Bijlage 1: Raadsversie Strategisch kompas Wijchen2035

Strategisch kompas: Wijchen2035 ‘De kracht van Wijchen’

Strategisch kompas Raadsversie September 2022

Inhoudsopgave 1. Inleiding

3

2. De kracht van Wijchen

5

3. Onze opgaven

8

Speerpunt 1 Voldoende woningen

10

Speerpunt 2 Aantrekkelijke wijken en kernen

15

Speerpunt 3 Iedereen aan het werk

22

Speerpunt 4 Sterke en sociale samenleving

29

Speerpunt 5 Energieneutraal en fossielvrij

36

Speerpunt 6 Krachtige samenwerking

41

4. Bijlagenbron

49

Belangrijkste uitkomsten uit het interactieve proces met

Foto 1: Pumptrack Wijchen

inwoners, ondernemers en partners

Leeswijzer: Overal waar Wijchen staat, bedoelen we de gemeente Wijchen met al haar kernen. Anders spreken we over de verschillende wijken, dorpskernen of de kern Wijchen.

1

1. Inleiding Voor u ligt het Strategisch kompas: Wijchen2035 'De kracht van Wijchen'. Het kompas is tot stand gekomen via een uitgebreid proces en gesprek met de samenleving. In deze notitie leest u wat onze visie en koers is naar 2035 toe. Het woord ‘kompas’ zegt het al. Het is een koersdocument. Het geeft de richting weer waaraan we de komende periode werken. Het vormt een toetsingskader voor toekomstig beleid. En het geeft richting aan hoe we in onze samenwerkingsverbanden aan tafel zitten. Als de raad instemt met dit kompas verschijnt er ook een publieksversie van deze notitie. Het goed formuleren van onze opgaven en hoe we eraan gaan werken, is best lastig geweest. We willen namelijk recht doen aan de input die is gegeven en we willen ervoor zorgen dat het voor mensen herkenbaar is. Aan de andere kant vraagt een Strategisch kompas ook dat we echt loskomen van wat er nu speelt en dat we verder vooruit kijken. Ook hier hebben we op ingezet. Helaas hebben we geen glazen bol die ons precies vertelt wat er gaat gebeuren. Om tot de juiste strategie te komen, moeten we goed omgaan met de samenhang tussen de verschillende opgaven en de tegenstellingen die er soms in zitten. Wat dit precies betekent, wordt concreet als het kompas verder wordt uitgewerkt. Dit vindt later plaats: in verschillende

Figuur 1: de aanpak van het Strategisch kompas

2

beleidsnotities of uitvoeringsplannen. Daarbij kunnen we ook

ervoor dat de waardevolle opbrengst uit het draagvlakonderzoek

aansluiten bij de actualiteit op dat moment. Of we de visie en de

wordt benut.

ambities realiseren, is namelijk afhankelijk van vele factoren in onze omgeving. De planning die in dit Strategisch kompas wordt genoemd is richtinggevend. We zijn hierin flexibel en passen deze planning en/of uitvoering aan als het nodig is. Als we één ding vanuit het verleden en heden leren, is dat de snelheid van de veranderingen erg snel gaan en nauwelijks te voorspellen zijn. Wij bewegen

Stappen Het Strategisch kompas is in verschillende stappen tot stand gekomen. Als eerste stap hebben we de bestaande informatie uit het draagvlakonderzoek, de strategische verkenningen en andere relevante bronnen geanalyseerd. In september 2021 heeft de gemeenteraad deze basisnotitie1 ontvangen. Hierin staan de belangrijkste strategische opgaven en ontwikkelingen, en hoe we

hierin mee en waar nodig stellen we onze koers, strategie en

hier lokaal en regionaal aan werken. Met deze basisnotitie zijn we

planning tussentijds bij.

het interactieve proces met de samenleving gestart.

Vooraf De eerdere strategische visie van Wijchen dateert uit 2007. Op 1 december 2020 heeft de gemeenteraad, bij het niet doorgaan van de bestuurlijke fusie met Druten, in een motie gevraagd om de uitkomsten van het draagvlakonderzoek in een nieuw Strategisch kompas te verwerken. In dit draagvlakonderzoek hebben vele inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties aangegeven wat zij van de gemeente verwachten. Een begeleidingsgroep, met vertegenwoordigers uit de raad, het Foto 2 & 3: Kinderburgemeestersbijeenkomst

college en de ambtelijke organisatie, heeft een proces opgesteld om te komen tot een nieuw Strategisch kompas (zie figuur 1). Dit sluit aan bij het proces van het draagvlakonderzoek en zorgt

1

Link naar basisnotitie Strategisch kompas Wijchen 2035 3

Eerste deel van het interactieve proces (sept 2021-jan 2022)

bijlagenbron kunt u meer lezen over deze input. Alle verslagen

In de eerste fase is er een digitale beeldenbank ingericht, waar

zijn ook te vinden op www.wijchen.nl/2035 .

Wijchenaren, vanuit huis, op verschillende thema’s input hebben geven over de toekomst van Wijchen. Daarnaast hebben we zes toekomsttafels georganiseerd. Bij deze toekomsttafels hebben inwoners, ondernemers en partners hun ideeën en dromen over de toekomst van Wijchen met elkaar gedeeld. Het derde onderdeel was de scholierendialoog, waarbij jongeren van het Maaswaal College hun ideeën over de toekomst van Wijchen hebben gegeven. De belangrijkste uitkomsten van dit eerste deel van het interactieve proces zijn met het college, de raad en de samenleving gedeeld via de Rode draden notitie2 van januari 2022. Tweede deel van het interactieve proces (april-juli 2022) Na de gemeenteraadsverkiezingen heeft het tweede deel van het interactieve proces plaatsgevonden. Met onder andere een

Foto 4: Dorpentoer

kinderburgemeestersbijeenkomst, een jongerencafé en een dorpentoer, waarbij elf kernen en wijken zijn bezocht. Aanvullend hebben we nog een dag met de gemeenteraad en een ondernemersbijeenkomst georganiseerd. Uiteindelijk hebben we alle input gewogen en verwerkt in dit Strategisch kompas. In deze notitie leest u wat onze koers wordt in de opgaven en welke keuzes we hebben gemaakt op basis van deze input. In de 2

Link naar de Rode draden notitie 4

2. De kracht van Wijchen Wijchen heeft veel om trots op te zijn. Dat blijkt uit de vele gesprekken en dat mogen we ook meer uitstralen volgens de deelnemers. Nu én in de toekomst. Wat voor gemeente wil Wijchen in de toekomst zijn? De belangrijkste punten op een rij.

Daarnaast speelt er de regionale woningbouwopgave waaraan we graag een bijdrage leveren. Wijchen blijft haar dorpse karakter behouden. Als profiel voor onze gemeente kiezen we voor een ‘aantrekkelijke woongemeente voor jong en oud'. Zo werken we gericht aan onze ambities. Ook in 2035 zijn we dus een dorpse gemeente met stadse allure.

In 2035 is Wijchen …

Dichtbij Nijmegen en

In 2035 is gemeente

andere grote steden

Wijchen gegroeid naar

als Arnhem en Oss.

een krachtige,

Jong en oud woont,

ondernemende,

werkt en recreëert

verbindende

er graag en is trots

gemeente met

op alles wat Wijchen

ongeveer 45.000-

heeft. Een hechte,

50.000 inwoners. We

betrokken

werken aan verdere

samenleving, met

groei om ervoor te

actieve inwoners en

zorgen dat we de

(sport) vereni-

(dubbele) vergrijzing

gingen, goede

tegengaan en om

voorzieningen, een

jongeren een plek te

sterk ondernemers-

kunnen geven in

klimaat, gevarieerde

Wijchen. Door als gemeente meer (jongere) inwoners aan te

natuur, oprechte gastvrijheid en een warm hart voor kunst en

trekken, kunnen we op de langere termijn onze voorzieningen

cultuur met een veelbewogen geschiedenis.

behouden en de krapte op de arbeidsmarkt tegengaan.

Figuur 2: Woordenwolk dorpentoer 'Waar Wijchenaren trots op zijn'

5

Brede welvaart

voor wat we echt belangrijk vinden. Dat is een prettige leef- en

Wijchen bruist. Er is altijd iets te doen. Samen met de

werkomgeving.

ondernemers zijn we er in 2035 in geslaagd een groene economie 3 vorm te geven waarin brede welvaart en welbevinden centraal staan. Ook de omliggende dorpskernen zijn levendig en hebben hun eigen identiteit behouden. Er zijn volop ontmoetingsgelegenheden en voorzieningen in de buurt. De omliggende dorpskernen zijn beter verbonden met de kern Wijchen en de natuurgebieden. Onder andere door betere wandel- en fietsverbindingen. De overlast van groot (vracht- en landbouw) verkeer op de dorpswegen is aangepakt en samen met de Provincie en Rijkswaterstaat is er gewerkt aan de aanpak van de geluidsoverlast van de A50. Groen Wijchen Duurzaamheid, groen en natuur vinden wij een groot goed. Wijchen is in 2035 nog groener en wordt met veel groen omgeven. Want we zijn zuinig op onze natuur- en buitengebieden en we willen dit behouden. We blijven telkens de volgende stap in innovatie en duurzame oplossingen zetten en stimuleren partners dit ook te doen. Uiteindelijk gaat het om een goede balans vinden tussen groei en welbevinden. En durven te kiezen

Foto 5 Huurlingsedam

Wijchen als verbinder Naar de toekomst toe willen we ons nog meer richten op onze verbindende rol waarbij we telkens actief de samenwerking opzoeken. Samen staan we sterk. We willen een gemeente zijn waar we samen met onze inwoners, partners en ondernemers werken aan prettig wonen, werken en leven. We willen ons blijven ontwikkelen zodat we kunnen doen wat nodig is. En we willen een goede buur en een goede partner in de regio zijn. Zelfbewust treden we de toekomst tegemoet, samen met alle samenwerkingspartners.

3

Met groene economie streeft de economie naar duurzame ontwikkeling zonder schade van de leefomgeving en het milieu. Bij brede welvaart worden er naast economische doelen ook sociale en ecologische doelen nagestreefd, bijvoorbeeld op het terrein van gezondheid, onderwijs en milieu.

De opgaven zijn complex, de ontwikkelingen gaan snel en crisissen volgen elkaar in snel tempo op. We kunnen het als 6

gemeente niet alleen. Veel opgaven hangen met elkaar samen of

productie. Dat betekent dat we in 2032 meer zonne-energie op

beïnvloeden elkaar. We kunnen ze alleen oppakken in

wereldschaal produceren, dan we nu als mensheid in totaal aan

samenhang en in samenwerking met elkaar. Wij nodigen onze

energie gebruiken. Daarin zijn andere talloze vernieuwingen die

inwoners, ondernemers, partners van harte uit om bij te dragen

in aantocht zijn nog niet meegenomen.

aan de opgaven waar we samen voor staan. Koers houden Dit Strategisch kompas helpt ons koers te houden en regie te nemen in wat er op ons afkomt. We beginnen niet op nul. Bij vele opgaven zitten we al in de voorontwikkeling (zie figuur 3). We geloven erin dat de ontwikkelingen in versnelling komen en exponentieel groeien als we voorbij de kantelfase komen. Dan komt de realisatie van de opgaven in een versnelling waardoor er echt meters kunnen worden gemaakt. Futuroloog Peter van de Wel deelde dit met ons tijdens de Dag van de Raad over Wijchen2035. Volgens de futuroloog Peter van de Wel kunnen we bijvoorbeeld binnen 15 jaar 90% minder uitstoot van broeikasgassen realiseren als we volop inzetten op innovatie in energietransitie,

Figuur 3: Systeemveranderingen en fasen ‘Omarm de Chaos’ Jan Rotmans.

mobiliteitstransitie en voedseltransitie. Een concreet voorbeeld: De energieproductie door zonnepanelen is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Al sinds 1975 zien we elke 2 jaar een verdubbeling van de productie van zonne-energie op aarde. Als we ervan uit gaan dat er nog meer verdubbelingen komen, dan telt het door naar 8%, 16%, 32%, 64%, 128% van de huidige 7

3. Onze opgaven Samen met onze inwoners, ondernemers en partners hebben we onze opgaven en koers naar 2035 toe geformuleerd. In de toekomst kijken, is niet eenvoudig in deze tijd waar ontwikkelingen elkaar snel opvolgen.

Figuur 4: Belangrijkste trends en ontwikkelingen uit Basisnotitie september 2021

Zoals Hoogleraar Jan Rotmans in ‘Omarm de Chaos’ aangeeft, leven we in een verandering van tijdperk waarin onze huidige systemen onder druk staan en vele crisissen elkaar opvolgen. Denk aan corona, de oorlog in Oekraïne, de klimaatcrisis, de biodiversiteitscrisis en er zullen nog meer crisissen volgen. Denk bijvoorbeeld aan de stijgende energieprijzen en de armoede die toeneemt. Deze overgangsperiode is nodig om echt te kunnen veranderen. Om wezenlijk anders te denken, te handelen, te organiseren. Ons Strategisch kompas geeft weer aan welke Foto 6: Scholieren aan de slag met de toekomst van Wijchen

opgaven Wijchen gaat werken en hoe we dit gaan doen. 8

De samenstelling van de bevolking verandert. Het aantal ouderen

opbrengsten uit het tweede deel van het interactieve proces. Dit

neemt de komende jaren sterk toe (vergrijzing) en het aantal

leidt tot de volgende zes speerpunten:

jongeren daalt (ontgroening). Ook worden huishoudens steeds

1. Voldoende woningen voor inwoners in elke levensfase;

kleiner. Deze landelijke trends in cijfers zien we ook terug in

2. Aantrekkelijke groene wijken en kernen, met goede

Wijchen. Het percentage ouderen ligt in Wijchen zelfs al hoger dan het landelijk gemiddelde en het percentage jongeren ligt in

voorzieningen en goede bereikbaarheid; 3. Iedereen aan het werk. Bij het vestigen van bedrijven geldt kwaliteit boven kwantiteit;

Wijchen al lager. Basisnotitie Strategisch kompas, september 2021

4. Een sterke, gezonde, sociale samenleving, met oog voor mentale en fysieke gezondheid, preventie, maatwerk en

Keuzes maken Met dit Strategisch kompas maken we belangrijke keuzes, want we kunnen niet alles. De opgaven zijn groot en de fysieke ruimte, tijd en middelen beperkt. Ook dit

zorg dichtbij huis; 5. Energieneutrale en fossielvrije toekomst; 6. Krachtige samenwerking tussen gemeente(n), inwoners, ondernemers en partners.

gesprek hebben we met onze inwoners, ondernemers en partners gevoerd. Figuur 5: Enkele keuzes in Swipocratie bij dorpentoer

Speerpunten In de Rode draden notitie van januari 2022 hebben we zes speerpunten geformuleerd op basis van het eerste deel van het interactieve proces. Deze hoofdlijnen houden we vast. We hebben de speerpunten verder ingekleurd en aangevuld met de Foto 7: Toekomsttafel Wonen

9

Speerpunt 1: Voldoende woningen voor inwoners in elke levensfase

ervoor te zorgen dat we de vergrijzing tegengaan en jongeren een plek kunnen geven in Wijchen. Door als gemeente meer inwoners en jonge mensen aan te trekken, kunnen we op de

In 2035… In 2035 is het goed wonen in Wijchen, omdat de mogelijkheden aansluiten bij de wensen en behoeften van onze inwoners. Er zijn voldoende betaalbare en geschikte woningen voor alle inwoners, van jong tot oud. En inwoners hebben volop de mogelijkheid hun eigen woning aan te passen of binnen de gemeente te verhuizen naar een woning die hen past. Er is ruimte voor inwoners met

langere termijn onze voorzieningen behouden en de krapte op de arbeidsmarkt tegengaan. Daarnaast speelt er de regionale woningbouwopgave waaraan we graag een bijdrage leveren. Dit betekent dat er de komende jaren ongeveer 4000 huizen worden bijgebouwd. Er zijn dan genoeg passende woningen beschikbaar, voor zowel de toenemende groep eenpersoonshuishoudens als de toenemende groep ouderen en jongeren.

een laag inkomen en met een hoog inkomen. En voor specifieke doelgroepen als ouderen en mensen met een beperking. Samen met onze partners kijken we hoe we dit mogelijk kunnen maken. Waar mogelijk verkorten en versimpelen we de procedures rondom wonen en we stimuleren met creativiteit en minder regels de bouw van de gewenste woningen. Huizen kunnen er in de toekomst anders uit komen te zien. Met ook andere of meervoudige functies in en rondom de woning. Denk bijvoorbeeld aan grote diepe kelders voor energieopslag of wateropslag en minder ramen voor koele vertrekken in de zomer. Doorgroeien als gemeente We zijn er in 2035 in geslaagd om de jongeren in gemeente Wijchen te behouden en nieuwe jonge mensen aan te trekken waardoor we doorgroeien naar een gemeente met ongeveer 45.000- 50.000 inwoners. We werken aan verdere groei om

Foto 8: Microwoningen

Naast het tegengaan van vergrijzing en ontgroening zien we ook een opgave in het versterken van de sociale cohesie. Voor jong 10

en oud. Dit punt nemen we mee in onze wijkontwikkeling. O.a.

moeten bouwen, voor wie en waar, is de vraag die we ons de

door nieuwe woonvormen te creëren. Bijvoorbeeld flexibele

komende jaren moeten blijven stellen. De huidige samenleving

woonvormen, microwoningen, hofjes, meergeneratiewoningen,

vraagt om adaptief bouwen: om grote projecten gefaseerd te

woningsplitsing en woonzorgcombinaties voor ouderen. Er is dan

realiseren en telkens te kijken of de plannen bijgesteld moeten

ook veel ruimte voor coöperatieve projecten. Ook de

worden. Op deze manier blijven we goed aansluiten op de

ontwikkeling in prefabbouw en conceptueel bouwen omarmen

behoeften van inwoners en bij de maatschappelijke (regionale)

we. Uiteindelijk zit de winst, naast nieuwbouw, ook in het

opgave waar we verantwoordelijk voor zijn. Dit vraagt ook

verbeteren van de doorstroming van generaties in woningen.

flexibiliteit van ontwikkelende partijen. Met hen maken we

Maar dan moeten de mogelijkheden en alternatieven er wel zijn.

duidelijke afspraken over de investeringen en verbinding tussen nieuwe en bestaande bouw.

Doordat we vergrijzen (meer ouderen), ontgroenen (minder jongeren) en individualiseren zijn er meer woningen en andere woningen nodig. Er is nu een tekort aan geschikte woningen om deze mensen te kunnen huisvesten. Zowel in koop als huur. Basisnotitie Strategisch Kompas, september 2021

Flexibel en adaptief bouwen We gaan actief aan de slag met flexibele woonvormen en leren wat er nog meer op dat vlak kan. We onderzoeken ook de mogelijkheid om een bedrijventerrein, (voormalige) bedrijfslocatie beschikbaar te stellen voor woningbouw. Per saldo leveren we niet in op de omvang van de bedrijventerreinen, maar soms past een woonfunctie in deze tijd beter dan voorheen gezien de ontwikkelingen erom heen. Bijvoorbeeld zoals bij

Foto 9: Groene leefomgeving in Boskamers Wijchen

Kraanvogel, maar ook bedrijventerrein Oost biedt hierin potentie. We houden hierin een open vizier. Hoeveel woningen we tot 2035 11

Wijchenaren geven aan dat zij graag meer nieuwe woningen zien

periodes van wateroverlast en verdroging. Daarnaast is er

maar niet ten koste van alles. Zij onderstrepen hierbij het belang

ruimte voor hogere woongebouwen. Vooral bij nieuwe

van het maken van duidelijke keuzes en voldoende groen in

wijkontwikkeling in en rond de kern Wijchen. Zo kunnen we meer

nieuwe en bestaande wijken.

woningen realiseren zonder dat het ten koste gaat van een

Rode draden notitie Strategisch Kompas, januari 2022

groene woonomgeving. Bij hogere woongebouwen gaan we niet uit van een harde (maximale) hoogtegrens. We kijken op projectniveau wat passend en mogelijk is om goede en gevarieerde wijken te realiseren. Waar mogelijk kiezen we voor inbreiding boven uitbreiding. Daarbij zijn we zuinig op ons bestaand groen in de wijk en onze natuur- en buitengebieden die we groen willen laten. Door een goede mix van woningen worden de wijken nog meer divers en inclusief. Dit betekent dus verschillende woningtypen, doelgroepen en prijsklassen bij elkaar, waardoor de wijk ook op lange termijn veerkrachtig en leefbaar blijft. Meer over aantrekkelijke, groene wijkontwikkeling leest u in het volgende hoofdstuk. Groen-blauw raamwerk verstedelijkingstrategie Groene Metropool regio

]Foto 10: Groene daken

Groene wijkontwikkeling Om groene wijken te realiseren, gaan we in de wijkontwikkeling werken met het groen-blauw raamwerk (zie kader hiernaast) en de bouwstenen van de Groene Metropoolregio. In de wijk creëren we een groen-blauwe oase en we ontwikkelen waterrobuust en klimaatbestendig zodat we beter voorbereid zijn op extreme

Met het groen-blauw raamwerk wordt er in de regionale verstedelijkingsstrategie bewust gekozen voor ‘meer landschap, meer stad’. In die volgorde ook. We bouwen niet zomaar, maar investeren in natuur en landschap om een leefbaar klimaat te creëren. Met aandacht voor gezond wonen, ook op de langere termijn, en ruimte voor ontspanning. Dit kan door de aanleg van extra groen, behoud van bestaande natuurgebieden of het maken van keuzes binnen dat landschap. Het maken van landschappelijke keuzes verdient topprioriteit, zeker met het oog op verschillende, concurrerende opgaven die van invloed (gaan) zijn op het ‘groen en blauw’ in de regio. Het antwoord op de vraag hoe landschappen, natuurwaarden en cultuurhistorische erfgoed zijn te combineren met andere ruimtevragers, ligt in de ontwikkeling van het groen-blauw raamwerk. Het groenblauw raamwerk is een soort onderlegger waarop alle natuurterreinen, bossen,

12

parken, waterlijnen, polders en andere ‘groene’ en ‘blauwe’ gebieden in de regio staan aangegeven. Ruimtelijke ontwikkelingen en geplande projecten worden er als het ware overheen geschoven. Het raamwerk bepaalt dus niet waar er wordt gebouwd of wat er met of in het landschap gebeurt, maar koppelt belangrijke ruimtevragers op een slimme manier aan het al aanwezige groen en blauw. Bron: ‘Groen-blauw raamwerk ideale onderlegger voor het maken van slimme combinaties’ (groenemetropoolregio.nl)

Dorpskarakter

zoveel mogelijk circulair en natuurinclusief (ver)bouwen. We gaan onderzoeken hoe we dit samen met andere partijen meer kunnen stimuleren en sturen. Zowel bij nieuwbouw als bij bestaande woningbouw (zowel huur als koop). Samenhang met andere thema's 

Bij speerpunt 2 zoomen we verder in op (groene)

De Wijchenaren vinden het belangrijk dat het dorpse karakter

leefomgeving met ruimte voor ontmoeting en ontspanning

van Wijchen behouden blijft. Daarom vindt de uitbreiding van

en voorzieningen dichtbij en/of goed bereikbaar.

woningen vooral in de kern Wijchen plaats. In de omliggende dorpskernen wordt beperkt gebouwd door middel van kleinere en



Bij speerpunt 3 zoomen we in op huisvesting en aanpak van internationale werknemers.

collectieve wooninitiatieven (zoals Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO). De bouw is met name gericht op behoud van leefbare en vitale kernen. Als gemeente voeren we

Mogelijke scenario's A. Behouden koers met streven naar +/- 40.000

regie op een goede samenstelling van het woningaanbod. In de

inwoners. Dit betekent dat Wijchen verder vergrijst en

Woondeal worden hierover afspraken gemaakt met het Rijk,

dat (jongere) inwoners de gemeente mogelijk gaan

Provincie Gelderland en 18 gemeenten uit de regio Arnhem-

verlaten in verband met het ontbreken van passende

Nijmegen.

huisvesting. Wel betekent dit minder ruimteclaim. B. Groeiscenario met streven naar +/- 45.000 tot

Kwaliteit boven kwantiteit

50.000 inwoners. Dit betekent dat er gebouwd kan

Bij ons lonkend perspectief in hoofdstuk 2 staat dat we gaan voor

worden waarbij de focus ligt op passende huisvesting voor

kwaliteit boven kwantiteit en dat we ons richten op brede

de huidige inwoners en mogelijkheden voor jonge mensen

welvaart en welbevinden voor iedere inwoner. Hierbij hoort dat

om in de gemeente Wijchen te (blijven) wonen.

we ernaar streven om onze CO2-voetafdruk zo klein mogelijk te houden en de woningen duurzaam en klimaatbestendig te bouwen en bestaande woningen te verduurzamen. We willen ook 13

Wij stellen scenario B voor, waarbij we de komende periode de strategie verder uitwerken, aansluitend op de verstedelijkingstrategie in de Groene Metropoolregio.

Belangrijkste acties: 

We versnellen de woningbouwopgaven door bouw van Wijchen-West, Huurlingsedam, Kraanvogel, Tussen Kasteel en Wijchens Meer (planning: loopt);



We onderzoeken welke lokale regelgeving en procedures we kunnen aanpassen om minder regels en meer creativiteit mogelijk te maken in bestaande bouw en nieuwbouw (planning: met ingang van januari 2023);



We introduceren het groen-blauw raamwerk en

Foto 11: Gezamenlijke wijktuin

bouwstenen van de verstedelijkingsstrategie als werkwijze bij wijkontwikkeling in onze gemeente en bepalen waar we overige benodigde woningen gaan bouwen (planning: met ingang van september 2023); 

We onderzoeken waar hogere woningbouw gerealiseerd kan worden (planning: met ingang van januari 2024);



We onderzoeken hoe we circulair en natuurinclusief bouwen meer kunnen stimuleren en sturen (planning: met ingang van januari 2025).

14

Speerpunt 2: Aantrekkelijke groene wijken en kernen, met goede voorzieningen en bereikbaarheid

we voor meer natuurlijk groen en meer variatie en wilde bloemen.

In 2035 … In 2035 wordt Wijchen met groen omgeven, want we zijn zuinig op onze natuur en buitengebieden die we groen laten. Naast het toevoegen van nieuw groen maken we bij nieuwbouw ook beter gebruik van het bestaande groen. We passen onze plannen hierop aan waarmee we de kwaliteit en de waarde van het volwassen groen behouden. De woningen in Wijchen worden omringd door een groene buitenruimte met veel kwalitatief groen dat volop ruimte biedt voor ontmoeting en beweging. We hebben meer aandacht voor parken, bomen en biodiversiteit, waarbij we al forse stappen hebben gezet om deze te verbeteren. Daarbij besteden we extra

Foto 12: Nieuwe vormen van groene leefomgeving

aandacht aan de meer kwetsbare wijken met kwetsbare inwoners

Meer groen in eigen tuin

om het gebruik van de leefomgeving, en hiermee beweging en

Naast de gemeente hebben ook de inwoners zelf een actieve rol

gezond leven, te stimuleren.

in het vergroenen en klimaatbestendig maken van hun

We streven naar een gezonde, klimaatbestendige leefomgeving, die water, droogte en hitte kan opvangen en waarmee we jaren vooruit kunnen. Naast het verlagen van de parkeernorm onderzoeken we of we kunnen gaan werken met een groennorm om meer ruimte te geven aan het groen. Hiermee versterken we het groen-blauw netwerk. Met het ecologisch groenbeheer zorgen

woonomgeving. In 2035 zijn in veel tuinen de stenen waar mogelijk verwijderd en zijn groen en bomen aangeplant. Als gemeente stimuleren en faciliteren we dit met aantrekkelijke acties. Groene voortuinen maken de straten aantrekkelijker. Ze zorgen er daarnaast voor dat overtollig water in de bodem weg kan in plaats van de riolering. En dat de leefomgeving aangenamer voelt op hete dagen. Dit betekent dat (voor-)tuinen 15

niet alleen groener zijn, maar ook zo ingericht zijn dat overtollige

en de verhalen bepalen waarom Wijchen er zo uit ziet. Wat

neerslag tijdelijk in de tuin, op het maaiveld opgenomen kan

kunnen we leren van het verleden? Door dit cultuurhistorisch

worden. Dit werkt mee ter voorkoming van verdroging.

erfgoed als basis mee te nemen voor toekomstige ontwikkelingen zorgen we er samen voor dat de gemeente haar unieke karakter behoudt. Het verleden krijgt een plek en is zichtbaar in nieuwe ontwikkelingen. Met beleefbare monumentale plekken en verhalen op basis van archeologische onderzoeken.

Foto 13: Tekening wijk Kinderburgemeestersbijeenkomst

Integrale aanpak De fysieke ruimte is beperkt als je kijkt naar de opgaven die we moeten realiseren. De beschikbare ruimte moet dus slimmer en creatiever voor meerdere functies worden gebruikt. De leef- en woonomgeving pakken we integraal en in goede harmonie en balans met elkaar aan. Hierbij houden we, naast een gezonde, sociale leefomgeving en klimaatadaptatie, ook rekening met Wijchens erfgoed en archeologie. Het erfgoed, de geschiedenis

Foto 14: Beweegtuin

Wijkontwikkeling komt er dus anders uit te zien. Naast fysieke ontwikkeling kijken we ook hoe de sociale cohesie versterkt kan worden. Dit betekent niet overal automatisch een dorpshuis, maar juist op nieuwe manieren ontmoeting stimuleren. Met 16

bijvoorbeeld meer ruimte voor ontmoeting voor de deur en meer natuurlijke speel- en beweeggelegenheden. En met parkeren aan de rand, meer buiten het zicht of misschien wel ondergronds. Een belangrijke ambitie is dat inwoners nog meer zeggenschap krijgen in het creëren van hun woonomgeving. In 2035 kunnen mensen samen hun eigen buurt creëren en misschien wel bouwen. We kijken hierbij ook naar het delen van voorzieningen. We groeien immers door naar een deeleconomie waar mensen eerder zaken delen en lenen dan bezitten. Ook in Wijchen zien we de trend terug van een deeleconomie. In een deeleconomie deel je diensten of goederen via digitale marktplaatsen of coöperaties. Je betaalt niet voor bezit maar voor de toegang tot diensten of goederen. Vooral jongeren zijn meer gericht op een deeleconomie. Basisnotitie Strategisch kompas, september 2021

Sociale verbondenheid en goede voorzieningen Sociale verbondenheid en goede voorzieningen dichtbij huis waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, vinden de inwoners erg belangrijk. Het gaat hierbij om basisvoorzieningen zoals winkels of een gezondheidscentrum, maar ook om sociale voorzieningen. Voorzieningen voor jong en oud, divers en inclusief. Ontmoeten kan op heel verschillende manieren en veel breder dan in een

Foto 15: Mozaïek en Arcus

dorpshuis. Bijvoorbeeld in de buitenruimte, speeltuin, voedselbos, buurtmoestuin, sportclub, school of via een digitale ontmoeting op buurt- of wijkniveau. Zoals digitale platforms waar onderlinge hulp wordt aangeboden of een boodschappendienst speciaal voor ouderen. Hierin blijven we nieuwe manieren aanbieden en stimuleren, omdat de wijze van ontmoeten en de behoeften veranderen. We gaan hierbij meer aandacht besteden aan de ouderen en de oudere jeugd (13+). We zorgen ervoor dat er ook voor hen voldoende ontmoetingsgelegenheden, speelgelegenheden en andere bezigheden te doen zijn. 17

horeca- en evenementenaanbod. Met het kasteel als trekpleister en een divers overnachtingsaanbod in het centrum, de Berendonck of de camping. Samen met de ondernemers, de pandeigenaren en het centrummanagement werken we hard aan een toekomstbestendig centrum. Het centrum van Wijchen wordt in mindere mate een plek om te kopen en steeds meer een aantrekkelijke plek om te verblijven. Met de detailhandelstructuurvisie en toekomstvisie centrum werken we hier gericht aan. De jongeren geven aan dat het uitgaansleven en culturele sector voor hen wel een boost kan gebruiken. Dit gaan we bespreken met onze partners.

Foto 16: Pumptrack Wijchen

Recreatie en toerisme Onze inzet op recreatie en toerisme is een aandachtspunt. Een

Kinderen zien graag meer speeltuinen, met breder, uitdagender

goede dosering en spreiding van toerisme en evenementen is

aanbod in toestellen zoals tunnelglijbanen. Voor elke leeftijd

belangrijk. Inwoners geven aan dat het niet teveel moet worden,

uitdagend, ook voor de oudere 13+ jeugd en voor kinderen met

omdat ze overlast ervaren en omdat ze bang zijn dat het ten

een beperking. Een klimbos is veel genoemd, En wat te denken

koste gaat van de natuur. In de hoofdlijnen van dit Strategisch

van een grafittiloods of dierenpark.

kompas geven we aan dat we onze natuur koesteren. Daarom zorgen we ervoor dat bij nieuwe initiatieven het behoud van de

Kinderburgemeestersbijeenkomst, april 2022

natuur wordt meegenomen als uitgangspunt. In het kader van

Bruisend centrum

spreiding en nieuwe initiatieven zien we kansen om het toerisme

Het bruisend centrum van Wijchen is absoluut iets om trots op te

en recreatie in de Loonse Waard en aan de Maas te stimuleren en

zijn. De inwoners zijn hier nu al erg tevreden over en vinden het

verder vorm te geven. Dit geldt ook voor kleinschalige recreatie

belangrijk dat dit zo blijft. Ook in 2035 is het centrum van

en toerisme in de dorpskernen. Dit doen we natuurlijk met het

Wijchen aantrekkelijk met een ruim en gevarieerd winkel-, 18

behoud van de natuur en met het oog op het voorkomen van

gewerkt. Dit biedt kansen in onze verbinding met en

overlast.

bereikbaarheid van de kernen. Naast het verbeteren van wandel-

Goede bereikbaarheid Een goede bereikbaarheid naar en tussen de kernen en

en fietsverbindingen kijken we dus ook naar slimme en nieuwe vormen van vervoer.

verbinding met omliggende natuur vinden de inwoners belangrijk. Met onder andere betere wandel- en fietsverbindingen en snelfietsroutes. Door de toename van de elektrische fiets horen daar ook voldoende fietslaadpalen en goede fietsstallingen bij. Dit gaan we realiseren. De inwoners vinden het belangrijk dat de overlast van groot (vracht- en landbouw-) verkeer op dorpswegen en de geluidsoverlast van de A50 en de spoorbrug worden aangepakt. Bijvoorbeeld door groot verkeer om te leiden uit de dorpen en door geluidswerende maatregelen bij de A50. We gaan hiermee aan de slag en bespreken met onze partners die hierover gaan, zoals het Rijk en de Provincie, wat er mogelijk is. We vinden het belangrijk dat iedereen veilig aan het verkeer

Foto 17: Zelfrijdende bus

kan deelnemen. Kwetsbare punten zoals genoemd in de

In de toekomst is er namelijk (H)OV (Hoogwaardig Openbaar

dorpentour (de Wethouder Bankenstraat en Hoefweg,

Vervoer) voor iedereen. Hiermee kunnen mensen zonder

Heumenseweg, Hernenseweg, en de rotondes bij Huurlingsedam,

drempels met een keuze aan vervoersmiddelen van deur tot deur

Berendonck en Kerkeveld) onderzoeken we en pakken we zo

reizen, zonder afhankelijk te zijn van de eigen auto. Een ruim

nodig aan.

aanbod van deelmobiliteit in de vorm van fietsen, steps, auto's

Slimme Mobiliteit Mobiliteit verandert. Het aantal auto’s daalt en veel auto’s zijn in de toekomst elektrisch. Ook aan zelfrijdend vervoer wordt hard

e.d., draagt bij aan een gezonder, duurzamer en meer ruimteefficiënte mobiliteit. Hoe mooi zou het zijn als de verbinding met de kernen via zelfrijdende e-bussen tot stand komt. En dat het lokaal en regionaal vervoer via OV en elektrische zelfrijdende 19

deelauto’s gratis is, of in ieder geval zeer weinig kost als echt

grote uitdaging is om het spoor in Wijchen onder de grond te

e

alternatief voor een eigen (2 ) auto. Nieuwe vormen van vervoer

brengen. Hierdoor ontstaat er in het centrum een mooie groene

brengen ook nieuwe uitdagingen met zich mee. Zo is het

ruimte en hoeven mensen niet lang voor de spoorwegovergang

belangrijk dat er in de wijk ruimte is voor voldoende laadpalen en

te wachten. We gaan onderzoeken of dit een reële mogelijkheid

wijkaccu's met een grote opslagcapaciteit. Iedere lantaarnpaal bij

is.

een parkeervak is een potentieel oplaadpunt. Wijchen-West en de bedrijventerreinen kunnen hier mooie pilots in zijn.

Samenhang met andere thema's 

Bij speerpunt 3 staan we stil bij het aanpassen, het vergroenen en de bereikbaarheid van de bedrijventerreinen;



Bij speerpunt 6 zoomen we verder in op nieuwe samenwerkingsvormen met inwoners om betrokkenheid bij buurt of wijk te vergroten.

Mogelijke scenario's A. We investeren gefaseerd in alle kernen met een integrale aanpak op een gezonde, groene, klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving. Hiermee geven we een impuls aan heel Wijchen. B. We richten ons op de meer kwetsbare wijken en Foto 18: Elektrische deelfiets

risicoplekken in relatie tot klimaatbestendig en

Natuurinclusieve infrastructuur

waterrobuust. Daar gaan we aan de slag met een

Als Wijchen meer bouwt, zijn er ook meer mensen die bewegen

gezonde, groene, klimaatbestendige en

en zijn er meer wegen en fietspaden nodig. Nieuwe infrastructuur

waterrobuuste leefomgeving. Hiermee geven we een

ontwerpen we zoveel mogelijk natuurinclusief. Met ruimte voor

impuls aan bepaalde wijken.

groene bermen, ecotunnels en natuurbruggen voor dieren. Een 20

Wij stellen scenario A voor, waarbij we de komende periode de strategie verder uitwerken.



We onderzoeken hoe we slimme mobiliteit en innovatie kunnen stimuleren (planning: met ingang van januari 2025).

Belangrijkste acties: 

De leefomgeving pakken we integraal en gefaseerd aan, waarbij een gezonde leefomgeving, klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting voor 2050 centraal staat (planning: loopt);



We investeren in ecologisch groenbeheer om meer biodiversiteit te realiseren (planning: met ingang van januari 2023);



We verlagen de parkeernorm (planning: met ingang van april 2023) en onderzoeken een groennorm, zodat we meer groen dichtbij inwoners kunnen creëren (planning: met ingang van januari 2025);



We gaan samen met onze partners aan de slag met de genoemde overlastsituaties zoals het groot verkeer, de

Foto 19:Groenblauwe oase

A50 en de spoorbrug (planning: met ingang van september 2023); 

We blijven vernieuwen in het faciliteren van ontmoetingen met meer aandacht voor de ouderen en de oudere jeugd (13+) (planning: met ingang van september 2023);



We verbeteren de wandel- en fietsverbindingen, inclusief voldoende fietslaadpalen en goede fietsenstallingen (planning: met ingang van januari 2024); 21

Speerpunt 3: Iedereen aan het werk. Bij het vestigen van bedrijven geldt kwaliteit boven kwantiteit In 2035… In 2035 zijn we samen met de ondernemers erin geslaagd een groene economie vorm te geven waarin brede welvaart en welbevinden centraal staan. Wijchen heeft een rijk ondernemersklimaat waarbij veel ruimte is om te ondernemen en te werken. Met meer banen dan de Wijchense beroepsbevolking groot is. Iedereen die wil en kan werken of stage wil lopen, vindt een plek bij één van de mooie bedrijven die Wijchen rijk is. Het beschikbare werk is goed verdeeld in relatie tot de verschillende opleidingsniveaus. Om de economie veerkrachtiger te maken, stimuleren we wendbaarheid, onderlinge samenwerkingen en doorstroming tussen bedrijven. Zowel in werk als onderwijs voert innovatie, duurzaamheid en ontwikkeling de boventoon. Een florerende economie alleen is niet genoeg. De Wijchense bedrijven zijn ook betrokken bij de maatschappelijke opgaven in de samenleving en bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van het onderwijs, zodat scholing voor jong en oud aansluit op de werkzaamheden in de bedrijven. Ondernemers hebben een grote rol in en impact op hoe Wijchen er in 2035 uitziet. Op gebied van werkgelegenheid, leefbaarheid en in andere maatschappelijke opgaven, zoals duurzaamheid of op sociaal vlak.

Foto 20:Bedrijventerrein Bijsterhuizen

We worden meer en meer een kennis- en deeleconomie met een sterke focus op dienstverlening, automatisering en robotisering. Hierdoor verdwijnen er banen (vooral voor praktisch opgeleiden). Anderzijds ontstaan er ook nieuwe banen. Het aantal banen per 1000 inwoners ligt in Wijchen gemiddeld lager dan het landelijkof het regionaal niveau. Dit betekent dat Wijchen voor arbeid van de regio afhankelijk is. De beroepsbevolking zal in de toekomst nog verder afnemen waardoor we voor de keuze staan hoe we de tekorten op de arbeidsmarkt op gaan vullen. Basisnotitie Strategisch Kompas, september 2021

22

innovatiegerichte bedrijven binnen kunnen halen. Uiteindelijk gaat het om een goede balans en durven te investeren in kwaliteit in plaats van kwantiteit. Dit geldt zowel voor nieuwe- als bestaande bedrijventerreinen. Wijchen heeft veel mooie (familie-)bedrijven. Daar mogen we trots op zijn en ook meer uitstralen. We streven ernaar om in 2035 in de top 10 van MKB bedrijvenlocaties in Nederland te staan. Nu, in 2022, staan we op plek 59. Onze inwoners en ondernemers zien het liefst een beperking in de groei van de bedrijventerreinen. Inwoners vanwege hun wens Foto 21: Virtual reality met studenten

Aantrekkelijk vestigingsklimaat In 2035 heeft Wijchen een aantrekkelijk vestigingsklimaat met hoogwaardige en klimaatadaptieve bedrijventerreinen waarbij Wijchense ondernemers genoeg ruimte krijgen om te ondernemen. Voor nieuwkomers is er ruimte om te vestigen en

om in een groene omgeving te wonen. Ondernemers omdat verdere groei het voor hen nog lastiger maakt om personeel te vinden. Iedereen vist in dezelfde vijver naar personeel. Als er gebouwd moet worden dan zien inwoners liever inbreiding dan uitbreiding. Dorpentoer, mei 2022 en Ondernemerstafel, juli 2022

als een Wijchens bedrijf groeit, kan het ook nog in onze

Beperkte groei bedrijventerreinen

gemeente terecht. Daarbij kiezen we voor kwaliteit boven

Bedrijventerreinen kunnen niet oneindig blijven groeien. In 2035

kwantiteit. Niet elk bedrijf voegt waarde toe aan Wijchen. We

zijn de geplande uitbreidingen van bedrijventerrein Bijsterhuizen

nemen dit punt mee in de afweging of een bedrijf zich hier kan

van 27,5 hectare in 2030 en 10,5 hectare in 2035 en

vestigen, waarbij we vraaggericht, vanuit bedrijven, ontwikkelen.

bedrijventerrein Breekwagen gerealiseerd. Daarna zijn er geen

We streven naar voldoende werkgelegenheid voor onze huidige

nieuwe, grote uitbreidingen meer in de planning. We werken aan

en toekomstige inwoners en niet naar oneindige groei. Het is

ons vestigingsklimaat door oude bedrijventerreinen te

mooi als we nog een aantal kennisintensieve- en op

revitaliseren zodat ze aantrekkelijk blijven en niet verloederen. 23

Hierin hebben ook de ondernemers en vastgoedbedrijven een rol

bedrijventerrein Bijsterhuizen te realiseren. Vooral voor het

door in hun panden en de omliggende buitenruimte te blijven

vrachtvervoer dat hier gebruik van maakt.

investeren. We onderzoeken hoe we dit als gemeente het beste kunnen reguleren. Bijvoorbeeld door bepaalde normen of alleen nog (ver)bouwvergunningen te verstrekken aan bedrijven die 100% voetafdrukneutraal zijn, meer dan 50% afval recyclen, hun terrein klimaatadaptief inrichten met voldoende groen en ruimte voor water en volledig in eigen energie voorzien. Bereikbaarheid verder verbeterd De bereikbaarheid van de Wijchense bedrijventerreinen is in 2035 aanzienlijk verbeterd. In hoofdstuk 2 staat al beschreven hoe we werken aan een betere mobiliteit in onze gemeente. Dit geldt ook voor de bedrijventerreinen. We gaan onder andere de bedrijventerreinen aantrekkelijker en veiliger maken door te vergroenen, klimaatadaptief te maken en door het beter toegankelijk te maken voor wandelaars en fietsers. Dit zorgt

Foto 22: Pakketvervoer via drone

ervoor dat medewerkers ook daadwerkelijk meer duurzame en

Innovatie, duurzaamheid en circulariteit centraal

gezonde keuzes kunnen maken in mobiliteit. Daarnaast

Wij streven ernaar dat er in 2035 op zoveel mogelijk

investeren we in slimme en nieuwe vormen van vervoer. Zo

bedrijfsdaken zonnepanelen liggen en dat het auto- en

worden er verschillende hubs (opslagpunten) gecreëerd waar

vrachtverkeer vooral elektrisch is. We zien graag dat er vanuit de

goederen opgeslagen worden zodat het verkeer vermindert. We

bedrijven volop wordt ingezet op circulair en lokaal ondernemen

gaan onderzoeken of we met de ondernemers een e-

en dat hierin een goede samenwerking tot stand komt. Ketens

vervoersdienst van en naar de bedrijventerreinen kunnen

van afval, voedsel en consumeren zijn grotendeels lokaal en

vormgeven. En we proberen een waterstoftankstation op

circulair. En we streven ernaar dat er in 2035 geen restafval meer is. Vrijwel al het afval is grondstof. Ondernemers zijn al 24

bezig met innovatie, duurzaamheid, circulariteit en een CO 2

gemeente hierin actief meehelpt. Een stapje verder dan

neutrale voetafdruk. Dit geldt ook voor ons als gemeente. Hierin

faciliteren. Echt samen met de voeten in de klei staan,

kunnen we nog veel van elkaar leren door actief de kennis en

experimenteren en samen de schotten aanpakken. Dit gaan we

opgedane ervaringen uit te wisselen. Dit helpt ons om de

doen. Zo kijken we onder andere of we een warmtenet op

volgende stappen te zetten.

Bijsterhuizen aan kunnen leggen. Arbeidsmarkt en onderwijs De samenwerking tussen het bedrijfsleven en het onderwijs is in 2035 verder verbeterd door met elkaar te werken aan nieuwe manieren van onderwijs en een leven lang leren en ontwikkelen. De krapte op de arbeidsmarkt en de toenemende vergrijzing van onze inwoners zorgt ervoor dat we hierin moeten blijven investeren. Niet alleen bij de eerste stappen op de arbeidsmarkt maar ook daarna. Bedrijven en het onderwijs werken zo samen aan goed opgeleid personeel. Dit kan bijvoorbeeld door aan te Foto 23: Technoforum

Netwerkplatform We faciliteren dit met een netwerkplatform waarbij regelmatig een ontmoeting wordt georganiseerd waar ondernemers hun stappen in innovatie, duurzaamheid en circulariteit kunnen uitwisselen. In de praktijk zijn er toch ook vaak drempels zoals buurbedrijven die onderling geen energie kunnen uitwisselen. Grote dilemma’s, zoals onvoldoende ruimte op het elektriciteitsnetwerk, geven nog meer de noodzaak om hier samen mee aan de slag gaan. De ondernemers zien graag dat de

sluiten bij opleidingsinitiatieven en campussen in de regio of door zelf een soort campus of leerwerkplek vorm te geven als nieuw concept of bedrijfsschool. Dit kan op heel veel verschillende manieren en op verschillende locaties op de bedrijventerreinen die Wijchen heeft. Bijvoorbeeld specifiek voor jongeren, voor praktijkgeschoolde makers, voor nieuwe vaardigheden die nodig zijn (bijvoorbeeld voor de energietransitie) of in het kader van robotisering. Robotisering kan bijvoorbeeld ook een rol vervullen om de krapte op de arbeidsmarkt op te vangen door het werk arbeidsextensief te maken. Zo werken we samen aan een 25

bedrijventerrein dat aantrekkelijk is voor nieuwe generaties

door onder andere het werkbedrijf, Werkfit en de

vakmensen. Er is al een aantal initiatieven zoals Wijchen Oost en

participatiecoach, blijven we ons op nieuwe manieren inzetten

Technoforum. Van daaruit willen we verder ontwikkelen. Het is

om de afstand tot de arbeidsmarkt verder te verkleinen. Daarbij

belangrijk dat de samenwerking tussen onderwijs, ondernemers

kijken we naar goede voorbeelden in het land die we ook in

en overheid structureel wordt en dat we elkaar blijven uitdagen

Wijchen kunnen introduceren. Ook pakken we belemmerende

en versterken hierin.

regels en vervoersproblemen hierin aan. We volgen de discussie rondom het basisinkomen in plaats van een bijstandsinkomen met interesse en onderzoeken of dit ook mogelijkheden biedt in Wijchen. Huisvesting, integrale aanpak internationale werknemers Door het tekort aan beschikbare werknemers, werken bedrijven steeds meer met internationale werknemers. Dit betekent dat er goede huisvesting en een integrale aanpak voor hen nodig is. Voor de korte- en langere termijn. We willen internationale werknemers een goed woon- en leefklimaat bieden. Dit draagt ook bij aan een goed leefklimaat voor alle inwoners. Er werken nu meer internationale werknemers in de regio dan er wonen. Het gevolg daarvan is illegale en/of slechte woonFoto 24: Inclusief werken

Inclusief werken We willen een arbeidsmarkt waar iedereen mee kan doen. Ook de meer kwetsbare inwoners. Dit betekent dat we, waar nodig, een extra zetje of begeleiding bieden. Dit blijft ook in de toekomst aandacht vragen, want het is soms lastig om een geschikte plek voor mensen te vinden. Naast de bekende inzet

omstandigheden, druk op de bestaande betaalbare woningvoorraad, veel woonwerkkilometers (pendelverkeer) en het kost bedrijven steeds meer moeite om werknemers aan te trekken. We onderzoeken hoe we hier in Wijchen het beste mee om kunnen gaan. Denk bijvoorbeeld aan huisvesting aan de rand van de bedrijventerreinen, grotere geconcentreerde huisvesting 26

binnen of buiten de kernen met een beheerder erbij, beperkt



aantal personen verkamerd in bestaande huizen, gebruik van bestaande bedrijfswoningen op bedrijventerreinen of huisvesting op het terrein van de werkgever zelf. Naast huisvesting gaat het ook om in- en uitschrijving in de BRP (Basisregistratie Personen),

kwetsbare inwoners. Mogelijke scenario's A. Beperkte uitbreiding van de bedrijventerreinen en vooral inzetten op revitalisering van bestaande

informatie en communicatie, toegang tot de gezondheidszorg,

bedrijventerreinen. Dit betekent dat we ons vooral

controle en handhaving en voorzieningen, zoals onderwijs en

richten op de groei van gevestigde bedrijven. Interessante

integratie in de samenleving. Ondernemers en gemeente hebben

nieuwe bedrijven proberen we binnen te halen als ze

hierin samen een rol. Er is een regionaal beleidskader als vertrekpunt voor het uit te werken lokaal en regionaal beleid. Het lokale beleid is in de zomer van 2023 gereed. Hierin werken we

Bij speerpunt 4 zoomen we verder in op onze inzet voor

toegevoegde waarde bieden voor Wijchen; B. Grotere uitbreiding van de bedrijventerreinen. Dit betekent dat Wijchen zich intensiever richt op regionale

nader uit hoe we werken aan huisvesting en de integrale aanpak

behoeften en (inter-)nationale bedrijven.

op korte en lange termijn. Veranderingen agrarische sector

Wij stellen scenario A voor, waarbij we de komende periode de

Door de duurzaamheidsambities en stikstofcrisis staat de huidige

strategie verder uitwerken aansluitend op de

manier van werken in de agrarische sector onder druk. Gezien de

verstedelijkingstrategie in de Groene Metro Poolregio.

landelijke ontwikkelingen zal de agrarische sector voor een groot deel omvormen naar een meer duurzame, biologische vorm of kringlooplandbouw. Hierin heeft ook Wijchen een opgave. Als

Belangrijkste acties: 

klimaatadaptief en waterrobuust (planning: loopt);

gemeente helpen we agrariërs door ruimte te bieden aan nieuwe perspectieven. Denk aan agrarisch natuurbeheer en recreatie en andere bedrijvigheid combineren.

We vergroenen onze bedrijventerreinen en maken deze



We faciliteren een netwerkplatform om goede voorbeelden in circulair en duurzaam ondernemen uit te uitwisselen (planning: met ingang van januari 2023);

Samenhang met andere thema's 

Bij speerpunt 2 staan we stil bij slimme mobiliteit; 27



We werken het beleid voor internationale werknemers uit met een aanpak op korte en lange termijn (planning: met ingang van april 2023);



We onderzoeken hoe we een goede balans in kwaliteit kunnen reguleren op de bedrijventerreinen (planning: met ingang van september 2023);



We werken aan ons vestigingsklimaat door oude bedrijventerreinen te revitaliseren (planning: met ingang van januari 2024);



We realiseren een waterstoftankstation op bedrijventerrein Bijsterhuizen (planning: met ingang van januari 2025);



We onderzoeken een e-vervoersdienst van en naar de bedrijventerreinen (planning: met ingang van januari

Foto 25: Bedrijventerrein Bijsterhuizen

2025); 

We onderzoeken of het basisinkomen ook mogelijkheden biedt in Wijchen (planning: met ingang van januari 2026).

28

Speerpunt 4: Een sterke, gezonde en sociale samenleving, met oog voor mentale en fysieke gezondheid, preventie, maatwerk en zorg dichtbij huis In 2035… In 2035 is Wijchen een sterke, gezonde, sociale, zorgzame

en mensen blijven langer zelfstandig wonen. Dit betekent dat de zorgvraag toeneemt en anders wordt. Inwoners verwachten steeds vaker (zwaardere) zorg dichtbij of aan huis. Dit vormt ook een uitdaging in relatie tot het betaalbaar houden van de zorg. Basisnotitie Strategisch Kompas, september 2021

samenleving, waar we meer aandacht en oog voor elkaar hebben. We zijn bereid de buren of onze familieleden een handje te helpen of te ondersteunen. Mensen hebben eenvoudig, laagdrempelig contact met elkaar. Hierdoor gaat het onderling vragen en aanbieden van hulp makkelijker. Ook op school wordt hier aandacht aan besteed, zodat het door kinderen en jongeren als ‘normaal’ wordt gezien. Dit geldt ook op het werk. Op deze manier pakken we bijvoorbeeld ook de eenzaamheid en armoedebestrijding onder inwoners aan. Het wordt eerder zichtbaar en bespreekbaar als het niet goed met mensen gaat. Het welbevinden en welzijn van mensen komt meer centraal te staan. Dit alles voorkomt een zorgvraag. Deze basis gaan we Foto 26: Oog voor elkaar

verder versterken. Hierbij kiezen we ook voor een goede zichtbaarheid en aanwezigheid in de wijk, door onszelf en onze partners.

Oog voor gezondheid en preventie We streven een gezonde leefstijl en -omgeving na en zetten sterker in op preventie, het voorkomen van zorg. Een gezonde

De veranderende demografie, dubbele vergrijzing en toenemende

leefstijl is voor alle leeftijden belangrijk. Door gezond te eten en

tweedeling in de samenleving is van grote invloed op het

te bewegen en een goede balans tussen inspanning en rust blijf

(samen) leven in de gemeente Wijchen. We worden steeds ouder

je lichamelijk en mentaal fit. In speerpunt 2 hebben we al 29

omschreven hoe we dit een plek geven in de fysieke

Initiatieven en activiteiten die bijdragen aan een gezonde leefstijl

wijkontwikkeling. Ten aanzien van de sociale wijkontwikkeling

en preventie, het voorkomen van zorg, ondersteunen wij. Onder

versterken we onze basis in de wijk. Hierbij maken we optimaal

andere met het Lokaal Preventieakkoord waarbij we extra

gebruik van verenigingen en organisaties voor ontmoeting,

aandacht hebben voor gezinnen met een krappe beurs.

zingeving, talentontwikkeling, gezondheid en beweging. Onze

Daarnaast hebben we een rijk aanbod op preventie waar

dorps-en wijkcentra zijn toekomstbestendige multifunctionele

inwoners informatie kunnen halen, cursussen kunnen volgen of

ontmoetingscentra geworden waar inwoners, zowel kwetsbaar als

gebruik kunnen maken van ervaringsdeskundigen of van

krachtig, elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen

kortdurende ondersteuning door het sociaal wijkteam en de

ondernemen en zich kunnen ontwikkelen. Gelukkig kent

welzijnsorganisatie MeerVoormekaar. Hierin blijven we

gemeente Wijchen al heel veel vrijwilligers. Hier zijn we trots op

vernieuwen zodat het aanbod aansluit bij de behoeften. Zo

en deze inzet waarderen we.

onderzoeken we bijvoorbeeld of we succesvolle initiatieven in het land kunnen vertalen naar het Wijchense. Zoals een Welzijnscoach, Welzijn op recept of het werken met een gecombineerde leefstijlinterventie of preventiecoalitie (= een samenwerkingsverband). Iedereen kan zich ontwikkelen We vinden het belangrijk dat iedereen goed mee kan doen in de samenleving en zich kan ontwikkelen. Dat mensen zich betrokken en van betekenis voelen. Dit geldt voor onze ouderen. Maar ook voor jongeren, kwetsbare mensen en mensen met een beperking. Iedereen kan een waardevolle bijdrage leveren aan de samenleving. Dit stimuleren we onder andere met de Inclusie Foto 27: Gemeenschapshuis De Batenburcht

Agenda. Hierbij ligt de focus op wat mensen wél kunnen en wat zij nodig hebben om hierin een stap te zetten. Dit geldt ook ten 30

aanzien van het vergroten van de digitale vaardigheden. Dit

Verstevigen, Steunen en Leren zodat we krachtige inwoners,

werken we verder uit in speerpunt 6.

families en buurten krijgen.

Zorg op maat en dichtbij huis Om het voor elkaar zorgen makkelijker te maken, bieden we goede ondersteuning en respijtzorg aan de mantelzorger zodat hij/zij op tijd wordt ontlast van de zorg. Waar professionele hulp nodig is, bieden we dat snel en dichtbij huis via het sociaal wijkteam. Daarbij gaan we zoveel mogelijk uit van een aanbod op maat. Eenvoudig waar het kan en een totaalpakket waar het nodig is. We hebben een divers, toekomstgericht aanbod dat zich voortdurend ontwikkelt op de vragen van onze inwoners. Daarbij maken we ook gebruik van slimme mogelijkheden als zorgdomotica en zorgrobots. Door simpele zaken op te vangen door technologie heeft de zorgprofessional meer tijd en aandacht voor de mens en de complexere zaken. Een goede lokale ketensamenwerking tussen de partners biedt nog meer kwaliteit als zij eenvoudig, afgestemd op elkaar, kunnen doen wat er nodig is. Dit regelen we samen met onze huisartsen, onderwijsvoorzieningen, zorgaanbieders, welzijnsorganisaties en het sociaal wijkteam. Daarnaast werken we regionaal met

Foto 28: Zorg op maat en in de wijk

De inwoners vinden het belangrijk dat we in de toekomst nog meer, echt op wijkniveau werken en zichtbaar zijn. De afstand met de zorg moet minimaal zijn. Dit kan bijvoorbeeld door de zorg en mensen die de toegang tot de zorg organiseren nog meer naar de wijken te brengen en vanuit de wijken te gaan werken. Bijvoorbeeld zoals de wijkverpleegkundigen.

zorgpartijen samen om de zorgprogramma’s verder te Rode draden notitie Strategisch Kompas, januari 2022

verbeteren. Hierbij sluiten we aan bij de behoeften van de toekomstige gemeenschap waarbij we de beschikbare financiën

Wijkgerichte aanpak

niet uit het oog verliezen. De speerpunten zijn Voorkomen,

Om de wijken en de gemeenschappen verder te versterken, gaan we onder andere werken met centrale sleutelfiguren, verbinders 31

in de wijk. Dit werken we verder uit bij speerpunt 6. Voor een

de overheid. Dit is een belangrijk punt om verdere tweedeling in

goede wijkgerichte aanpak en samenwerking in de wijk is het

de samenleving tegen te gaan en een meer evenwichtige

nodig om de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de

samenleving te creëren.

Jeugdwet, de wijkaanpak en het welzijnswerk met elkaar te verbinden. Daarbij willen we kleinschalig van start gaan. Samen met de inwoners en onze partners werken we deze visie verder uit en werken we stap voor stap aan innovatie in de wijk. Door kleinschalige initiatieven te stimuleren en aan elkaar te verbinden. Maar ook door ervoor te zorgen dat er een duurzame samenwerking tussen inwoners en partners in de wijk ontstaat. Daarbij staan we stil bij de vraag wat in de toekomst, realistisch gezien, de verantwoordelijkheid van een zorgzame wijk is én

Extra aandacht voor de jeugd en mensen met dementie Naast een sterke sociale basis vinden we het belangrijk dat we extra aandacht hebben voor specifieke kwetsbare groepen. Juist de meest kwetsbare groep inwoners valt vaak buiten de boot. We maken vooraf gerichte keuzes welke kwetsbare groepen prioriteit hebben en kijken telkens wat zij minimaal nodig hebben. Dat kan betekenen dat we dan niet altijd budget hebben om helemaal aan de behoefte van andere groepen tegemoet te komen.

waar echt professionele inzet nodig is. We geven daarnaast een impuls aan meer integraal en opgavengericht werken. Niet het systeem of domein is leidend maar de vraag van de inwoner. Dit is niet makkelijk en vraagt flexibiliteit, creativiteit en verbinding van ons allemaal. De uitvoering moet eenvoudiger. We benoemen waar het echt om draait, zowel voor de inwoner als de wijk, stellen prioriteiten en investeren daarin. We bieden ondersteuning in de haarvaten van de wijk. Zonder een loket en zonder bureaucratische intakeprocedures. Kansgericht, innovatief en inclusief. Alleen dan kan de gemeente leveren wat de inwoner echt verwacht. En kan er weer worden gewerkt aan het herstellen van het vertrouwen in Foto 29: Extra aandacht voor de jeugd

32

De jeugd vraagt extra aandacht. Met name de moeilijke,

voorlichting zodat dementie vroegtijdig herkend kan worden en

complexe situaties in de zorg voor de jeugd. We vinden het

een volwaardig leven zo lang mogelijk kan worden behouden.

belangrijk om duidelijker af te bakenen wat onder jeugdzorg valt

Een goed, passend en zinvol dagbestedingsaanbod voor ieder

en wat tot normale opvoeding behoort. Dit zorgt voor meer

van hen voorkomt eenzaamheid, vertraagt achteruitgang en

ruimte voor de complexe situaties. Voor een goed zorgaanbod

zorgt ervoor dat de mantelzorger even op adem kan komen. Ook

hierin werken we samen met onze partners in de regio. Ook hier

mensen met (beginnende) dementie kunnen nog steeds een

werken we aan het verbeteren van de zorgprogramma’s door

waardevolle bijdrage aan de samenleving leveren. Als dat

effecten te meten en deze door te vertalen naar verbeteringen.

moeizamer gaat, zorgen we voor passende ondersteuning en

Daarnaast werken we samen in het meerjarig verbeter-

hulp voor de inwoners met dementie en hun naasten. We hebben

programma ‘de Hervormingsagenda Jeugd’. Onder andere aan

hiervoor een volledig aanbod van inloop en ontmoeten, tot

beschikbare preventieve ondersteuning, verkorting van

dagbesteding en logeren. Ook zetten we in op lotgenotencontact

zorgprogramma’s en gezinsgerichter wonen voor kinderen die

en ervaringsdeskundigheid.

niet meer thuis kunnen wonen. Een ander belangrijk aspect is verbetering van de veiligheidsketen 4 zodat alle kinderen veilig kunnen opgroeien. Een andere groep die extra aandacht vraagt, zijn de mensen met dementie. Deze groep neemt de komende jaren sterk toe omdat dementie toeneemt als mensen ouder worden. Daarnaast zijn er ook jonge mensen met dementie die goed opgevangen moeten worden. We zijn daarom een dementievriendelijke gemeente waarbij we extra aandacht hebben voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. We zorgen voor voldoende kennis en 4

Veiligheidsketen is de integrale samenwerking op vijf onderdelen: proactie, preventie, preparatie, repressie en nazorg. Het vormt de basis van veel overheidsbeleid. Elke schakel vraagt een eigen aanpak.

Foto 30: Extra aandacht voor ouderen met dementie

33

Passende woonvoorzieningen

vertrouwen en kijken we breder naar de opgaven om mensen uit

Naast een goed zorgaanbod is een goede woonomgeving

de armoede te helpen. Bijvoorbeeld door hen te activeren

belangrijk. Dit punt hebben we al benoemd bij speerpunt 1. Er

richting werk of vrijwilligerswerk. Zo proberen we te voorkomen

moeten voldoende woningen zijn waar mensen kunnen blijven

dat armoede aan de volgende generatie wordt doorgegeven.

wonen als ze hulpbehoevender worden. Zelfstandig of onder de paraplu van een zorginstelling. Mensen die ouder worden, willen

Veilige leefomgeving

meestal in hun omgeving blijven wonen. Ook als de zorgvraag

Inwoners vinden het belangrijk dat er in 2035 meer aandacht is

sterk toeneemt. In de kleine kernen is dit alleen mogelijk als

voor preventie en overlastbestrijding in de wijken en kernen. Ook

zorgaanbieders dit faciliteren. Dit geven we handen en voeten

wij vinden een veilige leefomgeving belangrijk. Dit doen we

met onze Woonzorgvisie. In onze Woonzorgvisie beschrijven we

onder andere door voldoende handhaving op straat in de vorm