Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Beleidsnotitie sport & bewegen 2026-2030

Wijchen, november 2025

www.wijchen.nl

Inhoudsopgave Samenvatting.......................................................................................................... 2 Voorwoord .............................................................................................................. 3 Leeswijzer............................................................................................................... 4 Ontwikkelingen sport en bewegen………………………………………………………………………………………….. 5 Trends........................................................................................................... 5 Landelijke ontwikkelingen................................................................................ 5 Provinciale en regionale ontwikkelingen............................................................. 6 Lokale ontwikkelingen..................................................................................... 7 Wijchens sport- en beweeglandschap…………………………………………………………………………. 7 Nieuw sport- en beweegbeleid 2026-2030.................................................................... 10 Thema 1: Gezonde en actieve inwoners....................................................................... 11 Inleiding........................................................................................................

11 Ambitie.......................................................................................................... 11 Speerpunten.................................................................................................. 11 Thema 2: Iedereen doet mee..................................................................................... 14 Inleiding........................................................................................................ 14 Ambitie......................................................................................................... 14 Speerpunten.................................................................................................. 14 Thema 3: Vitale en sterke sportverenigingen……........................................................... 17 Inleiding........................................................................................................ 17 Ambitie.......................................................................................................... 18 Speerpunt….................................................................................................... 18 Thema 4: Goede en voldoende sport- en beweegvoorzieningen....................................... 19 Inleiding........................................................................................................

19 Ambitie.......................................................................................................... 19 Speerpunten................................................................................................... 19 Monitoring en evaluatie..............................................................................................24 Financiën................................................................................................................. 24 Bijlage: De 15 binnensportaccommodaties…………………………………………………………………………….. 26

1 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Samenvatting “Voor iedere Wijchenaar, ongeacht achtergrond, leeftijd, beperking en financiële achtergrond een sport- en beweegaanbod in de buurt aanwezig, dat bovendien veilig en toegankelijk is. We stimuleren alle inwoners om met plezier een leven lang te sporten en bewegen” De rol van de gemeente is verbindend, stimulerend en faciliterend.

1. Gezonde en actieve inwoners Ambitie: We willen blijvend sport- en beweeggedrag van alle inwoners stimuleren en waar mogelijk intensiveren. Motivaties voor inwoners kunnen zijn: ontspanning, presteren, maar ook ontmoeten, gezelligheid, verbinding en gezondheid. - We werken aan het verbeteren van de motorische vaardigheden van kinderen. - We bevorderen een gezonde en actieve leefstijl, specifiek voor jongeren en senioren. - We zetten in op voldoende sport- en beweegmogelijkheden in de wijk. - We versterken de verbinding met zorg.

2. Iedereen doet mee Ambitie: We willen dat inwoners zich veilig voelen en ongeacht hun achtergrond kunnen sporten en bewegen. We zetten in op bewustwording, zodat iedereen met plezier kan sporten en bewegen op zijn of haar eigen niveau. - We zetten in op kennisdeling en deskundigheidsbevordering. - We stimuleren het aangepast sporten. - We stimuleren inwoners in kwetsbare situaties om in beweging te komen.

3. Vitale en sterke sportverenigingen Ambitie: In de gemeente Wijchen is het streven om een breed netwerk van sportverenigingen te faciliteren en te onderhouden. En worden verenigingen gestimuleerd om (indien mogelijk en gewenst) zich te ontwikkelen tot een vitale sportvereniging. - We adviseren en ondersteunen sportverenigingen.

4. Passende en voldoende sport- en beweegvoorzieningen Ambitie: In de gemeente Wijchen willen we voldoende uitnodigende sport- en beweegvoorzieningen. Hiermee wordt een breed aanbod van sport en bewegen mogelijk gemaakt, zowel binnen, buiten, als in de openbare ruimte. - We stimuleren de inrichting van een beweegvriendelijke omgeving. - We zorgen voor voldoende en kwalitatief duurzame binnen- en buitensportaccommodaties.

2 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Voorwoord Als wethouder sport én als actief lid van verschillende sportverenigingen in onze gemeente, ervaar ik elke dag hoe waardevol sport en bewegen zijn. Niet alleen voor de gezondheid. Maar ook voor de verbinding tussen mensen. Sport brengt jong en oud samen, verbetert de leefbaarheid van onze wijken en dorpen. En draagt bij aan een actieve levensstijl. De manier waarop we naar sport en bewegen kijken, verandert. Sport is allang niet meer alleen een doel op zich. Maar steeds vaker een krachtig middel om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Denk aan het verbeteren van inclusie, het verbeteren van mentale gezondheid, en het voorkomen van eenzaamheid. Maar we zien ook dat mensen steeds vaker alleen sporten. Dat vraagt om andere voorzieningen en een vernieuwde aanpak. Daarom herijken we ons sport- en beweegbeleid. In deze beleidsnota voor 2026–2030 bouwen we door op wat we samen al hebben bereikt. We beschrijven vier thema’s met concrete speerpunten die richting geven aan ons beleid. De komende jaren zetten we in op jeugd en jongeren, zodat zij meer gaan deelnemen. En op de kracht van sport voor senioren en kwetsbare groepen. Vitale sportverenigingen en toegankelijke, goed uitgeruste sportvoorzieningen zijn daarbij onmisbaar. Net als onze bevlogen buurtsportcoaches en verenigingsondersteuners, die elke dag het verschil maken in de praktijk.

Met deze visie maken we werk van een gezonde, inclusieve en sportieve gemeente Wijchen. Een gemeente waarin iedereen mee kan doen en de ruimte krijgt om te bewegen. Op zijn of haar eigen manier. Bea Schouten Wethouder sport

Wethouder Schouten sport mee bij Vitality Club Wijchen. Dit is een groep senioren die iedere woensdag- en vrijdagochtend bij elkaar komt om samen te sporten. De training sluiten zij gezellig af met een kopje koffie.

3 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Leeswijzer Sport en bewegen heeft raakvlakken met verschillende beleidsterreinen. Ook trends en ontwikkelingen zijn van invloed op het sport- en beweeggedrag van mensen en daarmee ook op het beleid voor de komende jaren. We werken samen vanuit verschillende disciplines om de gezonde en actieve leefstijl te bevorderen én te stimuleren. Daarbij ligt er een grote rol voor (sport)partners in de Wijchense samenleving. Een overzicht van het landschap waarin we ons begeven wordt gegeven in het volgende hoofdstuk ‘Ontwikkelingen sport en bewegen’. Daarna geven we weer wat de ambities en uitgangspunten zijn van het nieuwe beleid voor de komende vijf jaren. Hierbij gaan we door op de ingeslagen weg en geven we hier verdere verdieping en invulling aan. Er zijn vier thema’s benoemd voor de komende jaren. Per thema wordt een inleiding gegeven, een ambitie benoemd en worden de speerpunten aangegeven waarop we ons gaan richten de komende jaren. Vervolgens wordt er een toelichting gegeven op de monitoring en evaluatie en de financiën. Begripsbepaling In notitie worden verschillende begrippen gebruikt, die soms wat meer duiding nodig hebben. Sportvereniging Sportaanbieder Beweegaanbieder Sportpark Inclusief sporten

Aangepast sporten

: Een individuele sportvereniging, werkend met vrijwilligers. : Een commerciële sportaanbieder. : Aanbieder van sport en bewegen niet zijde commercieel. : En sportvereniging op een fysiek sportpark. : Inclusief sporten gaat over regulier sport- en beweegaanbod waarbij de drempels verlaagd worden zodat een ieder zich veilig voelt om te sporten en te bewegen, ongeacht leeftijd, fysieke of mentale gezondheid, etnische achtergrond, geloof, seksuele geaardheid of sociale positie. : Aangepast sporten is voor mensen met een beperking die niet altijd mee kunnen doen in het reguliere sportaanbod. Inclusie betekent hier dat er altijd gekeken wordt of er wel deelgenomen kan worden aan het reguliere aanbod, maar kan ook betekenen dat een g-team wel onderdeel is van de sportvereniging en zich op deze manier toch onderdeel voelt van het geheel.

4 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Ontwikkelingen sport en bewegen Trends Een aantal trends is van invloed op het sport- en beweeggedrag van inwoners en het aanbod. - De sport verandert - Naast sport en bewegen als doel, wordt sport en bewegen ook als middel ingezet om via een integrale aanpak andere effecten te bereiken, op veel verschillende gebieden. Denk hierbij aan meer samenhang in de wijk, vergroten van zelfvertrouwen, verbeteren kwaliteit van leven, gezondheid, re-integratie enzovoorts. - Er ontstaat steeds meer onderlinge samenwerking tussen de gemeenten, de sportverenigingen en beweegaanbieders, het onderwijs, de kinderopvang, de zorg en maatschappelijke organisaties. - De sporter verandert - Het ongeorganiseerde sporten en bewegen is nog steeds in opkomst, dit is versterkt in de coronaperiode. Denk hierbij aan hardlopen, wandelen, fietsen en fitness. - De inwoner bepaalt zelf steeds meer waar en wanneer er gesport wordt. - Kwaliteit, flexibiliteit en vrijblijvendheid zijn van groot belang voor dit type sporter. - De sportvereniging verandert - Als gevolg van demografische ontwikkelingen, de kritische sporter en de individualistische maatschappij hebben de sportverenigingen steeds meer te maken met teruglopende ledenaantallen, vrijwilligers tekorten en een afnemende betrokkenheid van de leden. - Steeds meer sportverenigingen worden maatschappelijk actief.

De sportvereniging is meer extern georiënteerd, heeft een vernieuwend aanbod en werkt samen met maatschappelijke partners, bijvoorbeeld met de kinderopvang, het onderwijs of de zorg. - De ruimte voor sport en bewegen verandert - Sporters maken steeds vaker gebruik van de openbare ruimte, een trend die is versneld door de coronapandemie. Dit omvat activiteiten zoals wandelen, fietsen, hardlopen, urban sports en skaten. De openbare ruimte biedt een flexibel en toegankelijk alternatief voor sportverenigingen. - Sport en bewegen leidt tot sociale samenhang en mensen die elkaar ontmoeten. Een beweegvriendelijke omgeving nodigt uit tot sporten, spelen en ontmoeten, wat bijdraagt aan zowel fysieke als mentale gezondheid en de leefbaarheid verhoogt. Dit kan door bijvoorbeeld aantrekkelijke sportplekken, veilige fiets- en wandelroutes en (inclusieve) speelplekken die toegankelijk zijn voor verschillende leeftijdsgroepen.

Landelijke ontwikkelingen Landelijk zijn er veel ontwikkelingen op het gebied van sport en bewegen. NOC*NSF heeft de Sportagenda 2032 opgesteld. Het streven is dat in 2032 iedereen in Nederland, in alle levensfasen en op alle ambitieniveaus, dagelijks sportplezier beleeft. Door zelf en samen te sporten, te excelleren in sport of sportief te bewegen, maar ook als vrijwilliger, professional en supporter in een sociaal veilige, gezonde en duurzame omgeving. Om deze ambitie te behalen, streeft NOC*NSF naar een effectieve samenwerking binnen en buiten de sector. Ook het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zet zich in voor de gezondheid en kwaliteit van leven van alle Nederlanders, onder het motto ‘Samen gezond, fit en veerkrachtig’. Ze heeft de Beweegalliantie opgericht. Dit is een samenwerking van diverse partijen met als doel meer bewegen. Het uiteindelijke doel is dat 75% van de

5 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Nederlanders in 2040 voldoet aan de beweegrichtlijnen¹, zodat in 2040 bewegen een vanzelfsprekend onderdeel is in het leven van iedere Nederlander. De Sportagenda en Rijksambitie vormen de basis voor een integrale en gezamenlijke missie voor 2040: Sport en bewegen maakt ons fysiek en mentaal gezond, creëert saamhorigheid, biedt mogelijkheden voor talentontwikkeling, maar is ook gewoon een prettige vrijetijdsbesteding. Iedereen in Nederland heeft de kans zonder belemmering te sporten, excelleren in sport of te bewegen en daar plezier aan te beleven. We inspireren zoveel mogelijk Nederlanders met de kracht van topsport en sport. Sportief bewegen is vanzelfsprekend voor iedereen die in Nederland woont. Deze integrale aanpak wordt landelijk gestimuleerd door de zogeheten Brede SPUK. Vanaf 2023 is deze nieuwe regeling ingevoerd. De brede SPUK bestaat uit vijftien regelingen op het gebied van Sport en Bewegen, Gezondheid en de Sociale Basis. Deze regelingen kunnen vanaf 2023 gezamenlijk worden aangevraagd voor de periode 2023-2026. Daarvoor heeft de gemeente in 2023 een gezamenlijk plan schrijven voor de integrale aanpak van de besteding van deze middelen, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het doel is meer integraliteit, waarmee lokale en regionale samenwerking verder versterkt wordt. Sport en cultuur worden hierbij ingezet als middel voor gezondheid.

Het GALA wordt vanaf 2027 opgevolgd door het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). De regelingen van Sport en Bewegen binnen de Brede SPUK, waar vanuit Wijchen gebruik van wordt gemaakt, zijn het Sportakkoord II en de Brede Regeling Combinatiefuncties. De Brede Regeling Combinatiefuncties, de landelijke regeling voor inzet van de sport- en samenwerkingscoaches, loopt op dit moment nog. Bij het Sportakkoord II blijven we gebruikmaken van de ontstane samenwerkingen vanuit het Lokaal Sportakkoord. Het totaalbudget van de regeling blijft minimaal behouden. Voor nu is nog niet duidelijk of het Rijk na 2026 ook nog financiële middelen voor de regeling beschikbaar stelt. De verwachting is dat dit na 2026 ook nog het geval zal zijn. Ook wordt sport en bewegen ingezet in diverse ketenaanpakken, zoals valpreventie en gezond gewicht.

Provinciale en regionale ontwikkelingen Na het Gelders Sportakkoord 2.0 dat eind 2023 afliep heeft de provincie Gelderland dit opgevolgd met het Gelders Programma Sport 2024-2027, waarmee de focus ligt op een toekomstbestendige en toegankelijke sportsector. Het programma richt zich op de verbinding tussen top- en breedtesport, het creëren van beweegvriendelijke buitenruimte en het stimuleren van sport voor mensen met een beperking. Dit gebeurt door middel van subsidies, samenwerking en ondersteuning van sportorganisaties zoals de Gelderse Sport Federatie en Topsport Gelderland. De acht gemeenten in het Rijk van Nijmegen, Wijchen, Druten, Beuningen, West Maas en Waal, Heumen, Mook en Middelaar, Berg en Dal en Nijmegen hebben al jaren regio overleggen op het gebied van sport en bewegen. Dit is zowel op bestuurlijk als ambtelijk niveau. Vanuit deze samenwerking wordt er kennis gedeeld en op het gebied van Uniek Sporten samengewerkt. Daarnaast is een startnotitie geschreven rondom het thema sociaal veilige sport Onder aanvoering van de Gelders Sport Federatie en de Vereniging Sport en Gemeenten is er een start gemaakt om te komen tot een strategische agenda voor regionale samenwerking. In het Rijk van Nijmegen geloven we in de kracht van een gezonde leefomgeving. Sport en bewegen spelen daarin een sleutelrol. De maatschappelijke uitdagingen waar onze gemeenten

-----------1 Voor volwassenen geldt het advies van 150 minuten per week matig intensief bewegen en daarnaast twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten te doen. Voor jongeren van 4 t/m 18 jaar geldt de beweegrichtlijn van minimaal 60 minuten per dag bewegen, aangevuld met drie keer per week spier- en botversterkende activiteiten. Matig intensief bewegen houdt in dat een iets hogere hartslag ontstaat bijvoorbeeld door stevig te wandelen, flink door te fietsen of eens achter de hond aan te rennen.

6 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

voor staan, vragen om samenwerking over grenzen heen; tussen beleidsterreinen én tussen gemeenten. Door regionaal op te trekken en samen te werken kunnen we meer betekenen voor onze inwoners en de impact van sport en bewegen vergroten. Het bundelen van krachten maakt dat we samen sterker staan. Zo vergroten we onze impact en zijn we beter voorbereid op eventuele toekomstige provinciale of landelijke regelingen die uitgaan van een regionaal perspectief. Welke thema’s er uiteindelijk op de strategische agenda komen te staan moet nog bestuurlijk worden afgestemd. Dit zal het vertrekpunt vormen voor een regionale samenwerking. Denk hierbij aan sociaal veilige sport, samenwerking buurtsportcoaches/verenigingsondersteuners en uitvoering/inzet Uniek Sporten.

Lokale ontwikkelingen Wijchen wil een gemeente zijn waar zorgen voor jezelf en elkaar heel normaal is. Waar iedereen mee kan doen en gezond en veilig kan leven en wonen. En waar de gemeente klaarstaat voor de inwoner is als er echt hulp nodig is. Nu, maar ook in de toekomst. Daarvoor is het beleidsplan WMO, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025-2028 opgesteld. Dit vraagt om een integrale afstemming tussen de verschillende beleidsterreinen. Ook sport en bewegen is hier onderdeel van en onderdelen van deze sport- en beweegnotitie komen hierin terug in de integrale afstemming binnen het Sociaal Domein. In Wijchen willen we dat iedereen kan meedoen. Toch is dat voor de ene inwoner een grotere uitdaging dan voor de andere. Inclusie gaat over zo zelfstandig mogelijk ongehinderd mee kunnen doen en praten. Dit vraagt om extra inzet om drempels weg te nemen, zodat een beperking geen handicap hoeft te zijn. Iedereen heeft daarbij iets anders nodig. Naast het wegnemen van drempels gaat het ook over je thuis én veilig voelen, maar ook dat de inwoner mee mag beslissen zonder dat er een bepalende norm is. Vanuit de InclusieAgenda “Iedereen doet mee” kijken we gezamenlijk, ook vanuit het sportbeleid, hoe we nog beter hierop in kunnen zetten. We willen dat iedereen fijn kan leven. Voor alle mensen met een zichtbare of onzichtbare beperking, maar ook voor inwoners zonder beperking.

Want iedereen telt mee en doet vooral mee. Thuis, op de werkvloer, bij de sportclub, op school of in het dorp; het maakt niet uit. Dat noemen we inclusie. Inmiddels is de Omgevingswet in werking getreden met daarbij de lokale Omgevingsvisie, onderdeel is van de Omgevingswet. In de lokale omgevingsvisies moeten gemeenten de gewenste ontwikkelingen met betrekking tot de openbare ruimte voor de komende jaren vastleggen. Hierbij is aandacht voor een beweegvriendelijke buitenruimte. De gezonde keuze moet de makkelijkste keuze zijn.

Wijchens sport- en beweeglandschap Wijchen heeft 41.836 inwoners per 1 januari 2025. Wijchen beschikt over een ruim aanbod van sportvoorzieningen voor diverse sporten. Daarbij dient wel opgemerkt te worden dat we bij zowel binnensportaccommodaties als bij (een aantal) buitensportaccommodaties zien dat we tegen de grenzen van de capaciteit aanlopen. Gezien de groei van het aantal inwoners van de gemeente is onze uitdaging in de komende jaren vooral ervoor te zorgen dat er voldoende faciliteiten beschikbaar zijn/blijven. Dit speelt vooral in de kern Wijchen. - In gemeentelijk beheer Een aantal binnensportaccommodaties is in gemeentelijk beheer en eigendom. In gemeentelijk beheer zijn vier gymzalen en twee sportzalen. - In beheer van sportvereniging of stichting Daarnaast zijn er nog meerdere sportaccommodaties in eigen beheer van een sportvereniging, -aanbieder, stichting of andere partijen zoals onder andere sporthal Arcus, 7 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

gymzalen, voetbalvelden, korfbalvelden, hockeyvelden tennisbanen, padelbanen, een maneges, indoor schietbanen, fitnesscentra, golfbaan, turnhal, atletiekbaan, jeu de boulesbanen en diverse watersportvoorzieningen. Niet alle sportverenigingen hebben een eigen accommodatie, zij maken soms ook gebruik van (gemeentelijke) sportaccommodaties, dorpshuizen, wijkgebouwen, MFA’s of andere gebouwen. Zo maken diverse kleinere clubjes (onder andere denksporten, vechtsporten, danssporten) gebruik van de gymzalen of andere accommodaties. Om voorzieningen in stand te kunnen houden wordt uitgegaan van de eigen kracht en verantwoordelijkheid van onze inwoners/organisaties. Zo is het beheer en de exploitatie van de buitensportaccommodaties in handen van de sportverenigingen. De gemeente subsidieert het jaarlijks onderhoud van de buitensportvelden en banen. Dit loopt meestal via Stichting Groene Grasvelden. De vrijwilligers van de verenigingen voeren het dagelijks onderhoud uit. Daarnaast betalen de verenigingen zelf ook een deel aan de Stichting voor het jaarlijks onderhoud. Als het gaat om het renovatieplan sportaccommodaties (RSA) neemt de gemeente alleen verantwoordelijkheid voor de buitensporten voetbal, korfbal, atletiek, fietscross, tennis (incl. padel) en hockey (conform vastgesteld Renovatieplan Sportaccommodaties (RSA)).

- Openbare ruimte Wijchen ligt in een natuurlijke omgeving, een prachtige omgeving om sportief te recreëren in de openbare ruimte. De omgeving nodigt uit tot bewegen door de korte afstand tot bos, water en natuur. Er zijn al veel mogelijkheden om te sporten of te bewegen, waaronder de openbare speel- en sportlocaties, de trimbaan, de pumptrackbaan, de vele wandelroutes (o.a. de “ommetjes” van Wijchen Gezond), skatebanen en het discgolf parcours. - Schoolaanbod De gemeente Wijchen telt meerdere basisscholen, speciaal onderwijs en twee scholen voor voortgezet onderwijs waarvan één voor praktijkonderwijs. Op 15 basisscholen, het praktijkonderwijs en het voortgezet onderwijs wordt (een deel van) het bewegingsonderwijs verzorgd door een vakleerkracht. - Sportaanbod Er zijn ruim 50 sportverenigingen met ongeveer 11.630 sportende bondleden². Daarnaast zijn er meerdere commerciële sportaanbieders en particuliere initiatieven (denk hierbij aan Wijchen Gezond en de Vitality club). Alles bij elkaar is er een ruim aanbod van diverse sporten in Wijchen. - Subsidies in de sport Subsidies zetten we in om specifieke beleidsdoelstellingen te helpen realiseren. We willen subsidie beschikbaar stellen voor sportieve activiteiten gericht op: • Sportstimulering; • Verenigingsondersteuning; • Senioren; • Mensen met een beperking.

Een specifieke uitwerking van de subsidies en hoe deze subsidies aangevraagd moeten worden vindt u terug op de website van de gemeente Wijchen via: https://www.wijchen.nl/subsidies-welzijn#regels-en-procedures-voor-het-aanvragen

---------² Bron: Kenniscentrum sport en bewegen

8 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

- Maatschappelijke waarde van sport en bewegen De Social Return On Investment (SROI) van sport en bewegen in Wijchen komt uit op 2,74¹ (het landelijk gemiddelde ligt op 2,76). Dat houdt in dat de maatschappelijke opbrengsten ruim 2,7 keer hoger zijn dan de investeringen die erin worden gedaan. De vijf grootste opbrengstposten, uitgedrukt in euro’s, zijn: een betere kwaliteit van leven, minder ziekteverzuim, meer arbeidsproductiviteit, minder zorgkosten en een hogere levensverwachting. Ook voor enkele specifieke sport- en beweegactiviteiten zijn de maatschappelijke baten in beeld gebracht. Zo heeft Europees onderzoek berekend dat iedere extra gewandelde kilometer een maatschappelijke winst oplevert van ongeveer €0,37. Dat \ betekent dat als iedere Wijchenaar 1 km per dag extra zou lopen, de jaarlijkse maatschappelijke baten voor Wijchen € 5,65 mln. bedragen. De bevindingen onderschrijven dat investeren in sport en bewegen cruciaal zijn voor de groei en toekomst van de gemeente Wijchen. - Buurtsportcoach/ verenigingsondersteuner Voor de uitvoering van deze beleidsnotitie is een belangrijke rol voor de buurtsportcoach en de verenigingsondersteuner weggelegd, naast de grote inzet van de sportverenigingen en beweegaanbieders. De buurtsportcoach heeft de taak om meer mensen te laten sporten en bewegen in de gemeente.

Waarbij we diegene vooral zien als aanjager, doorverwijzer en verbinder tussen vraag en aanbod. Een professional die dicht bij de partners staat om het juiste draagvlak te creëren en verbindingen kan leggen tussen de aanbieders van sport en bijvoorbeeld welzijn, gezondheidszorg, jeugdzorg, kinderopvang, onderwijs en (bestaande) initiatieven. De verenigingsondersteuner helpt sportverenigingen om zich te ontwikkelen tot vitale sportverenigingen die een maatschappelijke functie kunnen vervullen. Dit is een ondersteunende en een adviserende rol. Wat dit inhoudelijk betekent zal bij de thema’s worden toegelicht.

9 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Nieuw sport- en beweegbeleid 2026-2030 Inleiding Sport en bewegen is belangrijk voor de Wijchense samenleving. De basis van de beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030 is gericht op een leven lang sporten en bewegen, voor iedereen. Sport en bewegen als vrijetijdsbesteding is leuk en geeft plezier. Het draagt bij aan een gezonde en actieve leefstijl. Het is onderdeel van de sociale basis. De basis hierbij is breedtesport, niet topsport. Sport en bewegen verbindt mensen, leidt tot ontmoeting en zorgt voor grote sociale betrokkenheid en participatie. Het kan ook ingezet worden als middel, om problemen op te lossen of doelen te bereiken. Sport en bewegen heeft dan ook raakvlakken met verschillende andere beleidsterreinen. Rol gemeente De rol van de gemeente is verbindend, stimulerend en faciliterend. - Verbindend Er zijn veel organisaties en verenigingen die zich bezighouden met sport of die sport als middel inzetten. De gemeente kan de verbinding tussen alle betrokken partijen vergroten. Denk aan verbinding van maatschappelijke organisaties met verenigingen om specifieke doelgroepen te bereiken, samenwerking tussen sportverenigingen en beweegaanbieders onderling, het verbinden van zorg aan de sport en het verbinden en bij elkaar brengen van vrijwillige organisaties die zich met bewegen bezig houden.

- Stimulerend Veel inwoners redden zichzelf, ze hebben plezier in sport en bewegen en regelen alles zelf. Er zijn ook inwoners die extra hulp nodig hebben. Onder die doelgroepen wil de gemeente deelname aan sport en bewegen extra stimuleren. - Faciliterend De gemeente faciliteert door sportvoorzieningen in stand te houden, nieuwe voorzieningen aan te bieden en op meer indirecte wijze kennis beschikbaar te stellen. Door een beweegvriendelijke inrichting van de openbare ruimte en het scheppen van voorwaarden, zoals via het subsidiebeleid. En door vrijwillige organisaties te ondersteunen bij hun activiteiten.

Visie We vinden het belangrijk dat alle inwoners van de gemeente Wijchen de gelegenheid hebben om te sporten en te bewegen. Daarom hebben we de volgende visie opgesteld: “Voor iedere Wijchenaar, ongeacht achtergrond, leeftijd, beperking en financiële achtergrond een sport- en beweegaanbod in de buurt aanwezig, dat veilig en toegankelijk is. We stimuleren alle inwoners om met plezier een leven lang te bewegen” Invulling geven aan de visie is een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeente, sportverenigingen, beweegaanbieders, maatschappelijke organisaties en inwoners. In deze beleidsnotitie wordt hier samen met deze partners aan gewerkt. Dit doen we aan de hand van de volgende vier thema’s: 1. Gezonde en actieve inwoners 2. Iedereen doet mee 3. Vitale en sterke sportverenigingen 4. Passende en voldoende sport- en beweegvoorzieningen

10 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Thema 1: Gezonde en actieve inwoners Inleiding De maatschappelijke aandacht voor gezonde leefstijl blijft groeien. De bewustwording van het belang van sport en bewegen voor een gezonde en actieve leefstijl is versterkt, vooral door de coronapandemie. Voor iedereen geldt dat voldoende bewegen belangrijk is voor een goede fysieke en mentale gezondheid. Ondanks de toenemende bewustwording van een gezonde leefstijl en het belang van bewegen, voldeed in 2024 slechts 47% van de Nederlanders tussen de 18 en 65 jaar aan de beweegrichtlijnen². Daarbij brengen we dagelijks gemiddeld ruim negen uur zittend door. Veel zitten heeft nadelige gezondheidseffecten. Bewegen is goed, meer bewegen is beter.

Ambitie We willen blijvend het sport- en beweeggedrag van alle inwoners stimuleren en waar mogelijk intensiveren. Motivaties voor inwoners kunnen zijn: ontspanning, presteren, maar ook ontmoeten, gezelligheid, verbinding en gezondheid. Hierbij leggen we de prioriteit in de wijken waar minder bewogen wordt/ sportdeelname is³.

Speerpunten 1. We werken aan het verbeteren van de motorische vaardigheden van kinderen. 2. We bevorderen een gezonde en actieve leefstijl, specifiek voor jongeren en senioren. 3. We zetten in op voldoende sport- en beweegmogelijkheden in de wijk. 4. We versterken de verbinding met zorg. 1. We werken aan het verbeteren van de motorische vaardigheden van kinderen Kinderen die voldoende sporten en bewegen, leggen een stevige basis voor een gezonde en actieve leefstijl. Kinderen van basisschoolleeftijd zijn de afgelopen jaren zowel fysiek als motorisch minder vaardig geworden. Na de coronapandemie zijn vooral kleuters en kinderen in kwetsbare situaties motorisch nog minder vaardig geworden. Het is belangrijk voor kinderen om op jonge leeftijd, vanaf twee jaar, voldoende en gevarieerd te bewegen om motorisch vaardig te worden. Hierbij ligt de nadruk op de motorische basisvaardigheden, zoals balans, lopen, rennen, springen, gooien, vangen, slaan en schoppen van een bal. Naast de positieve effecten van brede motorische vaardigheden op gezondheid, schoolprestaties, sociaalemotionele ontwikkeling en welbevinden, zorgt een brede basis ook voor een blijvende sportdeelname en een leven lang sporten en bewegen met plezier. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Voortzetten Sjors sportief/creatief.

Via Sjors Sportief hebben alle basisschoolkinderen, na schooltijd de kans om zich, op een laagdrempelige manier, te oriënteren in diverse takken van sport, zonder meteen lid te hoeven worden van een Wijchense sportvereniging. - Voortzetten van combinatiefunctionaris sport bij Kans en Kleur. Hiermee versterken we o.a. de samenwerking tussen onderwijs en sportverenigingen en vergroten we de diversiteit van het naschoolse aanbod. Hier valt ook de organisatie van Sjors Sportief/ Creatief onder. - Sportverenigingen stimuleren voor een breed gevarieerd sportaanbod voor de jeugd. - De inzet van vakleerkrachten gymnastiekonderwijs stimuleren op alle scholen. - Speelruimtebeleid 2025-2034. Een goede omgeving en spreiding van speel- en sportplekken over de gemeente in de inclusieve buitenruimte die uitnodigt tot bewegen en tot ontmoeten van alle leeftijden. -----------³ Hiervoor maken we gebruik van de gezondheidsmonitor 2024 van de GGD. 11 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Nieuw (deels) - Onderzoeken mogelijkheid voor samenwerking tussen sportverenigingen en eventueel andere partners voor veelzijdig bewegen voor jongste jeugd (t/m 5 jaar). Jonge kinderen kunnen zich dan spelenderwijs breed motorisch ontwikkelen. - Onderzoeken de mogelijkheid om de JOGG-aanpak in te zetten. Een gezonde leefstijl door middel van voldoende beweging, gezonde voeding, water drinken en voldoende slaap. - De ontwikkeling van een speelbos in park Noord, waarbij naast bewegen voor kinderen ook ontmoeten centraal staat. - Inspelen op landelijke ontwikkelingen. 2. We bevorderen een gezonde en actieve leefstijl, specifiek voor jongeren en senioren Een leven lang sporten en bewegen helpt om mensen nu en ook op latere leeftijd gezond en vitaal te houden. Voor veel ziektes is aangetoond dat sport en bewegen niet alleen bijdraagt aan het voorkomen ervan, maar ook aan het herstel of het tegengaan van achteruitgang. Vanuit bestaand aanbod van sportverenigingen en beweegaanbieders en doorlopende activiteiten hebben we blijvend aandacht voor de vitaliteit van alle inwoners. Maar cijfers van de beweegrichtlijn geven reden om de komende jaren extra in te zetten op jongeren (12 tot 18 jaar) en senioren (65-plussers). Beide groepen blijven achter qua participatie⁴. Senioren die wekelijks voldoende bewegen blijven langer zelfstandig en zelfredzaam.

Door voldoende te bewegen houden ze hun spieren en uithoudingsvermogen op peil en wordt de kans op botbreuken en lichamelijke beperkingen verkleint. Maar ook het sociale netwerk is belangrijk. Ook voor jongeren is het van belang om voldoende te sporten en te bewegen voor sociale ontmoeting en contact met leeftijdsgenoten. Jongeren ervaren veel sociale druk en belasting en sport kan helpen om hiermee om te gaan. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Voortzetten inzet sportcontainer. Door middel van een jaarkalender zal de sportcontainer (een mobiele fitnessvoorziening) telkens op verschillende plekken in de Wijchen worden neergezet waar o.a. de jongeren gebruik van kunnen maken. - Voortzetten van de inzet van de buurtsportcoach voor de jongeren en senioren. - Met betrokken partners (o.a. Meervoormekaar en de GGD (gezondheidsmakelaar)) samenwerken om zowel inactieve jongeren als senioren in beweging te krijgen (in de openbare buitenruimte). Nieuw (deels) - Onderzoeken de mogelijkheid om de JOGG-aanpak in te zetten. Een gezonde leefstijl door middel van voldoende beweging, gezonde voeding, water drinken, voldoende slaap en middelengebruik voor jongeren, vooral op het voortgezet onderwijs. - Voortzetten van Max Vitaal.

Het Max Vitaal stimuleringsprogramma voor 55-plussers is bedoeld om senioren actief en vitaal te houden, door ze op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met het lokale sport- en cultuuraanbod. - Onderzoeken of we naast de Vitality Club in Wijchen Noord dit uit kunnen breiden naar andere delen van Wijchen. Een Vitality Club is een groep van 55-plussers die samen buiten beweegt op een openbare plek. Het is als Nederland in Beweging, maar dan gezamenlijk en in de buitenlucht. - Onderzoeken mogelijkheden andere vormen van lidmaatschappen voor jongeren door de buurtsportcoach en verenigingsondersteuner. ----------⁴ Het percentage Nederlanders dat voldoende beweegt verschilt per leeftijdsgroep. In 2024 voldeden kinderen (4 t/m 11 jaar) het vaakst aan de beweegrichtlijnen (61,5%), gevolgd door 18 t/m 64-jarigen (47%). Voor ouderen (65plussers, 39%) en voor jongeren (12 t/m 17 jaar, 42%) ligt dit percentage rond de 40%

12 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

- Onderzoeken inzet van gamification (digitale middelen met spelelementen) en urban sports bij jongeren voor stimulering sport en bewegen. - We maken het aanbod op www.actiefwijchen.nl beter vindbaar. Via dit platform zetten we ook Sjors Sportief/Creatief en Max Vitaal in. - Het verbreden van de aanpak valpreventie naar vitaal ouder worden waarin voldoende bewegen en sterke spieren voor senioren centraal staat. 3. We zetten in op voldoende sport- en beweegmogelijkheden in de wijk Voor het bevorderen van een gezonde en actieve leefstijl, moet sport en bewegen laagdrempelig en vanzelfsprekend gemaakt worden. Zowel aanbod dichtbij als de inrichting van een beweegvriendelijke openbare ruimte zorgt daarvoor en moet uitnodigen tot ontmoeten. Dit betekent voldoende (inclusieve) speelplaatsen voor kinderen in de buurt, sportveldjes voor jongeren, maar ook voldoende sport- en beweegmogelijkheden dichtbij voor volwassenen en senioren. Een voorbeeld hiervan zijn de wandelroutes die laagdrempelig op elk moment gebruikt kunnen worden. Hier wordt in thema 4: ‘Passende en voldoende sport- en beweegvoorzieningen’ meer aandacht aan besteed. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Uitvoering geven aan het speelruimtebeleid 2025-2034 - Stimuleren initiatieven ter bevordering van een beweegvriendelijke omgeving. Nieuw (deels) - Activeren gebruik van openbare sport- en beweegvoorzieningen. 4.

We versterken de verbinding met zorg In samenwerking met het beleidsterrein Gezondheid wordt in toenemende mate ingezet op een betere verbinding met zorgpartners, zoals huisartsen en fysiopraktijken. Het streven is te zorgen voor een passende en betere doorverwijzing van zorg naar sport- en beweegaanbod. Bewegen is een krachtig middel om de lichamelijke, mentale en sociale gezondheid te verbeteren. Op het gebied van gezondheid komt steeds meer aandacht voor preventie. De ‘kracht van voorkomen’ wordt steeds duidelijker. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Inzet van de buurtsportcoach bij de Gecombineerde Leefstijl Interventies (GLI) en valpreventie. Deze inzet zullen we tussentijds evalueren. - We stimuleren het goede voorbeeld bij gemeente, zorgpartners en zorgaanbieders op het gebied van gezonde keuzes. - Stimuleren rookvrije sportaccommodaties en gezonde kantines. - De inzet van de buurtsportcoach met als doel om doorverwijzing van zorg naar sport en bewegen te vergemakkelijken. - Voortzetten Welzijn op Recept waarbij sport en bewegen ook ingezet kan worden als middel. Nieuw (deels) - Inzet op betere verbinding tussen onder andere zorgpartners, sport- en beweegclubs en de gemeente Wijchen. Hier ligt een rol voor de buurtsportcoach/ verenigingsondersteuner. Ook het Gezond en Actief Wijchen café draagt bij aan verbinding tussen verschillende partijen.

- Verantwoord alcohol gebruik als nieuw gesprek bij de gezonde kantines.

13 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Thema 2: Iedereen doet mee Inleiding De meeste inwoners zijn prima in staat om uit eigen beweging te sporten of te bewegen. Maar meedoen aan sport en bewegen is niet voor iedereen vanzelfsprekend. De laatste jaren is er meer aandacht gekomen voor inclusie in de sport. Het gaat erom dat er voor iedereen ruimte is om te sporten en te bewegen, ongeacht iemands leeftijd, fysieke of mentale gezondheid, etnische achtergrond, geloof, seksuele geaardheid of sociale positie. Daarvoor moeten we enerzijds meer inzetten op bewustwording rondom inclusie en anderzijds meer op het vergroten van de kennis. Ambitie We willen dat inwoners zich veilig voelen en ongeacht achtergrond kunnen sporten en bewegen. We zetten in op bewustwording, zodat iedereen met plezier kan sporten en bewegen op zijn of haar eigen niveau. Speerpunten 1. We zetten in op kennisdeling en deskundigheidsbevordering. 2. We stimuleren het aangepast sporten. 3. We stimuleren inwoners in kwetsbare situaties om in beweging te komen. 1. We zetten in op kennisdeling en deskundigheidsbevordering De meeste inwoners van de gemeente Wijchen vinden het vanzelfsprekend om ‘gewoon’ mee te doen. Dat geldt ook voor sport en bewegen. Toch is dat voor de ene inwoner lastiger dan voor de andere. De gemeente Wijchen wil dat iedereen kan meedoen en dat niemand wordt uitgesloten.

Dienstverlening naar onze inwoners is hierbij de belangrijkste taak, zo staat ook beschreven in de inclusieagenda “iedereen doet mee in Wijchen”. We zetten in op het vergroten van kennis en bewustwording van sportverenigingen, om zo een veilig en open sportklimaat te stimuleren. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Inzet van deskundigheidsbevordering en ervaringsdeskundigen. - Voorzetten inzet buurtsportcoach om inwoners te begeleiden naar een sportvereniging of beweegaanbieder waarbij het niet zo vanzelfsprekend is dat ze gaan sporten en/of bewegen. - Voortzetten communicatie rondom het netwerk van Uniek Sporten. Nieuw (deels) - Meer aandacht voor een veilig sportklimaat en de basiseisen integriteit bij sportverenigingen, onder andere door aandacht voor een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) voor vrijwilligers en het aanstellen van een vertrouwenscontactpersoon (VCP) door de verenigingsondersteuner. - Inzetten van de verenigingsondersteuner bij de sportverenigingen voor versterking van het pedagogisch kader. 2. We stimuleren het aangepast sporten In Nederland heeft gemiddeld 1 op de 10 inwoners een beperking. Mensen uit deze doelgroep zijn vaak niet in staat om mee te doen aan het reguliere sportaanbod. Op dit moment voldoet bijna de helft van alle Nederlanders aan de beweegrichtlijn en 29% (6 jaar en ouder) is lid van een sportvereniging.

Als we kijken naar mensen met een beperking, dan liggen deze percentages veel lager; slechts 26% van de Nederlanders (12 jaar en ouder) met een beperking sport wekelijks en 14% daarvan is lid van een sportvereniging. Mensen met een beperking ondervinden helaas diverse drempels op hun weg naar sportdeelname of haken (tijdelijk) af vanwege ervaren belemmeringen. Het wegnemen van 14 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

drempels is essentieel voor deelname van deze groep. Maatwerk en persoonlijke begeleiding is hiervoor noodzakelijk. Uniek Sporten Het is voor een gemeente als Wijchen moeilijk om de doelgroep daadwerkelijk naar lokale activiteiten toe te leiden. Het aantal mensen met een beperking is in Wijchen relatief laag, en de diversiteit van de beperking maakt het lastig om een passend sportaanbod te bieden. We zijn dan ook voorstander om aan te sluiten bij, dan wel het vizier te richten op bovenlokale initiatieven. We zijn dan ook aangesloten bij Uniek Sporten. Uniek Sporten is een aanpak dat als doel heeft meer mensen met een beperking structureel te laten sporten of bewegen. Hierdoor kan op lokaal en regionaal niveau een invulling gegeven worden aan de waarden van sport. Uniek sporten is daarmee een sportloket (front-office) voor het beantwoorden van sportvragen van mensen met een beperking en het coördineren van begeleiding bij het vinden van de juiste sport. Daarnaast worden partijen die een sportaanbod willen creeren van advies voorzien. Uniek sporten is de verbindende schakel tussen de sportvraag en het sportaanbod. Ook bieden ze sporthulpmiddelen via de Uniek Sporten Uitleenservice. De uitvoering en de coordinatie van Uniek Sporten ligt op dit moment bij de gemeente Nijmegen.

Per 1 januari 2026 ligt de uitvoering bij de buurtsportcoach (sportvraag) en de verenigingsondersteuner (sportaanbod). De coordinatie voor de regio Rijk van Nijmegen blijft de gemeente Nijmegen doen. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Continueren samenwerking met Uniek Sporten in regionaal verband (Rijk van Nijmegen). - Continueren inzet van Uniek Sporten Uitleen. - Continueren aangepast aanbod vanuit de sportverenigingen en sportinitiatieven. Nieuw (deels) - Regionaal samenwerken in Rijk van Nijmegen door middel van een regionale coördinator. - Samenwerking op het gebied van kennisdeling, communicatie en regionale activiteiten. - Sportverenigingen en beweegaanbieders stimuleren, ondersteunen en faciliteren om sportaanbod voor mensen met een beperking en/of chronische aandoening aan te bieden en het aanbod uit te bouwen. - Per 1 januari 2026 is de buurtsportcoach en de verenigingsondersteuner lokaal aanspreekpunt voor aangepast sporten en bewegen. 3. We stimuleren inwoners in kwetsbare situaties om in beweging te komen De coronapandemie heeft de sociaal economische verschillen in het beweeggedrag vergroot. Dit draagt bij aan verschillen in gezondheid tussen groepen inwoners. Het was al bekend dat laagopgeleiden minder vaak bewegen dan hoogopgeleiden, maar door de coronacrisis is dit verschil groter geworden.

Het gevaar is dat de coronacrisis een langdurig effect heeft op het beweeggedrag en daarmee de gezondheid van veel Nederlanders. Tegelijkertijd is het belang van voldoende bewegen des te meer aangetoond. De komende jaren moet er weer hard gewerkt worden om meer mensen te stimuleren om (weer) te gaan sporten en bewegen. Ook de laagdrempelige gratis openbare voorzieningen kunnen hierbij van waarde zijn, zoals de trimbaan en de wandelroutes. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Promoten van de kindregeling. Gezinnen met een laag inkomen kunnen hier gebruik van maken. Ze hebben recht op een 15 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

jaarlijks geldbedrag voor o.a. sport. De hoogte van dit geldbedrag hangt af van de leeftijd van de kinderen. Kinderen van 6 tot en met 11 jaar kunnen gratis zwemlessen volgen voor zwemdiploma A, en voor een kleine bijdrage ook voor diploma B en C. - Promoten van Geldterugregeling. Inwoners van de gemeente Wijchen van 18 jaar en ouder kunnen in aanmerking komen voor de geldterugregeling. Deze regeling biedt mensen met een minimum inkomen extra financiële ruimte om o.a. te (blijven) sporten. - We zorgen voor laagdrempelige beweegmogelijkheden voor mensen met een kleine portemonnee. Nieuw (deels) - In gesprek blijven met de partners over de doelgroep inwoners in kwetsbare situaties. We hebben daarbij aandacht voor ontwikkelingen en vraag. - We zetten Fitcoins in bij doelgroepen met een kleine portemonnee om bewegen in het dagelijks leven leuker te maken en te belonen.

16 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Thema 3: Vitale en sterke sportverenigingen Inleiding In de gemeente Wijchen zijn zowel sportverenigingen als sportaanbieders actief. Voor de uitvoering van het sportbeleid, en omdat verenigd sporten op zich al waardevol is, zijn beiden van belang en zijn we met beide groepen in contact. Voor de sportverenigingen bieden we extra ondersteuning en advies vanwege het belang van de sociale context van de vereniging, de inzet van vrijwilligers en de specifieke vragen die zij hebben. De verenigingsondersteuning is daarom gericht op de sportverenigingen. We zien ook veel belang in het onderlinge contact en denken dat er veel winst te halen valt uit de kruisbestuiving tussen de sportvereniging en sportaanbieder. Sportverenigingen Voor de invulling van dit thema richten we ons op de sportverenigingen. De gemeente Wijchen streeft naar sterke, gezonde en toekomstbestendige sportverenigingen. Gevolgen coronacrisis De coronajaren hebben effect gehad op de sportvereniging. Denk bijvoorbeeld aan een daling van het aantal leden en vrijwilligers, inflatie en stijgende energieprijzen. Daarnaast heeft de coronacrisis het beweeggedrag verandert en de verschillen vergroot. Nederlanders zijn tijdens de coronacrisis minder en anders gaan sporten en bewegen. Flexibelere en individuelere vormen van sport zijn populairder geworden. Mensen sporten nu veel buiten, voor hun gezondheid of plezier.

De verschillen in sportdeelname en gezondheid tussen lager- en hoogopgeleiden en lagere en hogere inkomensgroepen zijn tijdens de coronacrisis groter geworden. De sportverenigingen maken zich (ernstige) zorgen over het verlies van leden en vrijwilligers, de financiële situatie en het verlies aan sociale binding. Landelijk gezien hebben met name kleine sportverenigingen (≤ 100 leden), mede als gevolg van corona, te maken met ledendaling. Daarbij is de binnensport harder getroffen dan de buitensport. De organisatiekracht van kleine verenigingen is de afgelopen twee jaar afgenomen. Minder leden betekent over het algemeen minder potentiële vrijwilligers en inkomsten. Verenigingsmonitor Eind 2024 is de verenigingsmonitor uitgezet onder de sportverenigingen in de gemeente Wijchen. De uitkomsten hiervan zijn begin 2025 met de sportverenigingen gedeeld. De monitor heeft als doel inzicht te krijgen in de verenigingen op basis van verschillende thema’s. Met de uitkomsten van de verenigingsmonitor kan de gemeente het beleid bepalen/aanpassen en de verenigingsondersteuner acties uitvoeren om de verenigingen in de gemeente optimaal te ondersteunen. Hieronder geven we de opvallendste uitkomsten weer: 81% van de Wijchense sportverenigingen wil groeien in ledenaantal en 72% is actief bezig met ledenwerving om het aantal leden stabiel te kunnen houden.

Als het gaat om voldoende vrijwilligers geeft 10% van de verenigingen aan ruim voldoende vrijwilligers te hebben, 76% van de verenigingen hebben de basis bezet, maar kunnen wel extra vrijwilligers gebruiken en 14% van de verenigingen komt structureel niet uit met de basistaken binnen de vereniging; Er liggen kansen om sportverenigingen te ondersteunen bij het structureel borgen van een sociaal veilig sportklimaat. Hoewel veel verenigingen al met gedragscodes, vertrouwenscontactpersonen en opleidingen werken, gebeurt dit (te) vaak op ad-hoc basis, 52% verenigingen doen dit vanuit een uitgeschreven plan. Ook de sportverenigingen financieel weerbaarder maken door het versterken van sponsorstrategieën en het vergroten van inkomstenbronnen is een kans. 67% van de verenigingen haalt slechts 0-10% van hun totale inkomsten uit sponsoring. 17 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Ambitie In de gemeente Wijchen is het streven om een breed netwerk van sportverenigingen te onderhouden. En worden verenigingen gestimuleerd om (indien mogelijk en gewenst) zich te ontwikkelen tot een vitale sportvereniging. Speerpunt 1. We adviseren en ondersteunen sport- en beweegclubs. 1. We adviseren en ondersteunen sportclubs We hebben contact met bijna alle sportverenigingen in de gemeente Wijchen, dit geldt niet voor alle sportaanbieders. Sportaanbieders zijn ook belangrijk voor de uitvoering van het sportbeleid. De samenwerking en kruisbestuiving tussen sportverenigingen en sportaanbieders kan veel opleveren. Voor de sportverenigingen is het van belang om ze van de benodigde kennis en advies te voorzien. De kernfunctie van de sportvereniging is het organiseren van goed sportaanbod voor haar leden. Om deze kernfunctie te vervullen, hebben verenigingen verschillende middelen nodig; leden die sporten, besturend en organiserend kader, een geschikte accommodatie, voldoende financiën en duidelijk beleid. Deze vijf factoren bepalen in belangrijke mate de organisatiekracht van de vereniging. Het is van belang om de verenigingen hierbij te ondersteunen. In de gemeente Wijchen is het streven om alle sportverenigingen op de organisatiekracht te versterken. We willen over een voldoende gevarieerd en toekomstbestendig sportaanbod beschikken.

Ook het sociale aspect van het verenigingsleven vinden we belangrijk, waardoor we blijvend inzetten op het behoud en versterken van onze verenigingen. Hiervoor zetten we de verenigingsondersteuner in. Naast de gemeente hebben ook de overkoepelende landelijke organisaties zoals NOC*NSF en de grote sportbonden een verantwoordelijkheid ten aanzien van het ondersteunen van de sportverenigingen. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Vraaggerichte advisering en ondersteuning. - Organiseren van bijeenkomsten, netwerkmomenten, trainingen en kennisbijeenkomsten. - Voortzetten individuele gesprekken met sportverenigingen om de thema’s die leven binnen de vereniging te bespreken. - Sportclubs informeren over lopende en nieuwe ontwikkelingen. Nieuw (deels) - In samenwerking met de sportverenigingen inzetten op de benoemde knelpunten vanuit de verenigingsmonitor 2025. - Stimuleren van de samenwerking met andere (sport)verengingen/ sportaanbieders. Dit wordt al wel op kleine schaal gedaan maar er is ruimte voor verbetering. - Bekendheid verenigingsondersteuner vergroten. Door verenigingen actief te informeren over de mogelijkheden en voordelen van deze ondersteuning, kunnen sportclubs nog beter worden geholpen bij hun ontwikkeling.

- Meer aandacht voor een veilig sportklimaat en de basiseisen integriteit bij sportverenigingen, onder andere door aandacht voor een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) voor vrijwilligers en het aanstellen van een vertrouwenscontactpersoon (VCP) door de verenigingsondersteuner.

18 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Thema 4: Goede en voldoende sport- en beweegvoorzieningen Inleiding Om een leven lang te kunnen (blijven) sporten en bewegen hebben we een functionele, goede, duurzame sportinfrastructuur nodig. De voorzieningen ten behoeve van de sport willen we op voldoende kwaliteit houden. Maar de sportinfrastructuur gaat niet alleen om de sportvelden of de sporthallen/sportzalen, maar ook om de openbare ruimtes in Wijchen. Voor een goede gezondheid is het noodzakelijk dat mensen voldoende bewegen. Een leefomgeving die uitnodigt tot sporten, spelen en bewegen, levert hieraan een belangrijke bijdrage. Een beweegvriendelijke omgeving zet namelijk aan tot meer bewegen en draagt bij aan zowel het verminderen van overgewicht als een betere lichamelijke en geestelijke gezondheid. De aandacht voor een gezonde en actieve leefstijl, en met name in de openbare ruimte, is in een stroomversnelling gekomen, mede door de coronapandemie. De uitdaging zit voornamelijk in het creëren van een omgeving die sporten en bewegen een vanzelfsprekend onderdeel van de dag maakt. Groot voordeel is dat daarmee de sociale samenhang in onze samenleving ook verbeterd, immers bewegen leidt veelal tot ontmoetingen en onderlinge verbondenheid. Zowel bij binnensportaccommodaties als bij (een aantal) buitensportaccommodaties zien we dat we tegen de grenzen van de capaciteit aanlopen.

Gezien de groei van het aantal inwoners van de gemeente is onze uitdaging in de komende jaren vooral ervoor te zorgen dat er voldoende faciliteiten beschikbaar zijn/blijven. Ambitie In de gemeente Wijchen willen we voldoende uitnodigende sport- en beweeg voorzieningen. Hiermee wordt een breed aanbod van sport en bewegen mogelijk gemaakt, zowel binnen, buiten als in de openbare ruimte. Speerpunten 1. We stimuleren de inrichting van een beweegvriendelijke omgeving. 2. We zorgen voor voldoende en kwalitatief duurzame binnen- en buitensportaccommodaties. 1. We stimuleren de inrichting van een beweegvriendelijke omgeving Het belang van een beweegvriendelijke omgeving is de afgelopen jaren duidelijker naar voren gekomen. Er wordt steeds meer gewandeld en gefietst in de vrije tijd. Sporten in de openbare ruimte helpen om onze inwoners in beweging en gezond te houden en zelfredzaam te blijven. Door de coronapandemie is sporten en bewegen in de openbare ruimte populair geworden. Maar deze trend zet ook door na corona. De flexibiliteit en het kunnen bewegen wanneer het uitkomt, past binnen de trend van individualisering. In de nieuwe Omgevingsvisie, is een gezonde omgeving een belangrijk thema.

Bij de (her)inrichting van openbare ruimte moet in een vroeg stadium, dus al bij planvorming, bekeken worden hoe sport en bewegen zoveel mogelijk kan worden gestimuleerd, ofwel sportinclusief denken. Daarbij is het uitgangspunt; Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen. Aandachtspunten - Waar de maatschappelijke trend is meer gebruik te maken van de openbare ruimte om te sporten en bewegen door volwassenen, is dit voor kinderen minder het geval. Zoals eerder vermeld, neemt het aantal kinderen dat voldoet aan de beweegrichtlijn af. Kinderen spelen minder buiten. Meerdere oorzaken zijn hiervoor te noemen, maar een belangrijke oorzaak hiervoor is dat kinderen meer tijd besteden aan scherm-gerelateerde activiteiten, zoals social media en gamen. Dit is terug te vinden in de kindmonitor van de GGD voor Wijchen. Op nummer één, bij het onderdeel belemmeringen buitenspelen, staat te weinig vriendjes gevolgd door “kind speelt liever binnen”.

19 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

- Om de jeugd en jongeren te stimuleren meer buiten te spelen, is vernieuwend aanbod nodig. Met betrekking tot sport- en beweegvoorzieningen, moet in gesprek met de doelgroep bepaald worden wat ze willen en nodig hebben. Hierbij moet altijd gestreefd worden naar een optimale invulling met en voor de wijk. Veiligheid en overlast zijn daarbij aandachtspunten. - We hechten waarde aan een aantal grotere speelvoorzieningen, naast voldoende speelgelegenheden in de buurt (in de wijk). Op deze plekken staat ontmoeten centraal, waar jong en oud kan samenkomen. Hierbij is er ook aandacht voor toegankelijkheid en inclusiviteit. Hier wordt in het nieuwe speelruimtebeleid op ingezet. Wat gaan we hiervoor doen? Bestaand - Communicatie rondom de bestaande beweegmogelijkheden in de openbare ruimte, om inwoners te stimuleren te bewegen. - Stimuleren initiatieven ter bevordering van een beweegvriendelijke omgeving. Nieuw (deels) - Meedenken in nieuw op te stellen ruimtelijke beleidsplannen, om dit meer beweegvriendelijk te benaderen, zoals onder andere bij het speelruimtebeleid al is gedaan. - Activeren gebruik van openbare sport- en beweegvoorzieningen. - Stimuleren initiatieven rondom nieuwe, bijvoorbeeld urban, sporten in de openbare ruimte, eventueel met betrokken sportverenigingen, beweegaanbieders of inwoners.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan de plannen voor het 3x3 basketbalveld op de Campus. 2. We zorgen voor voldoende en kwalitatief duurzame binnen- en buitensportaccommodaties Zowel de binnen- als buitensportaccommodaties moeten recht doen aan het stimuleren van sport en bewegen, maar ook aan de sportbeleving. Daarvoor zijn veilige en duurzame sportaccommodaties noodzakelijk. De sportaccommodaties moeten voldoen aan de eisen voor het bewegingsonderwijs en daarnaast aan de sportbondrichtlijnen, voor gebruik door sportverenigingen. Van belang zijn goede bereikbaarheid, toegankelijkheid en verkeersveiligheid. We maken onderscheid tussen binnen- en buitensport accommodaties. A. Binnensport Binnensportaccommodaties vormen de primaire voorziening voor bewegingsonderwijs. Maar ook binnensportverenigingen maken, buiten schooltijd, gebruik van deze accommodaties. Hierbij onderscheiden wij drie typen voorzieningen: Type

Gebruiksmogelijkheden 1 zaaldeel Deze kleinste accommodatie is geschikt voor onder meer Gymzaal bewegingsonderwijs, gym, dans, tafeltennis en verdedigingssporten, maar niet voor de meeste balsporten. 2 zaaldelen Een sportzaal heeft het formaat van circa twee gymzalen en een Sportzaal hoogte van minimaal 7 meter. Geschikt voor de meeste balsporten op trainingsniveau. 2 of 3 zaaldelen Een sporthal heeft als basis de maatvoering van drie gymzalen en Sporthal een zaalhoogte van minimaal 7 meter. Veel reguliere balsporten kunnen op wedstrijdniveau alleen in een sporthal worden beoefend. Verschillende soorten binnensportaccommodaties Uitgangspunten en kader binnensport De binnensportaccommodaties zijn hoofdzakelijk bedoeld voor het bewegingsonderwijs. Buiten onderwijstijd worden de accommodaties gebruikt door binnensportverenigingen. 20 Beleidsnotitie sport en bewegen 2026-2030

Bewegingsonderwijs wordt bij voorkeur verzorgd in een gymzaal. Sportverenigingen hebben over het algemeen behoefte aan meer vloeroppervlak (Minimaal sportzaal, bij voorkeur sporthal). Bij het realiseren van nieuwe voorzieningen streven we daarom naar het clusteren van gymzalen, deelbaar met tussenwanden, zodat accommodaties met een groter vloeroppervlak worden gecreëerd. Bestaande voorzieningen Wijchen beschikt over 15 binnensportaccommodaties, verspreid over de kernen. In de bijlage is een overzicht van de accommodaties in onze gemeente opgenomen. Bezetting en capaciteit We streven naar een optimale bezetting van zowel de binnen- als buitensportaccommodaties. De bezetting van de binnensportaccommodaties moet via goede communicatie met de betrokken sportverenigingen worden afgestemd. Vanwege de wettelijke verplichting heeft onderwijsgebruik voorrang op al het andere gebruik. Bij het opstellen van het gebruiksrooster gaan we uit van een prioritering. Deze gaan we opnieuw bekijken. Uit de praktijk blijkt dat er behoefte is aan een duidelijker prioritering bij de verhuur van binnensportaccommodaties. Op dit moment hebben we geen concreet en actueel beeld van de behoefte aan binnensportruimte van verenigingen. Wel worden we steeds vaker benaderd door verenigingen die geen of onvoldoende zaalruimte beschikbaar hebben.

Er lijkt een tekort aan accommodaties met en groot vloeroppervlak. De huidige accommodaties zitten grotendeels vol. Ook met het oog op de groei van onze gemeente willen we ervoor te zorgen dat het binnensportaanbod op peil blijft. Daarom onderzoeken we de huidige en toekomstige behoefte, zodat we bij nieuwe ontwikkelingen hierop kunnen inspelen. Tarifering Binnensportaccommodaties zijn kostbare voorzieningen. Kosten van beheer en exploitatie komen voor rekening van de gemeente en worden (deels) gecompenseerd met huurinkomsten. Daarvoor is het nodig de kostprijs van de accommodaties in beeld te brengen. Daar waar het gebruik onderwijs gerelateerd is of bijdraagt aan maatschappelijke doelen van de gemeente wordt géén kostendekkende huur gerekend. Commercieel gebruik dient een deel van het tekort dat dit oplevert te dekken, door een tarief te rekenen dat hoger is dan de kostprijs per uur. Onderhoud en Verduurzaming Voor de gemeentelijke sport- en gymzalen is een MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) opgesteld, voor het onderhoud en instandhouding van deze gemeentelijke sportaccommodaties. Voor de buitensportaccommodaties is het beheer en de exploitatie in handen van de sportverenigingen. Hierover is meer te lezen onder het kopje “In beheer van sportvereniging of stichting” onder “sportontwikkelingen sport en bewegen”. De gemeente Wijchen zet in op verduurzaming.