Bijlage 1: Notitie Besluitvorming criteriasets en weging Wijchense visie voor wind- en zonne-energie

Ruimtelijke ordening Natuur Bewoners zijn tegen energieopwekking in natuurgebieden. Daarnaast zijn er volgens de bewoners buffers rondom natuur nodig waar geen windturbines geplaats mogen worden. Er moet extra aandacht worden besteed aan beschermde soorten om verdere achteruitgang te voorkomen. Hierbij wordt gedacht aan neerstrijkgebieden voor vogels, zoals de Eendenkooi bij Bergharen, en een omgangsvorm met vogelvliegroutes, bijvoorbeeld door stilstand van windmolens. Daarnaast benoemen de bewoners ook dat de recreatieve waarden van natuur beschermd moet worden. Bewoners zien kansen in het combineren van zonneparken met nieuwe natuur. Landschap en cultuurhistorie Bewoners roepen op om landschapsonderzoek onderdeel te maken van de indiening van plannen voor duurzame energie. Hierin kan onderzocht worden welke landschapsstructuren zich in het gebied bevinden. Daarnaast geven bewoners aan dat er rekening gehouden moet worden met monumenten, de eendenkooi in Batenburg, andere landschappelijke gebieden als het Leurse Bos en Wezelse Plas en struinroutes in het

Witteveen+Bos | 141191/24-006.985 | Bijlage I | Definitief 02

gebied. Daarnaast wordt opgeroepen om criteria op te laten stellen door echte landschapsdeskundigen, om landschap een goede plek te geven in de visie. De gemeente wordt er nog op gewezen dat de RCE een richtafstand aanhoudt van 1,8km rondom historische stadsgezichten. Het ruimtebeslag van zonnevelden zorgt ervoor dat bewoners oproepen om panelen op daken van bedrijfspanden te plaatsen. Goede ruimtelijke ordening Bewoners geven de voorkeur aan het combineren van windturbines en zonnepanelen zodat er efficiënt met ruimte wordt omgegaan. Daarnaast zien ze energieopwekking graag in de buurt van bedrijventerreinen en rond infrastructuur. Hier zien ze combinatiemogelijkheden zoals zonnepanelen op taluds en daken van bedrijven, en is de overlast voor omwonenden minder. Wel vinden bewoners dat de opeenstapeling van overlast in overweging gehouden moet worden. Om rekening te houden met bewoners adviseren ze om windmolens op minimaal 1 km afstand te zetten van woonkernen. Ook worden de plannen van Defensie genoemd om rekening mee te houden. Participatie en proces Proces Bewoners geven aan dat omwonenden zo vroeg mogelijk over een nieuw initiatief geïnformeerd moeten worden. Het liefst nog voor de gemeente het initiatief in behandeling neemt. Daarnaast moeten omwonenden vroeg in het proces betrokken worden bij de behandeling van een initiatief.

Het is volgens de bewoners ook belangrijk dat de provincie de doelstellingen die ze oplegt goed onderbouwd, en dit met de bewoners communiceert. Verder geven bewoners ook aan dat als een initiatief aan de rand van een gemeente plaatsvindt, de bewoners aan de andere kant van de gemeentegrens ook meegenomen moeten worden. Financiële participatie Veel bewoners hechten belang aan (gedeeltelijk) lokaal eigendom. Daarnaast noemen bewoners ook financiële vergoeding in de vorm van sociale grondvergoeding, compensatie voor gedaalde WOZ-waarden of vergoeding voor overlast. Er zijn echter ook bewoners die hier niet veel in zien. Zij zijn van mening dat de winst beter geïnvesteerd kan worden in omgevingsfondsen, duurzame maatregelen in de gemeente, natuur of energieopslag. Ook zijn er bewoners die van mening zijn dat overlast niet door middel van geld gecompenseerd kan worden. Omdat bedrijven de meeste energie gebruiken, moeten de lusten en lasten ook vooral bij bedrijven terecht komen. Overig Op de poster ‘overig’ geven bewoners aan dat beter onderzocht moet worden welke alternatieven er zijn voor wind- en zonne-energie. In een vraaggesprek eerder op de avond werd bijvoorbeeld verwezen naar kernenergie en waterkrachtenergie uit de Maas. Een argument dat hiervoor benoemd wordt is dat de windsnelheid in Wijchen niet hoog is.

Daarnaast kan er aandacht besteed worden aan isolatie, zodat het energieverbruik in de gemeente omlaaggaat. Ook wordt gevraagd om rekening te houden met de schade die omwonenden lijden of ervaren, bijvoorbeeld door achteruitgang van de WOZ-waarde. Een financiële prikkel mag geen beslissing sturen, de gemeente wordt opgeroepen om ook hierin regie te nemen door te onderzoeken of ze zelf windturbines kan ontwikkelen.

Uitkomsten gesprekken met bedrijven, ondernemers en stakeholders In de raadpleging zijn gesprekken gevoerd met bedrijven en ondernemers, Windunie, Energie Samen en ZLTO Rijk van Nijmegen. Ook belangenorganisaties Natuur Wijchen en Gelders Landschap en Kastelen zijn benaderd voor een gesprek. Tot op heden hebben deze gesprekken niet plaatsgevonden, we hopen de input van deze organisaties alsnog mee te kunnen nemen in de visie. Bedrijven en ondernemers Naast met bewoners is er ook gesproken met bedrijven en ondernemers uit Wijchen. In dit gesprek is aangekaart dat bedrijven veel last hebben van de problemen op het elektriciteitsnet, omdat het betekent dat ze hun bedrijf niet altijd kunnen uitbreiden. Door op het bedrijventerrein duurzame energie op te wekken én te gebruiken kan dit probleem aangepakt worden. Bedrijven zien hier veel potentie in.

Witteveen+Bos | 141191/24-006.985 | Bijlage I | Definitief 02

In en om bedrijven is al veel geluidsbelasting, en wordt gewerkt met geluidszonering. Bedrijven zien mogelijkheden om die zonering uit te breiden, maar hier zit een limiet aan. De gedragscode voor windenergie heeft de ontwikkeling van duurzame energie in Wijchen erg vertraagd. Bedrijven roepen op om de landelijke normen te hanteren. Ook voor slagschaduw worden geen problemen voorzien aangezien dit met maatregelen gemitigeerd kan worden. Bedrijven hebben interesse in lokale afname. Een bedrijf geeft aan dat ze rechtstreeks twee windmolens op hun fabriek kunnen aansluiten. In combinatie met zon en warmteopslag kunnen ze hiermee volledig neutraal zijn. Dit creëert ruimte op het elektriciteitsnet voor het aansluiten van zo’n 8.000 woningen. De koppeling van zon en wind, of een directe aansluiting zijn goede koppelkansen. Bedrijven geven wisselend aan dat voor de één wind een beter profiel heeft, en voor de ander zon. Hierin voelen ze zich wel belemmerd door het elektriciteitsnet. Een mogelijke oplossing hiervoor is een batterij. Ook opslag van zonne-energie in warmte wordt genoemd. Over gebieden spreken bedrijven zich uit dat het zo dicht mogelijk bij bedrijven kan, zodat via een korte kabel aangesloten kan worden. Ook langs de snelweg zijn verschillende opties. Ze wijzen op het dilemma dat industrie vaak dicht bij bebouwing geplaatst is.

Een koppeling met industrie is logisch, maar dan ervaren bewoners mogelijk overlast. Dit is landschappelijk en vanuit natuur wel voordelig, daarnaast is energieopwek dan vlak bij energiegebruik gepland. Ook sportlocaties worden benoemd. Bedrijven geven aan dat zon op dak onaantrekkelijk is door de slechte business case (terugleverkosten) en doordat de meeste daken niet sterk genoeg zijn. Bedrijven zien veel belang in participatie. Financiële participatie kan bijdragen om hobbels weg te nemen in de weerstand van omwonenden. Ook zien bedrijven mogelijkheden om zelf te investeren. Ze blijven graag betrokken door rondetafelgesprekken, ook bij een eventueel initiatief. De visie is erg van belang voor de bedrijven. Door netcongestie kunnen sommige bedrijven niet draaien of uitbreiden, dit is duur. Bedrijven roepen ten slotte op om het revenu niet te laten wegvloeien uit de regio. Windunie en Energie Samen Windunie en Energie Samen zijn geraadpleegd over aandachtspunten voor technische haalbaarheid, haalbaarheid van participatieplannen en eventuele overige criteria of voorwaarden om te onderzoeken. Besteed aandacht aan de haalbaarheid van de visie De stakeholders benoemden dat verschillende regels (hoogtebeperking turbines en 2/3 instemming van bewoners) in de gedragscode het niet mogelijk maakten om windparken te ontwikkelen.

In een visie moet daarom goed nagedacht worden over de haalbaarheid van de voorwaarden. Vertel hierbij het eerlijke verhaal. Overlast zal vooral op kleine afstand van het windpark plaatsvinden (tot 800 m). Grote windmolens hebben niet een grotere hindercirkel. Belangrijk voor de haalbaarheid is dat een netaansluiting mogelijk is. Daarnaast moet er onderzocht worden of er ruimte is voor lokale afname van energie. Ook een koppeling van windpark en zonneveld is wenselijk. Ideeën voor (financiële) participatie Een lokale energiecoöperatie is een manier om maatschappelijke meerwaarde in te vullen. Een groot deel van de winst gaat terug naar lokale projecten, bijvoorbeeld projecten om armoede te bestrijden. De lokale energiecoöperatieleden bepalen gezamenlijk wat dit moet zijn. Er is vaak een drempel voor bewoners in de directe nabijheid van windparken om lid te worden. Een omwonendenregeling zorgt ervoor dat omwonenden geen lid hoeven te worden, maar op een andere manier financiële compensatie krijgen. Het eigen risico voor planschade is een aandachtspunt. Wettelijk is dit 4 %, maar mogelijk is het haalbaar om deze te verlagen naar 2 %, waardoor omwonenden eerder in aanmerking komen voor planschadevergoeding.

Witteveen+Bos | 141191/24-006.985 | Bijlage I | Definitief 02

Maak regels om draagvlak te creëren Het opnemen van regels in een visie kan zorgen voor meer draagvlak voor duurzame energie. Dit is belangrijk voor de haalbaarheid van een windpark of zonneveld. Onderzoek of het mogelijk is om afstand aan te houden tot woonkernen, slagschaduw te beperken en de lampen van een windpark uit te doen in de nacht. Kijk daarnaast of het mogelijk is om een directe koppeling te maken tussen vraag en aanbod door bedrijven te betrekken. Dit vermindert netcongestie, maar kan ook zorgen voor een lagere en betrouwbaardere energieprijs voor de omgeving. Toets hierbij wel dat regels praktisch, duidelijk en haalbaar zijn, en houd ruimte open voor bewoners die akkoord gaan met kortere afstanden tot hun huizen. Zorg daarnaast dat omwonenden goed meegenomen worden. Maak realistische visualisaties van windparken waarbij verschillende hoogtes van windmolens meegenomen worden. Geef hierbij ook aandacht aan dat hogere windmolens meer energie opleveren. Liander In gemeente Wijchen is netcongestie. Station Teersdijk en Druten zitten vol, hier kan geen duurzame energie op aangesloten worden. In 2026 wordt station Druten uitgebreid, daardoor is in de toekomst meer aansluitcapaciteit beschikbaar. Dit neemt echter niet weg dat TenneT ook een tekort aan aansluitcapaciteit heeft. Hierdoor zijn op korte termijn alsnog geen aansluitingen mogelijk.

TenneT en Liander doen samen onderzoek naar manieren om samen te werken in het toestaan van aansluitcontracten, door bijvoorbeeld het opnemen van voorwaarden in capaciteitsbeperkende contracten. De zon-wind-verhouding zoals het ook speelt in de groene metropoolregio is een heel actueel onderwerp. De netbeheerders zien dat de groei van zon op dak bij kleinverbruikers al jaren de verwachtingen overtreft. Daarom is de roep voor extra windenergie in het systeem sterker dan ooit. Naar verwachting verandert dit niet snel. Veel netcongestie vindt ook zijn oorzaak in de zomerzonpiek, zoals bij station Teersdijk. Voor kortetermijnaansluitingen benoemt Liander 3 mogelijkheden: 1 duurzame opwek bij kleinverbruikers gaat gewoon door, de aansluitproblematiek geldt voor grootverbruikers; 2 zorg voor lokaal gebruik door bedrijven of een buurt, dan is een aansluiting op het net niet nodig; 3 kabelpooling op bestaande teruglevercontracten. Dit betekend dat wind bij al bestaande zonnevelden aangesloten kan worden, en andersom. Ondanks alle problematiek ziet Liander geen onmogelijkheden in de opwek van duurzame energie. In het oosten van de gemeente is grootschalig zon op veld niet realistisch. Windplannen duren lang, en er wordt hard gewerkt aan nieuwe aansluitmogelijkheid. Met die tijdlijnen in het achterhoofd kan planvorming plaatsvinden.

Liander wil het liefst zo vroeg mogelijk betrokken worden bij plannen, ook al zijn deze nog niet concreet. Ze reserveren echter pas plaats op het net als er een aanvraag gedaan wordt. Ontwikkelaars kunnen via de website een scan aanvragen om te bekijken of er aansluitmogelijkheden zijn op een locatie, en wat de kabellengte is die voor de aansluiting nodig is. ZLTO ZLTO Rijk van Nijmegen behartigt de belangen van zo'n 120 agrarische bedrijven met diverse invullingen. Agrarische bedrijven hebben te maken met veel uitdagingen, waar ZLTO visie op ontwikkelt. Veel bedrijven steken al in op verbreding van het bedrijf, of op agrarisch natuurbeheer. Voor de toekomst komen er opgaven aan rondom CO2-reductie, biodiversiteit en waterkwaliteit. Veel melkveebedrijven in Wijchen zijn grondgebonden. Dit betekent dat ze zelf voedsel verbouwen voor hun vee, en mest weer uitrijden op het land. Dit land is vaak in eigendom van de boer zelf, maar er zijn ook grotere partijen die grond uitgeven in erfpacht. Vanuit het rijk en de Europese Unie ligt er een opgave om veehouderij te extensiveren. Met extensivering zoeken boeren in eerste instantie als oplossing naar extra ruimte om veevoer te telen. De druk op de ruimte neemt met deze opgaven toe. Hierin ziet ZLTO een mogelijk probleem met zonnevelden op agrarisch

Witteveen+Bos | 141191/24-006.985 | Bijlage I | Definitief 02

grondgebied. Dit is een inefficiënt gebruik van ruimte die hard nodig is. Naar verwachting staan agrariërs daarom positiever tegenover windenergie. De extensivering van veehouderijen zal een grote impact hebben op het ruimtegebruik in Wijchen. ZLTO werkt aan verschillende oplossingen om een nieuwe invulling te geven aan de agrarische sector. Duurzame energie is hier een belangrijke speler in. Zo is er een projectgroep met de Rabobank gestart om te kijken of mest omgezet kan worden in biogas en wordt er onderzoek gedaan naar het telen van biobased bouwmaterialen. Voor Wijchen ziet ZLTO dat er in de toekomst mogelijk met een nieuwe ruilverkaveling een efficiëntere indeling gemaakt kan worden van het landbouwgebied. Vanuit agrariërs is het belangrijkste dat er draagvlak en rendement is voor windenergie. Agrariërs zijn onderdeel van de samenleving en beheerders van het landschap. Agrariërs, inwoners, provincie en gemeenten werken aan een gezamenlijke opdracht, en hier moet een goed plan voor ontwikkeld worden. Belangrijk hierbij is dat we allemaal delen in de voordelen. Als windparken gepland worden aan de rand van de gemeente moet dit in samenspraak met buurgemeenten. Veel agrariërs met stallen hebben al geïnvesteerd in zon op dak. Als er ambitie is om zon op dak uit te breiden dan moet de gemeente meedenken over andere manieren van opslag.

Daarnaast roept ZLTO de gemeente op om agrarische windmolens toe te staan, en liefst hoger dan 25 m.

Witteveen+Bos | 141191/24-006.985 | Bijlage I | Definitief 02