dat het percentage rokers sterk afneemt in de periode tot 2030.We zien in de leeftijdsgroep 18-34 de hoogste percentages. De grootste afname van rokers is onder hoog opgeleiden. De groep met een lage SES rookt vaker (26,2%) en behoeft dus extra aandacht. Het percentage overmatig alcoholgebruik en personen met overgewicht ligt in de regio Rijk van Nijmegen lager dan het gemiddelde in Nederland, terwijl het percentage wekelijkse sporters hoger ligt. Er zijn grote verschillen in leefstijl tussen de verschillende wijken/dorpen/stadsdelen. Deze verschillen hangen veelal samen met verschillen in SES (zie ook IZA doelgroepen).
38
3D. Leefstijlindicatoren
•
•
Het percentage personen met overgewicht ligt in de regio Rijk van Nijmegen lager dan het gemiddelde in Nederland, terwijl het percentage wekelijkse sporters hoger ligt. Het percentage personen met overgewicht neemt sterk toe. Wanneer we de leeftijdsgroepen afzonderlijk bekijken, zien we een dalende lijn met de leeftijd voor het aandeel wekelijkse sporters.
39
3D. Leefstijlindicatoren – trends in overgewicht •
•
Als we de trends in overgewicht nader bekijken, zien we dat in regio Rijk van Nijmegen een stijging is van 43.9% naar 46,0% tussen 2012 en 2020. Hiermee blijft het percentage overgewicht iets onder het landelijk. gemiddelde maar is de stijging wel iets steiler dan landelijk. De gemeenten Heumen en Mook en Middelaar tonen een dalende trend vanaf 2012.
40
3E. Zorgkosten (algemeen)
•
De gemiddelde gedeclareerde zorgkosten per persoon liggen in de regio Rijk van Nijmegen voor de verschillende in de grafieken beschreven zorgsoorten en leeftijdscategorieën rond het Nederlandse gemiddelde.
•
Alleen de leeftijdscategorie 85 jaar en ouder maakt meer kosten voor wijkverpleging dan gemiddeld in Nederland.
41
3F. Mentale gezondheid: stress •
De mentale gezondheid in de regio Rijk van Nijmegen ligt voor een deel van de gemeenten op of rondom het landelijk gemiddelde.
•
In Gemeente Nijmegen ligt de ervaren stress veel hoger dan in andere gemeenten. Dit is herkenbaar voor grote steden en het aantal studenten / jongeren in Nijmegen en de prestatiedruk in de maatschappij kunne n hier ook invloed op hebben.
•
De spreiding binnen de regio is dan ook groot; van 13,9% in Mook en Middelaar naar 24,5% in Nijmegen.
Data voor deze grafiek zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
42
3G. Mentale gezondheid: angststoornis of depressie
•
•
•
Data voor deze grafiek zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
De mate van een hoog risico op angststoornis of depressie lijkt grotendeels op de verdeling van ervaren stress. Het percentage in Beuningen en Nijmegen is hoger dan het landelijk gemiddelde. Opvallend is dat het percentage in Mook en Middelaar aanzienlijk lager is dan in de overige regiogemeenten.
43
3H. Gezondheid in één overzicht Let op: data op niveau
zorgkantoorregio.
De scores in de Gezondheidsmonitor VO (GGD’en, RIVM en CBS, 2020) zijn uitgedrukt in percentages, zowel op regionaal als op landelijk niveau. De kleuren in de figuren geven aan in hoeverre de percentages van de regio afwijken van de landelijke gemiddeldes. Een rode/oranje kleur geeft aan dat de regio slechter scoort in vergelijking met landelijk (bijv. meer rokers, minder mensen met een goede ervaren gezondheid), een groene kleur geeft aan dat de regio beter scoort dan het landelijk gemiddelde. De gele kleur betekent rondom het landelijk gemiddelde. regio < 0,95 0,95 =< regio < 0,98 0,98 =< regio < 1,02 1,02 =< regio < 1,05 1,05 < regio
Data voor deze grafiek zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
44
4. IZA-doelgroepen A.
Inwoners met een laag inkomen
B.
Ouderen met kwetsbare gezondheid
C.
Jeugd en mentale gezondheid
Data over IZA doelgroepen volgt later: NB. In het IZA is afgesproken dat enkele doelgroepen zullen worden gemonitord. Momenteel wordt deze monitor nog vormgegeven en uitgevoerd. Specifieke data daaruit is daarom helaas nog niet beschikbaar.
De verwachting is dat deze monitor per zomer 2023 beschikbaar zal zijn. Zodra dit het geval is, wordt hier een verwijzing opgenomen. NB. Voor de regio Rijk van Nijmegen hebben partijen zelf informatie over inwoners met een laag inkomen, ouderen met kwetsbare gezondheid en jeugd en mentale gezondheid toegevoegd aan het regiobeeld.
•
Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden
•
Mensen met (risico op) kanker
•
Mensen met psychische klachten
•
Mensen met (risico op) hart- en vaatziekten
•
Ouderen met een kwetsbare gezondheid
•
Zorgprofessionals
45
4A. Inwoners met een laag inkomen
•
•
•
Inwoners die moeite hebben met rondkomen hebben meer lijfstijlproblemen zoals roken, overgewicht en overmatig alcoholgebruik. In deze is het belangrijk om te beseffen dat leefstijlproblemen indicatief kunnen zijn voor armoedeproblematieken die niet met zorg opgelost kunnen worden. In de regio Rijk van Nijmegen rookt 32,6% en heeft 20,6% obesitas van de inwoners die moeite hebben met rondkomen. Bij rookgedrag en obesitas zijn de verschillen het grootst met de inwoners zonder moeite met rondkomen.
46
4A. Inwoners met een laag inkomen
•
Voor stress en eenzaamheid geldt hetzelfde als leefstijl. Inwoners die moeite hebben met rondkomen ervaren meer stress en eenzaamheid, daarbij hebben ze een hoger risico op angsten en depressies.
47
4B. Kwetsbare ouderen •
•
•
Bij 13% van de volwassenen in Gelderland-Zuid zijn de gezondheidsvaardigheden problematisch of onvoldoende. Mannen en laagopgeleiden zijn vaker onvoldoende gezondheidsvaardig dan vrouwen en hoogopgeleiden (resultaten niet getoond) Naar mate men ouder wordt nemen gezondheidsvaardigheden af, beweegt men minder, is men vaker eenzaam, is het risico op valincidenten groten en heeft men een minder goede gezondheid. Zo lang mogelijk blijven bewegen, voorkomen van eenzaamheid, vergroten van gezondheidsvaardigheden en voorkomen van valincidenten heeft grote invloed op de kwaliteit van leven, de zelfredzaamheid van ouderen en het uitstelgedrag voor nodige zorg.
48
4B. Kwetsbare ouderen •
•
Regie over eigen leven is belangrijk voor iedereen: zelfbeschikkingsrecht, eigen kracht, drijfveren en contacten met anderen zijn bepalend voor iemands autonomie en identiteit. De aanwezigheid van een sociaal netwerk en de afwezigheid van eenzaamheid maakt ondersteuning, informele zorg of mantelzorg mogelijk en makkelijker.
49
4B. Kwetsbare ouderen •
Vektis heeft het percentage kwetsbare ouderen afgeleid van de informatie over aandoeningen/ klachten die huisartsen invoeren in het huisartseninformatiesysteem (HIS). De kwetsbaarheid score is vooral gerelateerd aan lichamelijke gezondheidsklachten en minder aan cognitieve, sociale en psychische aspecten.
•
In de regio Rijk van Nijmegen wonen de meeste kwetsbare ouderen in de gemeente Nijmegen of Wijchen.
•
Vergeleken met de cijfers in hoofdstuk 2H is het opvallend dat er in gemeente Nijmegen relatief minder gepensioneerden wonen ten opzichte van de regio, maar het aandeel kwetsbare ouderen in Nijmegen is wel groot.
50
4C. Jeugd en mentale gezondheid
51
4C. Jeugd en mentale gezondheid
•
Zo’n twintig jaar geleden had 1 op de 27 kinderen een vorm van jeugdhulp. Tegenwoordig is dat getal landelijk 1 op de 7. De toename in zorggebruik komt met name door psychische en psychosociale problemen. De druk op dagelijks leven bij de jeugd is groot, zowel de druk die de omgeving ze oplegt maar ook de druk die ze zichzelf opleggen is groot. Opgroeien in een prestatiemaatschappij gaat gepaard met stress hetgeen zorgt voor allerlei problemen, waaronder een stijgende zorgconsumptie en een groeiende afhankelijkheid van zorg.
52
5. Fysieke omgeving A.
Fysieke omgeving: leefbaarheid
B.
Fysieke omgeving: beweegvriendelijke omgeving
C.
Fysieke omgeving: hitte- en eenzaamheidskaart
D.
Blootstelling NO2 (stikstofdioxide)
E.
Blootstelling PM10 (fijnstof)
53
5A. Fysieke omgeving: leefbaarheid
•
De Leefbaarometer (Rijksoverheid, 2020) brengt in kaart hoe het staat met de leefbaarheid in gemeenten. De leefbaarheid wordt gemeten aan de hand van omgevingskenmerken zoals de aanwezigheid van voorzieningen, overlast, onveiligheid, etc.
•
De gemeenten in de Regio Rijk van Nijmegen hebben over het algemeen een positieve score ten aanzien van leefbaarheid. Gemeenten Nijmegen en Berg en Dal scoren gemiddeld.
54
5B. Fysieke omgeving: beweegvriendelijke omgeving
•
Data voor deze tekst zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
Het Mulier Instituut heeft in kaart gebracht hoeveel de woonomgeving bijdraagt om te sporten en te bewegen. Hoe hoger de score op een schaal van 0 tot 100, hoe meer de omgeving is ingericht om te sporten en te bewegen, denk aan de aanwezigheid van sportaccommodaties, sport- en speelplekken, de afstand tot voorzieningen en de hoeveelheid recreatief groen en water.
55
5C. Fysieke omgeving: hitte- en eenzaamheidskaart •
Let op: data op niveau zorgkantoorregio.
•
De hitte- en eenzaamheidskaart laat zien waar de risico's op hittestress (UHI) bij eenzame ouderen het grootst zijn. De kaart is een combinatie van een hittekaart en een eenzaamheidskaart. Er is gekozen voor ernstig eenzame ouderen van 75 plus omdat deze groep het meeste risico loopt.
•
De zomers en winters laten een toenemende mate van oversterfte zien onder ouderen: het weer heeft wel degelijk invloed op de ouderen, m.n. op de vochtregulatie. Bron:
Toekomstwijzer_Ouderen.pdf (woudenberg.nl)
https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/duurzameleefomgeving 56
5D. Blootstelling NO2 (stikstofdioxide)
•
Stikstofdioxide (NO2) wordt gebruikt als indicator voor het mengsel van luchtverontreiniging dat afkomstig is van het verkeer.
•
De WHO advieswaarde is maximaal 10 µg/m3 op jaarbasis. In al onze gemeenten is de concentratie NO2 hoger.
•
Het landelijk gemiddelde ligt op 14.2 µg/m3
Bron: GGD
57
5E. Blootstelling PM10 (fijnstof)
•
Fijnstof kan hart- en ademhalingsproblemen veroorzaken.
•
Mensen die lijden aan astma, luchtwegaandoeningen of hart- en vaatziekten zullen sneller klachten krijgen bij blootstelling.
•
In al onze gemeenten is de concentratie hoger dan de WHO advieswaarde van maximaal 15 µg/m3 op jaarbasis.
Bron: GGD
58
6. Arbeidsmarkt
Zie voor verdiepende informatie: Prognosemodel zorg en welzijn
A.
Ontwikkeling werkgelegenheid binnen de sector
B.
Ontwikkeling werkgelegenheid per branche
C.
Totale in- en uitstroom
D.
Uitstroom naar bestemming
E.
Vraag en aanbod
F.
Personeelstekort in de regio per branche
G.
Personeelstekort in de regio per beroepsgroep
H.
Ontwikkeling leeftijdsopbouw in zorg en welzijn
I.
Deeltijdfactor per branche
J.
Gediplomeerden
59
6A. Ontwikkeling werkgelegenheid binnen de sector •
Sinds 2016 stijgt het aantal personen dat werkzaam is binnen Zorg en Welzijn.
•
Op basis van demografische ontwikkelingen en een stijgende zorgvraag, wordt verwacht dat de werkgelegenheid in de sector Zorg en Welzijn zal blijven toenemen.
•
Het Prognosemodel Zorg en Welzijn veronderstelt een stijging van 12,1 procent voor de zorgkantoorregio Nijmegen, in de periode 2021-2032. Het Nederlandse gemiddelde ligt iets hoger, op 13,3 procent.
•
Opvallend voor de regio is dat in dezelfde periode het aantal medewerkers in de leeftijdscategorie 34 jaar en jonger daalt met 5,5%. Landelijk verwacht men voor deze groep een lichte stijging van 2,2%. Er is sprake van een ontgroening in het personeelsbestand.
Bovenstaande grafiek toont het aantal medewerkers in unieke personen die in de sector werkzaam zijn in het getoonde jaar. Het peilmoment is de laatste vrijdag voor kerst. (Bron: prognosemodel zorg en welzijn, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: zorgkantoorregio Rijk van Nijmegen.
60
6B. Ontwikkeling werkgelegenheid per branche Branche
2021
2032
Universitair medische centra
7.200
7.900
Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg
5.400
5.500
Geestelijke gezondheidszorg
4.000
4.000
700
900
Overige zorg en welzijn
3.700
4.000
Verpleging en verzorging
7.200
9.200
Thuiszorg
2.900
4.300
Gehandicaptenzorg
5.300
5.200
Jeugdzorg
700
700
Sociaal werk
1.100
1.000
Kinderopvang (incl. peuterspeelzaalwerk)
2.300
2.800
40.500
45.400
Huisartsen en gezondheidscentra
Totaal
•
Voor alle branches binnen Zorg en Welzijn worden ontwikkelingen geprognotiseerd. Voor de meeste branches wordt een stijgende werkgelegenheid verwacht. Dit geldt echter niet voor Gehandicaptenzorg en Sociaal Werk.
•
De grootste groei zit in de Thuiszorg. Dit wordt niet alleen veroorzaakt door een vergrijzende samenleving, maar ook door diverse beleidsmaatregelen vanuit de overheid.
•
Ook voor de branches Verpleging en Verzorging, Kinderopvang en Huisartsen en gezondheidscentra wordt relatief een sterke groei verwacht.
Bovenstaande tabel toont het aantal medewerkers in unieke personen die in de branches binnen Zorg en Welzijn werkzaam zijn in het getoonde jaar. (Bron: prognosemodel zorg en welzijn, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: zorgkantoorregio Rijk van Nijmegen.
61
6C. Totale in- en uitstroom •
De instroom van (nieuwe) zorg- en welzijnsmedewerkers kende in de periode 2014-2020 een stijgende lijn. Dit leidde tot een positief mobiliteitssaldo: er stroomden meer personen de sector binnen dan er mensen uitstroomden.
•
2021 was een jaar waar de instroom en uitstroom dichter bij elkaar kwamen. Vanuit de prognosecijfers wordt echter verwacht dat het positieve mobiliteitssaldo blijft bestaan.
•
Er zijn echter branches waarbij de uitstroom in 2021 hoger was dan de instroom. Dit geldt voor de Gehandicaptenzorg, Huisartsen en gezondheidscentra en Sociaal werk.
Bovenstaande grafiek toont de ontwikkeling van de instroom naar en uitstroom van de sector zorg en welzijn. (Bron: prognosemodel zorg en welzijn, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: zorgkantoorregio Rijk van Nijmegen.
62
6D. Uitstroom naar bestemming
Bovenstaande grafiek toont de uitstroom naar bestemming. (Bron: Arbeidsmarkt in Beeld, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: arbeidsmarktregio Zuid-West Gelderland (Nijmegen e.o. en Rivierenland).
•
Voor het jaar 2022 zijn er nog geen gegevens beschikbaar over de uitstroom naar Uitkeringen en Zelfstandige. Totdat deze cijfers beschikbaar zijn, worden zij meegenomen in de categorie Inactief.
•
Opmerkelijk is de sterke groei vanaf 2020 in het aantal personen dat ervoor kiest om in een andere sector te gaan werken.
•
De verwachting is dat het aantal personen dat de sector verlaat in verband met het bereiken van de pensioenleeftijd een stijgende lijn kent tot en met 2040; het jaar waarop de vergrijzing haar piek bereikt.
63
6E. Vraag en aanbod •
Voor de definities van de arbeidsvraag, personeelsaanbod en vervulde vraag, zie: https://www.prognosemodelzw.nl/o ver-hetprognosemodel/arbeidsmarktprogno semodel
•
Opvallend is het toenemende verschil tussen de arbeidsvraag en het personeelsaanbod. Ondanks een stijgend aantal zorg- en welzijnsmedewerkers en een positief mobiliteitssaldo, zal dit leiden tot grotere tekorten.
•
De grootste absolute groei in de vraag naar arbeid wordt verwacht voor de Verpleging en Verzorging, Thuiszorg en Universitair medische centra.
Bovenstaande grafiek toont de verwachte ontwikkeling van de arbeidsvraag, het personeelsaanbod en de vervulde vraag in het getoonde jaar. (Bron: prognosemodel zorg en welzijn, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: zorgkantoorregio Rijk van Nijmegen.
64
6F. Personeelstekort in de regio per branche •
Voor alle branches binnen de sector Zorg en Welzijn worden tekorten verwacht in het jaar 2032.
•
De grootste tekorten in absolute aantallen worden verwacht voor de branches Ziekenhuizen en Verpleging en Verzorging.
•
Door beleidsmaatregelen zal er een verschuiving plaatsvinden vanuit deze branches richting Thuiszorg en Kinderopvang.
•
In de raming van dit model werd veronderstelt dat de kinderopvang (grotendeels) gratis zou worden.
•
Meer uitleg over de verschillende scenario’s is te vinden op de website van het Prognosemodel Zorg en Welzijn: https://www.prognosemodelzw.nl/o ver-het-prognosemodel/scenarios
Deze grafiek toont het personeelstekort binnen de sector zorg en welzijn voor het jaar 2032 voor twee verschillende scenario’s: het beleidsarme Referentie Scenario en het beleidsrijke Nieuw Beleid Scenario. (Bron: prognosemodel zorg en welzijn, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: zorgkantoorregio Rijk van Nijmegen.
65
6G. Personeelstekort in de regio per beroepsgroep Beroepsgroep
NieuwBeleidScenario
ReferentieScenario
0
0
Helpende zorg & welzijn (niveau 2)
-200
-200
Verzorgende (niveau 3)
-600
-700
Verpleegkundige (niveau 4)
-400
-500
Pedagogisch werker (niveau 3)
-300
-100
Pedagogisch werker (niveau 4)
-200
-100
Medewerker maatschappelijke zorg (niveau 3)
-100
-100
Medewerker maatschappelijke zorg (niveau 4)
0
-100
Sociaal-maatschappelijke dienstverlener (niveau 4)
0
0
Zorghulp (niveau 1)
Sociaal-cultureel werker (niveau 4)
0
0
Doktersassistent (niveau 4)
-100
-100
Verlos- en verpleegkunde (niveau 6)
-300
-300
Pedagogiek (niveau 6)
-100
-100
Pedagogiek (niveau 7)
0
0
Maatschappelijke hulp en dienstverlening (niveau 6)
-100
-200
Maatschappelijke hulp en dienstverlening (niveau 7)
0
0
Psychologie (niveau 6 & 7)
0
0
-800
-900
Beroepen geraamd door Capaciteitsorgaan Overige beroepen Totaal
.
.
-4.300
-4.500
•
De beroepsgroep ‘Overig beroepen’ is een verborgen waarde en is niet beschikbaar op regionaal niveau.
•
In beide scenario’s ligt het zwaartepunt van de tekorten bij de beroepsgroepen Verzorgende (niveau 3) en Verpleegkundige (niveau 4). De vraag naar zorg die zij bieden blijft sterk aanwezig.
•
In het beleidsrijke Nieuw Beleid Scenario zal de vraag naar Pedagogisch werkers (niveau 3 en 4) stijgen, ook door meer vraag naar personeel binnen de kinderopvang. (Zie vorige slide.)
Deze tabel toont het personeelstekort binnen de sector zorg en welzijn over verschillende beroepsgroepen voor het jaar 2032 voor de twee verschillende scenario’s zoals geduid in de vorige slide. (Bron: prognosemodel zorg en welzijn, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: zorgkantoorregio Rijk van Nijmegen.
66
6H. Ontwikkeling leeftijdsopbouw in zorg en welzijn 30%
•
Prognoses vanuit het CBS spreken de verwachting uit dat we tot en met 2040 afstreven op een steeds ouder wordende samenleving; de vergrijzing. Deze ontwikkeling zien wij (nu al) terug in de leeftijdsopbouw van zorg- en welzijnsmedewerkers; een steeds groter aandeel behoort tot de leeftijdscategorie 55 jaar en ouder.
•
Deze ontwikkeling heeft als gevolg dat de vervangingsvraag steeds meer toeneemt. Oudere medewerkers gaan met pensioen en dit moet opgevangen worden met nieuw talent.
25%
20%
15%
10%
5%
0%
2014 0 - 24 jaar
2015
2016
25 - 34 jaar
2017 35 - 44 jaar
2018 45 - 54 jaar
2019
2020
55 - 64 jaar
2021 65 en ouder
Bovenstaande grafiek toont het aandeel werknemers over verschillende leeftijdscategorieën in de sector zorg en welzijn ten opzichte van het totaal aantal werknemers in de sector tussen 2014 en 2021. (Bron: prognosemodel zorg en welzijn, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: zorgkantoorregio Rijk van Nijmegen.
67
6I. Deeltijdfactor per branche Nederland
Arbeidsmarktregio Zuid-West Gelderland
Geestelijke gezondheidszorg
0,77
0,76
Gehandicaptenzorg
0,69
0,68
Huisartsen en gezondheidscentra
0,60
0,57
Jeugdzorg
0,79
0,78
Kinderopvang (incl. peuterspeelzaalwerk)
0,68
0,64
Overige zorg en welzijn
0,69
0,69
Sociaal werk
0,74
0,73
Universitair medische centra
0,80
0,77
Verpleging, verzorging en thuiszorg
0,61
0,59
Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg
0,74
0,76
Zorg en welzijn
0,69
0,68
Rijlabels
•
De deeltijdfactor ligt voor bijna alle branches binnen Zorg en Welzijn lager in de arbeidsmarktregio ZuidWest Gelderland dan het Nederlandse gemiddelde.
•
De enige uitzondering is de branche Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg. Dit valt te verklaren door de hoge concentratie aan ziekenhuizen binnen de regio.
•
Zorg en Welzijn-breed is de gemiddelde deeltijdfactor bijna gelijk aan het Nederlandse gemiddelde.
Bovenstaande grafiek toont de gemiddelde deeltijdfactor per branche, gesplitst in twee regio’s. (Bron: Arbeidsmarkt in Beeld, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: arbeidsmarktregio Zuid-West Gelderland (Nijmegen e.o. en Rivierenland).
68
6J. Gediplomeerden •
Het aantal gediplomeerden op het mbo blijft redelijk stabiel. Zorg en Welzijn is een populaire studierichting; ongeveer 1 op de 3 mbo-studenten kiest voor een opleiding in deze sectorkamer.
•
Het aantal gediplomeerden op het HBO kende een piek in 2017 en nam daarna af. Deze afname zit vooral in de Bachelor studies Maatschappelijke Werk en Dienstverlening en Sociaal Pedagogische Hulpverlening.
•
Het aantal gediplomeerden vanuit het wetenschappelijke onderwijs neemt langzaam af. Dit is het gevolg van een dalende trend in de instroom tot en met 2016 en de naweeën hiervan.
Bovenstaande grafiek toont het aantal gediplomeerden met een Zorg- of welzijnsstudie, gesplitst per onderwijsniveau. (Bron: Arbeidsmarkt in Beeld, 2023 / bewerking door WZW.) REGIO: arbeidsmarktregio Zuid-West Gelderland (Nijmegen e.o. en Rivierenland).
69
B. Zorg in de regio (per sector)
NB. In dit basisbeeld zijn de belangrijkste sectoren gekozen en waarbij we momenteel beschikken over landelijke data. In een volgende fase is het gewenst hier nog andere sectoren aan toe te voegen. Denk aan o.a. mondzorg, farmacie, paramedische zorg en hulpmiddelen.
30-6-2023
70
B. Totaaloverzicht zorgkosten
Data voor deze grafiek zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
71
7. Huisartsenzorg A.
Aanbod
B.
Consulten
C.
Zorgkosten
D.
Capaciteit
E.
Zorgkosten: huisartsenzorg
F.
Arbeidsmarkt
72
7A. Huisartsenzorg – aanbod
•
•
In de Regio Rijk van Nijmegen wonen inwoners over het algemeen (zeer) dichtbij een huisartsenpraktijk.
•
Huisartsenpost Nijmegen/Boxmeer is gevestigd naast de SEH van het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis en heeft daarnaast een HAP locatie in het Maasziekenhuis/Pantein te Boxmeer.
•
Het aantal huisartsen per 10.000 inwoners is in de Regio
Rijk van Nijmegen hoog. Circa de helft van de huisartsen werkt als praktijkhoudend huisarts, de andere helft werkt als niet-praktijkhoudend huisarts
73
7B. Huisartsenzorg – consulten
•
Let op: data op niveau zorgkantoorregio.
•
Let op: data op niveau zorgkantoorregio.
•
Het aantal reguliere huisartsconsulten is in 2040 119.530 meer dan in 2023; een stijging van 10,9%.
•
Het aantal telefonische huisartsconsulten is in 2040 146.560 per jaar meer dan in 2023; een stijging van 17,8%.
•
De stijging van het aantal reguliere huisartsconsulten in de regio Nijmegen is licht sterker dan de gemiddelde stijging in Nederland.
•
De stijging van het aantal telefonische huisartsconsulten in de regio Nijmegen is licht sterker dan de gemiddelde stijging in Nederland.
74
7B. Huisartsenzorg – consulten
•
Let op: data op niveau zorgkantoorregio.
•
Het aantal ANW/HAP consulten is in 2040 4.810 meer dan in 2023; een stijging van 6,4%.
•
De stijging van het aantal ANW/HAP consulten in de regio Nijmegen is aanzienlijk lager dan de gemiddelde stijging in Nederland.
75
7C. Huisartsenzorg – zorgkosten De grafiek toont de gemiddelde gedeclareerde kosten van zorg uit de Zorgverzekeringswet (Zvw) per persoon, per leeftijdsgroep voor vijf grote sectoren, in de regio Rijk van Nijmegen en in Nederland 2019.
•
De gemiddelde kosten voor huisartsenzorg liggen in de regio Rijk van Nijmegen voor alle leeftijdscategorieën op of rondom het landelijk gemiddelde.
Regioanalyse Nijmegen - Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl) 76
7D. Huisartsenzorg – capaciteit •
In verhouding tot andere regio's in het land valt het arbeidstekort binnen de huisartsenzorg nog relatief mee. Waar in andere regio's nu regelmatig praktijken sluiten zien wij dit in deze regio nog niet.
•
Neemt niet weg dat het beeld uit het land een voorbode is wat de regio rijk van Nijmegen staat te wachten. Daarom belangrijk om hier nu al actief op te gaan sturen.
•
Het huidige tekort zit hem voornamelijk op het gebied van ondersteunend personeel (doktersassistent).
1004299.pdf (nivel.nl)
77
7D. Huisartsenzorg – capaciteit
Balans_in_vraag_en_aanbod_huisartsenzorg.pdf (nivel.nl)
78
7E. Zorgkosten: huisartsenzorg (consult + inschrijftarief + multidisciplinair + overig)
•
Zorgkosten in de huisartsenzorg stijgen, maar in onze regio niet zo sterk als de landelijke trends. Bovendien zijn de kosten per inwoner voor huisartsenzorg relatief zeer laag in vergelijking met het deel van het totaal aan medische vragen dat door de huisarts wordt beantwoord.
79 Data voor deze grafiek zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
7F. Huisartsenzorg – arbeidsmarkt
Onderstaande link leidt naar een factsheet van Nivel (2020) die inzicht geeft in de arbeidsmarkt van de huisartsenzorg per Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW-)regio. Deze factsheet geeft voor regio Zuid-West Gelderland een actueel beeld van: 1. Functies en capaciteit in de huisartsenpraktijk (en daarmee het aanbod aan huisartsenzorg) 2. Opleidingscapaciteit in de huisartsenpraktijk 3. Vacatures en verwachte tekorten in de huisartsenpraktijk 4. Drukte en werklast in de huisartsenpraktijk 5. Maatregelen die huisartsenpraktijken nemen Zie: https://www.nivel.nl/nl/publicatie/arbeidsmarkt-huisartsenzorg-regio-zuid-west-gelderland-2020
80
8. Medisch specialistische zorg A.
Locaties ziekenhuizen
B.
Aantal DBC’s
C.
Wachttijden
D.
Zorgkosten
E.
Capaciteit
F.
Zorgkosten
81
8A. MSZ – locaties ziekenhuizen In de regio Rijk van Nijmegen zijn drie ziekenhuizen (hoofdlocaties):
•
A.
Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (Nijmegen), heeft ook vestigingen in Druten en de wijk Waalsprong
B.
Radboudumc (Nijmegen)
C.
Sint Maartenskliniek (Nijmegen)
In de regio Rijk van Nijmegen is de afstand tot ziekenhuislocaties (in kilometers) relatief beperkt.
82
8B. MSZ – aantal DBC’s
•
•
Het aantal patiënten in de regio Rijk van Nijmegen dat onder behandeling is in een algemeen ziekenhuis stijgt van 132.830 in 2023 naar 143.820 in 2040; dit is een stijging van 10.990 personen, een toename van 8,3%. De stijging van het aantal patiënten in de regio Rijk van Nijmegen dat onder behandeling is in een algemeen ziekenhuis is licht minder dan de gemiddelde stijging in Nederland.
•
•
Het aantal patiënten in de regio Rijk van Nijmegen dat onder behandeling is in een UMC stijgt van 41.670 in 2023 naar 44.090 in 2040; dit is een stijging van 2.420 personen, een toename van 5,8%. Het aantal patiënten in de regio Rijk van Nijmegen dat onder behandeling is in een UMC stijgt in de regio Rijk van Nijmegen minder sterk dan de gemiddelde stijging in Nederland.
•
Het aantal DBC’s in de regio Rijk van Nijmegen stijgt met 12,2% in de periode 2023-2040.
•
De stijging van het aantal DBC’s in de regio Rijk van Nijmegen is iets minder sterk dan de gemiddelde stijging in Nederland.
•
Significante groei van het aantal DBC's zit vooral in de sectoren coronaire hartziekten, vasculaire geneeskunde, oncologie, oogheelkunde, diabetes mellitus, dementie, acute psychiatrie, toename toestroom SEH in categorie >75 jaar, kwetsbare groepen.
83
8C. MSZ – wachttijden •
De gemiddelde wachttijd voor poliklinisch bezoek, diagnostiek en behandeling liggen boven het Nederlandse gemiddelde. Deze data is zeer algemeen en vraagt daarom om extra verdieping.
•
Op dit moment loopt er een apart traject voor de uitvoering van de VWS-opdracht Toegankelijkheid van MSZ en (regio)rapportages. De uitkomsten hiervan kunnen t.z.t. mogelijk worden verwerkt in dit regiobeeld.
Bron: NZa, Dataset Wachttijden medisch specialistische zorg 2023; peildatum 13 juni 2023.
84
8D. MSZ – zorgkosten De grafiek toont de gemiddelde gedeclareerde kosten van zorg uit de Zorgverzekeringswet (Zvw) per persoon, per leeftijdsgroep voor vijf grote sectoren, in de regio Rijk van Nijmegen en in Nederland 2019.
•
De gemiddelde kosten voor medisch specialistische zorg liggen in de regio Rijk van Nijmegen voor alle leeftijdscategorieën op of rondom het landelijk gemiddelde.
85
8E. MSZ – capaciteit
Op dit moment is er geen goede landelijk beschikbare data om de (toekomstige) capaciteit inzichtelijk te maken. Dit is echter wel een belangrijk item om de mismatch tussen vraag en aanbod inzichtelijk te kunnen maken. Wat betreft de personele capaciteit: dit is een speerpunt van NOEL. De data personele mutaties zijn op organisatieniveau bekend. We streven ernaar met de partners in de regio een plan te maken om inzichtelijk te krijgen welke capaciteit wanneer in de keten beschikbaar is.
86
8F. Zorgkosten: medisch specialistische zorg
•
•
•
De zorgkosten per inwoner liggen in alle gemeenten behalve Nijmegen boven landelijk en de regio. Daar wonen ook gemiddeld meer ouderen en een ziekere populatie. Want de zorgkosten liggen in die buitengemeenten niet overal boven de verwachting, op basis van inwonerkenmerken. De meer rijkere gemeenten Mook en Middelaar en Berg en Dal consumeren minder dan verwacht, terwijl gemeente Beuningen (een iets “armere” gemeente) meer consumeert dan verwacht en heeft daarom (mogelijk) een wat ongezondere populatie. Nader onderzoek is wenselijk naar welke type MSZ zorgkosten hoger ligt en welke acties te ondernemen zijn om dit te kunnen verlagen.
87 Data voor deze grafiek zijn uit vermelde bron opgehaald door de bovenregionale werkgroep regiobeelden (REOS, Robuust, Samergo, ZONH, CZ, VGZ en Transvorm)
9. Acute zorg A.
Acute zorgvoorzieningen
B.
Bezoeken huisartsenpost en SEH
C.
(Regionale) ontwikkelingen
88
9. Acute Zorg De acute zorg is voor Nijmegen en omgeving bovenregionaal georganiseerd in de Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ). De regio strekt zich uit van Boxmeer tot Winterswijk. Dat moet vooral zo blijven. Echter, voor een belangrijk deel wordt de spoedzorg ook op de schaal van onze subregio Nijmegen en omgeving vormgegeven. Bijvoorbeeld de samenwerking tussen huisartsenposten en spoedeisende hulp of de opvang van mensen in acute mentale nood. Voor de acute zorg voor de subregio Nijmegen heeft NOEL in het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) de opdracht om samen met het ROAZ een goed regiobeeld te maken. En vervolgens te bekijken welke verbeteracties nodig zijn voor de regio Nijmegen. Daarna stellen we een regioplan acute zorg op. Dit eventueel aangevuld met transformatieplannen om de acute zorg in de regio te optimaliseren.
Zie ook het ROAZ-beeld van de ROAZ-regio Acute Zorgregio Oost: Regiobeelden (dejuistezorgopdejuisteplek.nl)
89
9A. Acute Zorg – acute zorgvoorzieningen In de regio Rijk van Nijmegen zijn twee SEH’s: A.
Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (Nijmegen)
B.
Radboud UMC Amalia kinderziekenhuis (Nijmegen)