Agendabundel

Antwoord: Voorbeelden van inzet die gepleegd zijn is een korte huurschuld overnemen (één of twee maanden), waarbij we in de tussenliggende periode de betrokkenen verplichten om hulp te aanvaarden en akkoord te gaan met het hulpverleningsplan. Ook hebben we het budget aangewend om bijvoorbeeld een hond een maand lang te kunnen laten opvangen in een dierenpension, zodat de persoon in kwestie een maand lang tot rust kon komen bij zijn familie en daarna in een schoon huis weer een nieuwe start kon maken met een hulpverleningsplan. We gebruiken deze methode alleen als we er echt niet anders uit komen binnen bestaande wet- en regelgeving. Het is dus een noodoplossing. Hoewel het exacte aantal niet te achterhalen is, hebben we het budget vanaf de start in 2017 een aantal keren per jaar keer ingezet. Vraag 5:

Kunt u ons informeren over de gemoeide baten en lasten van de doorbraakmethode sinds de invoering hiervan?

Antwoord: Het zijn oplossingen geweest met een kosten post tot maximaal € 2.000 per betrokkene. Met deze oplossing is het in alle gevallen mogelijk geweest om de hulpverlening weer op te starten. Geheimhouding: Niet van toepassing.

https://open.overheid.nl/repository/ronl-773fa16f-0aa1-4f62-97e706efd10232c9/1/pdf/kamerbrief-versterking-positie-decentrale-volksvertegenwoordigingen.pdf 1

Pagina 2 van 2

De Gemeenteraad van Wijchen Welke methode hanteren we in de zorg?

Schriftelijke vraag van de fractie van D66 Wijchen Ingediend: 30 november 2023 Aanleiding: Tijdens de raadsvergadering van 9 november 2023 is er gesproken over de doorbraakmethode. Het college heeft daarbij aangegeven dat we de doorbraakmethode al hanteren, dat er een doorbraakbudget is en dat dit budget ook ingezet wordt. Ook worden er nu mensen opgeleid in deze methode. Als fractie zijn wij positief verrast hierover. Wij zien de doorbraakmethode als een manier om onderbouwd maatwerk te leveren. Echter, zijn wij ook van mening dat we niet verrast mogen worden door een (eventuele) wijziging van uitvoering en methodiek. De wethouder stelt op 9 november dat er alleen hoofdlijnen worden vastgesteld en dat de uitvoering en methodiek bij de professionals liggen. Echter, zijn wij van mening dat we als raad ook geïnformeerd moeten worden over de uitvoering en dat wij als raad ook gaan over de uitvoering. Wij voelen ons gesterkt in deze mening door de kamerbrief over versterking positie decentrale volksvertegenwoordigingen1. Hierin staat: “Duidelijk moet zijn dat ook in dit bestel de raden en staten over alles gaan, dus ook over de uitvoering.” Wij zijn van mening dat we te allen tijde de vinger aan de pols moeten houden. En dat we als fractie kritisch moeten blijven op onszelf en de organisatie om zodoende eventuele problemen in beleid of uitvoering te voorkomen.

Daarom stellen wij de volgende vragen. Vragen: 1. Hoeveel mensen zijn er momenteel getraind in de doorbraakmethode en bij welke afdeling zijn ze werkzaam? 2. Hoeveel mensen gaan er getraind worden in de doorbraakmethode en in welke afdeling zullen ze werkzaam zijn? 3. Gelet op het feit dat de gemeenteraad ook gaat over de uitvoering (zie de kamerbrief over versterking positie decentrale volksvertegenwoordigingen2). Kunt u ons informeren over wanneer en waarom er door u is gekozen om de doorbraakmethode te hanteren, wat de huidige status is en uw toekomstplannen? 4. Kunt u ons informeren over het aantal personen die geholpen zijn door de doorbraakmethode sinds de invoering van de doorbraakmethode? 5. Kunt u ons informeren over de gemoeide baten en lasten van de doorbraakmethode sinds de invoering hiervan? Namens de fractie van D66 Wijchen, Maikel Lukkezen

1

https://open.overheid.nl/repository/ronl-773fa16f-0aa1-4f62-97e7-06efd10232c9/1/pdf/kamerbriefversterking-positie-decentrale-volksvertegenwoordigingen.pdf 2 https://open.overheid.nl/repository/ronl-773fa16f-0aa1-4f62-97e7-06efd10232c9/1/pdf/kamerbriefversterking-positie-decentrale-volksvertegenwoordigingen.pdf

Raad openbaar Wijchen Dossiernummer

5378

Extern Zaak ID

Z/23/146959

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

1 februari 2024

Agendapunt

5.d

Titel

146959 informatienota Antwoord op schriftelijke vragen Verbreding A50

Organisatieonderdeel

domein Fysieke leefomgeving - team Gebiedsinrichting

Eigenaar

Eijkhout, Michel

Soort nota

Informatienota

Programma/Paragraaf

P2 Verkeer en vervoer

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Bronkhorst, T. (Twan) van

Telefoonnummer steller

0884327453

Bijlagen 146959 informatienota Antwoord op schriftelijke vragen Verbreding A50 Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

12 december 2023

Stukken Agendacommissie Wijchen

20 december 2023

Raad openbaar Wijchen

1 februari 2024

Voorgesteld besluit 1. De raad neemt de informatienota ter kennisname aan. Besluit (Ter kennisneming aangenomen) 1. De raad neemt de informatienota ter kennisname aan.

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/146959

Informatienota voor de Gemeenteraad Antwoord op schriftelijke vragen CDA Wijchen: Verbreding A50 Kernboodschap CDA Wijchen heeft schriftelijke vragen gesteld over de verbreding van de A50 en de gevolgen daarvan. We zijn tevreden met de gekozen variant waarbij 2 x 3 rijstroken gerealiseerd worden. Er kan echter nog weinig gezegd worden over de gevolgen. Eerdere besluiten Datum

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer)

Antwoord van het college In navolgende tekst beantwoorden wij de gestelde vragen Hierover heeft het CDA Wijchen de volgende vragen: 1. In hoeverre bent u het met de fractie van CDA Wijchen eens dat de gemeenteraad van Wijchen geen actieve rol heeft in dit traject, terwijl dit wel een grote invloed heeft op de mobiliteit en bereikbaarheid van onze gemeente en de direct aanwon- enden van de A50 en specifiek het knooppunt Bankhoef? Hoe en wanneer informeert u de gemeenteraad over dit dossier? Antwoord: De rol van de gemeenteraad en het college van Wijchen is beperkt omdat dit een Rijksproject is. De gemeente Wijchen is vanaf het begin betrokken in een adviserende rol. Portefeuillehouder Twan van Bronkhorst is lid van de bestuurlijke adviesgroep van de Stuurgroep A50 en de beleidsmedewerker Mobiliteit is lid van de klankbordgroep A50. De minister heeft de ontwerp-Structuurvisie A50 Ewijk-Bankhoef-Paalgraven vastgesteld. Vanaf 1 november tot 13 december liggen de stukken ter inzage. De stukken worden integraal beoordeeld. Duidelijk is al dat er een zienswijze ingediend zal gaan worden. Nu er een ontwerp structuurvisie is vastgesteld kunnen na beoordeling van de stukken ook de vragen van de aangenomen motie 16 d.d. 07-07-2022 beantwoord worden. Met de resultaten van de integrale beoordeling zal op korte termijn een informatienota opgesteld worden.

Pagina 1 van 3

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/146959

2. Op welke wijze behartigt het college de belangen van de gemeente Wijchen en haar inwoners in dit dossier? Antwoord: Wethouder van Bronkhorst is de portefeuillehouder Mobiliteit en bestuurlijk accounthouder A50 voor de GMR. Als lid van de bestuurlijke adviesgroep (BAG) adviseert de wethouder de stuurgroep A50. De beleidsadviseur Verkeer is lid van de klankbordgroep MIRT A50 en draait mee in diverse werkgroepen die onderzoek doen naar de ondersteunende mobiliteitsaanpak. Zoals onderzoek doortraproute Nijmegen–Wijchen-Oss en Bus Rapid Transit (BRT) Nijmegen–Eindhoven. We gaan naar de, door RWS georganiseerde, informatieavonden A50 en spreken met de leefbaarheidsgroepen van Niftrik en Hernen en andere betrokken inwoners. Verder is dit A50 dossier uiteraard actueel binnen de Groene Metropoolregio (GMR). De GMR heeft overleg met de Regio NO Brabant en is er bestuurlijk overleg met de gemeente Oss. 3. Op dit moment is de ontwerp-structuurvisie vastgesteld. Is het college van plan daar zienswijzen op in te dienen? Antwoord: Ja, zie ook het antwoord bij de 1e vraag. We zijn tevreden met de gekozen variant waarbij 2 x 3 rijstroken gerealiseerd worden. Wel blijven wij aandacht vragen voor: • De afwikkeling van het langzaam verkeer bij Niftrik; • Het geluid en fijnstof; • Het onderliggende wegennetwerk (o.a. A326, Drutenseweg N845, Maas en Waalweg N322); • De aan- en omwonenden. 4.

Voor de aanwonenden is aandacht voor fijnstof en geluid van groot belang. Hoe gaat u deze belangen behartigen in dit traject? Antwoord: Voor ons zijn de gevolgen voor geluid en fijnstof van de verbreding op de leefomgeving van onze inwoners belangrijke aandachtpunten. Vooral de toename van de geluidbelasting. Zie ook de beantwoording bij vraag 3. Bij het opstellen van het gedetailleerd ontwerp krijgen we meer inzicht hoeveel de geluidbelasting gaat toenemen bij bewoners die langs de A50 wonen en bij bewoners van omliggende wegen. En welke maatregelen het Rijk van plan is te nemen om dit te beperken. Bij het opstellen van het gedetailleerd ontwerp zijn wij vanuit de bestuurlijke stuurgroep en klankgroep betrokken. 5. Agrariërs, voetgangers en fietsers die regelmatig gebruik maken van de Maasbrug, maken zich zorgen of er wel een eventueel nieuw te realiseren oversteek komt. Deelt u deze zorgen en hoe gaat u daar mee om? Antwoord: Wij maken ons daar geen zorgen over. Met de keuze voor 2x3 op de bestaande brug, gebruikt men de huidige ruimte van het langzame verkeer voor de snelweg. Een nieuwe brug voor het langzame verkeer is daar de oplossing voor en deze is in de ontwerp structuurvisie opgenomen. 6.

Hoe schat u het belang in dat beide kanten van de Maas voor langzaam verkeer bereikbaar moeten blijven en gaat u zich daar voor inspannen? Antwoord: Wij worden betrokken bij het onderzoek en worden gevraagd inbreng te geven. De belangen zijn groot en de vooruitzichten zijn goed te noemen. Wij hebben aandacht voor de afwikkeling van het langzame verkeer in Niftrik. Onze inzet richt zich op het langzaam verkeer niet door Niftrik maar er omheen te laten afwikkelen.

Pagina 2 van 3

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/146959

7. Met de verbreding naar drie rijbanen van de A50 zijn er consequenties voor aanwonenden en grondbezitters die door deze verbreding en aanleg van een aparte brug voor langzaam verkeer weg zouden moeten. Is het al duidelijk of dit het geval is? Antwoord: Op dit moment is er geen zicht op verplichte verhuizing/aankoop van woonhuizen vanuit het voorliggende ontwerp. Wel zijn er verschillende locaties waar het ontwerp bebouwde/particulieren percelen raakt. In de volgende fase zal het ontwerp gedetailleerde worden uitgewerkt en kan het zo zijn dat er in samenspraak met bewoners langs het tracé alsnog een woonhuis wordt aangekocht. 8. Er is nu een voorkeur om de brug voor langzaam verkeer aan de kant van Niftrik aan te leggen. Wat betekent dat voor de woningen aan de Dorpsstraat van Niftrik die grenzen aan het talud van de A50? Antwoord: Dit heeft geen gevolgen voor deze woningen. Wel zal het talud van de A50 aangepast worden waardoor de teen van het talud verder opschuift. Voor zover bekend heeft dit geen gevolgen voor de tuinen in Niftrik.

Pagina 3 van 3

Raad openbaar Wijchen Dossiernummer

4222

Extern Zaak ID

Z/22/094705

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

1 februari 2024

Agendapunt

5.f

Titel

94705 informatienota aanpak energiearmoede

Organisatieonderdeel

domein Fysieke leefomgeving - team Milieu

Eigenaar

Hooff, Van, Wietske

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf

P6 Sociaal domein

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Derks, N.G. (Nick)

Telefoonnummer steller

06 43 422505

Bijlagen 94705 informatienota aanpak energiearmoede Regeling duurzame koelkastenWIJCHENopzetDEF_2 Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

29 november 2022

Stukken gemeenteraad Wijchen

9 december 2022

Raad gesprekstafel Wijchen

12 januari 2023

Raad openbaar Wijchen

1 februari 2024

Voorgesteld besluit

Besluit (Ter kennisneming aangenomen) De informatienota wordt ter kennisneming aangenomen.

Openbaar

Zaaknummer: 94705

Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Aanpak energiearmoede Kernboodschap In het kader van de aanpak van energiearmoede hebben wij geld ontvangen van het Rijk. Dit geld zal worden gebruikt voor de inzet van energieklusteams die bij mensen thuis kleine energiebesparende maatregelen aanbrengen en een koelkastenregeling. Eerdere besluiten Datum 30-08-2022

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer) Z/22/081534 Het college besluit: Sobolt de opdracht te verlenen om de aanpak energiearmoede uit te voeren conform hun offerte.

Toelichting In het kader van het terugdringen van energiearmoede heeft de gemeente Wijchen een bedrag van 585.766 euro gekregen van het Rijk. Deze uitkering is bedoeld voor het nemen van fysieke maatregelen bij inwoners die te maken hebben met energiearmoede en komt bovenop de energietoeslag, een financiële uitkering voor mensen met een laag inkomen. Aan deze zogenaamde Specifieke Uitkering (SPUK) van het Rijk zijn voorwaarden verbonden. De belangrijkste zijn dat het geld vóór 31 december 2023 uitgegeven moet zijn en dat het uitgegeven moet worden aan concrete maatregelen om energie te besparen. Energieklusteam Het college heeft opdracht gegeven aan Sobolt/Energieklus voor de inzet van een energieklusteam. Dit team komt op afspraak bij mensen thuis om kleine energiebesparende maatregelen aan te brengen en advies te geven. Denk daarbij aan maatregelen zoals tochtstrips, radiatorfolie, ledlampen, maar ook bijvoorbeeld de CV lager zetten. Geselecteerde huishoudens ontvangen een brief met daarin uitleg over het project en hoe zij een afspraak kunnen maken. Dit kan zowel via de website als telefonisch rechtstreeks bij Sobolt/Energieklus. We hebben voor deze aanpak gekozen omdat uit onderzoek van TNO blijkt dat energiearmoede vooral ook speelt bij huurders van sociale en partculiere huurwoningen.

Daarnaast hebben we bij eerdere aanpakken gemerkt dat deze doelgroep extra aandacht nodig heeft. Zo werden de gratis boxen ter waarde van 70 euro met energiebesparende maatregelen maar matig afgenomen door huurders ondanks uitgebreide communicatie. De noodzaak van extra aandacht geldt zeker voor mensen met financiële problemen, die ook bij de doelgroep voor dit project horen. Door naar de mensen toe te komen denken we dat we ze beter kunnen helpen. Selectie huishoudens In de selectie van de huishoudens hebben we ons er op gericht om de hulp zo goed mogelijk bij de mensen terecht te laten komen die dit het hardst nodig hebben. Zo ontvangt iedereen die de energietoeslag toegekend gekregen heeft een brief. Ook

Pagina 1 van 3

Openbaar

Zaaknummer: 94705

hebben we gegevens over WOZ-waarde en energielabels gecombineerd. Daarnaast is er ook gekeken naar de wijken waarvan bekend is dat het inkomensniveau over het algemeen lager is. Dit is afgestemd met de collega’s die direct met deze doelgroep te maken hebben en maatschappelijke partners zoals de Voedselbank en MeerVoormekaar. Ook is er met de woningcorporaties gesproken over welke complexen van hen extra aandacht behoeven. De brieven worden niet allemaal tegelijk verstuurd. Per keer worden er zo’n 500 adressen die bij elkaar in de buurt liggen aangeschreven zodat het energieklusteam efficiënt kan plannen. Vanwege de combinatie van verschillende gegevens kan het zijn dat mensen uit eenzelfde straat niet allemaal een brief ontvangen. Dit heeft vooral te maken met de energietoeslag. Bij het toekennen hiervan is alleen gekeken naar het inkomen en bijvoorbeeld niet naar het energielabel van de woning. Het heeft er ook mee te maken dat we van veel woningen geen recent energielabel hebben. Bovendien kunnen ook mensen die wonen in een woning met een goed label baat hebben bij een bezoek van een energieklusser, vooral op het gebied van advies over gedrag, ledlampen en apparaten. Koelkastenregeling Het vervangen van energie slurpende apparaten vermindert CO2 uitstoot en draagt bij aan het verlagen van de energierekening.

Daarom is ervoor gekozen om van het resterende budget van de SPUK een koelkastenregeling op te zetten. Een koelkast staat altijd aan. Het verbruik van een koelkast is relatief gebruiksonafhankelijk, zoals dat bijvoorbeeld bij een wasmachine wel het geval is. Ook hoeven er geen aanpassingen in de woning gedaan te worden, zoals dat vaak wel het geval is voor elektrisch koken. Als een koelkast van 10 jaar of ouder wordt vervangen door een energiezuinig model dan levert dit een dusdanige vermindering van de CO2 uitstoot op dat hiermee ook ruimschoots de CO2 uitstoot van het maakproces gecompenseerd wordt. De koelkastenregeling is gekoppeld aan het bezoek van het Energieklusteam. Tijdens het bezoek inspecteert het teamlid ook de koelkast. Daarbij wordt gekeken naar het bouwjaar van de koelkast en het verbruik zover dat bekend is. Ook wordt er gekeken naar de algehele staat van de koelkast: sluit deze nog goed af? zitten er scheuren in de afsluiting? slaat de motor vaak aan? Op basis van deze informatie kan bepaald worden of de koelkast aan vervanging toe is. Als dit het geval is krijgt de inwoner een link naar het formulier op de gemeentelijke website waar de koelkast aangevraagd kan worden. De aanvrager kan een koelkast kiezen uit een lijst van modellen die geselecteerd zijn op basis van het energielabel en de prijs.

Daarnaast bevatten alle geselecteerde koelkasten een vriesgedeelte, mede op verzoek van de Voedselbank, zodat eten langer bewaard kan worden. Door de koelkast te laten beoordelen door een onafhankelijk persoon zorgen we ervoor dat er geen koelkasten vervangen worden die nog goed zijn. Ook wordt hiermee fraude voorkomen, de aanvraag wordt immers alleen toegekend wanneer het energieklusteam heeft geoordeeld dat de koelkast aan vervanging toe is. Naast de check van de koelkast vindt er ook een financiële check van de aanvrager plaats. Daarbij wordt gekeken naar het inkomen en vermogen van de aanvrager. Zo zorgen we dat de koelkast terecht komt bij de personen die zelf onvoldoende middelen hebben om een energiezuinige koelkast te kopen. Voor toekenning van een koelkast mag een huishouden niet meer inkomen hebben dan 110% van de bijstandsnorm. Daarnaast mag het vermogen niet hoger zijn dan in de Participatiewet wordt toegelaten. De doelgroep van deze regeling ruimer dan de bestaande regeling huishoudelijke apparaten. Daarnaast gaat het hier specifiek om koelkasten met een goed energielabel.

Pagina 2 van 3

Openbaar

Zaaknummer: 94705

De leverancier is verplicht om indien gewenst de oude koelkast retour te nemen en correct te verwerken. Echter daarvoor is wel de medewerking van de eigenaar nodig en niet alle leveranciers bieden het terugnemen van de oude koelkast actief aan. We gaan aanvragers hier wel op wijzen wanneer hun aanvraag is toegekend. Gevolgen Een groot deel van de inwoners die moeite hebben met het betalen van hun energierekening zullen geholpen worden met energie besparen zodat de kosten naar beneden gaan. Daarnaast dragen de maatregelen ook bij aan het terugdringen van de CO2 uitstoot. Communicatie Er zal een persbericht verspreid worden. Ook komt er een specialpagina in de Wegwijs waarin ook andere gemeentelijke diensten voor deze doelgroep onder de aandacht worden gebracht. Het energieklusteam neemt ook een flyer mee naar de huisbezoeken waarin ook de overige diensten en contactgegevens staan. Uitvoering of Vervolgstappen Op korte termijn zullen de eerste geselecteerden een brief ontvangen, waarna zij een afspraak kunnen inplannen. De brieven worden verspreid over een periode van zo’n 5 maanden. Tegelijkertijd zal de koelkastenregeling gaan lopen. De verwachting is dat het totale project ruimschoots voor de deadline vanuit het Rijk van 31 december 2023 afgerond zal zijn. Geheimhouding: Nee Niet van toepassing.

Pagina 3 van 3

Tijdelijke beleidsregels eenmalige verstrekking duurzame koelkasten gemeente Wijchen Wetstechnische informatie Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel

gemeente Wijchen Tijdelijke beleidsregels eenmalige verstrekking duurzame koelkasten gemeente Wijchen Tijdelijke beleidsregels eenmalige verstrekking duurzame koelkasten gemeente Wijchen

Besloten door College van B&W Deze versie is geldig tot (als de Geldig tot 1 januari 2024 vervaldatum is vastgesteld) Onderwerp Energiearmoede/duurzaamheid Grondslagen De artikelen 1:3, vierde lid, 3:42, titel 4.3 en titel 4.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb); Artikel 147 en artikel 149 van de Gemeentewet Regelgeving die op deze regeling is gebaseerd (gedelegeerde regelgeving) Datum TerugBetreft inwerking- werkende treding kracht

1 januari 2023

Ontstaansbron: datum ondertekening; bron bekendmaking

Inwerkingtreding : datum ondertekening; bron bekendmaking

nvt

Het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Wijchen, Gelezen de beslisnota Energiearmoede; Met inachtneming van de specifieke uitkering (SPUK) energiearmoede; gelet op de artikelen 1:3, vierde lid, 3:42, titel 4.3 en titel 4.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb); gelet op de artikelen 147 en 149 van de Gemeentewet;

besluit vast te stellen de: Tijdelijke beleidsregels eenmalige verstrekking duurzame koelkasten gemeente Wijchen

Geconsolideerde tekst van de regeling

Hoofdstuk 1 – Algemene bepalingen

Artikel 1 – Begripsbepalingen 1. Alle begrippen die in deze beleidsregels gebruikt worden en die niet nader worden omschreven hebben dezelfde betekenis als in de Algemene wet bestuursrecht (Awb). 2. Onder inkomen wordt verstaan het inkomen uit arbeid, sociale zekerheidsuitkering, pensioen, alimentatie en heffingskortingen. 3. De inkomensgrens zoals bedoeld in deze beleidsregels sluit aan bij 110% van de van toepassing zijnde bijstandsnorm zoals genoemd in de Participatiewet (PW). 4. De vermogensgrens zoals bedoeld in deze beleidsregels sluit aan bij het vermogensbegrip en de vermogensgrenzen zoals genoemd in de Participatiewet (PW). 5. Energie-klusteam; team van medewerkers van waaruit medewerkers van het bedrijf Sobolt, diensten zullen leveren. 6. Als de inhoud van een begrip bij de toepassing van deze Beleidsregels niet eenduidig blijkt te zijn, bepaalt het college de nadere invulling of uitleg van dit begrip. Artikel 2 – Aanvragen 1. Indien de medewerker van het Energie-klusteam van oordeel is dat de in de woning aanwezige koelkast aan vervanging door een energiezuinige koelkast toe is, wordt de inwoner in staat gesteld om een aanvraag daarvoor bij de gemeente in te dienen; 2. Bij de aanvraag moet de belanghebbende een pro forma nota van de geselecteerde energiezuinige koelkast van de leverancier van de koelkast bijvoegen.

Hoofdstuk 2 – Voorwaarden Artikel 3 – Verstrekking 1. In aanmerking voor een energiezuinige koelkast zoals bedoeld in deze beleidsregels komen huishoudens: a. die op het moment van de aanvraag een zelfstandige huishouding voeren; b. die op de datum van aanvraag een inkomen hebben van ten hoogste 110% van de toepasselijke bijstandsnorm; c. met een vermogen dat niet meer bedraagt dan 100% van de voor hen van toepassing zijnde vrij te laten bescheiden vermogen(artikel 34 lid 3 PW), waarbij de overwaarde in de eigen woning (artikel 34 lid 2, onder d PW) buiten beschouwing wordt gelaten. 2.

Niet in aanmerking voor een energiezuinige koelkast komen belanghebbenden: a. die in beginsel tot de doelgroep studenten behoren, te weten personen van 18 jaar of ouder die inkomen ontvangen in het kader van de Wet

b. c. 3.

Studiefinanciering (WSF) of Wet Tegemoetkoming Onderwijsbijdrage en Schoolkosten (WTOS); die zich binnen een periode van 36 maanden voorafgaand aan de aanvraag voor een energiezuinige koelkast schuldig hebben gemaakt aan misbruik of fraude, waardoor te veel uitkering is ontvangen; die in het bezit zijn van een inbouwkoelkast.

De energiezuinige koelkasten worden "in natura" verstrekt. Hieronder wordt verstaan dat indien de aanvraag is toegekend, de aanschafkosten van de door de belanghebbende geselecteerde energiezuinige koelkast rechtstreeks aan de leverancier zal worden overgemaakt. Hoofdstuk 3 – Slotbepalingen

Artikel 4 - Hardheidsclausule 1. Het college kan, met inachtneming van artikel 4:84 Awb, in zeer bijzondere gevallen gemotiveerd afwijken van de bepalingen in deze beleidsregels, indien onverkorte toepassing daarvan aanleiding geeft of zou leiden tot disproportionele onredelijkheid of onbillijkheid. 2. In gevallen waarin deze beleidsregels niet voorziet, beslist het college. Artikel 5 - Citeertitel Deze regels worden aangehaald als: “Tijdelijke beleidsregels eenmalige verstrekking duurzame koelkasten gemeente Wijchen”. Artikel 6 - Inwerkingtreding Deze beleidsregels treden in werking daags na bekendmaking met terugwerkende kracht tot 18 november 2022 en komen van rechtswege te vervallen op 1 januari 2024. Aldus vastgesteld in de vergadering van het college van burgemeester en wethouders van 29 november 2022. Burgemeester en wethouders

J. te Boekhorst,

R. Helmers,

Secretaris (a.i.)

burgemeester

Raad openbaar Wijchen Dossiernummer

4172

Extern Zaak ID

Z/22/094837

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

1 februari 2024

Agendapunt

5.g

Titel

94837 Informatienota Uitkomsten Mantelzorgonderzoek en speerpunten 2022/ 2023

Organisatieonderdeel

domein Sociale leefomgeving - team WMO, jeugd en gezondheid

Eigenaar

Muurmans, Margreet

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf

P6 Sociaal domein

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Schouten, B. (Bea)

Telefoonnummer steller

06-39835295

Bijlagen 94837 Informatienota Uitkomsten Mantelzorgonderzoek en speerpunten 2022/ 2023 Bijlage 1. Adviesrapport MantelzorgNL Bijlage 2. Factsheet Mantelzorg Bijlage 3. Onze beloften aan mantelzorgers Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

8 november 2022

Stukken gemeenteraad Wijchen

11 november 2022

Raad openbaar Wijchen

1 februari 2024

Voorgesteld besluit

Besluit (Ter kennisneming aangenomen) De informatienota wordt ter kennisneming aangenomen.

Openbaar

Zaaknummer: 94837

Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Uitkomsten Mantelzorgonderzoek en speerpunten 2022/ 2023 Kernboodschap In de gemeente Wijchen kijken we naar elkaar om. Hulp of zorg geven aan een partner, familielid of een andere dierbare is vaak vanzelfsprekend. Het is voor de meeste mensen ook iets moois: het verrijkt het leven en de relaties met andere mensen. De komende jaren zal er vaker een beroep worden gedaan op mantelzorgers. Wie zijn/ haar mantelzorgtaken zo kan inrichten dat het goed bij zijn/ haar eigen leven past, zal langer, beter en gezonder voor de ander kunnen zorgen. Het verder investeren in professionele, goed toegeruste mantelzorgondersteuning is dus belangrijk. Om beter inzicht te krijgen in de wensen en behoefte van mantelzorgers heeft MantelzorgNL in de gemeente Wijchen in 2021 en 2022 een gedegen onderzoek uitgevoerd. In een interactieve sessie met ambtenaren, aanbieders en sleutelfiguren zijn de uitkomsten met aanbevelingen besproken. De uitkomsten van dit onderzoek en de werksessie zijn verwerkt in het definitieve rapport met aanbevelingen. Op basis van het definitieve rapport zijn er 4 speerpunten met acties voor 2022/ 2023 geformuleerd. Er is incidentele financiële dekking om in 2022/ 2023 de acties uit te zetten. Eerdere besluiten Datum

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer)

Toelichting Belang van mantelzorgers neemt toe De komende jaren zal er vaker een beroep worden gedaan op mantelzorgers. Een grote groep mensen wordt steeds ouder (dubbele vergrijzing) en blijft langer thuis wonen. Op dit moment zijn er 5 potentiële mantelzorgers per 75-plusser, in 2040 zijn dit er 3. Daarnaast heeft de formele zorg problemen met de personele bezetting: de formele zorg staat onder druk Voorkomen is beter dan genezen In de gemeente Wijchen wonen ongeveer 12.000 mantelzorgers. Ongeveer 9% van de mantelzorgers (ongeveer 1.100 Wijchenaren) zijn zwaar overbelast of lopen dit risico. Wanneer de mantelzorger overbelast is kan een schrijnende situatie ontstaan. De mantelzorger voelt zich eenzaam, krijgt een depressie of een burn-out. Ook hebben de mantelzorgtaken een negatief effect op prestaties op school of op het werk. Tot slot neemt de kans op mishandeling van de zorgvrager toe. Wmo 2015 De gemeente heeft vanuit de Wmo 2015 de wettelijke taak om mantelzorgers te waarderen en zo te ondersteunen dat overbelasting voorkomen wordt. We spreken wettelijk gezien van mantelzorger als er minimaal 8 uur per week gedurende drie maanden hulp of zorg wordt gegeven.

Pagina 1 van 3

Openbaar

Zaaknummer: 94837

Gevolgen De belangrijkste aanbevelingen in het onderzoek zijn vertaald naar onderstaande speerpunten voor 2022/2023. Vinden: investeer in het ‘vinden’ van mantelzorgers Om mantelzorgers écht te kunnen ondersteunen is het van belang dat mantelzorgers zich herkennen in de term mantelzorger. Hierdoor kunnen mantelzorgers eerder ondersteuning vinden. Ook professionals herkennen mantelzorgers niet altijd. Hoe bereik je mantelzorgers, met verschillende achtergronden, in Wijchen? Versterken: versterk de positie van mantelzorgers Een sterke positie van mantelzorgers in beleid en samenwerking maakt dat mantelzorgers erkend worden en er een betere toegang is naar ondersteuning. Gemeente en samenwerkingspartners delen de wens om mantelzorgers (preventief) te ondersteunen om overbelasting voorkomen. Verbinden: intensiever samenwerken is een voorwaarde voor het goed kunnen vinden en versterken van mantelzorgers. Er is behoefte aan meer onderlinge samenwerking tussen professionals om elkaars kennis beter te benutten. Deze samenwerking wordt verder versterkt door een gezamenlijke werkwijze en het bevorderen van deskundigheid. Binnen de gemeente wordt meer verbinding gezocht tussen de beleidsterreinen welzijn/ zorg, onderwijs, participatie, wonen en openbare ruimte. Verlichten: informeer mantelzorgers over het ondersteuningsaanbod. Zorg voor een goed ondersteuningsaanbod.

Versterk de draaglast en draagkracht van mantelzorgers. De groep mantelzorgers en hun situatie is divers. De weg vinden naar het juiste loket om passende ondersteuning te krijgen, is soms ingewikkeld en soms bureaucratisch. Mantelzorgers in de gemeente Wijchen die ondersteuning krijgen zijn hierover over het algemeen tevreden, maar wensen wel meer ondersteuning. Er blijkt behoefte aan vormen van respijt, praktische ondersteuning en informatie. Communicatie - Via een persbericht en het document ‘Onze beloften aan mantelzorgers’ (zie bijlage) koppelen we op de Dag van de Mantelzorg (10 november) via de gemeentelijke/ lokale media de resultaten terug aan de mantelzorgers. - Op de Dag van de Mantelzorg organiseert MeerVoormekaar diverse activiteiten. MeerVoormekaar zal de resultaten van het onderzoek terugkoppelen aan de mensen die naar de activiteiten komen. - De Wmo-raad is door middel van een presentatie diverse keren geïnformeerd over het onderzoek, de resultaten van dit onderzoek en de speerpunten 2022/ 2023. Twee leden van de Wmo- raad zijn voor het onderzoek geïnterviewd als sleutelfiguur door MantelzorgNL. De Wmo- raad was aanwezig bij de interactieve werksessie met interne collega’s, sleutelfiguren en aanbieders. - De aanbieders en sleutelfiguren die meegewerkt hebben aan het onderzoek ontvangen het definitieve rapport en de speerpunten voor 2022/ 2023.

Uitvoering of Vervolgstappen Zie bijlage: ‘Onze beloften aan mantelzorgers’ De pilots (o.a. Mantelzorgmakelaar) worden geëvalueerd. Bij positieve ervaringen komt er een Plan van aanpak voor de komende jaren met een structureel bestedingsplan. Dit

Pagina 2 van 3

Openbaar

Zaaknummer: 94837

zal aangekondigd worden in de Perspectiefnota 2023 en aangeboden worden in de Begroting 2024. Financiën Voor genoemde speerpunten is in 2022 reeds incidenteel € 80.000 beschikbaar. Dit bedrag is opgebouwd uit: • € 30.000: via een amendement (nummer 4, programmabegroting Wijchen 2022, zaaknummer 2166407) door de raad beschikbaar gesteld om in 2022 concrete invulling te geven aan eventuele aanbevelingen; • € 50.000: Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft de gemeente Wijchen geselecteerd als pilotgemeente om de toegang tot lokale regelingen voor mantelzorgers makkelijker te maken. De concrete acties (en dus ook de kosten) gaan grotendeels in 2023 plaatsvinden. Omdat het incidenteel budget betreft, zal het uiteindelijk restantbudget van 2022 worden overgeheveld naar 2023. Dit zal onderbouwd worden voorgelegd aan u, als onderdeel van de reguliere budgetoverhevelingen 2022. Geheimhouding:

Nee

Niet van toepassing. Bijlagen: Bijlage 1. Adviesrapport ‘Mantelzorg in Wijchen’. Bijlage 2. Factsheet mantelzorg in Wijchen. Bijlage 3. Onze beloften aan mantelzorgers.

Pagina 3 van 3

Mantelzorg in Wijchen Onderzoek naar ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers in Wijchen

Colofon Opdrachtgever

Gemeente Wijchen, Margreet Muurmans

Auteur(s)

MantelzorgNL: Anne Poppema & Natalia Vermeulen

Informatie bij

Anne Poppema, a.poppema@mantelzorg.nl, 0610231168 Natalia Vermeulen; n.vermeulen@mantelzorg.nl

Datum

juni 2022

Versie

Definitief

MantelzorgNL Landelijke organisatie voor iedereen die zorgt voor een naaste. Sparrenheuvel 38, gebouw C 3708 JE Zeist

030 659 22 22 www.mantelzorg.nl 2

Inhoud Samenvatting

4

1 Inleiding 1.1 Aanleiding en doel 1.2 Leeswijzer

6 6 7

2 Theoretisch kader

8

3 Onderzoek 3.1 Deskresearch 3.2 Kwalitatieve verdieping met focusgroepen 3.3 Interviews met sleutelfiguren 3.4 Digitale behoeftepeiling 3.5 Werksessies met professionals

11 11 11 12 12 12

4 Resultaten en discussie 4.1 Deskresearch 4.2 Kwalitatieve verdieping met focusgroepen 4.3 Interviews met sleutelfiguren 4.4 Digitale behoeftepeiling 4.5 Werksessie met sleutelfiguren

13 13 15 16 18 19

5 Conclusies en aanbevelingen 5.1 Vinden 5.2 Versterken 5.3 Verbinden 5.4 Verlichten

21 21 23 25 26

Bronlijst

29

Bijlage 1: rapportage behoeftepeiling

31

3

Samenvatting Waarde van mantelzorg In de toekomst zal mantelzorg nog meer van waarde zijn voor onze maatschappij. We hebben te maken met een dubbele vergrijzing: steeds meer ouderen en steeds minder jongeren om zorg te bieden aan de groter groeiende groep hulpbehoevenden. Gemeente Wijchen vindt mantelzorg belangrijk en is zich bewust van de urgentie van het thema. Er worden verschi llende vormen van ondersteuning aangeboden in de gemeente. Toch ontving de gemeente signalen van professionals over (dreigende) overbelasting bij mantelzorgers. Wat is de ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers en wat werkt? MantelzorgNL ging in gesprek met mantelzorgers en professionals en onderzocht het in gemeente Wijchen. Theoretisch kader Voor de opbouw van het onderzoek, het analyseren van de resultaten en de aanbevelingen zijn een aantal theoretische kaders gebruikt. Dat begint bij de definitie va n Mantelzorg volgens het SCP: “Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving. Ook minder intensieve hulp, de hulp aan huisgenoten en de hulp aan instellingsbewoners zijn meegenomen. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan de zogenoemde ‘gebruikelijke hulp’.” Op basis van het model informele zorg zijn sleutelfiguren en mantelzorger geïnterviewd en de resultaten geanalyseerd. De thema’s in dit model zijn Vinden, Versterken, Verbinden en Verlichten.

De acht vraaggebieden dienen als leidraad voor aanbevelingen over de vormen van ondersteuning aan mantelzorgers. Onderzoek en uitkomsten MantelzorgNL ging in gesprek met mantelzorgers en sleutelfiguren in de gemeente. De ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers werd onderzocht aan de hand van een digitale kwantitatieve enquête onder mantelzorgers. Daarnaast is met mantelzorgers gesproken in focusgroepen. Belangrijke sleutelfiguren werden (individueel) geïnterviewd en zijn in groepsverband gesproken in een interactieve werksessie. De belangrijkste uitkomsten van de enquête, focusgroepen, interviews en werksessie zijn vertaald naar aanbevelingen op basis van het model informele zorg. Uitkomsten en aanbevelingen Op basis van de lokale onderzoeken zijn verschillende aanbevelingen naar voren gekomen. In het kort zijn dat: Vinden Om mantelzorgers echt te kunnen ondersteunen is het van belang dat mantelzorgers worden bereikt en dat mantelzorgers de ondersteuning weten te vinden. In Wijchen wordt vooralsnog een kleine groep mantelzorgers bereikt. Professionals geven aan dat ze mantelzorgers ook graag eerder in beeld willen zodat ondersteuning preventief kan worden ingezet. Specifiek wordt de groep jonge mantelzorgers benoemd. Deze groep wordt (nog) niet voldoende bereikt.

Hoe bereik je mantelzorgers, met verschillende achtergronden, in Wijchen? • Deel ervaringsverhalen en spreek mantelzorgers aan met de juiste toon • Zorg voor de juiste kennis en vaardigheden van professionals en vrijwilligers

4

• •

Formuleer heldere opdracht aan opdrachtnemers ten aanzien van vinden en ondersteunen van mantelzorgers Bouw een relatie op met mantelzorgers en samenwerkingspartners

Versterken Een sterke positie van mantelzorgers in beleid en samenwerking maakt dat mantelzorgers erkend worden en er een betere toegang is naar ondersteuning. Respondenten ervaren dat er geen heldere visie is op het thema mantelzorg en daarmee ook geen duidelijke integrale opdracht aan samenwerkingspartners. Het advies is: betrek mantelzorgers en belangrijke stakeholders in het formuleren van beleid, investeer in mantelzorgondersteuning en stem regels op elkaar af. Hoe wordt de positie van mantelzorgers in Wijchen versterkt? • Formuleer gezamenlijk met samenwerkingspartners en mantelzorgers een heldere visie • Ontwikkel een integraal perspectief op mantelzorg • Investeer in samenwerking en mantelzorg(ondersteuning) Verbinden Een goede verbinding op organisatieniveau maar ook op individueel niveau is een voorwaarde voor het goed kunnen vinden en versterken van mantelzorgers. Deze verbinding komt tot stand door een gezamenlijke werkwijze, deskundigheidsbevordering en het samenwerken tussen informele en formele veld. Uit alle gesprekken met sleutelfiguren blijkt een sterke behoefte aan (beter) samenwerken en elkaars kennis meer benutten.

Hoe kan de verbinding tussen partijen en mantelzorgers in Wijchen beter? • Stel een aanjager mantelzorg aan (1fte) • Faciliteer lokale samenwerking • Investeer in deskundigheidsbevordering Verlichten Draaglast verlichten voor mantelzorgers en draagkracht versterken van mantelzorgers kan door hen verschillende vormen van ondersteuning te bieden op de alle acht vraaggebieden. Mantelzorgers in Wijchen die ondersteuning krijgen zijn hierover over het algemeen tevreden, maar wensen wel meer ondersteuning. Er blijkt behoefte aan vormen van respijt, praktische ondersteuning en informatie. Hoe kunnen mantelzorgers in Wijchen beter ondersteun d worden? • Zorg voor 1 loket waar mantelzorgers terecht kunnen voor informatie en advies • Zorg voor voldoende aanbod van draaglast verlichtende ondersteuningsvormen • Maak het mogelijk dat ondersteuning preventief en integraal kan worden ingezet

5

1 Inleiding Mantelzorgers zijn van onschatbare waarde voor de maatschappij, ook in de gemeente Wijchen. Mantelzorgers zetten zich belangeloos in voor hun naaste, soms zelfs ten koste van zichzelf. Hoewel er in de gemeente verschillende vormen van ondersteuning worden aangeboden, zijn er ook signalen dat mantelzorgers overbelast zijn. Wat hebben mantelzorgers in de gemeente nodig? Gemeente Wijchen laat het onderzoeken. Opgave mantelzorg In de toekomst zal mantelzorg nog meer van waarde zijn voor onze maatschappij. We hebben te maken met een dubbele vergrijzing: steeds meer ouderen en steeds minder jongeren om zorg te bieden aan de groter groeiende groep hulpbehoevenden. Waar in 2018 tegenover elke oudere die mantelzorg ontvangt nog bijna 5 mantelzorgers stonden, zullen er in 2040 nog slechts 3 mantelzorgers beschikbaar zijn (Kooiker, De Jong, Verbeek-Oudijk, & De Boer, 2019). Mantelzorg is van onschatbare waarde voor de maatschappij. Als alle mantelzorgtaken door professionals zouden worden gedaan, kost het de maatschappij 32 tot 44 miljard euro (Den Blanken, Huis in 't Veld, Van Seben, & Spit, 2021). Het vervangen van de mantelzorgers in de gemeente Wijchen door publieke en private zorg kost tussen de 79 en 109 miljoen euro per jaar (Ecorys, 2021).

Naast dat er minder mantelzorgers zijn in de toekomst, zal er ook minder professionele hulp beschikbaar zijn om voor de groter groeide groep ouderen te zorgen. Kortom: de druk op mantelzorg neemt toe. Het is dus van belang om mantelzorgers nu en in de toekomst te ondersteunen zodat zij balans kunnen houden tussen het mantelzorgen en hun eigen leven en levensonderhoud. Niet alleen omdat mantelzorgers zorgen voor hun naaste, maar ook omdat mantelzorgers daarnaast een rol vervullen in de maatschappij zoals opvoeder en werknemer. Volgens Levitsky geloven mantelzorgers dat je als familie een eerste verantwoordelijkheid draagt voor het zorgen voor een naaste. Mantelzorgers stellen daarom pas een vraag wanneer zij tegen de grenzen van hun eigen draagkracht lopen. Mantelzorgen heeft financiële gevolgen en gevolgen voor de psychische en lichamelijke gezondheid (2014). Levitsky maakt kenbaar: “Het is dus aan beleidsmakers om verwachtingen en beelden te creëren, over wat mantelzorgers zich aan ondersteuning kunnen toe eigenen.”

1.1

Aanleiding en doel

Gemeente Wijchen vindt mantelzorg belangrijk en is zich bewust van de urgentie van het thema. Er worden verschillende vormen van ondersteuning aangeboden in de gemeente. Toch ontving de gemeente signalen van professionals over (dreigende) overbelasting bij mantelzorgers. In hoeverre sluit de huidige ondersteuningsstructuur aan bij inwoners? Waar ligt de behoefte van mantelzorgers en wat vinden ze zelf belangrijk? Welke ondersteuning is echt effectief en wat kan de gemeente verbeteren? Deze vragen zijn aanleiding voor het onderzoek. MantelzorgNL onderzocht het in opdracht van gemeente Wijchen. MantelzorgNL ging in gesprek met mantelzorgers en professionals. Wat gaat er goed in gemeente Wijchen, waar liggen verbeterkansen en welke (ondersteunings-)behoefte hebben mantelzorgers? De uitkomsten van het onderzoek en aanbevelingen van het onderzoek tot nu toe leest u in deze rapportage. De aanbevelingen zijn de basis om gezamenlijk met professionals en andere belangrijke 6

stakeholders in de gemeente tot een plan te komen voor een goede ondersteuningsstructuur voor mantelzorgers.

1.2

Leeswijzer

Deze rapportage is een uitwerking van de resultaten uit de onderzoeken en onze aanbevelingen om tot een meer passende ondersteuningsstructuur te komen voor mantelzorgers in gemeente Wijchen. In hoofdstuk 2 beschrijven we het theoretisch kader. In hoofdstuk 3 leest u meer over de verschillende onderzoeken. We gingen in gesprek met mantelzorgers in focusgroepen, we spraken sleutelfiguren die een belangrijke rol hebben in het ondersteunen van mantelzorgers en er vond een digitale behoeftepeiling plaats onder mantelzorgers. In hoofdstuk 4 beschrijven we de uitkomsten van deze onderzoeken. In het laatste hoofdstuk leest u onze conclusies en onze aanbevelingen. Deze aanbevelingen zijn de basis voor een werksessie met sleutelfiguren waarin we gezamenlijk de aanbevelingen verder vormgaven.

7

2 Theoretisch kader De theoretische kaders geven structuur aan het onderzoek en de aanbevelingen. Allereerst de definitie van mantelzorg die leidend is. Het model informele zorg gebruikten we als basis voor de interviews met sleutelfiguren en mantelzorgers. Dit model wordt als overkoepelend model gebruikt voor het vormen van lokaal beleid. Als laatste worden de acht vraaggebieden uitgelegd. De acht vraaggebieden zijn een weergave van welke ondersteuningsvragen mantelzorgers hebben en welke ondersteuning minimaal nodig is om te voorzien in de vragen en ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers.

“Mantelzorg is (…) van bijzondere betekenis. Voor de samenleving als geheel, voor de mensen die het geven en ontvangen. Het is van belang dat mantelzorg de bijdrage aan de samenleving in het algemeen en aan de zorg in het bijzonder op zijn minst kan blijven vervullen” (Bussemaker, 2009). 2.1.1 Definitie mantelzorg Als definitie voor mantelzorg hanteert MantelzorgNL de definitie van het Sociaal Cultureel Planbureau: “Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving. Ook minder intensieve hulp, de hulp aan huisgenoten en de hulp aan instellingsbewoners zijn meegenomen. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan de zogenoemde ‘gebruikelijke hulp’.” (Sociaal en Cultureel Planbureau). Het gaat daarbij om onbetaalde hulp, en mantelzorg kan nooit als een ver plichting aan iemand opgelegd worden. Hulp aan mensen zonder gezondheidsbeperkingen, zoals oppassen op gezonde kleinkinderen, valt buiten de definitie. 2.1.2 Model informele zorg Als basis voor de conclusies en aanbevelingen gebruiken we het MantelzorgNL (voorheen Mezzo) model voor informele zorg (Mezzo, 2017). De kracht van dit model is de samenhang tussen de doelen Vinden, Versterken, Verbinden en Verlichten (de zogenaamde 4 V’s).

Door lokaal samen te werken aan het behalen van deze vier doelen worden mantelzorgers optimaal bereikt en ondersteund met een duurzame en effectieve mix van formele en informele zorg. Het uitgangspunt is dat mantelzorgers op eigen wijze kunnen zorgen voor een ander. Want wie kan zorgen op een manier die goed bij het eigen leven past, zal langer, beter en gezonder voor de ander kunnen zorgen. De vier V’s in het model zijn de volgende: -

Vinden Het ‘vinden’ van mantelzorgers houdt in dat mantelzorgers in beeld zijn bij de gemeente. Zo kunnen mantelzorgers op de hoogte gebracht worden van het ondersteuningsaanbod en regelingen die specifiek voor hen van belang zijn.

-

Versterken Versterken betekent het verbeteren van de positie van mantelzorgers en informele zorgverleners in lokaal beleid. Wordt deze doelgroep in beleid erkend en benoemd? Dit is nodig om mantelzorgers en zorgvrijwilligers goed toe te kunnen rusten en te ondersteunen. De positie van mantelzorgers wordt versterkt, door: o Een dynamische beleidscyclus waarin mantelzorgers worden betrokken bij de totstandkoming van beleid 8

o o

Investering in mantelzorgers en vrijwilligers Afstemming van (lokale) regels (beperken regeldruk)

-

Verbinden Dit wil zeggen dat er een goede verbinding is op organisatie- en individueel niveau tussen zorgvrager(s), zorgverlener(s) en mantelzorger(s). Professionals zetten zich gezamenlijk in voor het herkennen, signaleren en doorverwijzen van mantelzorgers. Belangrijk hierbij is dat uitvoerende professionals kennis hebben van mantelzorg en de ervaringsdeskundigheid van mantelzorgers doeltreffend kunnen gebruiken. Doordat mantelzorger en professional doeltreffend samenwerken kan de mantelzorger de zorg langer volhouden.

-

Verlichten Het op maat ondersteunen van mantelzorgers zodat zij op eigen wijze kunnen zorgen en de zorg kunnen volhouden. Mantelzorgers die balans ervaren in hun zorgtaken kunnen hun rol als mantelzorger combineren met bijvoorbeeld een gezinsleven of een carrière. Cruciaal hierbij is een ondersteuningsaanbod op alle acht vraaggebieden (zie volgende paragraaf). Denk daarbij aan informatie en educatie, passende (respijt)zorg, praktische en materiële hulp en de waardering van mantelzorgers. Ook de kwaliteit van de ondersteuning is belangrijk; oog voor de mantelzorger hebben en anticiperen op de toekomst. Welke vormen dan noodzakelijk zijn is te lezen in de volgende paragraaf.

Figuur 1: schematische weergave van de acht vraaggebieden

2.1.3 Acht vraaggebieden De (ondersteunings)vragen van mantelzorgers komen terug in de acht vraaggebieden. De vraaggebieden zijn een weergave van de gebieden waarop mantelzorgers knelpunten ervaren en ondersteuning wensen. Deze zijn gebaseerd op de acht basisfuncties. Jet Bussemaker introduceerde in 2009 de acht basisfuncties voor mantelzorgondersteuning (Bussemaker, 2009). Ze blijken nu en in de toekomst nog steeds relevant. Veel gemeenten hebben hun beleid op basis hiervan ingericht.

9

Er is sprake van een goede ondersteuningsstructuur als op alle gebieden een variatie aan ondersteuningsvormen beschikbaar is. Dit kan betekenen dat de gemeente dit zelf aanbiedt, maar kan bijvoorbeeld ook via andere organisaties plaats vinden zoals bij een zorgaanbieder, een vereniging of een vrijwilligersorganisatie. De vraaggebieden zijn: 1. Informatie en advies: mantelzorgers hebben behoefte aan informatie en advies over bijvoorbeeld de ziekte of beperking van hun naaste. Maar ook over mogelijke zorg en ondersteuning, regelingen etc. 2. Persoonlijke begeleiding: Hoe blijf je als mantelzorger in balans? Vormen van coaching en begeleiding om als mantelzorger regie te houden 3. Emotionele steun: Een luisterend oor, begrip en erkenning voor jou situatie als mantelzorger. Dit kan lotgenoten contact zijn, maar kan ook steun van familie of vrienden zijn of bijvoorbeeld de professionals die langs 4. Educatie: Allerlei trainingen en cursussen die de mantelzorger kunnen ondersteunen bij het versterken van hun draagkracht. 5. Praktische hulp: praktische vormen van hulp als verlichting van de mantelzorgtaken zoals huishoudelijke hulp, praktische hulp door vrijwilligers of hulp bij het aanvragen van zorg of ondersteuning. 6. Vervangende zorg: Voor als de mantelzorger tijdelijk geen ondersteuning kan bieden of even op adem wil komen. Denk daarbij aan verschillende vormen van respijtzorg.

7. Financiële ondersteuning: aan het mantelzorgen zijn kosten verbonden, denk aan onkosten of kosten omdat iemand minder kan werken. Er zijn verschillende financiële tegemoetkomingen mogelijk om mantelzorgers financieel te ontlasten. 8. Materiële hulp: denk hierbij aan hulpmiddelen voor de zorgvrager en/of mantelzorger om mantelzorgtaken te verlichten.

10

3 Onderzoek De echte expert is de mantelzorger zelf. Daarom spraken we verschillende mantelzorgers in focusgroepen en kregen mantelzorgers de gelegenheid een digitale enquete in te vullen. Sleutelfiguren werken nauw samen met mantelzorgers of vertegenwoordigen een groep. Dus ook zij kunnen ons van waardevolle kennis en informatie voorzien. In dit hoofdstuk beschrijven we de verschillende onderzoeksmethoden die zijn gebruikt om de lokale situatie in beeld te brengen. Een deskresearch gaf een globaal beeld: welke positie heeft mantelzorg in het lokale beleid, wie zijn belangrijke stakeholders en welke vragen zijn van belang in de rest van het onderzoek? De experts zijn de mensen om wie het gaat: de mantelzorgers. Zij zijn ervaringsdeskundig en weten als geen ander hoe het met ze gaat en wat zij nodig hebben. We spraken met mantelzorgers in groepsgesprekken en via een digitale enquête. Last but not least zijn de professionals die werken met mantelzorgers van enorme waarde voor het onderzoek. Welke signalen zien zij? Wat ervaren zij in hun samenwerking met mantelzorgers?

3.1

Deskresearch

De deskresearch diende om een globaal beeld van de huidige situatie omtrent mantelzorg in de gemeente Wijchen te verkrijgen en geeft richting aan het onderzoek. Wat is het beleid van de gemeente en wat is haar ambitie? Welke organisaties en welke professionals zijn belangrijke stakeholders en dienen we te betrekken bij het onderzoek? Welke vragen stel len we aan mantelzorgers en professionals? Daarnaast vormen we een beeld van mantelzorgers in de gemeente op basis van lokale cijfers, literatuurstudie en ontwikkelingen. Daarnaast geven de lokale stukken en gesprekken met stakeholders inzicht in het lokale beleid. Bij het bestuderen van de stukken staan de volgende vragen centraal: o Is er een dynamische beleidscyclus waarin mantelzorgers worden betrokken bij de totstandkoming van beleid? o Wordt in mantelzorgers en vrijwilligers geïnvesteerd? o Is er afstemming van (lokale) regels? Volgens het model informele zorg zijn een dynamische beleidscyclus, investeren in mantelzorg en afstemming tussen (lokale) regels voorwaarde voor een goede ondersteuningsstructuur. Deze vragen geven dus richting aan de aanbevelingen.

3.2

Kwalitatieve verdieping met focusgroepen

De belangrijkste stakeholders in dit onderzoek zijn uiteraard mantelzorgers. Om goed inzicht te krijgen in welke ondersteuningsbehoefte mantelzorgers hebben en hoe zij de ondersteuning op dit moment ervaren, gingen we met hen in gesprek. Dit gesprek voerden we aan de hand van focusgroepen. Focusgroepen zijn gestructureerde groepsgesprekken onder begeleiding van een onafhankelijke gespreksleider. Aan de hand van een gesprekshandleiding begeleidt de gespreksleider een gesprek. Focusgroepen geven inzicht in motieven van mantelzorgers (bijvoorbeeld voor het wel of niet gebruik maken van respijtzorg), behoeften en drempels die zij ervaren. Deze onderzoeksvorm geeft een kwalitatieve verdieping in de onderzoeksresultaten. Er vonden twee focusgroepen plaats, één in de middag en één in de avond zodat ook mantelzorgers die overdag werken aanwezig konden zijn. Bij de focusgroepen waren 6 11

verschillende mantelzorgers aanwezig met allemaal een andere achtergrond en mantelzorgsituatie. De uitkomsten zijn vertrouwelijk en anoniem verwerkt.

3.3

Interviews met sleutelfiguren

Naast mantelzorgers zijn sleutelfiguren belangrijke stakeholders in het onderzoek. Sleutelfiguren zijn inwoners of professionals die een sleutelfunctie vervullen i n het vinden en ondersteunen van mantelzorgers of een rol vervullen in het mantelzorgbeleid. Denk aan een mantelzorgconsulent, wijkverpleegkundige, vrijwilligers- of buurtcoördinator et cetera. De interviews met sleutelfiguren geven een beeld van de sociale kaart en ondersteuningsstructuren, ontwikkelingen in de ondersteuningsstructuren en signalen van mantelzorgers. Aan de hand van een semigestructureerde interviewstructuur spraken we met 10 sleutelfiguren. De vier V’s van het model informele zorg dienden als leidraad voor de interviews: Vinden, Verbinden, Versterken & Verlichten. De interviews zijn afgenomen door adviseurs van MantelzorgNL. De uitkomsten zijn vertrouwelijk en anoniem verwerkt.

3.4

Digitale behoeftepeiling

Wie zijn de mantelzorgers in de gemeente, welke voorzieningen gebruiken zij, wat is hun ervaren belasting en wat is hun ondersteuningsbehoefte? Aan de hand van een (digitale) behoeftepeiling ondervroegen we mantelzorgers. De uitkomsten van deze vragenlijsten geven een kwantitatief beeld van de huidige situatie in Wijchen. Voor de digitale enquête zet MantelzorgNL de expertise en de IT-omgeving van het Nationaal Mantelzorg Panel (NMP) in. Het NMP wordt gebruikt om mantelzorgers landelijk te bevragen en kan ook lokaal worden ingezet. De uitkomsten werden geanalyseerd en vergeleken met het landelijke beeld. De vragenlijst bevat vragen die zijn gebaseerd op de volgende indicatoren: - Achtergrondvragen, zoals leeftijd, samenstelling huishouden en geslacht. - Ervaringen met en tevredenheid over keukentafelgesprek. - Ervaringen met en behoefte aan mantelzorgondersteuning. - Gebruik en behoefte aan respijt(zorg), ook uit het informele netwerk. - Al dan niet ontvangen van de Mantelzorg-waardering en de tevredenheid erover De digitale vragenlijst is verspreid onder zo vele mogelijk mantelzorgers. Mantelzorgers geregistreerd bij de gemeente, maar ook via lokale media en lokale organisaties.

3.5

Werksessies met professionals

In samenwerking met opdrachtgever, sleutelfiguren en belangrijkste samenwerkingspartners geven we het advies verder vorm. In deze fase werken we toe naar draagvlak voor deze aanbevelingen. Deze rapportage dient als basis voor de werksessie. Welke kansen en knelpunten in de ondersteuningsstructuur voor mantelzorgers komen naar voren in het onderzoek? Herkennen de deelnemers dit? Vervolgens gaan we in de werksessie verder met de kansen die deelnemende organisaties zien om de huidige ondersteuningsstructuur en knelpunten te verbeteren? Tijdens interactieve werksessies maken we met de deelnemers een aanzet tot een gezamenlijke aanpak.

12

4 Resultaten en discussie “Als ik het niet doe, wie doet het dan? Ik kan iemand toch niet aan zijn lot over laten?” is een van de uitspraken van een mantelzorger die de plicht voelt om te zorgen voor een naaste. Wat vinden mantelzorgers en professionals van de ondersteuning in Wijchen? We voerden gesprekken met mantelzorgers en voerden interviews met belangrijke sleutelfiguren. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste uitkomsten van de verschillende onderzoeken. De uitkomsten zijn uitgewerkt op basis van de vier V's en de acht vraaggebieden (zie hoofdstuk 2 Theoretisch kader).

4.1

Deskresearch

Volgens de cijfers van het CBS zijn er in Wijchen per jaar ongeveer 12.000 mantelzorgers. Dat is ongeveer 35,4% van alle 16-plussers in de gemeente. Dat betekent dat (bijna) iedereen in de gemeente iemand kent die mantelzorg verleent. In gemeente Wijchen besteden de ongeveer 12.000 mantelzorgers circa 3,8 miljoen uren per jaar aan mantelzorgtaken. De waard e van die tijdsinzet wordt geraamd tussen de 35 en 58 miljoen euro per jaar. Als alle mantelzorgtaken worden vervangen door professionele ondersteuning, kost het de gemeente tussen de 29 en 109 miljoen euro per jaar (Ecorys, 2021). Heldere visie Voorwaarde voor goede mantelzorgondersteuning die aansluit bij de vraag en behoefte van mantelzorgers, is een heldere visie op mantelzorg. Deze visie kan vervolgens leidend zijn in uitvoeringsplannen en het opbouwen van goede lokale samenwerkingen. Kijkend naar het lokale beleid in de gemeente valt op dat mantelzorg, ondanks de grote aantallen, geen prominente plek heeft in het beleid. In het model informele zorg, speelt het lokale beleid een cruciale rol in het ‘Versterken’, oftewel het verbeteren van de positie van mantelzorgers.

De volgende vragen staan centraal in het onderzoek naar de positie van mantelzorg in lokaal beleid: o Is er een dynamische beleidscyclus waarin mantelzorgers worden betrokken bij de totstandkoming van beleid? o Wordt in mantelzorgers en vrijwilligers geïnvesteerd? o Is er afstemming van (lokale) regels? Mantelzorger wordt benoemd, maar ook erkend? De mantelzorger wordt in een aantal beleidsstukken benoemd. In het coalitieakkoord 202220261 wordt gesproken over (pre-)mantelzorgwoningen en in het coalitieakkoord en het beleidsplan Wmo, Jeugd en Gezondheid komt het woord mantelzorg(er(s)) 4 keer voor. Ook in verschillende andere beleidsstukken komt het thema mantelzorg terug, zoals in de ketenaanpak dementie2 en de woonzorgvisie3.

1 Coalitieakkoord

2022-2026 (Gemeente Wijchen, 2022) dementie in Wijchen (Gemeente Wijchen) 3 Concept Woonzorg Visie 2021-2025 (Gemeente Wijchen, 2021) 2 Ketenaanpak

13

Het belang van ondersteuning van mantelzorgers wordt in het beleidsplan erkend. “Het ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers om hen zoveel mogelijk in staat te stellen hun rol uit te voeren is in de Wmo bij de gemeente belegd. Ondersteuning aan mantelzorgers is belangrijk voor het bereiken van onze doelstellingen” (Gemeente Wijchen, 2021). In haar beleidsstuk omarmt de gemeente de visie van ‘positieve gezondheid’. Deze visie sluit aan bij het behouden en versterken van draagkracht van mantelzorgers en maakt het in de ideale wereld mogelijk dat mantelzorgers op ‘eigen wijze’ kunnen zorgen. Uit de stukken blijkt echter geen dynamische beleidscyclus waarbij mantelzorgers in beeld zijn gebracht en betrokken bij de totstandkoming van het beleid. Geen concrete aanpak voor mantelzorg en mantelzorgondersteuning Zowel uit de verschillende (beleid)stukken als de gesprekken die we voerden met belangrijke stakeholders komt geen heldere visie van de gemeente op mantelzorg naar voren. Vragen als “wat is mantelzorg en wat betekent mantelzorg voor gemeente Wijchen?” en “wat wil de gemeente bereiken op het thema mantelzorg?” worden niet beantwoord. Een doorvertaling naar ‘hoe’ wil de gemeente dit bereiken lezen we niet terug.

Of wel, welke investering wordt gedaan om positie van mantelzorgers te versterken en een goede ondersteuningsstructuur te realiseren komt in de stukken niet duidelijk naar voren. De lokale welzijnsorganisatie blijkt een belangrijks samenwerkingspartner voor de gemeente op het gebied van mantelzorgondersteuning. Zij hebben de opdracht om mantelzorgers te ondersteunen. Door de lokale welzijnsorganisatie een opdracht te geven om mantelzorgers te ondersteunen, investeert de gemeente in mantelzorg en vrijwill igers. Aan de opdracht ontbreken echter duidelijk afgesproken resultaatverwachtingen of succesindicatoren. Integrale benadering op ‘mantelzorg’ ontbreekt Er staan mooie beloftes in het coalitieakkoord. Thema’s als zorg dichtbij, preventie, aandacht voor mantelzorg passen bij een goed mantelzorgbeleid. “Mantelzorgers zijn goud waard en verdienen onze steun. We versterken daarom de ondersteuning en waardering voor mantelzorgers” (Gemeente Wijchen, 2022). Een veelvoorkomende belemmering die mantelzorgers ervaren is regeldruk. Mantelzorgers zijn op dit moment 17% van hun tijd kwijt aan administratieve taken. Dat is gemiddeld 4 uur per week (MantelzorgNL, 2019). Zorg dichtbij inwoners en laagdrempelige toegang tot zorg neemt (een deel van) de regeldruk weg.