Bijlage 1cii Rekenkamer Oost NL Nota van Bevindingen Gelderland Energiebesparingsplicht

30 Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Resultaten toezicht energiebesparing Seveso- en Rie 4-bedrijven worden minimaal eenmaal per jaar bezocht door toezichthouders. In jaarverslagen verantwoordt de ODRN zich over het toezicht op energiebesparing dat zij heeft gehouden. Dit gaat echter over het toezicht op bedrijven waar gemeenten bevoegd gezag zijn. In de bestuursrapportage van de ODRN over kwartaal één 2023 worden de aspectcontrole op energiebesparing bij BRZO-bedrijven voor het eerst genoemd: die bedrijven hebben vaak een hoog energiegebruik, waardoor energiebesparende maatregelen meteen veel opleveren. De controles zijn wel een stuk complexer en uitgebreider dan een standaard energiecontrole op basis van de Energiebesparende Maatregelen Lijsten (EML). In de meeste gevallen beoordeelt de ODRN een energiebesparingsonderzoek, lopen een controleronde door het bedrijf en maken afspraken over toepassen van maatregelen. In het ODRN jaarverslag 2023 staat voor het eerst iets over energiecontroles bij bedrijven waar de provincie bevoegd gezag is: alle geplande controles (16) bij BRZO bedrijven voor energietoezicht zijn uitgevoerd (zie tabel 8).

26 ODRN (2021/2022/2023). Jaarverslagen 2020, 2021 en 2022. 27 Vanaf 1 juli 2023 vielen vergunningplichtige inrichtingen onder de algemene energiebesparingsplicht van het Activiteitenbesluit

(artikel 2.15) Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht en is dat geregeld via het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal).. 28 P-beraad notitie 2022-10 – actualisatie energie Gelderland.

Tabel 8: Toezicht ODRN op energiebesparing

Jaar

Provincie bevoegd gezag aspect controle energie gepland

# bezochte bedrijven

% overtredingen

2020

-

2021

-

2022

-

4

50%

2023

16

16

88%

2024

16

16

Bronnen: jaarverslagen ODRN 2020-2023, projectplannen ODRN Project: Aanpak energie Provinciale bedrijven, Provincie Gelderland, 2024 Notitie ‘Aanpak energie Provinciale bedrijven. Resultaten 2023’.

31 Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

De provincie heeft voor 2023 de resultaten van de energiecontroles door de ODRN geïnventariseerd. De resultaten van de 16 uitgevoerde energiecontroles zijn: • bij 14 was het niet in orde (88%): bedrijf aangeschreven en hercontrole; • bij 13 bedrijven is als onderdeel van de energiecontrole het energiebesparingsonderzoek beoordeeld; • In 6 gevallen is het bedrijf aangeschreven om het energiebesparingsonderzoek aan te vullen of aan te passen; • In 6 gevallen is het bedrijf aangeschreven om het energiebesparingsplan aan te vullen of aan te passen; • In 12 gevallen is het bedrijf aangeschreven omdat verplichte energiebesparende maatregelen niet op tijd waren toegepast.29 Bij één bedrijf dat is gecontroleerd is het energiegebruik inmiddels gedaald tot onder de energiebesparingsplichtige grens (kleinverbruiker). In de jaarverslagen van de ODRN of de provincie is niet terug te vinden of er handhavingstrajecten zijn gestart in de afgelopen vijf jaar. Uit navraag bij de ODRN blijkt dat in 2024 twee maal een voornemen tot last onder dwangsom en twee maal een last onder dwangsom is opgelegd. In de jaren daarvoor zijn geen (voornemen tot) last onder dwangsom opgelegd aan provinciale bedrijven voor het niet naleven van de energiebesparingsplicht.

Effecten van het toezicht Er is geen totaaloverzicht van het energiebesparingspotentieel of de gerealiseerde energiebesparing bij bedrijven en instellingen. Voor de eerste tien bedrijven die in 2023 door de ODRN zijn gecontroleerd is naar de energiebesparing gekeken.30 Hieruit blijkt dat vijf bedrijven in de energiebesparingsonderzoeken hebben aangegeven hoeveel energie er kan worden bespaard (zie tabel 9). Dat varieert voor gas tussen de 2.020 en 165.880 m3 en voor elektriciteit tussen de 10.755 en de 776.936 kWh. Ter vergelijking volgens het NIBUD ligt het jaarlijkse gemiddelde gasverbruik op 1.110 m3 per woning en 29 Provincie Gelderland, 2024 Notitie ‘Aanpak energie Provinciale bedrijven. Resultaten 2023’ 30 Provincie Gelderland, 2024 Notitie ‘Aanpak energie Provinciale bedrijven. Resultaten 2023’ Bijlage 1.

het gemiddelde energieverbruik op 2.640 kWh per huishouden31. De energiebesparing van bedrijf 9 in onderstaande tabel is daarmee voor elektriciteit gelijk aan het verbruik van 294 huishoudens en voor bedrijf 2 voor gas gelijk aan 149 woningen. Tabel 9: Besparing bij 5 'provinciale' bedrijven waar ODRN toezichthouder is. Bedrijf 2

Besparing gas per jaar

Besparing elektriciteit per jaar

165.880 m3 (26.8%)

136.250 kWh (4,6%)

3

3

2.020 m (3,3%)

33.063 kWh (6,3%)

6

3

10.755 kWh (?)

21.632 m (11,1%) 18.373 ton lagedruk stoom (34.7%) 737.983 m3 perslucht (15%)

213.158 kWh (8%)

7 9

10.639 m 3

776.936 kWh (7,2%)

Bronnen: notitie Aanpak energie provinciale bedrijven

4.1.2

32

Omgevingsdienst regio Arnhem

Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Resultaten toezicht energiebesparing In de jaarverslagen van de ODRA staat geen informatie over het toezicht dat zij houden op de provinciale bedrijven. In de eerder aangehaalde notitie van de provincie staat dat de ODRA bij 60 provinciale bedrijven energietoezicht heeft uitgevoerd in 2023: • 55 volledige energiecontroles op locatie; • 3 administratieve toetsen om te boordelen of aan de verplichtingen voor informatie of onderzoeksplicht is voldaan; • 1 bedrijf was nog niet gestart; • 1 bedrijf was bezig bedrijfsactiviteiten te staken. Uit de controle bleek dat bij ongeveer tweederde van de bezochte bedrijven sprake was van overtredingen op het gebied van energie (zie tabel 10). Dit betekent dat er hercontroles nodig zijn.

31 https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/kosten-energie-water/ (geraadpleegd op 12 november 2024).

Tabel 10: Toezicht ODRA op energiebesparing

Jaar

Provincie bevoegd gezag aspect controle energie gepland

2020

-

2021

-

2022

-

2023

60

2024

60

# bezochte bedrijven

overtredingen

58

Twee derde

Bronnen: Jaarverslag ODRA 2020-2023, projectplannen ODRA Project: Aanpak energie Provinciale bedrijven, Provincie Gelderland, 2024 Notitie ‘Aanpak energie Provinciale bedrijven. Resultaten 2023’

De ODRA geeft aan dat op in november 2024 80 a 85% van de bedrijven is gecontroleerd. De verwachting is dat het restant nog dit jaar bezocht wordt.32

33 Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Effecten van het toezicht Er is geen totaaloverzicht van het energiebesparingspotentieel of de gerealiseerde energiebesparing bij bedrijven en instellingen. Van de eerste tien bedrijven die in 2023 door de ODRA zijn gecontroleerd is naar de energiebesparingsonderzoeken gekeken.33 Hieruit blijkt dat zeven bedrijven in deze onderzoeken hebben aangegeven hoeveel energie er kan worden bespaard (zie tabel 11). Dit varieert voor gas tussen de 7.098 en 1.095.700 m3 en voor elektriciteit tussen de 2.260 en de 2.405.000 kWh per jaar. Ter vergelijking volgens het NIBUD ligt het jaarlijkse gemiddelde gasverbruik op 1.110 m3 per woning en het gemiddelde energieverbruik op € 2.640 kWh per huishouden34. De energiebesparing van alleen bedrijf 3 in onderstaande tabel is daarmee voor elektriciteit gelijk aan het verbruik van 911 huishoudens en voor gas gelijk aan 987 woningen. Tabel 11: Besparing bij 5 ‘provinciale’ bedrijven waar ODRA toezichthouder is. Bedrijf 1

Besparing gas per jaar 570.000 m3 (8,1%) Maatregelen EML komen daar nog bij

2 3

117.208 kWh (1,8%) 3

1.095.700 m (13%)

4 5 6

Besparing elektriciteit per jaar

2.405.000 kWh (3,3%) 576.911 kWh (2,2%)

7.096 m3 (1,6%) 3

60.709 m (15,5 %)

39.564 kWh (1%) 589.485 kWh (17%)

7

2.260.000 kWh

Bron: notitie Aanpak energie provinciale bedrijven.

32 Interview. 33 Provincie Gelderland, 2024 Notitie ‘Aanpak energie Provinciale bedrijven. Resultaten 2023’ Bijlage 1. 34 https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/kosten-energie-water/ (geraadpleegd op 12 november 2024).

4.2

Resultaten en effecten subsidieregeling

Norm • De provincie heeft zicht op de resultaten en effecten van haar subsidieregeling waarmee gemeenten via de omgevingsdiensten energietoezicht uitvoeren. • In gemeenten die subsidie hebben aangevraagd is ten minste bij (20% alleen eerste ronde) 50% (bij eerste en tweede ronde) van de bedrijven waar zij bevoegd gezag voor is in 2024 gecontroleerd op de energiebesparingsplicht.

34 Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Bevinding • De provincie heeft zicht op de uitgevoerde energiecontroles. Hieruit blijkt dat enkele gemeenten begin november 2024 nog onder de 50% (of 20% als alleen van de eerste ronde gebruik gemaakt is) zitten. De subsidietermijn loopt nog. Op totaalniveau is meer dan 54% van de energie relevante bedrijven gecontroleerd. • De ODRA en de ODRN melden in bijna al hun jaarverslagen hoeveel energiecontroles er zijn uitgevoerd. • De ODRA verwacht in 2026 80 tot 100% van de energiebesparingsplichtige bedrijven in de partnergemeenten gecontroleerd te hebben op de informatieplicht en de EML. • Er is geen totaaloverzicht van het energiebesparingspotentieel of de gerealiseerde energiebesparing bij bedrijven en instellingen. Bij de ODRA is wel een project gestart om de impact beter in beeld te brengen. • De ODRA heeft voor 2020 een projectevaluatie energiebesparing uitgevoerd. Hierin staat dat het lastig is om de gerealiseerde energiebesparing door toezicht en handhaving op energiebesparing in cijfers uit te drukken. Het is zelfs de vraag of dat niet een verkeerd beeld geeft. Factoren als conjunctuur van de economie (± draaien machines), verandering of uitbreiding van bedrijfsactiviteiten en schommelingen in het weer hebben invloed op het energieverbruik.

Bij het opstellen van de subsidie voor gemeenten ging de provincie uit van 15.000 bedrijven die moesten voldoen aan de energiebesparingsplicht. Gedurende het traject bleek het daadwerkelijke aantal lager te liggen. Volgens de meest actuele CBS-data zijn er in de provincie Gelderland zo’n 12.500 energierelevante bedrijven. Bedrijven met meerdere vestigingen en bedrijven die door Corona een lager energieverbruik hadden en daardoor niet meer tot de doelgroep behoorden zijn hier volgens de provincie een verklaring voor. In april 2022 liet GS weten dat er in de periode 2018 – 2020 namens 42 gemeenten ruim 3.000 controles op energiebesparingsplichtige bedrijven zijn uitgevoerd. Voor de periode 2021-2024 nemen 46 gemeenten deel en gaat het om zo’n 4.000 controles. In november 2024 blijkt dat het merendeel van deze controles is uitgevoerd (zie tabel 12) terwijl de subsidieregeling nog loopt tot eind december 2024.

Op gemeenteniveau blijkt er voor de gemeente Apeldoorn veruit de meeste controles te zijn uitgevoerd (zie tabel 12), zelfs meer dan het aantal energierelevante bedrijven. Dit komt volgens de provincie door her-controles die zijn uitgevoerd. Daarnaast zijn er ook gemeenten die onder de percentages uit de subsidievoorwaarden blijven (zie tabel 12). Dit heeft o.a. te maken met de looptijd van de subsidie tot eind dit jaar en het aantal jaar waarvoor subsidie is aangevraagd. Oost Gelre en Lochem hebben bijvoorbeeld voor de periode 2018-2020 alleen voor 2019 plannen ingediend. De provincie verwacht dat alle gemeenten die aan de regeling meedoen aan de voorwaarden gaan voldoen. Mocht dat niet zo zijn dan vorderen ze het niet uitgevoerde deel terug. Kijkend naar het totaal, blijkt 64% van de energierelevante bedrijven te zijn gecontroleerd en daar zitten de uitgevoerde controles van één omgevingsdienst nog niet bij in.35 Tabel 12: Aantal door de provincie gesubsidieerde energiecontroles per omgevingsdienst en gemeente in de periode 2018- november 2024

De Vallei

Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Veluwe

35

Achterhoek

Gemeente Berkelland Bronckhorst Doetinchem Lochem Oost Gelre Oude IJsselstreek Winterwijk Zutphen Barneveld Ede Nijkerk Scherpenzeel Wageningen Apeldoorn Brummen Elburg Epe Ermelo Harderwijk Hattem Heerde Nunspeet Oldebroek Putten

# energie relevante bedrijven* 385 320 425 255 285 280 215 230 560 840 320 65 165 925 110 110 220 195 290 35 80 165 110 180

subsidie verleend voor # bedrijven

Uitgevoerd (stand begin november 2024) 110 45 215 46 87 131 131 149 356 568 217 46 136 990 74 73 149 130 198 36 66 108 65 102

110 45 215 46 87 131 131 149 356 568 217 46 136 990 74 65 149 116 176 32 61 95 58 89

% van totaal 29%** 14%** 51% 18%** 31% 47% 61% 65% 64% 68% 68% 71% 82% 107% 67% 59% 68% 59% 61% 91% 76% 58% 53% 49%

35 Dit is inclusief de bedrijven waar de provincie het bevoegde gezag is omdat we deze bedrijven er niet uit kunnen filteren. Het

percentage is gebaseerd op de actuele CBS data. Uitgaande van het aantal energierelevante bedrijven bij de start van de subsidie zou het percentage lager uitvallen.

Rivierenland Regio Arnhem Regio Nijmegen 36

Voorst Buren Culemborg Maasdriel Neder Betuwe Tiel West Betuwe West Maas en Waal Zaltbommel Arnhem Doesburg Lingewaard Overbetuwe Renkum Rheden Rozendaal Berg en Dal Beuningen Druten Heumen Nijmegen Wijchen Totaal

205 165 160 240 180 265 415 125 320 805 40 210 295 105 200 0 150 120 105 75 795 250

152 90 88 132 85 166 246 64 185 607 33 163 161 79 162 2 67 86 59 36 580 157

152 108 102 156 99 206 290 76 202 607 33 163 161 79 162 2 67 86 59 36 580 157

74% 65% 64% 65% 55% 78% 70% 61% 63% 75% 83% 78% 55% 75% 81%

11.990

7.628

7.725

64%

45% 72% 56% 48% 73% 63%

Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

*CBS 2022 cijfers: totaal bedrijven met een middelgroot, groot of zeer groot energieverbruik. ** Gemeenten die alleen subsidie hebben aangevraagd in de eerste ronde waar een percentage van 20% gold. Bron: Provincie Gelderland en CBS, bewerking Rekenkamer Oost-Nederland

Voor de twee omgevingsdiensten die ook voor de provincie VTH-taken uitvoeren hebben we verder gekeken naar de uitvoering van het energietoezicht op bedrijven onder bevoegd gezag van de gemeente. Dit komt in de volgende twee paragrafen aan de orde. Omwille van de behapbaarheid van het onderzoek doen we dit niet voor alle Gelderse omgevingsdiensten.

4.2.1

Omgevingsdienst regio Nijmegen

In jaarverslagen verantwoordt de ODRN zich over het toezicht op energiebesparing dat zij heeft gehouden. Dit gaat over het toezicht op bedrijven waar gemeenten bevoegd gezag zijn. Voor 2023 is niet aangegeven hoeveel bedrijven er gecontroleerd zijn. De overtredingspercentages worden niet vermeld in het jaarverslag.

Tabel 13:Toezicht ODRN op energiebesparing

Jaar

Gemeenten bevoegd gezag EML controles gepland

uitgevoerd

2021

264

259

2022

150

148

2020

2023 2024 Bronnen: jaarverslagen ODRN 2020-2023’.

Over de effecten van het toezicht heeft de ODRN geen informatie.

4.2.2

37

Omgevingsdienst regio Arnhem

Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Resultaten van het toezicht De ODRA heeft de eerste subsidieregeling gemeentelijk toezicht energiebesparing geëvalueerd.36 Hieruit blijkt dat er in de periode 2018-2020 305 energiecontroles zijn uitgevoerd waarvan 291 bij midden- en grootverbruikers. Bij vijf bedrijven werd pas bij de controle het kleinverbruik duidelijk. Alle initiële controles zijn uitgevoerd. Van de extra controles zijn er tien in de gemeente Rheden en één in de gemeente Overbetuwe niet gehaald (zie tabel 14). Dit heeft te maken met corona waardoor het eind 2020 steeds moeilijker werd nog bij bedrijven binnen te komen. Er zijn 186 her-controles nodig waarvan een deel al in 2020 is uitgevoerd. Dit geeft aan dat 61% van de 305 gecontroleerde bedrijven vóór een energiecontrole nog niet alle minimaal verplichte maatregelen hebben uitgevoerd. Niet genomen maatregelen op het gebied van verlichting staat daarbij met stip op nummer 1, gevolgd door CV-regelingen. Bij één inrichting in de gemeente Duiven is in 2020 een handhavingstraject gestart nadat bij hercontrole bleek dat de overtreding niet ongedaan was. Verder liepen er in 2020 op acht verschillende locaties handhavingstrajecten.37

36 ODRA (februari 2021). Project energiebesparing 2020. Resultaten en evaluatie. 37 ODRA (februari 2021). Project energiebesparing 2020. Resultaten en evaluatie.

Tabel 14: EML controles bij bedrijven onder gemeentelijk bevoegd gezag in 2020 Gemeente

Initieel

Extra 2020

Gerealiseerd

Arnhem

90

20

110

Doesburg

5

2

7

Duiven

7

-

7

Lingewaard

29

-

29

Overbetuwe

42

12

53

Renkum

13

3

16

Rheden

22

40

52

Rozendaal

1

-

1

Westervoort

4

-

4

Zevenaar

26

-

26

Totaal

239

77

305

Her-controles

186

Bron: ODRA (2021), Project energiebesparing 2020.

38

Met gemeenten is overeengekomen dat gefocust wordt op de branches utiliteitsbouw, onderwijsinstellingen, hotels en restaurants, sport- en recreatie en zorg. Hier zou het hoogste energiebesparingspotentieel liggen. De ODRA constateerde in 2021 dat het in de praktijk steeds lastiger werd om binnen deze branches voldoende bedrijven in beeld te hebben waar de energiebesparingsplicht op van toepassing is en waar geen andere trajecten lopen of sprake is van een vrijstelling van energie (MJA, Greendeal, etc).38

Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Ook in jaarverslagen verantwoordt de ODRA zich over het toezicht op energiebesparing dat zij heeft gehouden. Voor 2021 en 2022 worden de overtredingspercentages ook gemeld (zie tabel 15). In 2023 is niet aangegeven hoeveel bedrijven er gecontroleerd zijn en wat het overtredingspercentage is. De ODRA stelt dat in de meeste gevallen de overtreding na de hersteltermijn is opgeheven en in enkele gevallen een handhavingstraject is gestart. In de jaarverslagen staat verder dat bedrijven via het reguliere toezicht geïnformeerd worden over energiebesparing en de energiebesparingsplicht. Op die manier probeert de ODRA de registratie van energiegegevens te verbeteren. Daarnaast wordt er gesproken van ‘duikers’ die boven komen drijven. Niet alle bedrijven voldoen namelijk aan de energiebesparingsplicht. Wanneer een bedrijf wel heeft voldaan aan de informatieplicht, betekent dit niet dat alle energiebesparende maatregelen genomen zijn.

38 ODRA (februari 2021). Project energiebesparing 2020. Resultaten en evaluatie.

Tabel 15: Toezicht ODRA op energiebesparing

Jaar

Gemeenten bevoegd gezag EML (her)controles gepland

2020 2021 2022

# controles

%* overtredingen

305 322 (276 bedrijven) 223 (166 bedrijven)

2023

60% 73% Vrijwel alle bezochte bedrijven

2024 * % is ten opzicht van aantal bezocht bedrijven Bronnen: Jaarverslag ODRA 2020-2023.

39

De ODRA schat dat er - voor de gemeenten die gebruik maken van de provinciale subsidie - in 2022 gemiddeld zo’n 70 tot 80% van de bedrijven met energiebesparingsplicht zijn bezocht39. Een schatting die in het jaarverslag 2023 met dezelfde percentages terugkomt. Bij de aanvraag van de SPUK THE gelden spreekt de ODRA de ambitie uit om in 2026 80 tot 100% van de energiebesparingsplichtige bedrijven in haar partnergemeenten gecontroleerd hebben op de informatieplicht en de Energiebesparende Maatregelen Lijsten (EML)40.

Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Effecten van het toezicht In de evaluatie van de ODRA staat dat het lastig is om de gerealiseerde energiebesparing in kWh elektriciteit of M3 gas door toezicht en handhaving op energiebesparing in cijfers uit te drukken. Zij vinden het zelfs de vraag of dit niet een verkeerd beeld geeft. Verschillende externe factoren - waar de omgevingsdienst geen invloed op heeft kunnen het verbruik omhoog of omlaag stuwen. Dit zijn bijvoorbeeld: • de conjunctuur van de economie ± machines draaien meer; • verandering of uitbreiding van bedrijfsactiviteiten; • schommelingen in het weer. Daarnaast vindt de ODRA het lastig om een inschatting te maken van de bespaarde energie per maatregel, aangezien dit per branche sterk kan verschillen. Zij achtte het daardoor haalbaarder om te kijken naar het aantal bezochte bedrijven. Deze bedrijven voldoen na het initiële bezoek of eventueel na een hercontrole (en handhavingstraject) aan de wettelijke minima voor energiebesparing. Het is daarbij wel zaak dat er goede monitoring plaatsvindt, zodat geborgd wordt dat maatregelen ook daadwerkelijk worden doorgevoerd.41

39 ODRA. Jaarverslag 2022. 40 Oplegnotitie bij aanvraag SPUK THE. Agendapunt 4 bij AB vergadering ODRA van 15 december 2022 41 Project energiebesparing 2020. Resultaten en evaluatie. ODRA, Arnhem 11 februari 2021.

Naast de cijfers over het aantal bezochte bedrijven en de maatregelen die zijn geïdentificeerd, kunnen de resultaten ook kwalitatief uitgedrukt worden. Het gaat om de opgehaalde beelden van toezichthouders en ‘bijvangsten’ van controles. Het algemene beeld is volgens ODRA dat bij het merendeel van de locaties wordt nagedacht over energiebesparing en/of duurzame opwekking van energie. Er zijn nog weinig bedrijven die alle maatregelen al hebben doorgevoerd, maar vaak is er wel een start gemaakt. De controles dragen bij een versnelling hiervan en geven een extra impuls.42 De ODRA wil met het project Rijker Verantwoorden samen met haar partners een stap zetten in het inzichtelijk maken van haar “public value” en maatschappelijke betekenis. De inhoudelijke oogst van het project Rijker Verantwoorden ligt onder andere bij EMLcontroles. Hiervoor zijn doelen ontwikkeld: • eind 2023 voldoet 50% van de bedrijven aan EML (fase 1) • 80% van de energiebesparingsplichtinge bedrijven voldoet aan EML; 100% van de doelgroep is gecontroleerd (fase 2) Aan het tweede doel is geen termijn gekoppeld. Verder is aangegeven dat gepoogd is om de doelen nog meer outcomegericht te formuleren, in termen van gerealiseerde energiebesparing of CO2-reductie. Gegevens zijn echter niet op dit niveau beschikbaar.

40

In tabel 16 zijn de ontwikkelde indicatoren beschreven. Nadere check en operationalisering moet nog plaatsvinden. De kwaliteit/beschikbaarheid van data en de precieze consequenties voor registratie en monitoring zijn niet expliciet in beeld gebracht.

Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Tabel 16: Ontwikkelde indictoren energiecontroles bedrijven (EML) Input

Troughput

Output

Outcome

# uren inzet energie team

Programmaplan Werkwijze energiecontroles

# controles % bedrijven dat voldoet aan informatieplicht % bedrijven dat volledig voldoet (alle verplichte maatregelen ingevoerd) # en % ingevoerde maatregelen per categorie* # overtredingen per categorie

Bijdrage aan regionale energiebesparin gsdoelstelling

Bron: Pilot Rijker Verantwoorden. Eindrapportage. ODRA, februari 2023.

42 Project energiebesparing 2020. Resultaten en evaluatie. ODRA, Arnhem 11 februari 2021.

Bijlage 1: Bronnenlijst

Interviews Ten behoeve van het onderzoek is gesproken met drie provinciale ambtenaren en twee personen van omgevingsdiensten.

41 Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Geraadpleegde documenten • ODRA (2023). PROJECT PLAN. Project: Aanpak energie Provinciale bedrijven 2024. • ODRA (2023). Pilot Rijker verantwoorden. Eindrapportage. • ODRA (2022). PROJECT PLAN. Project: Aanpak energie Provinciale bedrijven. • ODRA (2022). Oplegnotitie bij aanvraag SPUK-THE. Agendapunt 4 bij AB vergadering ODRA van 15 december 2022. • ODRA (2021). Project energiebesparing 2020. Resultaten en evaluatie. • ODRA (2021, 2022, 2023 en 2024). Jaarverslagen ODRA. • ODRN (2024). PROJECT PLAN. Project: Aanpak energie Provinciale bedrijven – vervolg 2024. • ODRN (2023). Bestuursrapportage Q1 2023. • ODRN (2022). PROJECT PLAN. Project: Aanpak energie Provinciale bedrijven. • ODRN (2021, 2022, 2023 en 2024). Jaarverslagen ODRN. • Provincie Gelderland (2024). Uitvoerings- en Handhavingsstrategie provincie Gelderland. • Provincie Gelderland (2024). Geldersprogramma klimaat 2021-2030. Herziene versie. • Provincie Gelderland (2024). Notitie ‘Aanpak energie Provinciale bedrijven. Resultaten 2023. • Provincie Gelderland (2022). Begroting 2023. Provincie Gelderland. • Provincie Gelderland (april, 2022). Statenbrief. Energiebesparing via het instrument Vergunningverlening, toezicht en handhaving bij bedrijven en instellingen (PS2022253). • Provincie Gederland (2022). P-beraad notitie 2022-10 actualisatie energie Gelderland. • Provincie Gelderland (2019, 2020, 2022, 2023).

VTH uitvoeringsprogramma’s. • Provincie Gelderland (2021, 2022, 2023 en 2024) VTH jaarverslagen.

• Provincie Gelderland (2019). Beleidsplan Vergunningverlening, toezicht en handhaving. • Provincie Gelderland (2018). Omgevingsvisie. Gaan voor Gaaf Gelderland. • Ecorys (2024). Eindrapport DoeMee-onderzoek 2024. Energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing. • Rekenkamer Oost-Nederland (2019). Een complexe verhouding. Vergunningverlening, toezicht en handhaving Gelderland.

Geraadpleegde websites • https://www.rvo.nl/onderwerpen/energiebesparingsplicht/eml • https://iplo.nl/thema/energiebesparing/verduurzamingenergiegebruik/informatiebladen-toezicht-handhaving/toezicht-handhavingenergiebesparingsplicht/. • www.klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/toezicht-en-handhavingenergiebesparingsplicht • https://www.gelderland.nl/subsidies/gemeentelijk-toezicht-op-energiebesparing2021-2024 • https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/kosten-energie-water/ • https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2023/51/energielevering-bedrijven-naarverbruiksklasse-2021-2022-

42 Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

Bijlage 2: Bevindingen DoeMeeonderzoek deel provincies

43 Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland

• Bij tien van de twaalf provincies is de opdracht op toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht aan de omgevingsdienst in de begroting opgenomen, meestal onder het overkoepelende onderwerp ‘omgevingsdiensten’. • Bij tien van de twaalf provincies is er een opdracht richting de omgevingsdiensten geformuleerd met betrekking tot de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing. Bij drie provincies wordt de opdracht jaarlijks opgenomen in het uitvoeringsprogramma en bij vier provincies is de opdracht opgenomen in het werkplan van de omgevingsdiensten en bij drie provincies zijn de werkzaamheden benoemd in een opdrachtformulier. Aan de opdracht wordt in de meeste gevallen (80%) ook voldaan. • Er wordt door elf provincies gestuurd op de taken van de omgevingsdienst en één van de provincies kon hier geen antwoord op geven. Het meest wordt gestuurd op basis van een periodieke evaluatie van het werk- en uitvoeringsprogramma en/of op basis van voortgangsrapportages (vijf provincies). Bij vier provincies vindt er periodiek overleg over de voortgang plaats. Bij acht provincies zijn er ook formeel afspraken gemaakt over de monitorings- en verantwoordingsinformatie met betrekking tot de energiebesparingsplicht. In vijf provincies zijn hier ook KPI’s aan verbonden. • Zes provincies geven aan dat de rapportages adequate informatie bevatten.

De respondenten die aangeven dat er op sommige punten adequate informatie wordt geleverd (1) of geen adequate informatie wordt geleverd (3), geven aan dat de rapportage geen inzicht geven in de effecten, zoals bijvoorbeeld een reductie in CO2-uitstoot als gevolg van vermindering van gas- en elektriciteitsverbruik. • Tien provincies geven aan dat zij zelf geen invulling geven aan toezicht en handhaving van de verplichtingen, naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn belegd. Eén provincie geeft aan wel zelf invulling te geven aan toezicht en handhaving van de verplichtingen. Deze provincie heeft in de periode 2021-2023 een projectmatige inhaalslag energiebesparingsplicht toegepast voor het aanpassen van vergunningen met voorschriften voor wettelijke verplichte energiebesparing voor energierelevante vergunningplichtige bedrijven. De

provincie geeft aan zelf toezicht en handhaving uit te voeren op de implementatie van de wettelijke verplichte energiebesparings-maatregelen die bedrijven moeten nemen. • Zeven van de twaalf provincies geven aan dat er wel eens vragen/opmerkingen zijn geweest van Provinciale Staten over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht. Deze vragen gingen met name over hoe de samenwerking tussen de bevoegde gezagen en de omgevingsdienst in de regio verloopt. Ook werd er gevraagd naar de voortgang en implementatie van de energiebesparings- en informatieplicht, naar energiebesparingsmogelijkheden van bedrijven en de efficiëntie van de werkzaamheden van omgevingsdiensten en naar de invulling, controle op en voortgang van de verplichtingen bij de gemeenten binnen de provincie.

44 Toezicht op de energiebesparingsplicht Gelderland