Bijlage 1. Programmabegroting 2025

Programmabegroting 2025

g derda n o d Eerste vember in no

Voorwoord In april 2022 heeft het college zijn akkoord “Samen verschil maken” gepresenteerd. In het akkoord heeft het college zijn ambities verwoord voor de periode 2022-2026. Het college houdt koers op het ingezette beleid en de grote opgaven van morgen, zoals woningbouw, leefbaarheid, duurzaamheid, jeugdzorg en werkgelegenheid. We weten dat deze opgaven alleen door goed samen te werken in de regio kunnen worden aangepakt. We willen er zijn voor onze inwoners en werken aan de betrokkenheid. Dit alles doen we in balans met onze financiële mogelijkheden. Landelijke ontwikkeling Deze balans staat fors onder druk door landelijke ontwikkelingen. De bezuinigingen op het gemeentefonds leiden tot dreigende structurele tekorten bij bijna alle gemeenten en dit beeld zien we ook bij de gemeente Wijchen. De herstructurering van het gemeentefonds leidt tot een enorme financiële krimp. Ook is de hoge inflatie van de afgelopen jaren onvoldoende gecompenseerd in het gemeentefonds. Op dit moment is de problematiek van het financiële ravijnjaar (vanaf 2026) niet opgelost en bieden de voornemens van het nieuwe kabinet vooralsnog geen zicht op een oplossing. Onze financiële positie in 2025 In het voorjaar voorzagen we bij de Perspectiefnota een structureel tekort vanaf 2026, met een uitdaging om een sluitende begroting 2025 aan te bieden.

Het benoemde risico op de kosten van jeugdzorg is concreet geworden en de septembercirculaire biedt onvoldoende compensatie in de hoogte van de algemene uitkering. Hierdoor verwachten we voor 2025 al een tekort. Als gevolg van behoedzaam financieel meerjarenbeleid zijn onze financiële reserves toereikend om de tekorten voor 2025 af te dekken. Om ook naar de toekomst toe de greep uit de reserves te minimaliseren, heeft het college kritisch gekeken naar de noodzaak van uitgaves, met het oog op het naderende ravijn. Tegelijkertijd wil het dicht bij de bestaande ambities vanuit het coalitieakkoord en het strategisch kompas blijven. Dit leidt tot keuzes op het gebied van gewenst nieuw beleid en helaas ook een belastingverhoging. Omdat we van het rijk voldoende middelen ontvangen voor onze ambities op duurzaamheid, kunnen we lokaal geld dat hiervoor bestemd was deels vrij laten vallen. Daarnaast anticiperen we op een structurele teruggave uit het BTW compensatiefonds. Het college vindt het belangrijk om het voorzieningenniveau op peil te houden. Daarom stelt het college een OZB-stijging voor. De extra stijging van 9% (naast de reguliere index van 2,3%) komt neer op een lastenverzwaring van ongeveer € 43,- op jaarbasis voor een huishouden met een woning op de betaalbare woninggrens. Ook stelt het college slechts in beperkte mate nieuw beleid voor.

Er is onder andere ruimte gezocht voor indexatie van bijzondere bijstandsregelingen, een structurele oplossing voor het behoud van de Blije Dries en de gebiedscoördinatoren vanuit het onlangs vastgestelde participatie- en cocreatiekader. Wel stelt het college voor in 2025 te starten met twee in plaats van de beoogde drie gebiedscoördinatoren, om tot een sluitende begroting 2025 te komen. Daardoor beslaan we in het opstartjaar nog niet geheel Wijchen. Daarmee blijven we op koers en maken we de financiële uitdaging voor 2026 en verder er nu niet groter op. Oplossingsrichtingen vanaf 2026 In lijn met het advies van de VNG en de motie van de gemeenteraad ‘regeren is vooruitzien’, is een proces opgestart om te komen tot mogelijke oplossingsrichtingen, mocht de algemene uitkering vanaf 2026 onvoldoende worden opgehoogd.

Pagina | 3| Programmabegroting 2025

Het ingezette financiële proces van oplossingsrichtingen is echter niet toereikend om het meerjarenperspectief, met de huidige wettelijke opgaven en ambities, structureel sluitend te krijgen. Om dit te bewerkstelligen stelt het college voor om een vervolgproces te doorlopen richting de meerjarenbegroting van 2026-2029. Dit proces wordt voorbereid en opgestart in aanloop naar de Perspectiefnota van 2025. Dit geeft ons de tijd om de ontwikkelingen bij het rijk af te wachten onder het motto van de VNG “prepare for the worst and fight for the best”. De inzet van de VNG is nog altijd dat het nieuwe kabinet de balans tussen taken van gemeenten en de benodigde middelen gaat herstellen. Inhoudelijk richt het college zich op drie vlakken om voldoende maatregelen te vinden. 1. Om het voorzieningenniveau van Wijchen zoveel mogelijk op peil te houden, houden we op voorhand vanaf 2026 rekening met een extra OZB-stijging van 7,5%. 2. We leggen samen met de regiogemeenten een opdracht neer bij onze gemeenschappelijke regelingen. Zij worden gevraagd om scenario’s uit te werken, waarbij de structurele vermindering van gemeentelijke middelen als uitgangspunt wordt gehanteerd. 3. Als laatste vullen we de oplossingsrichtingen van besparingen op bestaand beleid aan uit de Perspectiefnota, en werken deze nader uit tot concrete voorstellen.

Wij zien dit als een proces waarin de ambtelijke organisatie, het college en de gemeenteraad samen optrekken. We bereiden ons op tijd voor. De inzet van het college blijft om de gevolgen voor onze Wijchense samenleving zoveel mogelijk te beperken. En als het toch nodig is te kiezen voor maatregelen die het minst pijn doen, met name voor de kwetsbare groepen. Daarbij blijft het college sturen op het behoud van de financieel gezonde gemeente die we nu zijn, zodat we ook in de toekomst kunnen blijven investeren in de kwaliteit van onze samenleving.

Namens het College van Burgemeester en Wethouders van Wijchen, Geert Gerrits, Wethouder financiën

Pagina | 4| Programmabegroting 2025

- Inhoudsopgave VOORWOORD .............................................................................................................3 INLEIDING .................................................................................................................7 SAMENVATTING .........................................................................................................8 PROGRAMMA’S ...............................................................................................11 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING .................................................................................................12 1 VEILIGHEID ............................................................................................................................20 2 VERKEER EN VERVOER .............................................................................................................23 3 ECONOMIE .............................................................................................................................28 4 ONDERWIJS ...........................................................................................................................33 5 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE ...............................................................................................36 6 SOCIAAL DOMEIN

...................................................................................................................43 7 VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU ................................................................................................59 8 WONEN EN BOUWEN ...............................................................................................................64

PARAGRAFEN .................................................................................................68 PARAGRAAF 1: OVERHEAD, ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN OVERIGE BATEN EN LASTEN .............69 PARAGRAAF 2: LOKALE HEFFINGEN ..............................................................................................71 PARAGRAAF 3: WEERSTANDSVERMOGEN ......................................................................................83 PARAGRAAF 4: ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .........................................................................92 PARAGRAAF 5: FINANCIERING ...................................................................................................100 PARAGRAAF 6: BEDRIJFSVOERING .............................................................................................106 PARAGRAAF 7: VERBONDEN PARTIJEN ........................................................................................109 PARAGRAAF 8: GRONDBELEID ...................................................................................................120

FINANCIELE BEGROTING..............................................................................123 UITGANGSPUNTEN ...................................................................................................................124 MEERJARENRAMINGEN..............................................................................................................126 PROVINCIAAL TOEZICHT ...........................................................................................................128 MIO (MEERJAREN INVESTERINGS OVERZICHT) ............................................................................129 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA (X € 1.000) .................................................132 OVERZICHT VAN INCIDENTELE BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA (INCLUSIEF BOUWGROND) (X € 1.000) .................................................................................................................................134 OVERZICHT VAN STRUCTURELE BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA (X € 1.000) ............................136 TOTAALOVERZICHT TAAKVELDENRAMING (X € 1.000) ..................................................................138 GEPROGNOSTICEERDE BALANS (X € 1.000) ................................................................................146 INDICATOREN

.........................................................................................................................147 BEREKENING EMU SALDO WIJCHEN............................................................................................149

Pagina | 5| Programmabegroting 2025

BIJLAGEN .....................................................................................................150 BIJLAGE 1: RISICOMATRIX ........................................................................................................151 BIJLAGE 2: INVESTERINGSLIJST ................................................................................................152 BIJLAGE 3: ONDERHOUDSPLANNING VASTGOED 2025 ..................................................................153 BIJLAGE 4: ALGEMENE RESERVE ................................................................................................154 BIJLAGE 5: VERLOOP OVERZICHT RESERVES EN VOORZIENINGEN .................................................155 BIJLAGE 6: NIEUW BELEID STRUCTUREEL ...................................................................................158 BIJLAGE 7: MUTATIES INCIDENTEEL PERSPECTIEF .......................................................................160 BIJLAGE 8: INCIDENTEEL PERSPECTIEF TOTAAL (INCLUSIEF BOUWGROND) ....................................162 BIJLAGE 9: KOSTEN PER TAAKVELD............................................................................................165 BIJLAGE 10: MUTATIES BESTAAND BELEID .................................................................................170 BIJLAGE 11: SUBSIDIEPLAFONDS

..............................................................................................172

Pagina | 6| Programmabegroting 2025

Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2025 van de gemeente Wijchen. Dit boekwerk is het vervolg op de Perspectiefnota 2024, die de gemeenteraad in juli 2024 heeft vastgesteld. In deze Programmabegroting is het Coalitieakkoord 2022-2026 beleidsmatig en financieel uitgewerkt voor 2025. Verder geeft de begroting een financiële doorkijk van het meerjarenperspectief 2026-2028. Het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) schrijft de indeling van een gemeentelijke begroting grotendeels voor. Deze Programmabegroting bestaat uit diverse onderdelen. In de samenvatting kunt u in één oogopslag het totaalbeeld zien van de begroting. We geven in de programma’s antwoord op drie vragen; Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat gaat dit kosten? Deze vragen worden beantwoord voor de speerpunten uit het coalitieakkoord. Aanvullend aan de speerpunten uit het coalitieakkoord benoemen we een aantal thema’s, die voor 2025 actueel zijn. De onderwerpen uit het coalitieakkoord hebben we in de programma’s met een rode pijl aangeduid, de aanvullende speerpunten met een blauwe pijl. In de paragrafen beschrijven we de programma overstijgende onderwerpen. Vervolgens kunt u in de Financiële begroting de uitgangspunten en het meerjarenperspectief terugvinden. Alle mutaties ten opzichte van de huidige begroting vindt u hier beknopt terug.

In de bijlagen vindt u een nadere onderbouwing, waaronder de mutaties ten opzichte van de bijgestelde begroting bij de Perspectiefnota 2024.

Pagina | 7| Programmabegroting 2025

Inleiding

Samenvatting We bieden u een begroting aan die structureel sluitend is in 2025. Met de kennis van nu ontstaat vanaf 2026 een structureel tekort. We herstarten een proces van ombuigingen, waarmee de raad keuzes kan maken voor de Begroting 2026, om ook dan tot een sluitende begroting te komen. In onderstaande tabel geven we de opbouw van het totale resultaat meerjarig aan. We onderscheiden daarin het structurele resultaat, het incidentele resultaat en de winstnemingen uit de bouwgrondexploitaties. Het totale begrotingsresultaat wordt met de doorlopende lijn weergegeven. € 1.000K € 0K

2025

2026

Structureel resultaat

Incidenteel resultaat

-€ 1.000K

2027

2028

-€ 2.000K -€ 3.000K -€ 4.000K Bouwgrond

Totaal begroot resultaat

Waar komt ons geld vandaan? Overig; € 18,0 mln

Onze inkomsten halen we vooral uit de algemene uitkering en specifieke uitkeringen, zoals de BUIG-uitkering voor de bijstandsuitkeringen. Daarnaast ontvangen wij als gemeente middelen uit de lokale heffingen zoals de OZB, riool en reinigingsheffing. Overige inkomsten komen bijvoorbeeld uit de verkoop van paspoorten en rijbewijzen. Ook halen we inkomsten uit eigen bijdragen voor zorg of sport. De verhuur of verkoop van vastgoed en grondexploitaties zorgen ook voor inkomsten.

Lokale heffingen, € 22,5 mln

Algemene uitkering en specifieke rijksbijdragen; € 101,0 mln

Waar geven we ons geld aan uit? Overig; € 15,8 mln WMO / Jeugdzorg, € 40,7 mln

(bijzondere) bijstand en participatie; € 31,5 mln

Afval, € 4,4 mln

Overhead, € 16,3 mln

Openbare ruimte; € 21,3 mln

De helft van onze gemeentelijke uitgaven gaan naar het sociaal domein (WMO, jeugdzorg en de (aanpak) van de werkloosheid). Nieuw beleid hebben we, gezien de structurele tekorten, slechts beperkt toegevoegd, onder andere op het gebied van participatie, recreatie, indexatie van regelingen bijzondere bijstand en evenementen.

Onderwijs, sport en cultuur; € 11,5 mln

Pagina | 8| Programmabegroting 2025

Samenvatting

Ontwikkeling meerjarig perspectief In onderstaande tabel presenteren we de ontwikkeling van het meerjarig perspectief ten opzichte van de Begroting 2024. Bij de onderwerpen geven we aan waar u de onderbouwing van de mutaties kunt terugvinden in deze begroting. In de kolom ‘omvang totaal’ presenteren we per thema de totale omvang van het betreffende budget in de begroting. Vervolgens nemen we onder de jaartallen 2025 t/m 2028 per jaarschijf de mutaties op t.o.v. de huidige begroting. Dat leidt opgeteld tot een nieuw begrotingsresultaat. Tabel 1: Meerjarenperspectief

Ontwikkelingen ten opzichte van de actuele begroting (x € 1.000.) Begrotingsaldo 2024 Perspectiefnota 2024 mutatie Begrotingssaldo Perspectiefnota 2024

Omvang totaal

Gemeentefonds algemene uitkering vrij besteedbaar (0-f) Jeugdzorg (6-g) Jeugdzorg index (6-g) WMO (6-h) WMO index (6-h) Wet BUIG (6-i) Overige mutaties bestaand beleid (bijlage 10) Structureel saldo op bestaand beleid Nieuw Beleid (bijlage 6) OZB 9% stijging naast reguliere index OZB stijging 2026 7,5% naast reguliere index Gemeentefonds teruggave BTW compensatiefonds structureel ramen (0-f) Inzet surplus algemene reserve (max 10%)

86.871 17.712 10.600

12.960

11.209

TOTAAL STRUCTUREEL SALDO

Saldo Perspectiefnota incidenteel Mutaties begroting 2025 (bijlage 7/8) Bouwgrond winstnemingen ($ 8 grondbeleid) Onttrekking algemene reserve TOTAAL INCIDENTEEL SALDO

TOTAAL BEGROTINGSRESULTAAT

2025

2026

2027

2028

4.284 -4.245 39

-2.434 -938 -3.372

-1.551 -1.064 -2.615

-1.586 -1.123 -2.709

400

333

140

558

-1.344 -303 -450 -53 -357 -60 -2.128

-1.068 -286 -668 -43 -322 224 -5.202

-836 -306 -898 -49 -284 62 -4.786

-523 -310 -1.149 -50 -306 126 -4.363

-450 1.113 0

-569 1.149 931

-552 1.186 961

-571 1.223 992

500

500

500

500

1.000

0

0

0

35

-3.191

-2.691

-2.219

-820 -236 0 1.056

-476 -39 738 0

-40 78 0 0

0 -8 5 0

0

223

37

-3

35

-2.968

-2.654

-2.222

Bij de Perspectiefnota gingen we uit van een structureel resultaat van vrijwel nihil in 2025 en een structureel tekort van zo’n 3 miljoen per jaar vanaf 2026. Op bestaand beleid zien we vooral op de jeugdzorg de kosten flink toenemen. Dat risico was al onderkend bij de Perspectiefnota. Om het bestaande voorzieningenniveau te handhaven en ambities waar te maken, worden een aantal maatregelen voorgesteld voor de Begroting 2025.

Pagina | 9| Programmabegroting 2025

Samenvatting

Het college is terughoudend geweest in het voorstellen van nieuw beleid. Daarbij is rekening gehouden met opgaven vanaf 2026 en de richting aangehouden vanuit bestaande ambities zoals het coalitieakkoord en het strategisch kompas. Een aantal voorstellen brengt het college nu niet in, maar ook in de Perspectiefnota opgenomen gewenst nieuw beleid is afgeschaald. Zo starten we niet met drie, maar met twee gebiedscoördinatoren en schalen we het monitoren van klantsignalen af. Ook is gekeken naar het inzetten van bestaand beleid. Omdat we van het rijk voldoende middelen ontvangen voor onze ambities op duurzaamheid, kunnen we lokaal geld dat hiervoor bestemd was deels vrij laten vallen. Het college stelt voor de OZB voor 2025 met 9% extra te verhogen, bovenop de reguliere index. In 2024 staat Wijchen op de 62e plek van Nederlands gemeenten met de laagste woonlasten. Met € 885 gemiddelde kosten per jaar zit Wijchen ruim onder het landelijk gemiddelde (€ 994). Met de voorgestelde OZB stijging betaalt een huishouden met een woning op de betaalbare woninggrens, € 43 aan OZB op jaarbasis meer dan in 2024. Daarnaast stelt het college voor structureel een bedrag op te nemen voor de jaarlijkse teruggave op het BTW compensatiefonds in de algemene uitkering.

We zien hier jaarlijks bij de septembercirculaire geld op terugkomen en het structureel begroten hiervan past ook binnen de kaders van de toezichthouder. Als laatste zetten we 10% van het surplus van de algemene reserve in voor 2025, waarmee we de begroting sluitend maken. De algemene reserve bedraagt in 2025 € 21 miljoen, waarmee we voor € 11 miljoen aan risico’s af te dekken hebben. Van het surplus van € 10 miljoen stelt het college voor € 1 miljoen in te zetten om de structurele begroting sluitend te krijgen. Daarnaast zetten we ook € 1 miljoen in om het incidenteel perspectief af te dekken. Voor 2026 en verder zet het college in op het sluitend krijgen van de (meerjaren) begroting. Om hier nu alvast richting aan te geven, stelt het college voor om € 1 miljoen uit een extra verhoging van 7,5% van de OZB vanaf 2026 in te zetten. Door een deel van de bezuinigingsopgave in te vullen met een OZB stijging, hoeft er voor dat bedrag niet bezuinigd te worden op bestaande voorzieningen. Daarmee bedraagt de opgave voor 2026 t/m 2028 € 3,2 miljoen, aflopend tot € 2,2 miljoen. Met een regio breed gedragen opdracht aan gemeenschappelijke regelingen en een takendiscussie op bestaand beleid, moet deze opgave verder ingevuld gaan worden.

Pagina | 10| Programmabegroting 2025

Samenvatting

PROGRAMMA’S

Pagina | 11| Programmabegroting 2025

Programma’s

0 Bestuur en ondersteuning Algemeen Wijchen is er voor haar inwoners. We willen dat mensen meedoen en zich gehoord voelen. Met ons programma ‘Dienstverlening Dichtbij’ werken we aan verdere verbetering van onze dienstverlening. Het dalend vertrouwen in de overheid willen we keren door dichterbij onze inwoners te staan. De gemeente communiceert in duidelijke taal. In brieven, e-mails en op de website. Contact met de gemeente moet prettig en duidelijk zijn. Het doel is dat de gemeente binnen twee werkdagen een eerste reactie geeft. Daarnaast willen we beter mee denken met ideeën in de samenleving. Bij nieuwe plannen betrekken we inwoners op tijd en we houden ze ook tussentijds goed op de hoogte. We denken en werken toekomstgericht. Voor de hele gemeente, met haar kernen en wijken en de regio. Het strategisch kompas Wijchen 2035 geeft de komende jaren richting aan ons beleid en onze inzet op de diverse onderwerpen en opgaven. Zo werken we aan een toekomstbestendig Wijchen. Waar het fijn wonen, werken en recreëren is voor iedereen. In het Strategisch Kompas hebben we bepaald dat we ervoor kiezen om voorop te lopen in de dienstverlening. Dit betekent dat we nog meer inzetten op onze dienstverlening. Door 24/7 bereikbaar te zijn en door situaties met een menselijke maat op te lossen. In onze regio is de gemeente een sterke gemeente en een goede buur.

We willen goed samenwerken in de regio. Samen met andere gemeenten en partijen pakken we grote opdrachten en problemen aan. We bouwen verder aan vertrouwen en we nodigen andere gemeenten in de regio uit een beroep op ons te doen voor specifieke taken.

Speerpunten

0-a 0-b 0-c 0-d 0-e 0-f

Coalitieakkoord

Overige onderwerpen

Vertrouwen in elkaar Betrouwbare dienstverlening Krachtige partner in de regio Financieel gezond Een strategische visie voor Wijchen 2035 (Strategisch kompas) Algemene uitkering

Pagina | 12| Programmabegroting 2024

Programma 0

0-a Vertrouwen in elkaar Het vertrouwen in de politiek en overheid staat overal onder druk. In Wijchen willen we deze ontwikkeling keren. De gemeente wil dichter bij haar inwoners staan. De gemeente moet nog beter benaderbaar, aanspreekbaar en zichtbaar zijn. Wat we gaan doen We keren deze ontwikkeling door in 2025 aan de slag te gaan met de verdere uitvoering van het Participatie en Cocreatie kader van de gemeente Wijchen. Onderdelen hiervan zijn: a) Van buiten naar binnen halen b) Inwonersinitiatieven c) Wijkgericht werken We versterken onze inzet op participatie o.a. met een nieuw digitaal participatieplatform. Met dit platform betrekken we inwoners zo vroeg en zo goed mogelijk bij onze opgaven. We onderzoeken in 2025 wat er nodig is om met een inwonerspanel te werken. We starten met experimenteren. We willen dat onze inwoners (en ondernemers) meedoen en meedenken over beleidsvorming en onze dienstverlening. Met de WDW-academie investeren we in het ontwikkelen van goede dienstverlenende vaardigheden, houding en gedrag voor onze medewerkers. We starten in 2025 met twee gebiedscoördinatoren en breiden dit vanaf 2026 uit naar drie, vanuit het in september 2024 vastgestelde beleidskader participatie en cocreatie.

0-b Betrouwbare dienstverlening Contact met de gemeente moet prettig en duidelijk zijn. Heb je een vraag? Dan vind je het antwoord gemakkelijk online. Of krijg je snel telefonisch of schriftelijk antwoord. Ook als dat antwoord is dat er meer tijd nodig is om de vraag te beantwoorden. Zo weet je waar je aan toe bent. Een fysieke afspraak maken kan natuurlijk ook. De gemeente neemt zorgen serieus en denkt in oplossingen. Wat we gaan doen In de eerste helft van 2025 geven we vorm aan de nieuwe agenda dienstverlening (Dienstverlening Dichtbij). Dit doen we op basis van de evaluatie van de agenda dienstverlening die eind 2024 plaatsvindt evenals de resultaten van de Inwoners- en Ondernemerspeiling. Dit vormt de basis voor verdere verbetering van onze dienstverlening. We investeren in digitale vernieuwingen en gaan aan de slag met de doorontwikkeling van de livechat. Ook gaan we stap voor stap met beeldbellen aan de slag. We evalueren de pilot monitoren klantsignalen. We onderzoeken door wie en hoe de kantoren en openingstijden nu gebruikt worden. En we kijken naar het verwachte gebruik in de toekomst. We gebruiken hiervoor de resultaten van de Inwoners- en Ondernemerspeiling 2024 en zetten een extra onderzoek intern en extern uit. De resultaten van dit onderzoek verwachten we in de eerste helft van 2025.

0-c Krachtige partner in de regio In onze regio is de gemeente Wijchen een sterke gemeente en een goede buur. Juist door samen te werken kunnen we elkaar versterken. Wijchen neemt haar verantwoordelijkheid en is een teamspeler in de regio. Wat we gaan doen 1. Groene Metropool Regio Met de Groene Metropool Regio werken we aan de regioagenda 2024-2028 en de vijf opgaven. Verder houden we nauwlettend de ontwikkelingen zoals netcongestie, uitvoeringscapaciteit en de drinkwaterproblematiek in de gaten in relatie tot de ambities in de regioagenda. Binnen de GMR worden de Verstedelijkingsstrategie en het Regio Arrangement Groen Blauw Raamwerk (Groene Mantel) op subregionaal niveau uitgewerkt tot een gebiedsprogramma Rijk van Nijmegen (RvN). Ons gebiedsprogramma is gebaseerd op beleidsambities van de zeven gemeenten, de provincie Gelderland en het Waterschap Rivierenland. Wijchen levert bestuurlijk en ambtelijk één van meerdere trekkers voor het gebiedsprogramma RvN.

Pagina | 13| Programmabegroting 2025

Programma 0

Het groenblauw raamwerk is een verbinding en dooradering van stad en landschap met natuur en water. Hiervoor stellen we samen met de regiogemeenten het plan Groene Mantel rondom Nijmegen op. Aansluitend daarop start de uitvoering. 2. Rijk van Nijmegen Met de gemeenten van het Rijk van Nijmegen (RvN) werken we samen om Wijchen en deze regio sterker neer te zetten. Voor deze samenwerking stellen de colleges RvN een integrale Visie en een Samenwerkingsagenda RvN op. Wijchen trekt zowel ambtelijk (WDW) als bestuurlijk de totstandkoming van de Visie en Samenwerkingsagenda. Het LEADER programma (2024-2028) wordt uitgevoerd. De regio heeft 1,7 miljoen euro gekregen die via de zogenaamde Lokale Actiegroep (= bestuur) wordt verdeeld. De WDW is namens LEADER Rijk van Nijmegen Maas en Waal de penvoerder. 3. Euregio Rijn Waal We bekijken kritisch op welke strategische dossiers we samen kunnen en willen werken met Duitse gemeenten en of we daarvoor INTERREG subsidie kunnen binnenhalen. 4. Public Affairs Strategie We geven uitvoering aan het Public Affairs Plan. Hierin richten we ons binnen strategische dossiers op beleidsbeïnvloeding, het binnen halen van financiële middelen en het versterken van de samenwerkingen ten gunste van de leefbaarheid in Wijchen. 5.

M50 Netwerk In 2025 verstevigen we onze positie binnen de M50 (Netwerk voor Middelgrote Gemeenten) en sluiten we zowel ambtelijk als bestuurlijk aan waar Wijchense belangen gediend worden; denk aan overheidsfinanciën, behoud van voorzieningen, bereikbaarheid en knelpunten in de ruimtelijke ordening.

0-d Financieel gezond De financiën van de gemeente Wijchen zijn op orde. We gaan zorgvuldig met belastinggeld om en zijn daar transparant over. Onze woonlasten behoren tot de laagste van de regio en daar zijn we trots op. Maar we zijn ons ervan bewust dat onverwachte ontwikkelingen kunnen vragen om lastige financiële keuzes. Wat we gaan doen We bieden binnen de gestelde termijnen de begroting, jaarrekening en rapportages aan. De begroting moet structureel sluitend zijn. We geven niet meer geld uit dan er binnenkomt. De onroerendezaakbelasting (OZB) gebruiken we daarbij niet als sluitpost. We ontkomen er echter niet aan de OZB meer dan trendmatig te verhogen, om de bestaande voorzieningen in stand te kunnen houden.

0-e Een strategische visie voor Wijchen 2035 (Strategisch kompas) Het strategisch kompas Wijchen 2035 geeft de koers aan in wat we in de verschillende opgaven willen bereiken de komende jaren. Wat we gaan doen De genoemde acties in het strategisch kompas worden uitgevoerd. Periodiek wordt de stand van zaken gemonitord en jaarlijks wordt deze gecommuniceerd. Het Strategisch Kompas wordt elke 4jarige raadsperiode 1 keer geëvalueerd in het midden van de raadsperiode. In 2028 vindt de eerste evaluatie plaats. In 2025 starten we met de koppeling van het Strategisch Kompas en de Global Goals en sluiten we aan bij GlobalGoals4Gemeenten van de VNG.

Pagina | 14| Programmabegroting 2025

Programma 0

0-f Algemene uitkering Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires voor het Gemeentefonds. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september de vertaling van de Miljoenennota, december is op basis van de Najaarsnota en rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De in voorliggende begroting opgenomen inkomsten uit het Gemeentefonds zijn ontleend aan de septembercirculaire 2024. De jaarlijkse ontwikkeling van het gemeentefonds (positief of negatief) wordt het accres genoemd. Uitgangspunt is dat het gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bruto binnenlands product volgt. We zien het accres ten opzichte van de meicirculaire in de eerste jaren van het meerjarenperspectief licht stijgen, wat vervolgens afbuigt tot een gelijk niveau in 2029 ten opzichte van de meicirculaire. BTW compensatie fonds (BCF) Wanneer gemeenten taken uitbesteden, betalen zij daar btw over. Om te voorkomen dat gemeenten er alleen vanwege deze kosten voor kiezen om taken niet uit te besteden, maar zelf te doen, is het BCF ingesteld. Gemeenten kunnen er onder voorwaarden de betaalde btw terugvragen. Het BCF heeft een plafond. In 2024 bedraagt het BCF-plafond voor gemeenten € 4,3 miljard. Als de gezamenlijke declaraties onder dit plafond blijven, wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding volgt een uitname.

Jaarlijks wordt bij de septembercirculaire een voorschot verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire van het volgende jaar volgt dan de afrekening. We zien structureel een onderschrijding van het plafond en nemen dit derhalve nu ook vanaf 2025 voor € 500k structureel op in de begroting. Dit past ook binnen de kaders van de toezichthouder. In onderstaande tabel presenteren we de uitkomsten van de septembercirculaire 2024 ten opzichte van de meicirculaire 2024. Na verwerking van de taakmutaties, resteert een positief saldo ten gunste van het begrotingsresultaat. Tabel 2: Gemeentefonds, septembercirculaire

x € 1.000 Meicirculaire 2024 Septembercirculaire 2024 Mutatie Af Taakmutaties: Wet op de lijkbezorging Kinderopvang Sociaal Medische Indicatie Bijstand jongerennorm Wet betaalbare huur Openbare bibliotheken Participatie Vervallen taakstelling jeugd Indexatie Wmo demografie Totaal saldo na taakmutaties:

2025 86.871 87.980 1.109

2026 84.478 86.628 2.151

2027 87.601 89.448 1.848

2028 90.638 92.614 1.976

0 -11 0 -32 -123 -43 0

-8 -11 18 -27 -123 -43 -1.124 0

-8 -11 18 -15 0 -43 -1.149 0

-8 -12 19 -12 0 -43 -862 0

900

833

640

1.058

Toelichting taakmutaties: Wet op de lijkbezorging De inwerkingtreding van het wetsvoorstel van de modernisering van de Wet op de lijkbezorging (Wlb) is voorzien op 1 januari 2026. Ten behoeve van de financiering van de beoogde wettelijke uitbreiding van de taken van de gemeentelijke lijkschouwer is voor de periode 2026-2031 jaarlijks € 3,2 miljoen naar de algemene uitkering overgeheveld.

Pagina | 15| Programmabegroting 2025

Programma 0

Kinderopvang Sociaal Medische Indicatie (SMI) De Sociaal Medische Indicatie (SMI) is een gemeentelijke regeling om gezinnen die geen recht hebben op Kinderopvangtoeslag, maar die ook niet in staat zijn de zorg voor hun kinderen volledig te dragen vanwege sociale of medische problematiek, een vergoeding te kunnen bieden voor het gebruik van kinderopvang. Door verschillende ontwikkelingen is de SMI budgettair steeds meer onder druk komen te staan. Om dit te kunnen ondervangen, wordt het SMI budget in een aantal stappen verhoogd. Bijstand jongerennorm Gemeenten kunnen vanuit de bijzondere bijstand een aanvulling op de bijstand aan 21minners geven als hun ouders niet bij kunnen springen. Met het wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans’, wordt de bijzondere bijstand met ingang van 1 januari 2026 overgeheveld naar de algemene bijstand. De aanvulling op de bijstand is bedoeld voor algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan en daarmee is de algemene bijstand het juiste instrument voor dit soort kosten. Daarom worden er middelen vanuit de algemene uitkering overgeheveld naar de algemene bijstand, op de begroting van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Wet betaalbare huur Met de Wet betaalbare huur wordt de op 1 juli 2023 in werking getreden Wet goed verhuurderschap gewijzigd.

Daarmee krijgen gemeenten de bevoegdheid om toezicht te houden en handhavend op te treden met betrekking tot: • De maximale huurprijzen die gelden op grond van het woningwaarderingsstelsel (WWS). • De maximale huurverhogingen in de gereguleerde sector. • De informatieplicht op verhuurders om hun huurders een puntentelling te overleggen bij het afsluiten van een contract. Het Rijk stelt middelen ter beschikking om gemeenten financieel te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van het wetsvoorstel. Openbare bibliotheken In de periode 2023-2024 konden gemeenten een specifieke uitkering ontvangen voor het versterken van het lokale bibliotheekstelsel. Daarna zal een wettelijke zorgplicht voor gemeenten worden ingevoerd ten aanzien van de openbare bibliotheek. Voor het uitvoeren van deze taak zullen gemeenten een structurele bijdrage via het gemeentefonds ontvangen. In de periode tussen de specifieke uitkering en de invoering van de wettelijke zorgplicht ontvangen de gemeenten een decentralisatie-uitkering, om zich op de periode van de zorgplicht te kunnen voorbereiden. Participatie Het Rijk compenseert gemeenten voor de afschaffing van het lage-inkomensvoordeel in de sociale werkvoorziening.

De compensatie betreft structureel een bedrag van € 554 per plek in beschut werk (standaardplek van 31 uur per week) en € 400 per volledige dienstbetrekking op een interne plaatsing op basis van de Wet Sociale werkvoorziening. Vervallen taakstelling jeugd Het kabinet zet de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd door en laat de voorgenomen besparing Jeugdzorg vanaf 2026 structureel vervallen. In de septembercirculaire 2024 is dit verwerkt door een toevoeging van € 500 miljoen in 2026 en € 511 miljoen vanaf 2027. Dit verloopt voor gemeenten budgettair neutraal, omdat zij in de begroting voor Jeugdzorg voor de jaren 2026 tot en met 2028 rekening mochten houden met een lagere raming van de uitgaven. Deze middels een stelpost opgenomen taakstelling kunnen we hiermee vanaf 2026 laten vervallen in de begroting. Indexatie Wmo demografie Het Rijk en gemeenten werken aan de beheersbaarheid van de uitgaven van gemeenten voor de wettelijke zorgtaken Wmo. De verwachting is dat in de toekomst (een nader te

Pagina | 16| Programmabegroting 2025

Programma 0

bepalen deel van) de Wmo niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Vooruitlopend op de gekozen bekostigingsvorm is in de septembercirculaire 2024 vanaf 2026 een jaarlijks bedrag € 75 miljoen oplopend tot € 300 miljoen in 2029 opgenomen. Aan de kostenkant hebben we in het thema WMO de gevolgen van de verwachte vergrijzing (demografie) ook verwerkt. De impact daarvan is aan de kostenkant echter groter, dan deze compensatie in de septembercirculaire. Dit is dan ook de reden dat we in bovenstaande tabel de taakmutatie op € 0 hebben gezet.

Relevante besluiten Relevante beleidsnota’s Nummer besluit 3992 15 GR 022 16 7B 1635 17 7 11377 18 7b 21660 380898 22 085651

Beleidsnota Strategisch Kompas Wijchen2035 Regionale samenwerking Wijchen - Druten Werkorganisatie Druten Wijchen Prestatie-indicatoren Werkorganisatie Druten Wijchen Nota verbonden partijen Agenda Dienstverlening Dichtbij Global Goals Gemeente

Pagina | 17| Programmabegroting 2025

Programma 0

Wat het kost Het Programma Bestuur en ondersteuning bestaat uit de volgende taakvelden: 0.1 Bestuur; de vergoedingen voor de raad, het college en de regionale/bestuurlijke samenwerking. 0.2 Burgerzaken; verstrekken van rijbewijzen, paspoorten, bevolkingsregister en de kosten voor de verkiezingen en straatnaamgeving. 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden; beheer, verhuur, instandhouding van gebouwen, gronden en landerijen. 0.4 Overhead; alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. 0.5 Treasury; tot dit taakveld behoren de activiteiten van de gemeente met betrekking tot de treasury functie, zoals financiering, beleggingen, dividenden etcetera. Algemene dekkingsmiddelen: 0.6 Belastingen; hieronder valt een aantal taakvelden, zoals OZB woningen en nietwoningen en de overige belastingen, zoals de honden-, precario- en reclamebelasting. 0.7 Algemene uitkering; hieronder valt de uitkering uit het gemeentefonds. 0.8 Overige baten en lasten; hieronder vallen de niet nader gespecificeerde posten zoals stelposten en taakstellingen. 0.9 Vennootschapsbelasting. 0.10 Mutaties met reserves. Overzicht baten en lasten, bedragen x € 1.000

TV

Taakveld BATEN 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig Algemene uitkering en 0.7 overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten TOTAAL BATEN

0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 0.8 0.9

LASTEN Bestuur Burgerzaken Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Overige baten en lasten Vennootsschapsbelasting TOTAAL LASTEN Begroot resultaat baten en lasten Inzet bestemmingsreserves Begroot resultaat

Pagina | 18| Programmabegroting 2025

2024 174 851 361 916 1.817 6.749 4.131 399

2025 174 881 2.043 962 1.681 7.639 4.683 417

2026 150 951 3.665 985 1.925 8.506 5.156 429

2027 150 1.001 3.673 974 2.089 8.824 5.290 441

2028 150 1.011 3.681 993 2.363 9.145 5.422 453

84.060 87.980 86.628 89.449 92.614 0 0 0 0 0 99.456 106.459 108.395 111.890 115.831

3.698 1.170 1.192 15.700 333 867 54 75 -2 13 23.100 76.357 2.502 78.859

Programma 0

3.977 1.308 2.852 16.272 313 726 64 90 0 0 25.602 80.858 2.562 83.419

4.134 1.469 4.209 16.409 382 388 66 93 0 0 27.150 81.245 274 81.519

4.265 1.613 4.236 16.331 788 403 69 96 0 0 27.801 84.089 338 84.427

4.436 1.559 4.266 16.223 886 416 71 99 0 0 27.957 87.874 81 87.954

Uitsplitsing inzet bestemmingsreserves: TV Reserve 0.2 ER: Verkiezingen 0.3 ER: Onderhoud Overige gebouwen 0.4 Afs.R: Gemeentekantoor 0.4 Afs.R: Gemeentewerf 0.4 Afs.R: Herhuisvesting Molenhuis 0.4 ER: Onderhoud Overige gebouwen 0.4 BR: Eenmalige middelen 0.10 AR: Algemene Reserve 0.10 AR: Rekeningresultaat Totaal inzet bestemmingsreserves

2024 -6 -22 356 27 18 276 69 0 1.784 2.502

Relevante beleidsnota’s

Pagina | 19| Programmabegroting 2025

Programma 0

2025 -100 44 356 27 1 178 0 2.056 0 2.562

2026 0 -258 356 27 0 149 0 0 0 274

2027 100 -274 356 27 0 129 0 0 0 338

2028 0 -287 356 27 0 -15 0 0 0

81

1 Veiligheid Algemeen We willen dat iedereen zich veilig voelt in onze gemeente. Thuis, op straat, in de kernen, op het bedrijventerrein en in het buitengebied. Samen met inwoners, ondernemers en onze partners werken we hieraan. We roepen mensen op om signalen van onveiligheid en zorgen te delen. Onveilige situaties en ongewenst gedrag pakken we snel aan. Preventie, signaleren, integraal samenwerken en informatie delen, staan centraal in onze strategie. We werken hierbij steeds samen met andere beleidsdomeinen, zoals Wmo, jeugdzorg, participatie, horeca en evenementen, toerisme en recreatie, verkeer en milieu, wonen en openbare ruimte. Zo werken we integraal en investeren we in preventie. We controleren op het naleven van de regels. We willen voorkomen dat jeugd overlast geeft, bijvoorbeeld door inzet van ouders, jongerenwerk en straatcoaches. Crimineel gedrag pakken we aan. Bedrijven die gebruikt worden voor strafbare activiteiten, pakken we aan. We werken hierbij samen met de gemeenten in de regio. Daarbij gaat extra aandacht uit naar het buitengebied en de bedrijventerreinen. Ook digitale veiligheid brengen we onder de aandacht. We maken de lokale aanpak van cybercrime sterker. Als het mogelijk is, sluiten we aan bij bestaande (landelijke) programma’s.

Speerpunten 1-a 1-b 1-c 1-d

Coalitieakkoord

Overige onderwerpen

Samen opletten Stevige aanpak van criminaliteit Crisisbeheersing voor langdurige crises Veiligheid, Toezicht en Handhaving

Pagina | 20| Programmabegroting 2025

Programma 1

1-a Samen opletten Politie en gemeentelijke boa’s hebben een belangrijke taak in de handhaving. Zij kunnen niet altijd overal aanwezig zijn. Het moet vanzelfsprekend zijn dat mensen elkaar kunnen aanspreken op gedrag. En dat buurtbewoners samen een oogje in het zeil houden. Goed gedrag is de norm; ongewenst gedrag pakken we aan. Wat we gaan doen We professionaliseren het team toezicht en handhaving. Dit doen we door te investeren in opleiding en trainingen en te werken met taakvelden, zoals ondermijning, alcoholwet en jeugdoverlast. Hierdoor ontstaat er een taakvolwassen team die zichtbaar, wijkgericht en vanuit een goede informatiepositie aan handhavingszaken werkt. We zorgen dat de boa’s gericht handhaven. Dit doen we door meer informatie en data gericht te werken en ze in te zetten op de meest belangrijke onderwerpen. We willen dat buurtbewoners beter voor zichzelf opkomen. We moedigen initiatieven die bijdragen aan veiligheid en ondersteunen deze. We zetten campagnes in om de zichtbaarheid van veiligheidspartners (straatcoaches en wijkagenten) en de meldingsbereidheid van inwoners te vergroten. We zetten in op een integrale en gebiedsgerichte aanpak van overlast. Zo verbeteren we de samenwerking tussen veiligheidspartners en collega’s. Waar nodig zetten we (bestuursrechtelijke) maatregelen in.

1-b Stevige aanpak van criminaliteit Samen staan we sterk tegen criminaliteit. Samen met ondernemers en inwoners werken we aan onze veiligheid en gaan we strafbare activiteiten door bedrijven tegen. Wat we gaan doen We zetten, samen met het Ondermijningsteam Tweestromenland, in op een integrale aanpak om strafbare activiteiten tegen te gaan. In 2025 gaat onze aandacht uit naar ondermijnende criminaliteit, zoals drugscriminaliteit en vastgoedfraude. Dit doen we door informatie gestuurd te werken. Ook gaan we meer aandacht vestigen op de leefbaarheid en veiligheid in het buitengebied. Dit doen we door in te zetten op controles in het buitengebied (zoals de groene nacht) en in contact te gaan met ondernemers en inwoners in het buitengebied. Verder zetten we in op een weerbare werkorganisatie door bewustwordingssessies te organiseren voor collega’s op het gebied van ondermijning. Dit is naar aanleiding van de weerbaarheidsscan die in 2023 is uitgevoerd. In de aanpak tegen strafbare activiteiten door bedrijven zetten we de wettelijke maatregelen die het bestuur heeft in, waaronder het Bibob-beleid. Het Bibob-beleid wordt eind 2024 begin 2025 regionaal geactualiseerd. We nemen deel aan de regionale werkgroep cybercrime. We communiceren actief over cyberdreigingen en digitale veiligheid. We maken inwoners en ondernemers bewust van de gevaren, bijvoorbeeld middels Hackshield.

Dit is een online game voor jongeren die hen leert om hun omgeving cyberweerbaar te maken.

1-c Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Om te voldoen aan onze wettelijke plicht en om goede keuzes en prioritering te kunnen maken in waar en hoe we handhaven, werken we aan een nieuw VTH beleidskader en VTH uitvoeringsprogramma. Wat we gaan doen In 2025 wordt het nieuw VTH beleid over Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving vastgesteld en uitgevoerd. Naast het VTH beleid maken we ook een uitvoeringsprogramma. Daarin laten we zien hoe we de beschikbare uren inzetten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving.

Pagina | 21| Programmabegroting 2025

Programma 1

Relevante besluiten Relevante beleidsnota’s Nummer besluit 110957

Beleidsnota Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) Wijchen 2023 Integraal Veiligheidsplan Tweestromenland 2023-2026

Wat het kost Binnen het programma Veiligheid betrekken we de volgende taakvelden: 1.1 Crisisbeheersing en brandweer; Tot dit taakveld behoren alle reguliere taken van de brandweer en taken in verband met het beperken en bestrijden van rampen en zware ongevallen. 1.2 Openbare orde en veiligheid; Tot dit taakveld behoren alle gemeentelijke taken op het gebied van de openbare orde en veiligheid, zoals toezicht, wet BIBOB en APV. Overzicht baten en lasten, bedragen x € 1.000 TV 1.1 1.2

1.1 1.2

Taakveld BATEN Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid TOTAAL BATEN

2024

LASTEN Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid TOTAAL LASTEN Begroot resultaat baten en lasten Inzet bestemmingsreserves Begroot resultaat

2026

2027

2028

0 78 78

0 146 146

0 146 146

0 146 146

0 146 146

3.250 1.173 4.423 -4.346 113 -4.232

3.433 1.296 4.729 -4.583 113 -4.470

3.539 1.343 4.881 -4.736 113 -4.622

3.661 1.384 5.045 -4.899 113 -4.786

3.791 1.437 5.229 -5.083 113 -4.970

113 113

113 113

113 113

113 113

113 113

Uitsplitsing inzet bestemmingsreserves: 1.1 Afs.R: Brandweerkazerne Totaal inzet bestemmingsreserves

Pagina | 22| Programmabegroting 2025

2025

Programma 1

2 Verkeer en vervoer Algemeen We willen dat Wijchen goed bereikbaar is, voor iedereen en op elke manier. Verkeer en vervoer moeten vooral veilig zijn en geen overlast geven. De komende jaren staan we voor een aantal grote opgaven zoals de woningbouwopgave en de realisatie van onze duurzaamheidsambities. Dit heeft ook gevolgen voor hoe we bereikbaar zijn en de behoeften en de manier waarop we ons binnen de gemeente kunnen verplaatsen. Denk bijvoorbeeld aan meer inwoners en nieuwe manieren om je te kunnen verplaatsen. We willen meer ruimte geven aan fietsers en voetgangers. We spannen ons in voor een doorfietsroute naar Oss. En we onderzoeken samen met de regio of een extra tunnel voor fietsers en voetganger onder het spoor mogelijk is. De goede bereikbaarheid met het OV en de auto, samen met gratis parkeermogelijkheden, willen we behouden. Wel proberen we dat er minder auto’s op straat zijn. Verder willen we dat openbare ruimte beter toegankelijk is voor mensen met een beperking, zoals rolstoelgebruikers. De Mobiliteitsvisie heeft 5 belangrijke onderwerpen. Deze komen overeen met belangrijke onderwerpen in de omgevingsvisie: leefbare, duurzame, (verkeers)veilige, inclusieve (“iedereen kan meedoen”) en bereikbare gebieden. In het Mobiliteitsplan beschrijven we hoe we de wensen en doelen uit de Mobiliteitsvisie kunnen behalen.

Dat doen we in stappen en verdeeld over meerdere jaren. Hiervoor hebben we het Meerjarenuitvoeringsprogramma (MUP) Mobiliteit opgesteld.

Speerpunten 2-a 2-b 2-c 2-d 2-e 2-f 2-g 2-h 2-i

Coalitie akkoord

Ruimte voor fietsers en voetgangers Gastvrij voor de auto Goed bereikbaar met openbaar vervoer Veilig verkeer en minder overlast Verkeersveiligheid Leefbaarheid in de gemeenten Bereikbaarheid tussen de kernen Verbonden met de regio Duurzaam verplaatsen

Pagina | 23| Programmabegroting 2025

Programma 2

Overige thema's

2-a Ruimte voor fietsers en voetgangers Langzaam vervoer past bij uitstek goed bij de grootte en het dorpse karakter van Wijchen. Het is ook nog eens gezond en milieuvriendelijk. Daarom willen we fietsen en wandelen aantrekkelijker maken. Wat we gaan doen We geven meer ruimte aan voetgangers en fietsers. Dit nemen we mee in de projecten en ons advies. We zorgen er steeds voor dat de openbare ruimte toegankelijk is voor mensen met een beperking, zoals rolstoelgebruikers. We spannen ons in voor een fietsroute langs Niftrik naar Oss en het fietspad dat vrij ligt langs de Ravensteinseweg. Het onderzoek naar de fietsroute is afgerond in 2023. Verdere uitwerking is gedaan in 2024. We pakken de fietsroute in 2025 in gedeeltes aan. Het verder uitwerken van de fietsverbinding Batenburg – Niftrik is in 2024 gebeurd. Wegens personele onderbezetting bij het Waterschap Rivierenland gaan projecten rondom de dijk langzamer dan gehoopt. We streven er naar om in 2026 te starten met het aanleggen van de fietsverbinding. We willen de route Leemweg – Acaciastraat – Lindenstraat omvormen tot fietsstraat. Hierdoor ontstaat er voor fietsers een duidelijk, herkenbaar en veilige fietsroute vanuit Alverna naar het centrum van Wijchen. In 2025 ronden we het vervolgonderzoek af en vragen we het krediet aan voor realisatie. We starten daarna de projectvoorbereiding voor de realisatie op.

De in het rapport ‘onderzoek hoogwaardige fietsroute Alverna – TKWM’ genoemde adviezen voor route 2 Valendrieseweg en route 3 Oosterweg zijn in 2024 nader onderzocht. In 2025 vragen we budget aan voor de realisatie en voeren we de aanbevelingen uit.

2-b Gastvrij voor de auto Wijchen is goed bereikbaar met de auto en heeft gratis parkeermogelijkheden. Dat willen we behouden, terwijl we proberen het autogebruik terug te dringen. Wat we gaan doen We zorgen ervoor dat het centrum goed bereikbaar is met voldoende gratis parkeerplekken. Dit nemen we mee in de planvorming van TKWM. Het centrum van Wijchen krijgt in 2025 een dynamisch parkeerverwijssysteem. Bij nieuwbouwprojecten onderzoeken we of we anders om kunnen gaan met parkeren. Hiervoor zijn de ‘Parkeervisie Wijchen’ en ‘Beleidsregels Parkeernormen Wijchen’ vastgesteld in 2024. We zetten ons in voor voldoende openbare laadpalen voor elektrische auto’s. We laten ons adviseren over locaties en plaatsen actief laadpalen. We blijven ons inzetten voor het verbeteren van verkeersknelpunten zoals knooppunt Bankhoef. Dit heeft doorlopend onze aandacht. We leveren actief inbreng bij de MIRT-A50, maar ook bij de N845 en de A326. We vinden het belangrijk dat bedrijventerreinen Bijsterhuizen en Wijchen Oost goed bereikbaar zijn.

2-c Goed bereikbaar met openbaar vervoer Ook met trein en bus is Wijchen goed te bereiken. Wat we gaan doen Elk kwartier een trein richting Den Bosch blijven we op de regionale en landelijke agenda zetten.

2-d Veilig verkeer en minder overlast Iedereen moet veilig aan het verkeer kunnen deelnemen. Of je nu naar school gaat, op weg naar je werk bent, of een ommetje maakt. Overlast door geluid, stank en trillingen pakken we aan.

Pagina | 24| Programmabegroting 2025

Programma 2

Wat we gaan doen Gevaarlijke verkeerssituaties en plekken met veel geluidsoverlast onderzoeken we en pakken we aan. We zetten ons in voor een variant van de A50 met de minste overlast voor omwonenden. We geven extra aandacht aan verkeersveiligheid rond scholen en sportclubs. Dit heeft steeds onze aandacht en sluit aan op maatregel 28 MUP. In 2025 komen we met oplossingsrichtingen ter verbetering van de verkeerssituatie op en rondom het kruispunt Schoenaker – Randweg Noord.

2-e Verkeersveiligheid Wijchen is in 2030 nog meer verkeersveilig, zowel objectief (het aantal geregistreerde ongevallen) als subjectief (de beleving van inwoners en bezoekers). Hiervoor is structurele aandacht nodig door middel van preventie, educatie en evaluatie van ongevallen. Waarbij we extra aandacht besteden aan de kwetsbare deelnemers in het verkeer. Wat we gaan doen Snelheid buiten bebouwde kom (MUP-5). De komende jaren passen we de snelheid van wegen buiten de bebouwde kom aan naar de snelheidsregels in het wegencategoriseringsplan. Maatregelen bestaan uit onder andere het toepassen van bebording of het realiseren van maatregelen die de snelheid remmen (verkeersdrempels en/of verkeersplateaus) in het buitengebied. Onderhoud N845 (*). De provincie voert het normale onderhoud uit op de N845. Op verzoek van gemeente Wijchen wordt een rotonde aangelegd bij de Van Cittersweg, ter verbetering van het kruispunt. Regionale afstemming verkeersveiligheid (MUP-27). We blijven de komende jaren met de regio afstemmen hoe we samen ongelukken kunnen voorkomen.

2-f Leefbaarheid in de gemeenten We zetten binnen Wijchen in op de fietser en voetganger, waarbij we ervoor zorgen dat voorzieningen goed met de auto bereikbaar blijven. In (nieuwe) woonwijken maken we meer ruimte voor fietsers, voetgangers, openbaar groen en verblijfsruimte. Hierdoor rijden er minder auto’s op straat. Wat we gaan doen Aanpak grijze wegen (MUP-4a): Grijze wegen zijn wegen waarbij de inrichting niet aansluit bij het gebruik van de weg. Uit MUP maatregel 3 (de wegcategorisering) wordt bekend welke ‘grijze wegen’ er binnen de gemeente zijn. Hierna kan een reële inschatting worden gemaakt van de investeringskosten die nodig zijn en wat we als eerste gaan oppakken. We willen dit zoveel mogelijk tegelijk met het normale onderhoud doen.

2-g Bereikbaarheid tussen de kernen We willen dat de kernen voor iedereen bereikbaar zijn. Elke deelnemer aan het verkeer moet goed tussen de kernen kunnen reizen. Hierbij willen we betere fietsverbindingen, maar ook dat Wijchen goed bereikbaar blijft voor de auto. Wat we gaan doen Upgrade fiets- en wandelnetwerk (9a). Er is een werkbudget van € 25.000 per jaar voor kleine aanpassingen. Hiermee investeren we in de verbetering van het fiets- en wandelnetwerk dat niet past bij het normale onderhoud. Fietspad Ravensteinseweg (11b). We gaan een fietspad langs de Ravensteinseweg aanleggen tussen de Drutenseweg en de Maasbandijk.

Pagina | 25| Programmabegroting 2025

Programma 2

2-h Verbonden met de regio In 2030 worden het openbaar vervoer en de fiets, eerder dan de auto, gekozen voor reizen van en naar de belangrijkste bestemmingen in de regio’s in de buurt. Hierbij zetten we in op onder andere fiets- en OV-verbindingen, voldoende en veilige fietsenstallingen bij overstappunten en toegankelijke OV-haltes. Inwoners zijn hierdoor minder afhankelijk van de auto. Wat we gaan doen Fietsverbinding Druten – Wijchen (10). In 2024 is een eerste onderzoek gedaan, met de herijking van het fietsnetwerk van Druten en Wijchen. In 2025 werken we de fietsroute Druten-Wijchen verder uit.

2-i Duurzaam verplaatsen In 2030 is voor iedereen (inwoners, bezoekers, werknemers etc.) een duurzaam vervoersmiddel beschikbaar. Hierdoor kan men zich betrouwbaar en comfortabel binnen en buiten Wijchen verplaatsen. Met als doel, het aandeel duurzame verplaatsingen (lopen, (e)fietsen, speed pedelecs, openbaar vervoer, elektrische auto en nieuwe vormen van e-mobility) dat binnen de eigen gemeente duurzaam plaatsvindt, te verhogen. Wat we gaan doen Monitoring duurzame mobiliteit (20b). De Strategie Elektrisch Rijden is op 24 juni 2021 vastgesteld. Hierin is een gewenst resultaat opgenomen voor het aantal laadpalen in 2025. We spannen ons in om ervoor te zorgen dat er in 2025 in totaal 126 laadpalen zijn gerealiseerd (Dit is op basis van prognoses uit 2021). Werkgeversaanpak bedrijventerreinen (24). We zijn steeds in gesprek met bedrijventerreinen over de mogelijkheden en informeren ze over successen binnen en buiten gemeente Wijchen. Voor de uitvoering van de maatregelen moet per bedrijf gekeken worden wat de oplossing is. Het bedrijf betaalt zelf de kosten voor de maatregel.

Relevante besluiten Relevante beleidsnota’s Nummer besluit 20 054441 21 061892 21 068537 24 2343881

Beleidsnota Mobiliteitsvisie Druten en Wijchen “Duurzaam onderweg tussen Maas en Waal” Mobiliteitsplan Meerjaren Uitvoeringsprogramma mobiliteit (uitwerking mobiliteitsplan Wijchen) Parkeerbeleid Wijchen

Pagina | 26| Programmabegroting 2025

Programma 2

Wat het kost Het Programma Verkeer en vervoer bestaat uit de volgende taakvelden: 2.1 Verkeer en vervoer; hiertoe behoren de taken op het gebied van verkeer te land (inclusief voetgangers) en bijbehorende droge infrastructuur, zoals verkeersbeleid, de verlichting, aanleg, reconstructie en onderhoud van wegen en de gladheidsbestrijding. 2.2 Parkeren; parkeerbeleid en exploitatie parkeervoorzieningen. 2.5 Openbaar vervoer; hiertoe behoren taken op het gebied van openbaar vervoer en bijbehorende (omvangrijke) infrastructurele voorzieningen. Overzicht baten en lasten, bedragen x € 1.000 TV 2.1 2.2 2.5

2.1 2.2 2.5

Taakveld BATEN Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer TOTAAL BATEN

2024

LASTEN Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer TOTAAL LASTEN Begroot resultaat baten en lasten Inzet bestemmingsreserves Begroot resultaat

2026

2027

2028

314 0 6 321

329 0 6 335

297 0 6 303

297 0 6 303

172 0 6 178

7.009 416 41 7.467 -7.146 801 -6.345

5.573 445 44 6.062 -5.727 34 -5.693

5.734 457 44 6.235 -5.932 62 -5.870

5.949 469 44 6.462 -6.159 62 -6.097

6.145 635 45 6.825 -6.647 155 -6.492

33 0 1 0 34

61 0 1 0 62

61 0 1 0 62

0 0 1 154 155

Uitsplitsing inzet bestemmingsreserves: 2.1 AR: Algemene Reserve 2.1 ER: Wegen en civiele kunstwerken 2.2 ER: Onderhoud Overige gebouwen 2.2 Afs.R: Bouw parkeergarage TKWM Totaal inzet bestemmingsreserves

Pagina | 27| Programmabegroting 2025

2025

Programma 2

250 550 1 0 801

3 Economie Algemeen Ons doel is een levendige, vernieuwende en duurzame economie. Door samen te investeren in een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, samenwerking én duurzaam ondernemerschap, helpen wij ondernemers, inwoners en bezoekers van gemeente Wijchen prettig te ondernemen, werken, wonen en recreëren. We waarderen lokaal ondernemerschap, het versterken van het ondernemersnetwerk en het aanmoedigen van bedrijvigheid. Dat zijn de drie pijlers die belangrijk zijn voor de Wijchense economie en het toerisme. We zijn trots op de vele kleine en grote ondernemers in onze gemeente. Zij zijn onze banenmotor en dat willen we graag zo houden. In het Strategisch Kompas hebben we bepaald dat we gaan voor een groene economie waarin brede welvaart en welbevinden centraal staat. Dit betekent dat we kiezen voor een kleine uitbreiding van de bedrijventerreinen en dat we bestaande bedrijventerreinen opknappen. We knappen bedrijventerrein Wijchen- Oost op en onderzoeken de geplande uitbreiding van bedrijventerreinen Bijsterhuizen en Breekwagen. Duurzame vernieuwingen bieden kansen voor het bedrijfsleven en dragen bij aan een beter klimaat. We vinden het belangrijk dat ondernemers van elkaar leren en goede voorbeelden van duurzaam en circulair ondernemen met elkaar delen. We moedigen bedrijven aan om verder te verduurzamen. Een gezonde economie is belangrijk voor de werkgelegenheid.

Werk levert zelfstandigheid en ontwikkeling op. Daarom willen we dat zoveel mogelijk mensen mee kunnen doen want iedereen is van waarde en moet iets kunnen bijdragen. Waar nodig ondersteunen we mensen hierbij. Dit doen we met initiatieven die mensen effectief trainen, of ze te ondersteunen bij het zoeken naar werk. Maar ook door te werken aan een goede verbinding tussen onderwijs, bedrijfsleven en volwassenonderwijs. Als mensen financieel in de knel komen, is er een vangnet. Armoede bestrijden we door op tijd hulp op maat te bieden. Wijchen heeft verschillende wijkwinkelcentra en een bruisend centrum met een uitgebreid aanbod aan winkels, vele horecagelegenheden en mooie evenementen. Dit willen we zo houden en waar mogelijk versterken. Dat doen we door samen te werken met Centrummanagement Wijchen, Vereniging van Pandeigenaren en de Wijchense afdeling van Horeca Nederland. En natuurlijk ook Wijchen= (het promoten van Wijchen breed). We verdiepen ons ook in herontwikkeling van de westkant van het centrum. We houden daarbij rekening met het veranderend gebruik van het centrum voor bijvoorbeeld horeca en evenementen. Ook toerisme biedt kansen voor Wijchen en houdt het centrum en alle kernen levendig. Onze verantwoordelijkheid is groter dan alleen de gemeente Wijchen.

Ook in de subregio Rijk van Nijmegen en de grote regio (Groene Metropoolregio Arnhem - Nijmegen) werken we aan de gezamenlijke speerpunten. Deze speerpunten vallen onder de opgave Productieve regio waarin economie en arbeidsmarktbeleid samenkomen. Ook hebben we de ambitie uitgesproken om de economie te verbeteren, door meer werk te creëren met een verbeterde leefbaarheid als gevolg. We werken aan de volgende vijf speerpunten : Doorontwikkeling Health & Hightech en Energy tot (inter)nationale clusters, Verbeteren ondernemerschap in het MKB, invulling geven aan de Human Capital agenda, versterking van duurzame logistiek en werken aan toekomstbestendige werklocaties. Het speerpunt Toerisme valt binnen de regionale opgave Ontspannen Regio. De acties op regionaal niveau hebben een gevolg voor de Wijchense economie.