Agendabundel

Besloten wordt om de enquête niet huis-aan-huis te verspreiden, onder meer omdat dit de betrouwbaarheid van het onderzoek zou kunnen schaden in verband met mogelijke fraude. Wel wordt besloten om per kern een representatieve enquête uit te zetten, zodat er een groter bereik is. Naast dit besluit wordt ook het voornemen om een raadsbegeleidingscommissie in te stellen nadat het principebesluit is genomen, besproken. Deze commissie zou moeten bestaan uit een vertegenwoordiging van beide gemeenteraden. Dit is ook opgenomen in het raadsvoorstel voor het draagvlakonderzoek. 48 31 juli 2020: memo griffiers aan agendacommissie en presidium Wijchen over vergaderdata Op 31 juli 2020 zenden de griffiers van Wijchen en Druten een memo aan het presidium van de gemeenteraad van Wijchen en Druten. Hierin wordt een vergaderschema voorgesteld voor het verloop van de verkenning van de bestuurlijke samenvoeging en het vervolg daarop na respectievelijk het principebesluit, herindelingsontwerp en herindelingsadvies. Hieruit komt naar voren dat is besloten om de vergaderingen over het fusietraject los te koppelen van de reguliere vergaderingen van de gemeenteraad. 49 25 augustus 2020: naamgeving nieuwe gemeente besproken in collegebijeenkomst Op 25 augustus 2020 vindt opnieuw een gezamenlijke collegebijeenkomst plaats.

Onderwerpen die bij dit overleg aan de orde komen zijn de communicatie over het traject richting inwoners, het voeren van gesprekken met buurgemeenten over de mogelijke fusie en de invulling van het draagvlakonderzoek. Ook wordt tijdens de bijeenkomst de mogelijke naamgeving van de eventuele fusiegemeente besproken. Hier zijn vragen over gesteld door fracties uit de raden van Wijchen en Druten. Uit het verslag van de bijeenkomst komt naar voren dat de gemeenteraad dient te bepalen wat de nieuwe naam wordt.50 Uit gevoerde gesprekken blijkt dat de naamgeving voor de gemeente een precair onderwerp vormde op collegeniveau. Gesprekspartners geven aan dat wethouders van Wijchen richting wethouders van Druten aangaven dat de naam van de fusiegemeente ‘Wijchen’ zou moeten zijn, en dat het bestuurscentrum van de fusiegemeente ook in Wijchen gevestigd zou moeten zijn. 28 augustus – 22 september 2020: besluit uitvoering draagvlakonderzoek

44 CDA Wijchen (2020, 8 juli). Schriftelijke vragen Fusie overleg met andere gemeenten (zaaknummer: 50188-326612). 45 CDA Druten (2020, 9 juli). Schriftelijke vragen Fusie West Maas en Waal en Beuningen (zaaknummer: 50285-327519). 46 Gemeente Wijchen (2020, 1 september). Informatienota Vraag over fusie overleg met andere gemeenten (zaaknummer 50188-330077).

Gemeente Druten (2020, 1 september). Informatienota Antwoord op schriftelijke vragen Fusie West Maas en Waal en Beuningen (zaaknummer: 50285-330835). 47 Gemeente Wijchen (2020). Beslisnota voor de gemeenteraad: Opdracht voor draagvlakonderzoek naar een mogelijke fusie tussen

Wijchen en Druten (zaaknummer: 49611-324882). 48 Werkorganisatie Druten Wijchen (2020, 14 juli). Actie- en besluitenlijst collegebijeenkomst. 49 Griffiers Wijchen en Druten (2020, 31 juli). Memo aan agendacommissie en presidium Wijchen. 50 Werkorganisatie Druten Wijchen (2020, 25 augustus). Actie- en besluitenlijst collegebijeenkomst.

15

De beslisnota voor de gemeenteraad over het draagvlakonderzoek staat geagendeerd voor de collegevergadering van Wijchen op 14 juli 2020.51 Op 28 augustus wordt door de werkorganisatie de ondertekende offerte voor de inwonersenquête (een van de onderdelen van het draagvlakonderzoek) naar I&O research gestuurd. In deze offerte wordt uitgegaan van het aanschrijven van een aselect deel van de inwoners van 18 jaar en ouder voor een steekproef. Ook wordt in deze offerte expliciet benoemd dat het onderzoek niet neergezet zou moeten worden als referendum. De kernvraag van de enquête is gericht op de voorwaarden en uitgangspunten waaronder een gemeentelijke fusie voor inwoners acceptabel is, zo valt te lezen. Omdat de resultaten van het draagvlakonderzoek, waaronder de inwonerspeiling, half november gepresenteerd worden in de raad, heeft men geen tijd om te wachten met de start van het onderzoek tot de gemeenteraden een besluit hebben genomen over het draagvlakonderzoek. In de offerte is daarom opgenomen dat de voorbereidingen al starten voordat de raden een beslissing hebben genomen. Indien de raden niet akkoord zijn, kan het project worden gestopt en worden alleen de gemaakte kosten voor de voorbereiding in rekening gebracht. 52 8 september 2020: informatiebijeenkomst Wijchen Op 8 september vindt er een informatiebijeenkomst plaats van de gemeenteraad Wijchen.

Deze informatiebijeenkomst gaat over het evaluatieonderzoek van de werkorganisatie, de verkenning bestuurlijke samenvoeging van de gemeenten Druten en Wijchen en over het initiatiefvoorstel Referendumverordening.53 In het onderdeel over de bestuurlijke verkenning geeft een inwoner aan een bepaalde snelheid in het proces te proeven: in februari is een vraag gesteld en al snel zijn financiële scans uitgevoerd en geeft de wethouder aan dat er haast gemaakt dient te worden. De ambtenaar licht hierop toe dat in beeld is gebracht wat nodig is om de eerstvolgende mogelijke datum voor bestuurlijke samenvoeging te halen. Daarna is het proces bijna een halfjaar naar achter geschoven, waardoor het erg snel lijkt te gaan. Vervolgens wordt er met een onderzoeker van Berenschot gesproken over de inwonerspeiling. Er worden door Wijchen Lokaal vragen gesteld over de mogelijkheid alle adressen aan te schrijven, in plaats van een steekproef te houden onder inwoners. Ook worden zorgen geuit over de informatievoorziening aan inwoners. De ambtelijk projectleider zegt toe de opmerkingen en zorgen ter harte te nemen bij de uitvoering van de communicatiecampagne en kondigt aan dat er een routekaart wordt opgesteld, zodat er inzicht is over wat wanneer door wie wordt gedaan.

Wijchen Lokaal informeert wie de inhoud van de enquête bepaalt, waarop het onderzoeksbureau aangeeft dat dit door onafhankelijke onderzoekers wordt bepaald, maar dat de raad elementen en suggesties naar voren kan brengen. Over het feit wie de vraagstelling formuleert is Berenschot helder: ‘ten aanzien van de formulering van de vraagstelling is een politiek debat niet wenselijk. De vraagstelling dient neergelegd te worden bij een onafhankelijk bureau.’ Ten slotte wordt ten aanzien van de draagvlakpeiling door een aanwezige aangegeven dat het van belang is om vooraf vast te stellen wat er met de uitslag gebeurt om discussie achteraf te voorkomen. Ten slotte presenteert Wijchen Lokaal tijdens de informatiebijeenkomst zijn initiatiefvoorstel voor een referendumverordening. Deze wil men gebruiken om een raadgevend referendum te organiseren over de fusie tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021, aanvullend op het draagvlakonderzoek. 15 september: commissievergadering Op 15 september vindt een commissievergadering plaats over de evaluatie van de WDW en over de verkenning bestuurlijke samenvoeging gemeenten Wijchen en Druten. Er worden veel belangrijke en stellige uitspraken gedaan: /

/ / / / /

Ten aanzien van de evaluatie van de WDW merkt het CDA op dat het de fractie verbaast dat de bestuurlijke fusie een belangrijk thema is in het rapport. Het CDA is van mening dat er in het rapport erg wordt voorgesorteerd op een bestuurlijke fusie, terwijl dit niet de focus had moeten zijn. D66 geeft aan het opmerkelijk te vinden dat het merendeel van de gesprekspartners aangeeft de ambtelijke fusie als tussenstap te zien naar een bestuurlijke fusie, terwijl dat tot voor kort nooit zo expliciet door het college is gecommuniceerd. De PvdA geeft aan al een jaar voor de fusie te zijn en het van belang te vinden dat er voor het einde van het jaar een heldere uitspraak is over de toekomst van de gemeente Wijchen, ongeacht de uitkomst. De VVD kondigt aan het fusieproces te staken als blijkt dat het draagvlak hiertoe bij Wijchenaren ontbreekt. De VVD roept op tot verbetering van de communicatie aan inwoners. Meerdere partijen concluderen dat de informatiebehoefte onder inwoners groot is en op dit moment onvoldoende is. Ook worden door verschillende partijen vragen gesteld over financiële consequenties van een fusie en over de naam van de eventueel toekomstige gemeente.

51 Gemeente Wijchen (2020, 14 juli). College B&W niet openbaar Wijchen, agendapunt 4.1 (zaaknummer: 49611-328081). 52 I&O research (2020, juli). Offerte inwonerspeiling Druten en Wijchen. Ondertekend door I&O research op 14 augustus 2020,

ondertekend door werkorganisatie Druten Wijchen op 28 augustus 2020 (zaaknummer: 51718-330992). 53 Gemeenteraad Wijchen (2020, 8 september). Verslag van de informatiebijeenkomst van de gemeente Wijchen.

16

In de beantwoording beaamt het college dat de communicatie met inwoners een belangrijk onderwerp is. Reden hiervoor is dat het college niet wilde communiceren voordat de gemeenteraad een besluit zou nemen over het draagvlakonderzoek. Toegezegd wordt dat er vanaf heden vol wordt ingezet op de communicatie. Het college adviseert negatief over het voorstel van het CDA om een vraag over een toekomstige dorpen-gemeente aan de draagvlakpeiling toe te voegen, aangezien dit tot vertroebeling van de enquête kan leiden. Hierover ontstaat in de commissie discussie. 22 september 2020: raadsvoorstel draagvlakonderzoek aangenomen Op 22 september 2020 wordt het voorstel voor het draagvlakonderzoek aangenomen in de raad van Wijchen. Middels amendementen wordt aan het voorstel toegevoegd dat: ⁄ ⁄

⁄

Alle kiesgerechtigden in de gemeente Wijchen hun mening kunnen geven in een op naam gestelde enquête (raadsbrede steun); Er op een logische plek in de inwonersenquête een duidelijk herkenbare vraag gesteld wordt wat de inwoners van een mogelijke fusie vinden (ingediend door vijf van de zeven fracties en gesteund door één van de twee leden van de fractie van Wijchen Lokaal); Er in de inwonersenquête een vraag wordt opgenomen waaruit kan worden afgeleid of en in welke mate er onder de inwoners van Wijchen draagvlak is voor toekomstige fusies die kunnen leiden tot de vorming van één grote dorpengemeente in het Land van Maas & Waal (ingediend door CDA, D66 en Kernachtig Wijchen). 54

Een amendement van Wijchen Lokaal om in de inwonersenquête een voor/tegen vraag op te nemen over de fusie, haalt het niet. 2 – 25 september 2020: consultatieronde buurgemeenten In september 2020 vinden er consultatiegesprekken over de bestuurlijke toekomst van de gemeenten Wijchen en Druten plaats onder zes buurgemeenten: Nijmegen, Beuningen, Heumen, Neder-Betuwe, West Maas en Waal en Oss. Aanwezig bij deze gesprekken zijn de burgemeester en gemeentesecretaris van de betreffende buurgemeente, een collegelid van de gemeente Druten, een collegelid van de gemeente Wijchen en een strategisch adviseur van de Werkorganisatie Druten Wijchen. Tijdens deze gesprekken worden de belangrijkste vraagstukken in de regio geïnventariseerd en de kansen en complexiteiten die de vorming van een nieuwe gemeente met zich zouden kunnen meebrengen.

Buurgemeenten staan positief tegenover de bestuurlijke fusie tussen Druten en Wijchen, zo blijkt uit de gespreksverslagen, waarbij benadrukt wordt dat men de gemeentelijke samenwerking niet uit het oog dient te verliezen.55 Tijdens het gesprek met de gemeente West Maas en Waal op 23 september wordt door gesprekspartners aangegeven dat zij het opmerkelijk vinden dat er een vraag in de inwonersenquête komt over of inwoners het een goed idee vinden als West Maas en Waal aan zou sluiten bij de herindeling, aangezien de gemeente West Maas en Waal zelf gaat over een eventuele samenvoeging. De collegeleden van Druten en Wijchen geven aan dat zij deze vraag hebben afgeraden, maar dat de raden toch hebben besloten een vraag toe te voegen over hoe men aankijkt tegen een grote dorpen-gemeente op termijn. Er worden geen gemeentenamen genoemd in deze vraag. De gesprekspartner uit West Maas en Waal geeft daarop aan blij te zijn dat dit besproken is en tevreden te zijn met het antwoord. 29 september 2020: gezamenlijke collegebijeenkomst bespreekt proces na resultaat draagvlakonderzoek Tijdens een gezamenlijke collegebijeenkomst op 29 september wordt besproken hoe het vervolgproces na afronding van het draagvlakonderzoek eruit zal zien. Tijdens deze bijeenkomst wordt het voornemen besproken om op de vrijdagochtend na afronding van het draagvlakonderzoek de uitslag te ‘verkennen’.

Op de daaropvolgende zaterdag zal vervolgens door de colleges besluitvorming plaatsvinden over het vervolg, in plaats van op dinsdag.56

29 september - 28 oktober 2020: bijeenkomsten inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties draagvlakonderzoek

54 Gemeenteraad Wijchen (2020, 22 september). Beslisnota Draagvlakonderzoek naar een mogelijke fusie tussen Wijchen en Druten

(zaaknummer: 49611-334330). 55 Gemeente Wijchen (2020, september). Gespreksverslagen Bestuurlijke toekomst gemeenten Wijchen en Druten, consultatieronde

buurgemeenten (zaaknummer: 48615-333310). 56 Werkorganisatie Druten Wijchen (2020, 29 september). Actie- en besluitenlijst collegebijeenkomst.

17

Er vinden tien inwonersbijeenkomsten plaats in Druten en Wijchen als onderdeel van het draagvlakonderzoek. Tijdens deze bijeenkomsten worden onder leiding van bureau Berenschot ambities, opgaven en uitdagingen van de fusie besproken. De sfeer verschilt volgens gespreksverslagen per bijeenkomst van gemoedelijk en constructief tot gespannen en kritisch. In verschillende bijeenkomsten geven inwoners aan dat zij heldere informatie over de voor- en nadelen van de fusie missen. Ook komt regelmatig terug dat men het proces erg snel vindt gaan. 57 Daarnaast worden er vier bijeenkomsten speciaal voor ondernemers georganiseerd in Druten en Wijchen. Doel van de avond is het peilen van het draagvlak voor de bestuurlijke samenvoeging en om hierover in gesprek te gaan. Tijdens deze gesprekken komt naar voren dat men het lastig vindt zich uit te spreken over de mogelijke fusie, omdat men nog te weinig informatie heeft. Ook mist men overtuiging bij de gemeente Wijchen voor een bestuurlijke fusie. Vanwege de aangescherpte coronamaatregelen kunnen er maximaal 30 personen aanwezig zijn per avond.58 Ook vinden er twee bijeenkomsten plaats met maatschappelijke organisaties: een in Druten en een in Wijchen.59 Uit het verslag van het afstemmingsoverleg op 19 oktober 2020 blijkt dat er een groep inwoners is die de enquête niet lijkt te hebben ontvangen. Het blijkt te gaan om een groep ondernemers.

Als deze groep de gelegenheid krijgt alsnog de enquête in te vullen, betekent dit een noodzakelijke verlenging van de deadline van het draagvlakonderzoek. Uit het verslag blijkt eveneens dat door deze fout er bij bestuurders het gevoel van een crisis is ontstaan.60 6-10 november 2020: uitslag draagvlakonderzoek bekend en besproken College Op vrijdag 6 november bespreekt de adviseur van Berenschot de eerste resultaten van het draagvlakonderzoek met de colleges van Druten en Wijchen. Verschillende gesprekspartners geven aan dat de resultaten voor velen teleurstellend waren. Door Berenschot wordt het draagvlak als broos bestempeld. Iedereen was het erover eens dat zonder meer doorgaan met het proces geen recht zou doen aan de uitslag van het draagvlakonderzoek. Conform de afspraak in de collegebijeenkomst van 29 september wordt het gesprek de zaterdag daarop voortgezet. Op zaterdagochtend 7 november bespreken de gezamenlijke colleges de mogelijke scenario’s voor het vervolgproces. Uit gesprekken komt naar voren dat Berenschot hierbij een uitgebreide toelichting geeft op de mogelijke scenario’s, waaronder het scenario van ‘het smalle pad’. In dit scenario zouden beide gemeenten op zoek gaan naar mogelijkheden om tegemoet te komen aan de zorgen die inwoners hebben geuit in het draagvlakonderzoek.

Uit gesprekken blijkt dat na de presentatie door Berenschot beide colleges tijdelijk uit elkaar gaan om in eigen verband de mogelijkheden te bespreken. Na individuele bespreking door beide colleges wordt de plenaire sessie hervat. Het wordt hierbij duidelijk dat beide colleges bereid zijn om te kiezen voor de optie van ‘het smalle pad’: de colleges zullen richting de raden de intentie uitspreken om het traject voort te zetten. Gesprekspartners geven aan dat elke individueel aanwezige hierbij apart wordt gevraagd door de adviseur van Berenschot om steun voor dit voorstel uit te spreken. Na de plenaire ochtendsessie met beide colleges gaan de beide colleges uit elkaar. Uit gesprekken komt naar voren dat de wethouders van Wijchen die middag en avond gelegenheid hebben om met hun achterban te overleggen over het mogelijke vervolg. Gesprekspartners geven aan dat de fractie van Kernachtig Wijchen die zaterdagavond de conclusie trekt dat er geen bestuurlijke fusie zou moeten plaatsvinden. De wethouders van Wijchen sluiten zich die avond bij die conclusie aan en nemen het besluit om de gemeenteraad te adviseren om het proces stop te zetten. Hierover wordt de gemeentesecretaris die avond geïnformeerd. De burgemeester wordt volgens gesprekspartners gebeld met de mededeling dat men niet verwacht uit de situatie te komen.

Op zondag 8 november sturen de vier wethouders van Wijchen een mail richting het college van Druten met de mededeling dat Wijchen stopt met het fusietraject. De beide burgemeesters zijn van te voren niet op de hoogte van deze mail. Uit gesprekken blijkt dat het college van Druten onaangenaam verrast is door de mededeling van de Wijchense wethouders. Op dinsdag 10 november komen de twee colleges weer bijeen na in de ochtend afzonderlijk te hebben vergaderd. Uit gesprekken blijkt dat verschillende aanwezigen hun ongenoegen over de ontstane situatie uiten. Met name het college van Druten uit zich

57 Werkorganisatie Druten Wijchen (2020, oktober). Verslagen inwonersbijeenkomsten draagvlakonderzoek Druten Wijchen (zaaknummer:

48615-337843). 58 Werkorganisatie Druten Wijchen (2020, september/oktober). Verslagen ondernemersbijeenkomsten draagvlakonderzoek Druten

Wijchen (zaaknummer: 48615-337844). 59 Werkorganisatie Druten Wijchen (2020, oktober). Verslagen bijeenkomsten maatschappelijke organisaties draagvlakonderzoek Druten

Wijchen (zaaknummer: 48615-337845). 60 Werkorganisatie Druten Wijchen (2020, 19 oktober). Verslag afstemmingsoverleg verkenning bestuurlijke samenvoeging.

18

kritisch over het eenzijdige besluit van de wethouders van Wijchen om het traject stop te zetten. Uiteindelijk wordt door beide colleges een beslisnota opgesteld waarin de raad wordt geadviseerd om het traject stop te zetten.

Fase 3: besluit bestuurlijke fusie 10 november 2020: colleges adviseren raden niet door te gaan met de fusie Op 10 november komt er een negatief advies van het college over de bestuurlijke fusie. De OR van werkorganisatie Druten Wijchen reageert teleurgesteld op het advies van het college en uit haar zorgen in een brief aan de gemeenteraden. 61 17 november 2020: informatiebijeenkomsten over het draagvlakonderzoek Op 17 november 2020 worden er twee informatiebijeenkomsten belegd over het draagvlakonderzoek: één bijeenkomst voor geïnteresseerden uit Druten en één bijeenkomst voor geïnteresseerden uit Wijchen 62 De bijeenkomsten zijn bedoeld om de raad, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te informeren over het resultaat van het draagvlakonderzoek. Er wordt een toelichting gegeven op het draagvlakonderzoek door een adviseur van Berenschot, waarna er vragen gesteld kunnen worden. Gevolgen draagvlakonderzoek voor de besluitvorming Een aantal raadsleden stelt vragen aan het college over de besluitvorming over de uitkomsten van het draagvlakonderzoek, en een eventuele rol van Berenschot hierin. De adviseur licht toe dat het bureau niet in de advisering treedt, maar wel duiding geeft bij de resultaten van het onderzoek.

Verder licht de adviseur toe dat het zeer gebruikelijk is dat ter voorbereiding van besluitvorming in de raad een standpunt door het college wordt ingenomen en een advies wordt uitgebracht aan de raad. 24 november 2020: commissievergadering over het draagvlakonderzoek Op 24 november 2020 vindt een commissievergadering plaats over het draagvlakonderzoek. 63 Voor deze vergadering ligt er een beslisnota voor om de fusie niet door te zetten. De beslispunten van deze nota luiden als volgt: 1. Kennis te nemen van het feitenboek en de rapportage van het draagvlakonderzoek naar een mogelijke fusie tussen Wijchen en Druten; 2. Gegeven de uitkomsten van het draagvlakonderzoek op 1 december 2020 geen principebesluit te nemen over een fusie met Druten per 01-01-2023; 3. Het college en het bestuur van de WDW de opdracht te geven om de input uit het onderzoek te benutten voor de doorontwikkeling van de WDW; 4. Het college de opdracht te geven om de input uit het onderzoek mee te nemen in het beleid en de plannen van de gemeente. Verschillende fracties reageren op het verloop van het traject. In verband met openstaande vragen, wordt er gevraagd om een evaluatie. Beantwoording college Het college reageert bij monde van wethouder Gerrits op de gestelde vragen. Het college herkent zich niet in het idee dat de raad geen politieke ruimte heeft gekregen.

Het college heeft enkel een advies gegeven en dit ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Het college schetst aanvullend het verloop van het weekend waarin de uitslag van het draagvlakonderzoek is besproken:   

Het college heeft op vrijdag 6 november voorinformatie gekregen van Bureau Berenschot wat betreft de uitslag van het onderzoek. Op 7 november zijn beide colleges bijeen geweest en is de uitslag besproken. Toen is de afspraak gemaakt dat beide colleges hun achterbannen zouden raadplegen. Dat is op diezelfde dag gebeurd. Op 8 november heeft het college van Wijchen een conclusie getrokken en een signaal naar de gemeente Druten afgegeven, namelijk dat de uitslag van het draagvlakonderzoek - volgens het college van Wijchen - helder is, namelijk: er is onvoldoende draagvlak voor de fusie. Druten voelde zich voor het blok gezet en er is veel teleurstelling uitgesproken.

61 Ondernemingsraad Werkorganisatie Druten Wijchen (2020, 23 november). Brief OR inzake bestuurlijke fusie (zaaknummer: 55147-

340514). 62 Verslag van de informatiebijeenkomst van 17 november 2020 gehouden in Zaal Verploegen te Wijchen. 63 Verslag van de Commissievergadering gehouden op 24 november 2020 om 19.30 uur in Wijchen, Maaswaal College, Veenseweg.

19



Op 10 november in de ochtend hebben de beide colleges afzonderlijk vergaderd en een besluit voorbereid. In de middag hebben beide colleges gezamenlijk vergaderd en zijn de beide collegenota’s besproken en vastgesteld, met daarin het advies aan beide raden om het fusietraject niet te vervolgen.

Deze gang van zaken wijkt enigszins af van het verloop zoals dat in het onderhavige onderzoek is gereconstrueerd. Zie ook hierboven, onder de kop 6-10 november. 1 december 2020: de raden nemen een principebesluit over bestuurlijke fusie In de raadsvergadering over de bestuurlijke fusie kijken de fracties terug en vooruit. De meningen over wat er nu moet gebeuren in Wijchen en in de regio, lopen uiteen. De gemeenteraad roept in een motie op om de uitkomsten van het draagvlakonderzoek, waarin inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben aangegeven wat zij van een gemeente verwachten, in het op te stellen strategisch kompas te verwerken. Daarnaast neemt de gemeenteraad een amendement aan waarin opgeroepen wordt om een actieplan op te stellen voor doorontwikkeling van de WDW. De uitvoering van dit plan wordt, door, voor en met de ambtelijke organisatie opgesteld. De gemeenteraden blijven net als de laatste jaren in gemeenschappelijke politieke avonden samenwerken en overleggen over de doorontwikkeling..64

64 Beslisnota 50461 Feitenboek en rapportage draagvlakonderzoek naar een mogelijke fusie tussen Wijchen en Druten.

20

3 3.1 /

Analyse

Overkoepelende analyse

Het handboek gemeentelijke herindeling van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) geeft een handreiking voor de besluitvorming in herindelingsprocessen. Omdat ieder fusieproces anders is, biedt het handboek fuserende gemeenten enige houvast door een aantal processtappen te beschrijven. De eerste stap is een verkenning van de opvattingen in de gemeenteraden, de samenleving en randgemeenten. Hierna volgt een principebesluit waarin de gemeenteraden van beide gemeenten het college de opdracht geven een herindelingsontwerp voor te bereiden. Nadat dit herindelingsontwerp is geformuleerd wordt het ter consultatie voorgelegd aan buurgemeenten, wat uiteindelijk uitmondt in een herindelingsadvies van de provincie aan de minister van BZK.65 Met dit handboek in de hand moet eigenlijk worden geconstateerd dat Druten en Wijchen nooit verder zijn gekomen dan de eerste verkenning. Er is nooit een principebesluit genomen tot het voorbereiden van een herindelingsproces. Ogenschijnlijk was dat echter wel het geval. Er werd een projectplan opgesteld en een projectleider aangesteld voor de bestuurlijke fusie. Verder zijn omliggende gemeenten geconsulteerd over de herindeling van Druten en Wijchen. Ook is een omvangrijke inwonersraadpleging gehouden en zijn informatieavonden belegd over de herindelingsplannen.

De formele werkelijkheid is dat er nooit een besluit is genomen om een herindelingsproces te starten, maar informeel is dat proces wel gestart en later weer afgebroken. Deze spanning tussen de formele werkelijkheid en informele praktijk komt voort uit het feit dat de besluitvorming over de herindeling zich grotendeels in alle beslotenheid heeft voltrokken. Het besluitvormingsproces wordt gekarakteriseerd door vertrouwelijke overleggen (zogenaamde ‘blokhut-besprekingen’) met college- en raadsleden uit Druten, informele collegebesluiten, keukentafel-sessies en andere interne partijberaden. Bestuurlijke, politieke en maatschappelijke debatten over de bestuurlijke toekomst van de gemeente waren hierdoor onvoldoende met elkaar verbonden. Het besluitvormingsproces kende daarom een grillig verloop en was voor alle betrokkenen niet altijd even duidelijk. Dat gold zowel voor het begin van het besluitvormingsproces als voor de beëindiging hiervan. Spanningen en conflicten, die inherent zijn aan ieder herindelingsproces, waren door deze grilligheid en onduidelijkheid lastig beheersbaar. Een voorbeeld daarvan is de discussie omtrent de naamgeving van de gemeente. Waar publiekelijk werd gecommuniceerd dat dit soort details pas na besluitvorming door de raad over de fusie zouden worden besproken, werd intern al over de naamgeving van de nieuwe gemeente gesproken.

Door verschillende gesprekspartners wordt de coronacrisis als een verhinderende factor genoemd voor het traject. Het was niet goed mogelijk om met inwoners in gesprek te gaan en raadsleden zagen elkaar maar weinig. Toch hebben de corona-beperkingen geen dominante invloed gehad op het verloop en de uitkomst van het traject. Het ontbreken van een openbaar politiek debat en heldere bestuurlijke afspraken is bepalender geweest. Als we het besluitvormingsproces nader analyseren, kunnen een aantal conclusies worden getrokken over het herindelingsproces, het maatschappelijk-politiek-bestuurlijk-ambtelijk samenspel in Wijchen en het samenspel met regiogemeenten en de provincie.

3.2 /

Conclusies

65 Ministerie van BZK (2020). Handboek gemeentelijke herindeling.

21

Geen duidelijk ontwikkelperspectief na ambtelijke fusie Zoals iedere ambtelijke fusie had ook de Werkorganisatie Druten Wijchen tot doel om ambtelijke kwetsbaarheden te verminderen, kosten te reduceren en de kwaliteit te verhogen. Over het vervolgperspectief bestond van meet af aan onduidelijkheid. Voor sommigen was deze ambtelijke fusie een eerste stap naar een bestuurlijke fusie, voor anderen een manier om een bestuurlijke fusie te kunnen voorkomen. Achter de schermen is er door de colleges van Wijchen en Druten sinds 2018 steeds intensiever gesproken over een mogelijke bestuurlijke fusie. Over de afspraken die zijn gemaakt en de verwachtingen die bestuurders uit Wijchen en Druten hierover hebben uitgesproken bestaat verschil van inzicht. Feit is wel dat er hier vóór 2020 nooit een politiek of maatschappelijk debat over is gevoerd. De verwachtingen over een eventueel vervolg van de ambtelijke fusie liepen uiteen. Uit de gesprekken die wij hebben gevoerd, blijkt dat het concrete voorstel tot het verkennen van de bestuurlijke fusie binnen zo’n korte termijn voor sommige raadsleden een volstrekte verrassing was.

Dat is opmerkelijk, omdat meerdere betrokkenen aangeven dat er in het verleden is gesproken over samenwerkingen in de regio, het scenario van een fusie met Heumen op tafel heeft gelegen en er in ieder geval in de raadsvergadering van 31 maart 2016 door D66 over een bestuurlijke fusie is gesproken. Maatschappelijke discussie zonder debat in de gemeenteraad Na een lange periode van vertrouwelijke overleggen tussen de colleges van Druten en Wijchen over een bestuurlijke fusie, werd het maatschappelijk debat hierover in januari 2020 gestart door de Wijchense PvdA-fractievoorzitter met een interview in huisaan-huisblad Wegwijs. Dit bracht een keten van reacties teweeg die leidde tot de informele start van een herindelingsproces, het aanstellen van een projectleider en projectondersteuner en de benoeming van een waarnemend burgemeester die het herindelingsproces zou kunnen leiden. Ook gaf de gemeenteraad het college opdracht om een onderzoek uit te voeren naar de voor- en nadelen van een herindeling. Toch is tussen januari en december 2020 geen enkele keer in de gemeenteraad gedebatteerd over het proces en is er ook geen formeel raadsbesluit over genomen. Dit had twee gevolgen die het besluitvormingsproces ernstig hebben gehinderd.

Omdat er in de eerste plaats geen raadsbesluit is genomen, werden politieke en maatschappelijke debatten over de bestuurlijke fusie niet afgerond, waardoor ze de besluitvorming over gemeentelijke fusie konden blijven beïnvloeden. Het tweede gevolg was dat B&W hierdoor geen duidelijk politiek mandaat kreeg om stappen te zetten in het besluitvormingsproces. Dit leidde er uiteindelijk toe dat ieder onderdeel van het proces – zoals de formulering van enquêtevragen voor het opinieonderzoek – inzet werd van politieke strijd en maatschappelijk debat. Veel informaliteit en onduidelijkheid Omdat er geen raadsbesluiten werden genomen, had de besluitvorming over de bestuurlijke fusie een sterk informeel karakter. Het projectplan voor het besluitvormingsproces was een ambtelijke notitie die niet gebaseerd was op enig raadsbesluit. Het gevolg hiervan was dat niemand zich gebonden achtte aan de procesafspraken uit het projectplan. Ook moet worden geconstateerd dat het projectplan weinig handvatten bood om politieke en maatschappelijke discussies over de fusie in goede banen te leiden. Dat vooraf niet was nagedacht over verschillende scenario’s bij verschillende uitkomsten van het opinieonderzoek, zorgde ervoor dat de duiding van de uitslag werd beheerst door politieke dynamiek, waardoor de besluitvorming hierover een nogal chaotisch verloop kende.

Processtappen uit het ‘Handboek herindeling’ zijn niet gevolgd Zoals gezegd schrijft het BZK-‘Handboek herindeling’ voor dat het fusieproces start met een eerste verkenning die wordt gevolgd door een principebesluit van de gemeenteraad waarin het college wordt opgeroepen de voorbereidingen op een herindeling te starten. Ook gaat het handboek ervan uit dat het hele herindelingsproces ongeveer vier jaar duurt. De wens om het herindelingsproces sneller af te ronden leidde ertoe dat de verkennende fase erg uitgebreid werd uitgevoerd (met informatieavonden, een inwonerspeiling en gesprekken met regiogemeenten). Als gevolg hiervan werd het nog te nemen principebesluit ervaren als een definitief besluit, als een ‘go-no-go-moment’. De gemeenteraad heeft zichzelf zo gedurende het proces lang buitenspel gezet. Voor een deel was dat ook een doelbewuste keuze: de meeste raadsleden wilden pas hun standpunt over de fusie pas bepalen als de bevolking zich hierover had uitgesproken. Politieke standpunten pas bepaald toen het maatschappelijke debat al op stoom was Hoewel er ambtelijk en bestuurlijk van uit werd gegaan dat inwoners de voorgenomen fusieplanen zouden accepteren, waren raadsleden en de politieke partijen die zij vertegenwoordigen hier minder gerust op.

Dit leidde ertoe dat de voorstanders van de fusie zich in het maatschappelijke debat niet uitspraken en ook weinig moeite deden om hun achterbannen te overtuigen van de voordelen van een gemeentelijke herindeling met Druten. Zij kozen er zoals gezegd voor om te wachten op de uitkomst van de inwonersraadpleging. De tegenstanders van de fusie kregen hierdoor vrij spel in het maatschappelijke debat. Onvoldoende aandacht voor tijdige communicatie

22

Het maatschappelijke debat dat met het Wegwijs-interview van de PvdA-fractievoorzitter werd gestart, werd vervolgens aan het vrije spel van maatschappelijke krachten overgelaten. De meest gepassioneerde tegenstanders konden hierdoor gemakkelijk het debat overheersen en deden dat ook. Er zijn weinig pogingen ondernomen om een brede maatschappelijke discussie te organiseren waarin ook voorstanders en meer gematigde opvattingen een stem kregen. Zeker toen besloten werd om het geplande opinieonderzoek om te vormen tot een quasi-referendum, had het in de rede gelegen om debatten te organiseren waarin voor- en tegenstanders in gelijke mate aan bod zouden komen. Toch is dat niet gebeurd. Dit heeft voor een gedeelte te maken met corona-beperkingen en de grote tijdsdruk op het proces, en met het feit dat men in eerste instantie pas wilde communiceren na een raadsbesluit over het inwonersonderzoek. Maar nog meer heeft dit te maken met de veronderstelling dat de bevolking – eenmaal gewend aan de ambtelijke fusie – de bestuurlijke fusie gemakkelijk zou accepteren. Door deze veronderstelling is er ook weinig in het werk gesteld om aan de bevolking uit te leggen waarom een fusie met Druten voor de inwoners voordelig zou zijn.

Onbedoeld kregen inwoners hierdoor het gevoel dat er achter hun rug om in hun nadeel werd besloten, ook omdat politieke partijen die aan deze gevoelens appelleerden in het debat geen weerwoord kregen. Bestuurders besturen zonder gemeenteraad Alleen burgemeesters en wethouders zijn aan zet geweest in het besluitvormingsproces, dat zich zoals gezegd overwegend binnenskamers afspeelde. Daar waar steun van de gemeenteraad nodig was, meenden zij hier informeel via de coalitiefracties over te kunnen beschikken. Van een samenspel met de gemeenteraad was niet of nauwelijks sprake. Behalve dat het college zich hierdoor niet politiek – en dus ook niet maatschappelijk – hoefde te verantwoorden, miste het college hierdoor ook kritisch tegenwerk van de gemeenteraad bij de verschillende stappen in het besluitvormingsproces. Nog belangrijker was dat het bestuurders hierdoor aan een politiek mandaat ontbrak om in het besluitvormingsproces de benodigde stappen te kunnen zetten. De positie van Wijchen in de regio is verzwakt Zowel in Druten als in andere gemeenten is met verbazing gekeken naar de ontknoping van het voorbereidende traject. Zeker omdat een eerdere fusiepoging met Heumen een gelijksoortig verloop kende. Het heeft de ervaren betrouwbaarheid van Wijchen als samenwerkingspartner geschaad. Het college lijkt zich hier van bewust.

In de regio wordt opgemerkt dat Wijchen zich sinds het aflopen van het fusietraject bescheidener opstelt. Een blik naar binnen Na het eerder beëindigde fusieproces met Heumen is dit de tweede keer dat een fusieproces voortijdig wordt afgebroken. Beide keren heeft het onvermogen om de fusiepartner als gelijkwaardig te beschouwen, de gemeente parten gespeeld. Ook nu heeft de manier waarop eisen werden gesteld aan de gemeentenaam en de vestigingsplaats van het gemeentehuis veel kwaad bloed gezet in Druten, net zoals de beëindiging van het besluitvormingsproces daar veel irritaties opriep.

23

4

Aanbevelingen en aandachtspunten

4.1 /

Aanbevelingen over intern en extern samenspel

Het besluitvormingsproces ten aanzien van de voorgenomen bestuurlijke fusie met Druten is allereerst een proces dat betrekking heeft op de samenwerkingsrelaties van de gemeente met Druten en andere regiogemeenten. Daarnaast is het ook te zien als een politiek besluitvormingsproces waarin inwoners, politieke partijen, raadsleden, wethouders, burgemeester en ambtenaren een rol spelen. De evaluatie van dit besluitvormingsproces levert zo een aantal lessen op over het interne samenspel tussen samenleving, gemeenteraad, B&W en ambtelijk apparaat en lessen over het externe samenspel met regiogemeenten. Op basis van deze lessen, die in het vorige hoofdstuk zijn besproken, kunnen de volgende aanbevelingen worden geformuleerd.

4.2 /

Aanbevelingen intern samenspel

Laat de gemeenteraad vooraf kaders geven De analyse (zie H3) laat zien dat het besluitvormingsproces over de voorgenomen fusie ernstig werd gehinderd door het gegeven dat de gemeenteraad zich niet had uitgesproken over de te nemen stappen in dit proces. Het college had zichzelf een dienst bewezen als het de gemeenteraad om kaders had gevraagd, omdat de raad het college hiermee een politiek mandaat zou hebben kunnen geven over de te nemen stappen in het besluitvormingsproces. Omdat dit niet is gebeurd, was ieder onderdeel van het fusieproces onderwerp van politiek en maatschappelijk debat. •

Een belangrijke aanbeveling is dan ook dat besluitvormingsprocessen aan duidelijkheid winnen als de gemeenteraad vooraf kaders aangeeft. Dat dient niet te gebeuren in besloten fractieberaden, maar in een openbaar debat, zodat het voor de samenleving goed zichtbaar is welke belangen en meningen bij de besluitvorming zijn meegewogen en op welke wijze dat is gebeurd.

Maak de samenleving deelgenoot van belangrijke ontwikkelingen: voer politieke debatten in het openbaar Een belangrijk deel van de besluitvorming over de bestuurlijke fusie met Druten heeft zich in de beslotenheid van informele collegeontmoetingen en interne fractieberaden voltrokken. Inwoners en hun organisaties kregen hierdoor het gevoel dat achter hun rug om werd besloten. Een ander gevolg van deze beslotenheid was dat het maatschappelijk debat over de bestuurlijke toekomst van de gemeente geen duidelijke verbinding had met het politieke en bestuurlijke debat hierover. •

•

Op grond hiervan en aansluitend op de vorige aanbeveling, is het daarom van belang dat de maatschappelijke belangen en gezichtspunten in een openbaar politiek debat worden afgewogen tot een raadsbesluit. Het maatschappelijke debat kan zo met een politiek raadsbesluit worden afgerond. Bij onderwerpen die gevoelig liggen in de samenleving heeft de gemeenteraad namelijk niet het primaat, maar juist het ultimaat: het politieke debat is de bezegeling en afronding van het maatschappelijke debat. Een aandachtspunt is – zeker bij politiek omstreden onderwerpen – de kwaliteit van het maatschappelijk debat hierover. Als dit debat volledig wordt overgelaten aan het vrije spel van maatschappelijke krachten is de kans groot dat alleen de meest uitgesproken opvattingen gehoord worden; door ervoor te zorgen dat meer genuanceerde visies ook aan bod

24

komen kan het debat worden verrijkt waarmee het voor inwoners en hun vertegenwoordigers meer informatieve waarde heeft. Vertegenwoordigen is een werkwoord en betekent ook kleur bekennen Zoals gezegd hebben de meeste raadsleden in Wijchen geen duidelijk standpunt willen innemen over de bestuurlijke fusie tot dat de opvattingen van de bevolking hierover duidelijk waren. Gemeenteraadsleden hebben zichzelf hierdoor buitenspel gezet (zie boven) terwijl ze zich als volksvertegenwoordigers ook zelf hadden kunnen informeren over de gevoelens in de samenleving over dit onderwerp. •

Het verdient daarom aanbeveling dat gemeenteraadsleden zich meer en meer uitgebreid laten informeren over de opvattingen in de samenleving en dat zij op basis daarvan tot een helder standpunt komen. Dat bevordert de herkenbaarheid van raadsleden in de samenleving, de kwaliteit van het politieke debat en de effectiviteit van de besluitvorming.

Werk aan een ontwikkelagenda voor de Wijchense lokale democratie, ook t.b.v. de profielschets voor de nieuwe burgemeester Bovengenoemde aanbevelingen en aandachtspunten houden ook in algemene zin een opdracht in voor de ontwikkeling van de lokale democratie van Wijchen. Het gaat dan om de verbetering van het samenspel tussen samenleving, raad, B&W en ambtelijk apparaat. •

We bevelen daarom aan dat de gemeenteraad een ontwikkelagenda opstelt voor de versterking van de lokale democratie. Deze agenda bevat geen concrete vernieuwingsvoorstellen maar wel onderwerpen die in een komende raadsperiode nader aandacht verdienen. Gezien de eigen verantwoordelijkheid van de burgemeester voor het bevorderen van de kwaliteit van het lokaal bestuur en de lokale democratie, ligt het in de rede om deze ontwikkelagenda te gebruiken voor het opstellen van een profielschets voor de nieuwe burgemeester. Voor een verdere uitwerking van deze ontwikkelagenda, is het raadzaam om het samenspel tussen samenleving, raad, B&W en ambtelijk apparaat aan een diepgaand en systematisch onderzoek te onderwerpen.

•

•

4.3 /

Aanbevelingen extern samenspel

Ontwikkel een strategische visie op de positie van Wijchen in de regio Wijchen werkt aan een ‘Strategisch kompas’ dat – mede op basis van de uitkomsten van het draagvlakonderzoek - een visie geeft op de bestuurlijke toekomst van de gemeente. De focus ligt hierbij op de wijze waarop Wijchen zijn gemeentelijke taken en opgaven het beste – alleen of samen met anderen – kan uitvoeren. Dit terwijl de samenwerkingsrelaties met regiogemeenten wat averij hebben opgelopen. •

•

Gelet op de gevolgen van de voortijdig beëindigde fusiepoging met Druten voor de relaties in de regio, is het raadzaam dat Wijchen start met het ontwikkelen van een strategische visie op de positie van Wijchen in de regio. Wat heeft Wijchen de regio te bieden op het gebied van huisvesting, economie, onderwijs, zorg, recreatie en toerisme? En wat heeft Wijchen nodig? Dit geeft niet alleen intern, maar ook extern duidelijkheid. Aandachtspunt hierbij is dat deze visie inhoudelijk gedreven is. Als de machtspositie van de gemeente in de regio teveel centraal staat, verliest de visie zijn geloofwaardigheid.

Ga hierover het gesprek aan met regiogemeenten, zelfbewust én bescheiden Deze strategische visie kan een goede basis zijn voor een gesprek met regiogemeenten. Zoals gezegd hebben de relaties hiermee extra onderhoud nodig. •

•

Hoewel collegeleden hun regionale collega’s bijna wekelijks ontmoeten aan verschillende regionale overlegtafels, is het van belang dat – ook buiten deze bestuurlijke overleggen om – gesprekken worden gevoerd met colleges of collegeleden. Voor een ‘operatie-herstel vertrouwen’ is het nodig dat duidelijk zichtbaar wordt geïnvesteerd in het verbeteren van onderlinge contacten. Het gaat natuurlijk ook over de inhoud: dat wat Wijchen de regio te bieden heeft en van de regio nodig heeft, levert hiervoor voldoende bouwstenen. Met dit verhaal kan Wijchen zelfbewust naar buiten treden, al past ook enige bescheidenheid. Hardnekkige beelden over een arrogante opstelling van Wijchen in de regio, kunnen zo worden afgezwakt.

25

26

Bijlage bronnen

Gesprekspartners Naam

Functie

Organisatie

Datum

De heer B. Derksen

Raadslid

Gemeente Wijchen

6 april 2021

De heer K. van Galen

Raadslid

Gemeente Wijchen

6 april 2021

De heer L. Herms

Raadslid

Gemeente Wijchen

6 april 2021

De heer W. Krale

Raadslid

Gemeente Wijchen

6 april 2021

De heer J. de Kievit

Raadslid

Gemeente Wijchen

7 april 2021

De heer P. Gatzen

Raadslid

Gemeente Wijchen

7 april 2021

De heer T. van Bronkhorst

Raadslid

Gemeente Wijchen

8 april 2021

Mevrouw M. van Beek

Burgemeester

Gemeente Wijchen

12 april 2021

Mevrouw E. Mollema

Projectleider

Werkorganisatie Druten Wijchen

13 april 2021

De heer R. Boer

Gemeentesecretaris

Gemeente Wijchen

14 april 2021

De heer G. Gerrits

Wethouder

Gemeente Wijchen

14 april 2021

De heer P. Loermans

Wethouder

Gemeente Wijchen

14 april 2021

De heer T. Burgers

Wethouder

Gemeente Wijchen

16 april 2021

Mevrouw D. Bergman

Burgemeester

Gemeente Beuningen

19 april 2021

De heer H. Driessen

Wethouder

Gemeente Beuningen

19 april 2021

Mevrouw C. van Rhee

Burgemeester

Gemeente Druten

20 april 2021

De heer S. van Elk

Oud-wethouder

Gemeente Druten

20 april 2021

De heer J. Markink

Gedeputeerde

Provincie Gelderland

21 april 2021

De heer A. van den Brink

Medewerker sterk bestuur

Provincie Gelderland

21 april 2021

Mevrouw L. Berendsen

Griffier

Gemeente Wijchen

21 april 2021

27

De heer A. van Eldijk

Journalist

Weekblad Wegwijs

21 april 2021

De heer N. Derks

Wethouder

Gemeente Wijchen

22 april 2021

De heer H. van der Werff

Adviseur

Berenschot

23 april 2021

Mevrouw J. Vink

Adviseur

Berenschot

23 april 2021

De heer W. van Engeland

Onderzoeker

I&O Research

23 april 2021

De heer H. Verheijen

Oud-burgemeester

Gemeente Wijchen

28 april 2021

Bronnen Voor de geraadpleegde bronnen verwijzen wij naar de voetnoten in de rapportage.

28

3.a 61195 Beslisnota voor de raad over Strategisch Kompas 1 Dossier 2631 voorblad.pdf

Raad Informatiebijeenkomst openbaar Wijchen Dossiernummer

2631

Extern Zaak ID

Z/21/061195

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

1 juni 2021

Agendapunt

3.a

Omschrijving

61195 Beslisnota voor de raad over Strategisch Kompas

Organisatieonderdeel

domein Bestuur, Strategie en Projecten - team Strategische projecten en advies

Eigenaar

Mollema, Esther

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf

P0 Bestuur en ondersteuning

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Beek, M. van ( Marijke)

Telefoonnummer steller

06-46824251

E-mail adres steller

e.mollema@drutenwijchen.nl

Bijlagen Beslisnota voor de raad over Plan van aanpak Strategisch kompas Bijlage 1: Plan van aanpak Strategisch Kompas Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

25 mei 2021

Raad Informatiebijeenkomst

1 juni 2021

openbaar Wijchen Commissievergadering Wijchen

10 juni 2021

Stukken gemeenteraad Wijchen

15 juni 2021

Toelichting Dit voorstel is twee weken geleden op de niet-openbare lijst aan de orde geweest. Aan de hand van de opmerkingen van de begeleidingscommissie is het nu aangepast en komt het op de openbare lijst zodat het door kan naar de raad. Voorgesteld besluit 1. Het Plan van Aanpak voor het opstellen van het Strategisch kompas vast te stellen met als kern een functionele fasering van de werkzaamheden en

activiteiten die leiden tot een strategisch kompas, met bijbehorende (tussen)resultaten 2. Het college opdracht te geven het Strategisch Kompas conform het Plan van aanpak te realiseren onder voorbehoud van beschikbaarstelling van de benodigde middelen via de Perspectiefnota

1 Beslisnota voor de raad over Plan van aanpak Strategisch kompas

Openbaar

Zaaknummer: 61195

Beslisnota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Opdrachtformulering Strategisch kompas Voorgesteld besluit de Gemeenteraad besluit: 1. Het Plan van Aanpak voor het opstellen van het Strategisch kompas vast te stellen met als kern een functionele fasering van de werkzaamheden en activiteiten die leiden tot een strategisch kompas, met bijbehorende (tussen)resultaten 2. Het college opdracht te geven het Strategisch Kompas conform het Plan van aanpak te realiseren onder voorbehoud van beschikbaarstelling van de benodigde middelen via de Perspectiefnota Aanleiding Begin 2020 is het traject om te komen tot een strategisch kompas stopgezet in verband met corona en de ontwikkelingen rondom een mogelijke bestuurlijke fusie met Druten. Op 1 december 2020 heeft de gemeenteraad bij het stopzetten van het voornoemde fusietraject het college via een motie opgeroepen om de uitkomsten van het draagvlakonderzoek, waarin inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben aangegeven wat zij van een gemeente verwachten, in het strategisch kompas te verwerken. Begeleidingsgroep Vervolgens heeft een begeleidingsgroep met vertegenwoordiging uit de raad en het college en met de griffier en de gemeentesecretaris als adviseur, ondersteund door de ambtelijke organisatie, zich gebogen over de opdrachtformulering voor het proces naar de totstandkoming van dit kompas.

Deze opdrachtformulering ligt nu voor in de vorm van deze beslisnota en het bijbehorend plan van aanpak in de bijlage. Uitgangspunten De begeleidingsgroep is daarbij uitgegaan van de volgende uitgangspunten, onder andere ingegeven door de ervaringen in het fusieproces en het draagvlakonderzoek:     

 

Verbinding en aansluiting met eerdere trajecten (o.a. strategische verkenningen, draagvlakonderzoek); Inwoners, ondernemers en partners actief betrekken, met extra aandacht voor het benaderen van 'not the usual suspects'; Het proces dynamisch en gefaseerd laten verlopen, waarbij er een nadrukkelijke voorkeur is voor het fysiek bijeenkomen met diegenen waar we informatie van wensen; Het ambitieniveau en doel vooraf bepalen en voldoende tijd nemen; Goede communicatie over het proces om tot een strategisch kompas te komen (wat is het, wie gaat wat doen en waarom, zodat externen (inwoners, organisaties, ondernemers, enz.) inzicht krijgen in nut en noodzaak van een strategisch kompas; De tijd nemen om het traject van het kompas uit te leggen aan betrokkenen; Een zorgvuldige communicatie waarin eerdere trajecten (fusie) worden geduid.

Pagina 1 van 4

Openbaar

Zaaknummer: 61195

Gemeenteraadsverkiezingen De begeleidingscommissie heeft ook rekening gehouden met het feit dat er in maart 2022 gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden, en wel op de volgende manier:   

Er ligt tijdig een analyse op trends, ontwikkelingen en opgaven die input kan zijn voor de politieke partijen; In de maanden februari en maart 2022 liggen de bijeenkomsten met belanghebbenden stil; Er ligt tijdig een basisversie Strategisch kompas dat het nieuwe gemeentebestuur als input kan gebruiken in de coalitievorming, voor het coalitieakkoord en de profielschets van de nieuwe burgemeester.

Het nieuwe gemeentebestuur kan daarin desgewenst nog een aanvulling of verdieping aanbrengen. Fases en resultaten De begeleidingsgroep heeft de kern van de aanpak om te komen tot een Strategisch kompas gedefinieerd als een gefaseerd traject met verschillende processtappen en bijbehorende resultaten: 1. Een analyse van bestaand materiaal 2. Een interactief proces om deze analyse te verdiepen 3. Het bij elkaar brengen van alle informatie in een strategisch kompas 4. Verankering en borging Dit traject is uitgewerkt in een Plan van Aanpak (bijlage), dat een overzicht bevat van welke werkzaamheden en activiteiten er in welke fase plaatsvinden, en een duiding van de resultaten. De begeleidingsgroep stelt uw raad verder voor het college opdracht te geven het Strategisch kompas conform het Plan van Aanpak te realiseren onder voorbehoud van beschikbaarstelling van de benodigde middelen via de Perspectiefnota. Eerdere besluiten Datum

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer)

01-12-2020

Feitenboek en rapportage draagvlakonderzoek naar een mogelijke fusie tussen Wijchen en Druten, motie Strategische visie toekomstbestendige gemeente (20 50461)

13-03-2020

Memo voor het presidium over het tijdelijk stopzetten van het proces om te komen tot een Strategisch kompas

Pagina 2 van 4

Openbaar

Zaaknummer: 61195

Gewenst resultaat Het gewenste resultaat is een Strategisch kompas dat een krachtige impuls voor het strategisch denken over de gemeente als geheel, haar kernen en wijken en de regio vormt. Dit kompas dient als een hulpmiddel voor de gemeentelijke organisatie, de politiek en de lokale gemeenschappen om met initiatieven te komen die toekomstbestendig zijn en die breed gedragen zijn. Het geeft de komende jaren sturing en focus aan het Wijchens beleid en de inzet op de diverse thema’s. We schrijven het kompas daarmee voor het gemeentebestuur, politici, en beleidsmakers, én ook voor inwoners, ondernemers, partners in onze gemeente en partners in de regio. Argumenten 1.1 Met deze beslisnota en het Plan van aanpak wordt de afspraak gestand gedaan dat de Begeleidingsgroep een opdrachtformulering ter besluitvorming aan de raad aanbiedt, als reactie op de motie ‘Strategische visie toekomstbestendige gemeente’ 2.1 De fasering in stappen in het Plan van aanpak maakt helder hoe het strategisch kompas tot stand komt en komt tegemoet aan de wens om a. bruikbare tussenresultaten te hebben en b. het nieuwe gemeentebestuur de ruimte te geven om desgewenst nog een verdiepingsslag te maken.

2.2 Het Plan van aanpak komt tegemoet aan de uitgangspunten van een afgewogen tijdspad en een zorgvuldige communicatie, het betrekken van alle doelgroepen en een heldere duiding – lessen die zijn geleerd in het draagvlakonderzoek naar een mogelijke bestuurlijke fusie met Druten. Tegenargumenten en risico’s 2.1 De beschikbaarstelling van de middelen is onder voorwaarden Het budget gaat mee in de Perspectiefnota en wordt integraal afgewogen met de andere aanvragen voor nieuw beleid. Daarmee is de financiering nu nog niet zeker. In feite is het kompas een voortzetting van een eerder gestart project en een deel van de dekking is van daaruit verzekerd. Mocht het totale budget niet beschikbaar komen, dan wordt in ieder geval het tussenproduct, de analyse, in september opgeleverd. En moet worden bekeken of en op wat voor manier het deelbudget dat meekomt vanuit het eerdere kompas, kan worden ingezet. Financiële gevolgen Om dit kompas op een zorgvuldige en professionele manier te realiseren is inzet op communicatie, zowel voor advies als voor middelen, en begeleiding bij het interactieve proces benodigd, terwijl de projectleiding gezien de complexiteit en dynamiek intern wordt belegd. De projectondersteuning is ook intern belegd. Meer achtergrondinformatie is te vinden in het Plan van aanpak.

Pagina 3 van 4

Openbaar

Zaaknummer: 61195

De voornoemde inzet en het mogelijk maken van de interactieve bijeenkomsten brengen samen de volgende kosten met zich mee: Betreft

Bedrag

1. Advies en begeleiding - Opstellen en uitvoeren van een communicatieaanpak - Begeleiding van de bijeenkomsten in het cocreatieve proces

€ 50.000

2. Communicatie - De middelen waarmee het project en de bijeenkomsten vorm worden gegeven en onder de aandacht worden gebracht

€ 20.000

3. Facilitaire kosten

€ 15.000

Totaal:

€ 85.000

Voor een deel van de dekking is een restbudget van € 20.000 beschikbaar uit het eerder opgestarte traject. De overige dekking wordt opgenomen in de perspectiefnota. Er wordt nog gekeken naar subsidiemogelijkheden (provincie Gelderland). Communicatie Zoals eerder vermeld is het belang van een zorgvuldige communicatie groot. Zowel om het proces van het strategisch kompas goed te over te brengen als om de relatie met de fusie en het draagvlakonderzoek goed neer te zetten. Er is voor gekozen om gezien de dynamische omgeving en de vele in-en externe actoren de projectleiding binnen de WDW organisatie te beleggen en extern communicatieadvies in te huren. Na inhuur wordt een communicatieaanpak ontwikkeld en uitgevoerd. In die aanpak wordt ook meegenomen hoe de tot nu toe niet betrokken / lastiger te betrekken doelgroepen in de samenleving kunnen worden benaderd voor deelname aan het kompas. Inwonersparticipatie Inwoners maar ook andere groepen uit de samenleving en samenwerkingspartners worden betrokken in het interactieve proces om input te leveren over hun toekomstbeeld voor Wijchen. Dit proces is uitgewerkt in het plan van aanpak. Uitvoering of Vervolgstappen Nadat de raad heeft ingestemd met het Plan van aanpak kan het traject starten conform de fasering. De Begeleidingscommissie houdt een rol als klankbordgroep. Geheimhouding: Niet van toepassing.

Pagina 4 van 4

1 Bijlage 1: Plan van aanpak Strategisch Kompas

Strategisch kompas gemeente Wijchen Plan van aanpak mei 2021

Over dit Plan van aanpak Begin 2020 is het traject om te komen tot een Strategisch kompas stopgezet in verband met corona en de ontwikkelingen rondom een mogelijke bestuurlijke fusie met Druten. Op 1 december 2020 heeft de gemeenteraad bij het stopzetten van het voornoemde fusietraject het college via een motie opgeroepen om de uitkomsten van het draagvlakonderzoek, waarin inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben aangegeven wat zij van een gemeente verwachten, in het strategisch kompas te verwerken. Een begeleidingsgroep met vertegenwoordiging uit de raad en het college en met de griffier en de gemeentesecretaris als adviseurs, ondersteund door de ambtelijke organisatie, heeft zich gebogen over de opdrachtformulering voor het proces naar de totstandkoming van dit kompas, met als resultaat dit Plan van aanpak.

1. INLEIDING Waarom een Strategisch kompas? Nu duidelijk is dat de bestuurlijke fusie tussen gemeenten Druten en Wijchen op 1 januari 2023 niet doorgaat, heeft de gemeente Wijchen behoefte aan een nieuwe strategische visie. De laatste strategische visie is gemaakt in 2007. In de nieuwe strategische visie, vanaf nu Strategisch kompas, willen we inzoomen op wat voor gemeente we als Wijchen willen zijn gezien de nieuwe strategische opgaven en ontwikkelingen die spelen. Bijvoorbeeld in relatie tot de vergrijzing, de woningbouwopgave of de duurzaamheidsopgave. Hoe geven we deze opgaven vorm? Hoe houden we koers op de lange termijn? Wat is de context waarin we ons begeven? Wat is onze positie in de regio? Een Strategische kompas geeft de komende jaren sturing en focus aan ons beleid en inzet op de diverse thema’s. Bij het opstellen van deze visie moeten we rekening houden met het verleden en heden. De situatie nu is anders dan een jaar geleden. In het traject tot een mogelijke fusie is de Wijchense inwoners gevraagd hun stem te laten horen over een mogelijke fusie met Druten. Zij hebben in het draagvlakonderzoek waardevolle input geleverd over wat zij belangrijk vinden binnen onze gemeente. En nu er geen fusie komt, willen zij waarschijnlijk weten hoe de toekomst eruit ziet.

Wanneer we in gesprek gaan met inwoners over het Strategisch kompas, moeten we voorkomen dat inwoners het gevoel krijgen dat ze opnieuw om dezelfde informatie gevraagd wordt. Voor inwoners moet helder zijn wat het kompas behelst en hoe de eerdere input gebruikt Strategisch kompas gemeente Wijchen – Plan van aanpak mei 2021

1

gaat worden die is ingebracht vanuit de context van de bestuurlijke fusie. Daarnaast zijn de verkiezingen in aantocht. We moeten er rekening mee houden dat de verkiezingscampagnes een effect kunnen hebben op dit proces. Omgekeerd biedt dit proces ook waardevolle informatie voor de partijen die deelnemen aan de verkiezingen. Belangrijk is dat we ons realiseren dat het strategisch kompas een horizon van 10-20 jaar heeft en daarmee verder gaat dan de korte termijn van de raadsverkiezingen in 2022. Wat moet het opleveren? Het Strategisch kompas moet een krachtige impuls vormen voor het strategisch denken over de gemeente als geheel, haar kernen en wijken en de regio. Dit kompas dient als een hulpmiddel voor de gemeentelijke organisatie, de politiek en de lokale gemeenschappen om met initiatieven te komen die toekomstbestendig zijn en die breed gedragen zijn. Dit geeft de komende jaren sturing en focus aan ons beleid en onze inzet op de diverse thema’s. We schrijven de nieuwe strategische visie voor het bestuur, politici, beleidsmakers én voor inwoners, ondernemers, partners in onze gemeente én partners in de regio. Uitgangspunten proces: 

We duiden de verbinding met eerdere trajecten Voor inwoners is duidelijk hoehet één zich tot het ander verhoudt en hoe eerdere input gebruikt gaat worden.



We betrekken inwoners, ondernemers en partners Het is een dynamisch en gefaseerd proces dat samen met de gemeenschap, dus in co-creatie, tot stand komt. We vinden het belangrijk om inwoners, ondernemers en partners actief en creatief te betrekken bij het vormgeven van de nieuwe strategische visie. We willen actief met hen in gesprek over de toekomst van Wijchen.



We benaderen en stimuleren inwoners om mee te doen Het is belangrijk om op creatieve wijze verschillende (groepen) inwoners met verschillende achtergronden te spreken om een beeld te krijgen van de meningen die er leven.



We bepalen vooraf het ambitieniveau, hebben een helder doel en nemen de tijd Dit is na het draagvlakonderzoek een kans. Om het vertrouwen van de inwoners niet te beschadigen moeten we: a. vooraf scherp krijgen hoe ambitieus willen we zijn. Vele inwoners en partners bereiken met veel verschillende vormen kost veel tijd en inzet. b. aansluiten bij het doel. Wat gaan we met de informatie doen? Als het geen helder doel heeft dan loop je het risico dat het vertrouwen van inwoners beschadigd wordt. We willen gericht informatie verzamelen. c. de tijd nemen. Van het fusieproces hebben we geleerd dat het belangrijk is om de tijd te nemen voor dit soort processen en ze goed toe te lichten en te duiden.