Agendabundel

Bundel - Raad openbaar Wijchen van 19 juni 2025 1 2 3 3.a

3.b

4 4.a

4.b

4.c

4.d

Opening Voor de fracties: 3 minuten Voor het de college: 6 minuten Vaststellen agenda Afdoening terkennisnamelijst Onderstaande stukken worden niet inhoudelijk behandeld. 299235 Informatienota Jaarrekening 2024, begroting 2025 en meerjarenraming 2027-2029 GR MARN Dossier 6870 voorblad 299235 Informatienota Jaarrekening 2024, begroting 2025 en meerjarenraming 2027-2029 GR MARN 289877 Informatienota Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen Dossier 6702 voorblad 289877 Informatienota Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen Bijlage 1 Visie en samenwerkingsagenda Hamerstukken De stukken onder dit agendapunt zijn hamerstukken. Op hamerstukken kunt u niet inspreken. 291924 Beslisnota Zienswijze concept jaarrekening 2024 en Ontwerpbegroting 2026 WDW Dossier 6863 voorblad Bijlage 1. Zienswijze Wijchen JR24 en Begroting26 WDW Bijlage 2. WDW - gewaarmerkte jaarrekening 2024 Bijlage 3. Controleverklaring 2024 Werkorganisatie Druten Wijchen versie w.g. Bijlage 4. Definitief accountantsverslag 2024 WDW versie was getekend Bijlage 5.

Ontwerpbegroting 2026 WDW 291924 Beslisnota Zienswijze concept jaarrekening 2024 en Ontwerpbegroting 2026 WDW 292764 Beslisnota Zienswijze op GGD jaarrekening 2024 en begroting 2026 Dossier 6869 voorblad 292764 Beslisnota Zienswijze op GGD jaarrekening 2024 en begroting 2026 Bijlage 1 Brief Zienswijze Bijlage 2 Jaarrekening GGD GZ 2024 Bijlage 3 GGD jaarverslag 2024 bestuursversie Bijlage 4 Programmabegroting 2026 GGD GZ Bijlage 5 Adviesrapport jaarstukken 2024 en begroting 2026 GGD Gelderland-Zuid Bijlage 6 Notitie Voorstellen voor kostenbesparing t.b.v. de Programmabegroting 2026 GGD Bijlage 7 Overzicht opmerkingen gemeenten in zienswijzen nav Kaderbrief 2026 en reactie DB van GGD GZ Bijlage 8 brief raden concept jaarrekening 2024 GGD GZ Bijlage 9 brief raden conceptbegroting GGD GZ 2026 294038 Beslisnota Zienswijze over ontwerpjaarrekening 2024 en ontwerpbegroting 2026 en bijstelling 2025 MGR Rijk van Nijmegen Dossier 6861 voorblad 294038 Beslisnota Zienswijze over ontwerpjaarrekening 2024 en ontwerpbegroting 2026 en bijstelling 2025 MGR Rijk van Nijmegen Bijlage 1 - Zienswijze brief aan DB MGR Aanbiedingsbrief ontwerpjaarrekening 2024 en ontwerpbegroting 2026 MGR RvN Ontwerpbegroting MGR RvN 2026 evj (en bijstelling 2025) Ontwerpjaarrekening MGR RvN 2024 Advies Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen 295172 Beslisnota Zienswijze ODRN Jaarstukken 2024, Begroting 2025,

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 Dossier 6855 voorblad 295172 Beslisnota raad Zienswijze ODRN Jaarstukken2024 en Begroting 2026 Bijlage 1 - Zienswijzebrief Bijlage 2 - Adviesrapport - ODRN - Jaarstukken 2024 en begroting 2026 - DEFINITIEF

Bijlage 3 - Aanbiedingsbrief financiele stukken ODRN Bijlage 4 - Concept Accountantsverslag 2024 Bijlage 5 - ODRN Concept begroting 2026 Bijlage 6- ODRN Concept-wijziging I begroting 2025 Bijlage 7 - ODRN Infographic jaarstukken 2024 Bijlage 8 - ODRN Jaarstukken 2024 Bijlage 9 - Reactie zienswijzen Kadernota ODRN 2025 2026 Beslisnota Groene Metropoolregio: Jaarrekening 2024, Begroting 2026 inclusief jaarverslag 4.e 297791 en subsidie The Economic Board Dossier 6853 voorblad 297791 Beslisnota Groene Metropoolregio: Jaarrekening 2024, Begroting 2026 inclusief jaarverslag en subsidie The Economic Board bijlage 1 20250619 zienswijze brf gemeenteraad wijchen aan GMR bijlage 2 Aanbieding college en gemeenteraad concept-jaarrekening 2024 GMR bijlage 2 1 Jaarstukken 2024 inclusief controleverklaring accountant bijlage 2 2 accountantsverslag controle 2024 bijlage 3 Aanbiedingsbrief college en gemeenteraad conceptbegroting 2026-2029 GMR bijlage 3 1 Begroting 2026-2029 versie 02-04-2025 AB (2) bijlage 4 Aanbiedingsbrief GMR jaarrekening-jaarverslag TEB 2024 (niet getekend) bijlage 4 1 Jaarrekening en Jaarverslag The Economic Board Regio Arnhem Nijmegen 4.f 288030 Beslisnota Meerjarenprogramma begroting BVO DRAN 2026- 2029 Dossier 6846 voorblad 288030 Beslisnota Meerjarenprogramma begroting BVO DRAN 2026- 2029 Bijlage 1: Aanbiedingsbrief Ontwerp MJPB 2026-2029 incl.

gewijzigde begroting 2025 Bijlage 2: Ontwerp MJPB 2026-2029 incl. gewijzigde begroting 2025 versie bestuur 27 februari 2025 Bijlage 3: Kaderbrief 2026 BVO DRAN Bijlage 4: Voorlopige Jaarstukken 2024 BVO DRAN 4.g 299372 Beslisnota profielschets griffier 2025 Dossier 6927 voorblad 299372 Beslisnota profielschets griffier 2025 Profielschets een nieuwe griffier voor de gemeente Wijchen 5 Bespreken Beslisnota Voorlopige jaarrekening 2024, ontwerpbegroting 2026 van de Veiligheidsregio 5.1 291665 Gelderland-Zuid Dossier 6859 voorblad 291665 Beslisnota Voorlopige jaarrekening 2024, ontwerpbegroting 2026 van de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 20250520 Voorlopige zienswijze Wijchen VRGZ Bijlage 2 Raadsbrief conceptjaarrekening 2024 en ontwerpbegroting 2026 Bijlage 3 conceptjaarrekening 2024 Bijlage 4 Ontwerpbegroting 2026 Bijlage 5 Infographic Bijlage 6 Reacties gemeenteraden op Kaderbrief 2026 Bijlage 7 Adviesrapport Adviesfunctie Bijlage 8 Bezuinigingsvoorstellen VRGZ Bijlage 9 Brief DB VRGZ actualiteit korting BDUR 2026 ev 1 Kernachtig Wijchen - Aanvulling zienswijze jaarstukken Veiligheidsregio 5.1.1 Amendement Gelderland-Zuid Amendement 1 Kernachtig Wijchen - Aanvulling zienswijze jaarstukken Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 6 Sluiting

Raad openbaar Wijchen Dossiernummer

6870

Extern Zaak ID

Z/25/299235

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

19 juni 2025

Agendapunt

3.a

Titel

299235 Informatienota Jaarrekening 2024, begroting 2025 en meerjarenraming 2027-2029 GR MARN

Organisatieonderdeel

domein Fysieke leefomgeving - team Milieu

Eigenaar

Wikkerink, Matthijs

Soort nota

Informatienota

Programma/Paragraaf Portefeuillehouder(s) Wijchen

Bronkhorst, T. (Twan) van

Telefoonnummer steller E-mail adres steller Bijlagen 299235 Informatienota Jaarrekening 2024, begroting 2025 en meerjarenraming 20272029 GR MARN Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

13 mei 2025

Stukken Agendacommissie Wijchen

23 mei 2025

Raad openbaar Wijchen

19 juni 2025

Voorgesteld besluit Kennis te nemen van de zienswijze van het college over de jaarstukken GR MARN. Besluit (Ter kennisneming aangenomen) Kennis te nemen van de zienswijze van het college over de jaarstukken GR MARN.

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/299235

Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Jaarrekening 2024, begroting 2025 en meerjarenraming 2027-2029 GR MARN Collegedatum: 13 mei 2025 Kernboodschap Kennis te nemen van de zienswijze van het college over de jaarstukken GR MARN. Op grond van de Nota verbonden partijen en het Delegatiebesluit 2020 is het college bevoegd om deze zienswijze in te dienen. Het college gaat de volgende zienswijze bij het algemeen bestuur van de GR MARN naar voren brengen: 1. In te stemmen met de jaarrekening 2024 2. In te stemmen met het gerealiseerd resultaat 2024 groot € 1.669.800; te bestemmen tot uitkering aan de gemeenten; 3. De vrijval van de bestemmingsreserve ad € 497.500 zijnde € 470.432 minus € 27.068 (vergoeding aan West Maas en Waal) uit te keren aan de 7 deelnemende gemeenten, op basis van het inwonersaantal per 1 januari 2024, opgenomen in de BRN 2025; 4. De vrijval ad € 27.068 uit te keren aan de uittredende gemeente West Maas en Waal conform de afspraken met deze gemeente; 5. Het resultaat ad €37.800 toe te voegen aan de resultaatsreserve van de MARN; 6. In te stemmen met de bestemmingsreserve MARN + á € 100.000 te bestemmen tot uitkering aan de gemeenten o.b.v. inwoneraantallen 2024; 7. € 1.387.200 uit de dividenduitkering 2023 vanuit de ARN aan de deelnemende gemeenten uit te keren o.b.v. inwoneraantallen van het jaar 2023; 8.

De € 244.800 uit de dividendbelasting 2023 (vanuit de ARN) uit te keren; 9. De bedragen C, D en G in twee delen uit te keren (juli en oktober 2025). 10. In te stemmen met de begrotingswijzigingen 2025 van de begroting 2025. 11. In te stemmen met de begroting 2026 van de MARN. 12. De meerjarenbegroting van 2027 tot 2029 voor kennisgeving aan te nemen. Eerdere besluiten Datum 29-11-2018 19-12-2019

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer) Raadbesluit vaststelling Nota verbonden partijen Delegatiebesluit Wijchen 2020

Toelichting

Pagina 1 van 3

Openbaar

Zaaknummer:

De gemeente Wijchen is deelnemer aan de Gemeenschappelijke Regeling MARN. De belangrijkste taak van de MARN is het aandeelhouderschap van ARN en aanleveren van huishoudelijk afval bij ARN. Vanaf mei 2020 zijn Remondis (49%) en MARN (51%) de enige aandeelhouders van ARN. In 2020 is besloten om het aandeelhouderschap meer inhoud te geven en daarnaast te verkennen welke rol de ARN bij de energietransitie kan vervullen (MARN+). De MARN heeft, conform de Wet Gemeenschappelijke regelingen, aan de deelnemende gemeenten de jaarrekening 2024, gewijzigde begroting 2025, begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 aangeboden. Door middel van een zienswijze laten wij, als een van de deelnemers weten wat wij van deze stukken vinden. In 2018 heeft u de Nota verbonden partijen vastgesteld daarin heeft u onderscheid gemaakt m.b.t. toezichtarrangementen op de verbonden partijen. Op de GR MARN is het toezichtarrangement basis- van toepassing. En in dit toezichtarrangement is indienen van een zienswijze gedelegeerd aan het college. Dit is vastgelegd in het Delegatiebesluit 2020. De jaarrekening 2024, gewijzigde begroting 2025 de begroting 2026 en Meerjarenraming 2027-2029 zijn als bijlage bijgevoegd. Als gemeente betalen wij geen deelnemersbijdrage maar ontvangen jaarlijks een uitkering.

Het bestuur van de GR MARN heeft de jaarstukken toegezonden aan de Regionale Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen om deze te beoordelen. De zienswijze van het college komt overeen met het advies van de Regionale Adviesfunctie. Jaarrekening 2024: De jaarrekening 2022 is sluitend met een positief saldo. En is voorzien van een goedgekeurde accountantsverklaring. Vanaf 2017 ontvangen de deelnemende gemeenten jaarlijks over een periode van 20 jaar een uitkering betaald uit de verkoop van de gronden eigendom van MARN aan ARN. De uitkering is gebaseerd op het aantal inwoners van de gemeente. En komt uit de bestemmingsreserve van MARN. Daarnaast wordt er nog €100.000 uit de bestemmingsreserve uitgekeerd. Deze gelden waren gereserveerd maar zijn niet ingezet. Wij ontvangen in 2025 een bedrag van € 59.246,-. Daarnaast is er sprake van een dividenduitkering. Wijchen ontvangt hieruit: € 205.519,-. Dit betekent in 2023 aan onze gemeente een bedrag van totaal € 264.765,- wordt uitgekeerd. In de perspectiefnota is deze extra inkomst opgenomen. Begroting 2026 en meerjarenraming 2026-2029: In de begroting 2025 zijn als belangrijkste uitgaven opgenomen: de ondersteuning bestuur MARN door Dar, advieskosten, bijdrage Circulaire raad/Cirkelstad en de jaarlijkse uitkering aan de deelnemende gemeenten.

Gevolgen Door een zienswijze in te dienen kan het algemeen bestuur van GR MARN tot een afgewogen besluit komen over de jaarrekening 2024 en de begroting 2026. Communicatie N.v.t.

Pagina 2 van 3

Openbaar

Zaaknummer:

Uitvoering of Vervolgstappen Het college gaat haar zienswijze toesturen aan MARN nadat de gemeenteraad is geïnformeerd. Geheimhouding: N.v.t.

Pagina 3 van 3

Raad openbaar Wijchen Dossiernummer

6702

Extern Zaak ID

Z/25/289877

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

19 juni 2025

Agendapunt

3.b

Titel

289877 Informatienota Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen

Organisatieonderdeel

domein Bestuur, Strategie en Projecten - team Strategische projecten en advies

Eigenaar

Teurlincx, Edwin

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf

P0 Bestuur en ondersteuning

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Helmer-Englebert, R. (Renske)

Telefoonnummer steller E-mail adres steller Bijlagen 289877 Informatienota Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen Bijlage 1 Visie en samenwerkingsagenda Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

18 maart 2025

Stukken Agendacommissie Wijchen

4 april 2025

Raad openbaar Wijchen

19 juni 2025

Voorgesteld besluit De gemeenteraad besluit: 1. De raadsinformatienota Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen voor kennisgeving aan te nemen. Besluit (Ter kennisneming aangenomen) De gemeenteraad besluit: 1. De raadsinformatienota Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen voor kennisgeving aan te nemen.

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/289877

Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen Collegedatum: 18 maart 2025 Kernboodschap De colleges van Burgemeester en wethouders van de gemeenten in het Rijk van Nijmegen hebben op 18 maart jl. de Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen vastgesteld. De colleges in het Rijk van Nijmegen treden hier gezamenlijk in op en bieden de Visie en Samenwerkingsagenda met deze informatienota graag aan alle gemeenteraden aan (zie bijlage). Naast deze informatienota willen de colleges u ook graag tijdens een gezamenlijk ontmoetingsmoment meenemen in de achtergronden bij en de inhoud van de Visie en Samenwerkingsagenda. Daarnaast willen de colleges de raden tijdens deze zelfde bijeenkomst graag betrekken bij het verder versterken van de interbestuurlijke samenwerking in het Rijk van Nijmegen. Er zal ook aan de raden worden gevraagd welke wensen ze met betrekking tot het vervolgproces en de betrokkenheid van raden hierbij hebben. De colleges vinden het belangrijk dat de raden het gedachtegoed van de Visie en Samenwerkingsagenda ondersteunen en ook uit kunnen dragen.

Toelichting In 2023 is door Bureau Berenschot en de Rijksuniversiteit Groningen een onderzoek uitgevoerd naar de kwaliteit van de samenwerking in het Rijk van Nijmegen. Hiervoor hebben diverse raadsleden uit het Rijk van Nijmegen input aangeleverd. In het onderzoek is het volgende geconstateerd: - Afgaande op de ontwikkeling in brede welvaart gaat het overwegend goed in het Rijk van Nijmegen, maar is er ook relatief weinig verbetering zichtbaar door de jaren heen. Ten opzichte van andere Nederlandse regio’s behoort het Rijk van Nijmegen tot de stabiele middenmoot. - Het verhaal van de samenwerking in het Rijk van Nijmegen is geschreven voor de opgaven van tien jaar geleden. Toen waren de decentralisaties in het sociaal domein actueel en hebben de gemeenten als gevolg van de samenwerking hun slagkracht vergroot. - Naast de sociaalmaatschappelijke opgaven staan nu ook een aantal ingrijpende langetermijnvraagstukken van met name ruimtelijke-economische aard op de agenda. - Om de robuustheid van de samenwerking in het Rijk van Nijmegen te behouden en te verstevigen, is het raadzaam het verhaal van de samenwerking te actualiseren en als samenwerking een antwoord te formuleren op de opgaven van deze tijd. - De samenwerking in het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door een behoorlijke mate van informaliteit.

De bestuurlijke contacten zijn warm en men weet elkaar over het algemeen goed te vinden. Wel kan de samenwerking op een aantal punten wat zakelijker. Advies is om te investeren in een duurzame verankering

Pagina 1 van 3

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/289877

van de beleidsvoorbereiding en (strategische) afstemming in de portefeuillehoudersoverleggen en binnen deze portefeuillehoudersoverleggen ook vanuit een duidelijke gezamenlijke agenda te gaan werken. Concluderend: voor een goede ontwikkeling van de brede welvaart in het Rijk van Nijmegen is het nodig om de samenwerking in het Rijk van Nijmegen te actualiseren, zowel in termen van koers als structuur. Met het oog hierop is in 2024 gestart met het opstellen van een Visie en Samenwerkingsagenda. Deze Visie en Samenwerkingsagenda is op 18 maart jl. door de colleges van de zeven gemeenten in het Rijk van Nijmegen (in alfabetische volgorde: Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en Wijchen) eensluidend vastgesteld. Waar willen de colleges de komende jaren op inzetten? Drie opgaven De Visie en Samenwerkingsagenda zijn opgebouwd rondom een drietal opgaven in het Ruimtelijk, Economisch en Sociaal domein.

Pagina 2 van 3

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/289877

Onder ieder speerpunt vloeien ook een aantal concrete acties voort, welke in de Visie en Samenwerkingsagenda zijn benoemd. Veel van deze opgaven zijn niet nieuw, en vaak wordt er ook al op samengewerkt. Wel hebben de colleges hierin nu een scherpe focus aangebracht en gaan we op een andere, effectievere manier samenwerken. Hoe gaan we effectiever samenwerken? Afgesproken is dat we de volgende principes met elkaar gaan hanteren: - Niet méér regio, maar meer effectieve regio - Samenwerking: focus op gedeelde opgaven - Evenredigheid: iedereen levert naar rato - Opdrachtgeverschap en samenwerking verzakelijken - Uitvoeringskracht van gemeenten versterken Concreet gaan we uitzoeken hoe we gezamenlijk regie op de uitvoering kunnen nemen. Insteek van dit onderzoek is om te verkennen of de Modulair Gemeenschappelijke Regeling Rijk van Nijmegen als bestuurlijk platform hiervoor kan dienen. Ook hebben we de samenwerkingsladder geïntroduceerd. Die zegt iets over de intensiteit van de samenwerking – van ‘elkaar informeren’ tot aan ‘gezamenlijk investeren en uitvoeren’. Onze colleges willen op alle drie de opgaven gezamenlijk met elkaar een flinke beweging in gang zetten.

Gevolgen De Visie en Samenwerkingsagenda draagt bij aan de ambitie van Wijchen om gemeentegrens overstijgende uitdagingen samen met buurgemeenten in de regio aan te pakken en de bestuurskracht van Wijchen en de regio te versterken. Communicatie In deze Visie en Samenwerkingsagenda Rijk van Nijmegen worden primair bestuurlijke afspraken gemaakt voor een effectievere opgavegerichte samenwerking. Alhoewel de impact voor inwoners en ondernemers op dit moment beperkt is, zal indirect en op termijn de effecten van de samenwerking merkbaar zijn op de 3 genoemde opgaven. Het college vindt het belangrijk dat hierover transparant wordt gecommuniceerd. Uitvoering of Vervolgstappen De colleges gaan op korte termijn de uitvoering van de Visie en Samenwerkingsagenda ter hand nemen en uitwerken in een Werkprogramma 2025 – 2026 op de drie opgaven en de samenwerkingsvorm. Hiervan maakt ook deel uit dat we per speerpunt in kaart brengen welke trede op de samenwerkingsladder de deelnemende gemeenten willen innemen. Geheimhouding: Niet van Toepassing

Pagina 3 van 3

Samen sterk als Rijk van Nijmegen! Visie op de regio én op samenwerken

Visie en Samenwerkingsagenda Definitief concept - 6 maart 2025

Inhoud Voorwoord 1. Visie op de regio 2. Opgave: slim omgaan met de verstedelijkingsdruk 3. Opgave: werken aan profilering en arbeidsmarkt 4. Opgave: versterken van de sociale basis en leefbaarheid 5. Visie op de samenwerking Bijlage: procesverantwoording Colofon 2 | Visie en Samenwerkingsagenda

VOORWOORD

Thuis in het Rijk van Nijmegen! Stel je voor: het is 2050. In het Rijk van Nijmegen bewegen onze bewoners zich moeiteloos tussen bruisende steden, charmante dorpen en een uitgestrekt groen rivierenlandschap. Voorzieningen zijn binnen handbereik, of het nu gaat om onderwijs, zorg, sport of cultuur. Iedereen is welkom en mag meedoen. Het is gemakkelijk om een aantrekkelijke plek te vinden om te wonen en te werken, passend bij de levensfase en wensen. Natuur is overal dichtbij, een oase van rust en ontspanning in een dynamische regio. In het Rijk van Nijmegen voelt iedereen zich thuis. Of je nu een jonge starter bent, een gezin met opgroeiende kinderen, een ambitieuze ondernemer, of iemand die gewoon rust zoekt: de regio biedt mogelijkheden op maat. Sociale betrokkenheid, innovatieve technologie en duurzame keuzes maken het leven hier niet alleen gemakkelijk, maar ook betekenisvol. Dit toekomstbeeld is geen utopie, maar het resultaat van een jarenlange, steeds hechtere samenwerking tussen de zeven gemeenten in het Rijk van Nijmegen. Samen opereren we als één samenhangende regio. Want de wereld verandert snel, en wij veranderen mee. Klimaatverandering, vergrijzing en digitalisering stellen ons voor nieuwe uitdagingen die gemeentegrenzen overstijgen. Door onze krachten te bundelen, zetten we stappen die écht impact maken.

We bouwen verder aan een regio waar stedelijke groei en een bloeiende arbeidsmarkt hand in hand gaan met leefbaarheid en sociale verbondenheid. Deze visie en samenwerkingsagenda is ons kompas en geeft de koers aan voor een sterker, dynamisch en aantrekkelijk Rijk van Nijmegen. Ons doel is niet méér, maar een betere samenwerking als regio. Het gaat om het benutten van kansen en versterken van wat al goed gaat, met een scherp oog voor wat onze regio uniek maakt. Van health and hightech bedrijven tot innovatieve ‘makers’, van een bruisende stad en smart mobility tot rustige dorpen en serene natuurgebieden: hier worden wensen werkelijkheid. De toekomst is hier. Wij zijn trots op wat we samen bereiken, en we nodigen iedereen uit om deze visie verder te brengen. Laten we gezamenlijk blijven bouwen aan een regio waar we nu én in 2050 met trots kunnen zeggen: Dit is ons thuis. Dit is het Rijk van Nijmegen!

Mark Slinkman

Inge van Dijk

Burgemeester gemeente Berg en Dal

Burgemeester gemeente Mook en Middelaar

Daphne Bergman

Hubert Bruls

Burgemeester gemeente Beuningen

Burgemeester gemeente Nijmegen

Sigrid Sengers

Renske Helmer-Englebert

Burgemeester gemeente Druten

Burgemeester gemeente Wijchen

Joerie Minses Burgemeester gemeente Heumen Visie en Samenwerkingsagenda | 3

SAMENVATTING

Samen sterk als Rijk van Nijmegen! Deze visie en samenwerkingsagenda is ons kompas voor het versterken van de regionale samenwerking. Het doel: een sterk, dynamisch en aantrekkelijk Rijk van Nijmegen. Door een effectieve samenwerking op drie gedeelde opgaven, met de volgende uitgangspunten en met verschillende ‘treden’ in de intensiteit van onze samenwerking.

en 1Niet méér regio, maar meer effectieve regio 4Opdrachtgeverschap samenwerking verzakelijken 2Samenwerking: focus op gedeelde opgaven 5Uitvoeringskracht van gemeenten versterken 3Evenredigheid: iedereen levert naar rato RUIMTELIJK DOMEIN - KERNOPGAVE

Slim omgaan met de verstedelijkingsdruk Slim omgaan met de druk op de ruimte voor verstedelijking, mobiliteit, energie, recreatie waarbij alle gemeenten in de regio samen optrekken en grensontkennend samenwerken. SPEERPUNTEN:

1. Schaalsprong: verstedelijking rond OV-knooppunten en MaasWaalkanaal 2. Condities: mobiliteit, energie en groen als voorwaarde voor verstedelijking 3. Landschap: realiseren van het groenblauwe raamwerk, incl. Groene Mantel

ECONOMISCH DOMEIN - KERNOPGAVE

Werken aan profilering en arbeidsmarkt Versterken van ons gezamenlijk economische profiel ‘health and hightech’ gericht op een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een vitale arbeidsmarkt met een goede aansluiting van onderwijs op zorg en techniek op alle onderwijsniveaus (incl. MBO-2). SPEERPUNTEN:

1. Het profiel ‘health and hightech’ versterken in de gehele economische keten 2. Aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeteren 3. Uitvoeringskracht vergroten in het economisch domein

SOCIAAL DOMEIN - KERNOPGAVE

Versterken van de sociale basis en leefbaarheid Versterken van een gelijkwaardige sociale basis in de regio door complementariteit van sociaal-maatschappelijke voorzieningen voor zorg, sport en cultuur en versterking van de sociale leefbaarheid in wijken, dorpen en kleine kernen. SPEERPUNTEN:

1. Welzijn: gelijkwaardige sociale basis in de regio ontwikkelen 2. Complementariteit tussen sociale voorzieningen organiseren 3. Samenwerken aan de opvang van vluchtelingen in de regio

4 | Visie en Samenwerkingsagenda

Regionaal samenwerken is niet vrijblijvend, maar vraagt om afspraken over het gewenste niveau van intensiteit. Hiervoor introduceren wij een ‘ladder’ voor regionaal samenwerken.

TREDE 5: UITVOEREN - SAMEN INVESTEREN TREDE 4: CO-PRODUCTIE - SAMEN WERKEN TREDE 3: BESLUITVORMING - SAMEN BESLISSEN TREDE 2: AFSTEMMEN - SAMEN OVERLEGGEN TREDE 1: INFORMEREN - SAMEN WETEN

RUIMTE

ECONOMIE

SOCIAAL

Visie en Samenwerkingsagenda | 5

1.

Visie op de regio Het Rijk van Nijmegen kent een rijke en roerige geschiedenis. Het gebied behoorde in vroeger eeuwen toe aan de vrije Rijksstad Nijmegen, waaraan het gebied zijn naam dankt. De regio heeft zich volop ontwikkeld in wonen, werken en landschap en staat voor een nieuwe schaalsprong in de komende jaren. Een schaalsprong gericht op Brede Welvaart.

6 | Visie en Samenwerkingsagenda

INHOUD

Visie op de regio Wie zijn we als regio?

logistieke ketens. We verenigen de denkkracht en doekracht in onze regio.

Het rivierenlandschap dat ons bindt Het Rijk van Nijmegen kent een grote verscheidenheid aan landschappen als gevolg van een dynamisch rivierensysteem. Ten (zuid)oosten van Nijmegen vinden we de stuwwal met heuvelachtige bossen en natuurlijke uiterwaarden. In de omgeving van Beuningen, Druten en Wijchen vinden we de open komgronden met weidse uitzichten. De Waal en de Maas vormen door de eeuwen heen de dragers van dit contrastrijke, waardevolle landschap.

Eén samenhangend systeem van stad en land Vanuit sociaal-maatschappelijk perspectief werkt het Rijk van Nijmegen als één coherent daily urban system. Het gebied kent een rijke variatie van stedelijke, suburbane en landelijke woonmilieus in en rond een historische centrumstad met vele voorzieningen. De dorpen en kleine kernen hebben directe relaties met de stad, maar kennen zelf ook basisvoorzieningen en plekken voor sport, bewegen en ontmoeten. Met sociale cohesie en saamhorigheid in de stadswijken en dorpen waar de kwaliteit van leven en leefomgeving bovengemiddeld is.

1.1 HET RIJK VAN NIJMEGEN

Denk- en doekracht verenigen in onze regio Economisch gezien kent het Rijk van Nijmegen zeker niet minder variatie. Met hoogwaardige campussen op het gebied van health en hightech in relatie tot de Radboudumc, universiteit en de hogeschool. Maar ook met de ‘doeners’ en het MBO. Het MKB, de logistiek en de maakindustrie zijn volop in de regio vertegenwoordigd. Hier vindt veel innovatie plaats op het gebied van circulaire economie en het verduurzamen van productieprocessen en

Wat komt er op ons af?

1.2 OPGAVEN IN SAMENHANG AANPAKKEN Nieuwe ontwikkelingen komen op onze regio af Deze welvaart in het Rijk van Nijmegen is echter niet vanzelfsprekend. Op dit moment is het Rijk van Nijmegen nationaal een lage ‘middenmoter’ op het gebied van Brede Welvaart. En als we 15 tot 20 jaar vooruitkijken, zien we nieuwe

Rijk van Nijmegen als één coherent daily urban system met een rijke variatie van stedelijke en landelijke voorzieningen.

Visie en Samenwerkingsagenda | 7

INHOUD

Visie op de regio maatschappelijke ontwikkelingen op de regio afkomen die de welvaart onder druk kunnen zetten. Belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen waarmee we ook in het Rijk van Nijmegen mee te maken hebben en krijgen: • Sociaal: vergrijzing en ontgroening - veel meer mensen leven langer hetgeen leidt tot een tekort aan arbeidskrachten, groeiende zorgbehoefte en leefbaarheidsproblemen. • Economie: flexibilisering en digitalisering flexibilisering van de arbeidsmarkt (zzp) en sluipende revolutie in de maakindustrie, zorg en MKB door Artificial Intelligence (AI) en robotisering. • Duurzaamheid: klimaatverandering - vaker droogte- en regenvalperioden met hogere temperaturen, met gevolgen voor landbouw, gezondheid en biodiversiteit. • Ruimte: verstedelijking - groeiende ruimtedruk van wonen, werken, energie en mobiliteit op het landelijk gebied en op bestaande groen- en natuurgebieden in en buiten de stad. Gemeenten zijn op elkaar aangewezen Deze maatschappelijke ontwikkelingen gelden in meer of mindere mate voor alle gemeenten

binnen het Rijk van Nijmegen. Niemand kan zich onttrekken aan de grote maatschappelijke ontwikkelingen, zoals hiervoor benoemd. Aangezien het Rijk van Nijmegen fungeert als één daily urban system, is het zaak om over de gemeentegrenzen heen te kijken om de opgaven voor de toekomst aan te pakken. We willen sterker grensontkennend samenwerken. Stad, suburbs, dorpen en kleine kernen zijn afhankelijk van elkaar door de wederkerigheid in wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen en recreatie. Nijmegen en de regiogemeenten zijn voor hun toekomstige ontwikkeling op elkaar aangewezen. Samen sterk! Waar willen we naartoe?

1.3 INZET: WERKEN AAN BREDE WELVAART Brede welvaart: welvaart en welzijn in evenwicht Als Rijk van Nijmegen kiezen we voor een kwaliteitssprong in de ontwikkeling van onze regio. Met de groei en ontwikkeling van het gebied investeren we in Brede Welvaart van het Rijk van Nijmegen. Brede Welvaart is het perspectief op de toekomst waarin welvaart

We kiezen voor een kwaliteitssprong in de ontwikkeling van onze regio en investeren we in een Brede Welvaart - welvaart en welzijn in evenwicht.

8 | Visie en Samenwerkingsagenda

INHOUD

Visie op de regio en welzijn met elkaar in evenwicht zijn. Waarin materiële welvaart en immaterieel welzijn samen leiden tot een hoge kwaliteit van wonen, werken en leven in onze regio. In het streven naar Brede Welvaart zoeken we naar een toekomstbestendige combinatie van fysiek-ruimtelijke, economische en sociaalmaatschappelijke ontwikkelingen met een evenwichtige balans tussen economie en ecologie, tussen mens en natuur.

In de volgende hoofdstukken werken we deze opgaven uit in verschillende speerpunten. We volgen hierbij de volgende indeling: 1) Urgentie: wat is er aan de hand? 2) Visie: welke kansen zien we voor samenwerking? 3) Aanpak: hoe gaan we regionaal samenwerken? en 4) Agenda: wat gaan we samen doen? Langs deze vierdeling werken we de drie centrale opgaven uit. De speerpunten en acties worden praktisch geconcretiseerd in een separaat werkprogramma voor 20252026 in concrete opdrachten, bemensing en beoogd resultaat. In het laatste hoofdstuk schetsen we mogelijkheden om met

Vanuit deze visie op Brede Welvaart kiest het Rijk van Nijmegen voor drie centrale opgaven in ieder van de drie domeinen; ruimtelijk, economisch en sociaal. Door de combinatie van de drie domeinen en deze met elkaar in balans te brengen, investeren we in Brede Welvaart.

een verschillende intensiteit aan deze opgaven samen te werken. Niet iedere gemeente hoeft dat in dezelfde mate of op dezelfde manier te doen. We geven hiermee ruimte aan ieders belang en mogelijkheden. We werken binnen het bestaande mandaat: er vindt geen overdracht van bevoegdheden plaats tot de nieuwe bestuursperiode. Besluitvorming over deze Visie en Samenwerkingsagenda zal in lijn liggen van de samenwerking. Met deze Visie en Samenwerkingsagenda verkennen we het nader aanscherpen van het mandaat voor

We zien de volgende opgaven:

grensontkennend samenwerken.

Ruimtelijk domein - Opgave: slim omgaan met de verstedelijkingsdruk • Probleemdefinitie: groeiende druk op de ruimte voor wonen, werken, recreëren en voorzieningen en ruimte voor duurzame energie, natuur, klimaat, mobiliteit en voedsel. • Opgave: gebiedsuitwerking van de verstedelijkingsstrategie: zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik voor wonen, werken, mobiliteit, energie, landbouw en landschap. Economisch domein - Opgave: werken aan profilering en arbeidsmarkt • Probleemdefinitie: onduidelijk economisch profiel en beperkte capaciteit en kwaliteit van arbeid (krapte) met mismatch tussen onderwijs en de vraag van het bedrijfsleven. • Opgave: versterken van de economische profilering en betere aansluiting tussen vraag en aanbod in de arbeidsmarkt, talenten vasthouden en inzet van onbenut arbeidspotentieel. Sociaal domein - Opgave: versterken van de sociale basis en leefbaarheid • Probleemdefinitie: toenemende sociale ongelijkheid in welvaart, kansen en gezondheid, hetgeen leidt tot meer druk op voorzieningen, zorgverlening en leefbaarheid in wijken. • Opgave: versterken van de sociale basis en leefbaarheid in kwetsbare wijken en dorpen en verminderen van kansenongelijkheid en gezondheidsverschillen tussen doelgroepen.

Visie en Samenwerkingsagenda | 9

2.

Slim omgaan met de verstedelijkingsdruk De eerste opgave voor het Rijk van het Nijmegen ligt in het ruimtelijke domein. Het gaat om de groeiende druk op de leefomgeving en natuur vanuit ambities voor woningbouw, economie, energie, landbouw en mobiliteit. Dit vraagt om afstemming van ruimteclaims en slimme combinaties van functies en ruimtevragers binnen het Rijk van Nijmegen.

10 | Visie en Samenwerkingsagenda

RUIMTELIJK DOMEIN - OPGAVE

Slim omgaan met de verstedelijkingsdruk Wat is er aan de hand in de regio?

2.1 URGENTIE: DRUK OP DE KWALITEIT VAN DE LEEFOMGEVING Groei van ruimteclaims in de regio Door de maatschappelijke vraag naar wonen, werken, recreatie en mobiliteit groeit het aantal ruimteclaims binnen de regio. De ruimtelijke ontwikkeling zorgt voor een groeiende druk op ruimte, terwijl de fysiek beschikbare ruimte beperkt is. Onze regio kent bijzondere waardevolle natuurlijke landschappen die we willen behouden en beschermen. Ook in de open, landelijke gebieden is die ruimte beperkt en lopen we tegen de grenzen aan van bereikbaarheid, voorzieningen en energienetwerken. Met effecten op wonen, mobiliteit en natuur De groeiende ruimtedruk zien we zowel binnen bestaand bebouwd gebied als erbuiten, zowel in omvang als in kwaliteit. Zo kampen we in onze regio met een groeiend tekort aan betaalbare woningen met name voor jongeren, starters en senioren. Als gevolg van de vergrijzing groeit ook de behoefte aan nieuwe combinaties van wonen en zorg. Met de druk van verstedelijking groeien ook de bereikbaarheidsproblemen in

de regio, terwijl het lokale openbaar vervoer al onder druk staat en in diverse kernen ontbreekt. De automobiliteit zorgt voor extra ruimtebeslag en toename van de milieubelasting. Bovendien hebben onze natuurgebieden het bijzonder moeilijk: door de toegenomen uitstoot in de regio zien we verder verlies van biodiversiteit. De kwaliteit van natuur en landschap vraagt om een stevige impuls. Welke kansen zien we voor samenwerken?

2.2 VISIE: REGIONAAL AFSTEMMEN VAN RUIMTECLAIMS EN -GEBRUIK

Afstemmen van de verstedelijkingsopgaven Rijk van Nijmegen ziet het zorgvuldig afstemmen van het ruimtegebruik in het stedelijke en landelijke gebied als een belangrijke opgave. Dit vraagt om regiospecifieke oplossingen voor het onderling afstemmen en combineren van functies en ruimtevragers in de regio. De verstedelijkingsopgave vraagt om nadere afstemming in de regio als het gaat om locaties, aantallen, segmentering, doelgroepen en fasering. Het Rijk van Nijmegen fungeert als één woningmarkt en alle gemeenten hebben baat bij duidelijke gezamenlijke afspraken om verdringing op de markt te voorkomen. Dit

Verstedelijking vraagt naar nieuwe oplossingen voor het onderling afstemmen en combineren van functies en ruimtevragers in de regio. Foto door John van Gelder (links)

Visie en Samenwerkingsagenda | 11

RUIMTELIJK DOMEIN - OPGAVE

Slim omgaan met de verstedelijkingsdruk vraagt om meer dan alleen afstemming met een individuele buurgemeente, zoals we nu vaak reactief doen. Het vergt een integrale blik op de totale verstedelijkingsopgave in de regio. Ook afstemming van mobiliteit en energie is vereist Hetzelfde geldt voor de condities voor de verstedelijking. Stedelijke ontwikkelingen in de ene gemeente kunnen gevolgen hebben voor andere gemeenten. Op het gebied van mobiliteit en bereikbaarheid vraagt de transitie naar actieve en duurzame mobiliteit ook regionaal om oplossingen. De inzet op meer lopen, fietsen en OV binnen de kernen vraagt om opvang van de auto aan de randen, soms in andere gemeenten. Ook het overbelaste energienetwerk kan de mogelijkheden voor wonen en werken beperken. Is dit het probleem van individuele gemeenten of zien we meerwaarde in gezamenlijke afspraken met energieproviders en netwerkbeheerders? Met gezamenlijke afspraken komen we tegemoet aan deze partners. En een groenblauw raamwerk in de regio Eenzelfde regionale afstemming is ook nodig voor de groeiende druk van recreatie op groen,

natuur en landschap, zowel binnen de stad als in de natuur. En over de kwetsbare relatie tussen landbouw, woningbouw, bedrijventerreinen en energieopwekking enerzijds en natuur, landschap en verlies van biodiversiteit anderzijds. Het afwentelen op elkaar kunnen we voorkomen door heldere regionale afspraken over het groenblauwe raamwerk in de regio. Een samenhangend raamwerk van groene en blauwe verbindingen in, om en rond de stedelijke kernen. Zoals de Groene Mantel rond Nijmegen waarbij 10% van het omringende agrarisch gebied in vijf gemeenten ingezet wordt voor groenblauwe dooradering. Dit alles vraagt speciale aandacht voor de transitie in het landelijk gebied, met een duurzaam toekomstperspectief voor de landbouw. Hoe gaan we regionaal samenwerken?

2.3 AANPAK: EFFECTIEVER SAMENWERKEN MET COMMITMENT Kader: lopend Gebiedsprogramma voor de verstedelijkingsopgave Er lopen op regionaal niveau al diverse beleidsprocessen op het gebied van verstedelijking, duurzame energie en landschapsontwikkeling. De

Verstedelijkingsstrategie ‘Meer landschap, meer stad’ is een belangrijk kader voor het omgaan met de ruimtedruk. Foto door Henk Hulshof (rechts)

12 | Visie en Samenwerkingsagenda

RUIMTELIJK DOMEIN - OPGAVE

Slim omgaan met de verstedelijkingsdruk Verstedelijkingsstrategie ‘Meer landschap, meer stad’ voor de regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley is een belangrijk kader voor het omgaan met de ruimtedruk. In dat verband werken de subregio’s - ook Rijk van Nijmegen - aan het gebiedsprogramma voor hun eigen regio. Dit programma is een regiospecifieke uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie en het Regio Arrangement, met aandacht voor wonen en werken, duurzame mobiliteit, ruimte voor het energienetwerk en ruimteclaims in het landelijk gebied. Als Rijk van Nijmegen willen we beter gezamenlijk opereren binnen de GMR en samen optrekken. Tevens willen we samen effectief uitvoering geven aan opgaven en afspraken die we in het kader van de GMR maken. Bestuurlijke overleggen met mandaat en commitment Het gebiedsprogramma biedt het ruimtelijkbestuurlijk kader voor het Rijk van Nijmegen. Dit programma wordt begeleid door een eigen portefeuillehoudersoverleg, maar hiernaast zijn er ook separate bestuurlijke gremia voor bijvoorbeeld mobiliteit. Veel van deze bestuurlijke overleggen zijn inhoudelijk en soms informeel, maar in de praktijk nog te vrijblijvend. We spreken elkaar ook niet aan op het nakomen van afspraken.

Ons voornemen is om de uitvoeringskracht van de bestuurlijke overleggen te vergroten met een duidelijk mandaat, heldere besluitvorming, vastleggen van het commitment en monitoring van de afspraken. De onderlinge ‘schuurpunten’ moeten expliciet op tafel komen. Dit versterkt de focus en het maken van duidelijke keuzen, ook in wat we wel of niet samen willen doen.

Wederkerigheid: balans tussen geven en nemen In dit verband zoeken we naar een goede wederkerigheid in de afspraken: het ‘zoet’ en het ‘zuur’ moeten in balans zijn. Een goede balans tussen geven en nemen is van belang om iedere gemeente ook lokaal meerwaarde te bieden van de regionale samenwerking. Dit vergt ook dialoog en medewerking van de gemeenteraden. De raden hebben veelal een lokale oriëntatie op de eigen gemeente: de regio voelt ‘ver weg’. Dit vraagt om een wenkend perspectief voor de gemeenteraden: regionale samenwerking levert ook meerwaarde op voor de eigen gemeente. Hierbij is het zaak om de regionale afspraken ook lokaal beter te verankeren en te borgen in de Omgevingsvisies, beleidsplannen en lokale uitvoeringsprogramma’s. Wat gaan we samen doen?

2.4 AGENDA: SAMEN VERSTERKEN VAN ONZE UITVOERINGSKRACHT Aanscherpen en formaliseren van bestuurlijke afspraken Als regio willen we concrete acties verbinden aan onze opgaven en procesambities. In het ruimtelijk domein is de verstedelijkingsopgave dominant met alle consequenties op het gebied van mobiliteit, economie, energie en landschap. Ten eerste willen we besluitvorming over het gebiedsprogramma verstevigen met heldere bestuurlijke afspraken, commitment van de raden en monitoring van de gemaakte afspraken. We werken nader uit welk type regionale afspraken nuttig en wenselijk zijn (over locaties, aantal woningen, segmentering, doelgroepen, fasering en de voorwaarden vanuit mobiliteit, energie, groen, milieu, etc.).

Visie en Samenwerkingsagenda | 13

RUIMTELIJK DOMEIN - OPGAVE

Slim omgaan met de verstedelijkingsdruk Samen uitvoeren van het mobiliteitsplan als start In regionaal verband willen we de voorwaarden voor de verstedelijkingsopgave versterken. Gemeenten werken zelf aan hun lokale gebiedsontwikkeling of woningbouw, maar zijn sterk van elkaar afhankelijk op gebied van mobiliteit, energie en groen. Zo willen we starten met de uitvoering van het Regionaal Mobiliteitsplan van de GMR voor onze eigen regio. Het gaat om gezamenlijke uitvoeringsafspraken over maatregelen, inpassing en investeringen in actieve en duurzame mobiliteit in de regio. Dit is een belangrijke pilot om mee te beginnen. De uitvoeringsafspraken over duurzame energie, groen en recreatie kunnen verdere vervolgacties zijn op basis van de lessen en ervaringen met het uitvoeringsplan mobiliteit.

Effectieve en productieve manier van werken De uitvoering van onze inhoudelijke opgaven vergt ook een meer effectieve en productieve manier van werken. Zo willen in het ruimtelijk domein een vaste, effectieve werkwijze van besluitvorming en afspraken ontwikkelen voor de diverse portefeuillehoudersoverleggen. Ook gaan we in 2025 de gemeenteraden beter betrekken in de regionale samenwerking en de raden een wenkend perspectief schetsen van de meerwaarde ervan. We zoeken nader uit op welke grondslag alle gemeenten naar rato kunnen bijdragen, qua capaciteit en financieel. We kijken naar het samen invullen van gedeelde vacatures (waarbij experts voor twee of meer gemeenten werkzaam zijn) of het tijdelijk uitwisselen van medewerkers. Het is ook denkbaar dat vanuit de GMR met personeel wordt bijgedragen aan een regionaal uitvoeringsteam voor het Rijk van Nijmegen.

Gemeenten werken zelf aan hun lokale gebiedsontwikkeling of woningbouw, maar zijn sterk van elkaar afhankelijk op gebied van mobiliteit, energie en groen. Foto door John van Gelder (rechts)

14 | Visie en Samenwerkingsagenda

SAMENWERKINGSAGENDA

Ruimtelijk domein KERNOPGAVE:

Slim omgaan met de druk op de ruimte voor verstedelijking, mobiliteit, energie, recreatie waarbij alle gemeenten in de regio samen optrekken en grensontkennend samenwerken.

SPEERPUNTEN:

1. Schaalsprong: verstedelijking rond OV-knooppunten en MaasWaalkanaal Regionale schaalsprong in verstedelijkingsopgave door verdichting rond OV-knopen en herontwikkeling van gebieden rond het MaasWaalkanaal met betrokken gemeenten. } Actie: bestuurlijke afspraken en monitoring (in kader van Gebiedsprogramma) Aanscherpen van bestuurlijke afspraken over de verstedelijking in de regio (locaties, aantallen, segmentering, voorwaarden) met alle gemeenten. Borgen van commitment.

2. Condities: mobiliteit, energie en groen als voorwaarde voor verstedelijking Gezamenlijk optimaliseren van condities voor verstedelijking voor actieve en duurzame mobiliteit, duurzame energievoorziening en klimaatadaptief en recreatief groen. } Actie: uitvoeringsplan mobiliteit in 2025, en daarna energie en groen Pilot mobiliteit: gezamenlijk uitvoeren van het Regionaal Mobiliteitsplan GMR voor onze regio met intergemeentelijke afspraken over concrete maatregelen en investeringen.

3. Landschap: realiseren van het groenblauwe raamwerk, incl. Groene Mantel Regionale aanpak voor een samenhangend raamwerk van water en natuurgebieden in de regio met een ‘Groene Mantel’ rond Nijmegen, gekoppeld aan de verstedelijking.

} Actie: regionaal uitvoeringsprogramma groenblauw raamwerk Regionaal uitvoeringsprogramma en afsprakenkader voor maatregelen en investeringen in versterking van natuur en landschap en ecologische verbindingen in het bijzonder.

Visie en Samenwerkingsagenda | 15

RUIMTELIJK DOMEIN - OPGAVE

Slim omgaan met de verstedelijkingsdruk Slim omgaan met de druk op de ruimte voor verstedelijking, mobiliteit, energie, recreatie waarbij alle gemeenten in de regio samen optrekken en grensontkennend samenwerken.

Legenda gemeentegrenzen contouren bebouwde kom woningbouwlocaties open landschap / bossen groene verbinding

Bron: CBS, Klimaatmonitor, Woonbehoefteonderzoek, Verstedelijkingsstrategie ANF (kaart)

16 | Visie en Samenwerkingsagenda

Speerpunten: 1. SCHAALSPRONG: VERSTEDELIJKING ROND OV-KNOOPPUNTEN EN MAASWAALKANAAL 2. CONDITIES: MOBILITEIT, ENERGIE EN GROEN ALS VOORWAARDE VOOR VERSTEDELIJKING 3. LANDSCHAP: REALISEREN VAN HET GROENBLAUWE RAAMWERK, INCL. GROENE MANTEL

Visie en Samenwerkingsagenda | 17

3.

Werken aan profilering en arbeidsmarkt Tweede belangrijke opgave voor samenwerking ligt in het economisch domein: omgaan met de krapte in de arbeidsmarkt. Primaire opgave: een heldere, economische profilering en een vitale regionale arbeidsmarkt. Dit vraagt om stimuleren van ondernemerschap, het vasthouden van talent en aanspreken van onbenut arbeidspotentieel in de regio.

18 | Visie en Samenwerkingsagenda

ECONOMISCH DOMEIN - OPGAVE

Werken aan profilering en arbeidsmarkt Wat is er aan de hand in de regio?

3.1 URGENTIE: GROEIENDE KRAPTE OP DE ARBEIDSMARKT Een krimpende beroepsbevolking De arbeidsmarkt van onze regio komt steeds meer onder druk te staan. Het vinden van voldoende en goed gekwalificeerde arbeidskrachten is voor veel bedrijven en instellingen een grote opgave geworden. Onvoldoende (gekwalificeerd) personeel is nu al merkbaar in bepaalde sectoren. Op lange termijn verwachten we een sterk groeiende krapte op de arbeidsmarkt als gevolg van vergrijzing en ontgroening en hiermee een krimpende beroepsbevolking. Het aandeel 65-plussers zal nationaal sterk stijgen van 19% naar 25%. Deze groep wordt niet alleen groter, maar gemiddeld ook steeds ouder. Gemiddeld met een levensverwachting van 80 jaar naar 86 jaar in 2040. Dat speelt zich ook in onze regio af. Impact van nieuwe technologieën Ook de invloed van digitale technologieën op onze economie en arbeidsmarkt neemt een grote vlucht. Zo beginnen robots en AI als systeemtechnologie een grote impact te krijgen op economie en samenleving. Ook biotechnologie is een belangrijke technologische revolutie met

impact op de arbeidsmarkt van zorg, farmacie en voedsel. De invloed van nieuwe technologieën zien we niet alleen in hightech sectoren, maar evenzeer in de handel, logistiek en maakindustrie. Het MKB in de regio heeft moeite om het tempo en de aard van alle technologische innovaties bij te benen en hiervoor personeel te werven. Teveel werkzoekenden aan de kant We zien ook dat lang niet iedereen meekan in de snelle technologische veranderingen en de flexibilisering van de arbeidsmarkt met meer zzp’ers. Teveel werkzoekenden in onze regio blijven aan de kant staan, en dit zullen er in de toekomst alleen maar méér worden. Er is groot onbenut arbeidspotentieel dat via opleiding, begeleiding en talentontwikkeling de krappe arbeidsmarkt kan verlichten. Naast hoogopgeleide kenniswerkers moeten we vooral Mbo’ers in onze regio behouden en perspectief bieden op wonen, voorzieningen en een goed leven. De ‘markt’ lost deze knelpunten niet op en bedrijven zoeken op korte termijn naar de gemakkelijkste weg. Voor de lange termijn moeten we voorsorteren op maatregelen om onze arbeidsmarkt vitaal te houden en ons economisch vestigingsklimaat blijvend aantrekkelijk te maken. Een sterk en onderscheidend economisch profiel draagt hieraan bij.

Onderwijs dient betere aansluiting te vinden bij die vraag vanuit het bedrijfsleven, en educatie moet integraal deel uitmaken van werk: een leven lang ontwikkelen. Foto’s door Anne Toonen (links) en Henk Hulsof (rechts)

Visie en Samenwerkingsagenda | 19

ECONOMISCH DOMEIN - OPGAVE

Werken aan profilering en arbeidsmarkt Welke kansen zien we voor samenwerken?

3.2 VISIE: VITALE EN AANTREKKELIJKE ARBEIDSMARKT Health and hightech laten doorsijpelen Rijk van Nijmegen ziet het aantrekkelijk en vitaal houden van economie en arbeidsmarkt als een belangrijke opgave binnen het economisch domein. Dit vraagt om een heldere, zichtbare economische profilering en een betere matching tussen vraag en aanbod in de arbeidsmarkt. We zetten in op versterking van ons regionaal economisch profiel van ‘health and hightech’. We willen dit profiel laten ‘doorsijpelen’ door de gehele economische samenwerkingsketen. Van high end producenten tot kleinschalige maakindustrie en toeleverende bedrijven in het MKB. Innovatie en technologie speelt in die gehele keten een stuwende rol, met name gericht op ons profiel van gezondheid, zorg en techniek. Hier zien we grote kansen voor de toekomst. Profiel koppelen aan arbeid en onderwijs We willen en moeten ons economisch profiel sterk koppelen aan arbeidsmarkt en onderwijs. Er is grote vraag naar ervaren en hooggekwalificeerd technisch personeel en

die behoefte zal in de toekomst alleen maar toenemen in de vergrijzende arbeidsmarkt. Hetzelfde geldt voor de praktische ‘makers’ vanuit het MBO en LBO. Het onderwijs dient betere aansluiting te vinden bij die vraag vanuit het bedrijfsleven, en educatie moet integraal deel uitmaken van werk: een leven lang ontwikkelen. Het arbeidsmarktbeleid moeten we beter richten op gezondheid, zorg en techniek, en dit ook vertalen in onderwijsprogramma’s. Met landelijke bezuinigingen op het onderwijs is het verstandig om in triple helix-verband een gelijke focus te houden op de programmering van het onderwijs. Vasthouden van onze talenten Het gaat ook om het vasthouden van talenten in kennis, zorg en maakindustrie en het beter benutten van arbeidspotentieel in de regio. Op alle niveaus: van universitair niveau tot aan MBO-2 niveau, en alles wat ertussen zit. Naast hightech- en zakelijke dienstverlening verwachten we in de zorgverlening, energietransitie, bouw en circulaire economie een aanhoudende vraag naar voldoende en goed gekwalificeerde arbeidskrachten. Er is veel perspectief op werk in de verduurzaming van onze regio, juist voor praktisch geschoolden

We zetten in op het vasthouden van talenten in kennis, zorg en maakindustrie en het beter benutten van arbeidspotentieel in de regio. Foto door Hans van Wijk (links)

20 | Visie en Samenwerkingsagenda

ECONOMISCH DOMEIN - OPGAVE

Werken aan profilering en arbeidsmarkt op MBO-niveau. Hierbij moeten we ook meer aandacht geven aan arbeidsmigranten en groepen die moeilijk aan werk kunnen komen. Economie en Werk & Inkomen koppelen Beleidsmatig hebben we sterke behoefte aan een ‘doorlopende lijn’ tussen de beleidsvelden Economie en Werk & Inkomen. Bij gemeenten richt economisch beleid zich sterk op het faciliteren van het bedrijfsleven en het stimuleren van ondernemerschap. Werk & Inkomen richt zich vooral op het ondersteunen en begeleiden van werkzoekenden naar arbeid. Dit wordt primair georganiseerd vanuit het sociaal beleid. We willen het ‘gat’ tussen beide domeinen dichten en een gezamenlijke visie ontwikkelen op een betere integratie van economie, werk en inkomen, zowel inhoudelijk als qua organisatie. Dit vraagt ook om het in beeld brengen van onze wettelijke taken in de hervorming van arbeidsmarktinfrastructuur. Hoe gaan we regionaal samenwerken?

3.3 AANPAK: INTEGRATIE VAN ECONOMIE EN WERK & INKOMEN

Inzicht in de gehele samenwerkingsketen Op regionaal niveau hebben we nog onvoldoende zicht op de gehele samenwerkingsketen in het economisch domein. We zien een lappendeken van beleids- en uitvoeringsorganisaties in de economische keten: The Economic Board, GMR Productieve Regio, Het Werkbedrijf RvN, een nieuw Regionaal Werkcentrum (samen met UWV), RvN@/ Lifeport@ naast een Regionale Tafel Arbeidsmarkt, een Portefeuillehouderoverleg Economie en separaat over Werk & Inkomen. Het is zaak om beter inzicht te krijgen in opdracht en mandaat van iedere organisatie en te verkennen waar we de slagkracht en efficiency kunnen vergroten.

Publiek opdrachtgeverschap verbeteren Ieder van deze organisaties en overleggremia heeft z’n eigen doelen, focus en legitimiteit. Er zijn relatief veel organisaties die ‘verbinden’ en ‘aanjagen’ centraal stellen, maar zelf weinig praktische uitvoering leveren of niet zelf initiatieven realiseren. Een sterke uitvoeringskracht en impact in het economisch domein is nodig. Soms is het onduidelijk hoe we als gemeenten diverse organisaties aansturen op hun opdracht en mandaat. Een sterk verbeterd publiek opdrachtgeverschap vanuit de gemeenten is nodig om de uitvoeringskracht te vergroten. Uitvoeringskracht organiseren Uitvoeringskracht begint met een meer en sterke directe verbindingen tussen bedrijfsleven en onderwijsinstellingen. Lokaal zijn er allerlei interessante initiatieven, maar over het algemeen weten bedrijven en onderwijsinstanties elkaar moeilijk te vinden. Met name het MKB ontbeert de maat en schaal om zelf veel te doen aan opleiden en talentontwikkeling, en onderwijsprogramma’s zijn nog te weinig toegesneden op de praktijk. We willen als regio verkennen in hoeverre we een triple helix-aanpak kunnen ontwikkelen op niveau van het Rijk van Nijmegen. Hiervoor kunnen we ook de werkgeversorganisaties (zoals VNONCW, Metaalunie of Bouwend NL) beter benutten, naast de koepelorganisaties van regionale onderwijsinstellingen.

Hierbij is het nog de vraag óf en in hoeverre we als gemeenten - naast het stellen van kaders - actief de triple helix moeten of willen faciliteren.

Visie en Samenwerkingsagenda | 21

ECONOMISCH DOMEIN - OPGAVE

Werken aan profilering en arbeidsmarkt Wat gaan we samen doen?

3.4 AGENDA: GEZAMENLIJK ECONOMISCH PROGRAMMA VOOR DE REGIO Gezamenlijk economisch programma We willen een gezamenlijk programma ontwikkelen voor de economische ontwikkeling van het Rijk van Nijmegen in de toekomst. Dat begint met een grondige analyse van de gehele economische samenwerkingsketen. Zowel op inhoudelijke focus en opdracht van diverse gremia als op het krachtenveld in de regio. Een regionaal programma waarin we sturen op een stevige integratie van de beleidsvelden Economie en Werk & Inkomen. We verkennen samen de kansen en mogelijkheden om tot een geïntegreerde aanpak te komen van het economisch profiel gericht op ‘health and hightech’ en de vertaling hiervan in het regionaal arbeidsmarktbeleid en de programmering van het onderwijs op verschillende niveaus. Tripartite overleg Rijk van Nijmegen Dit vraagt om een directe dialoog en samenwerking met het bedrijfsleven en het onderwijs. Op niveau van Rijk van Nijmegen willen we als gemeenten een brede dialoog aangaan met werkgevers-, werknemers- en onderwijsorganisaties over het gezamenlijk ontwikkelen van het

arbeidsmarktbeleid. We zien dat bedrijven en onderwijsinstanties elkaar in de praktijk nog niet gemakkelijk vinden. Lifeport@ en The Economic Board hebben in de afgelopen jaren al gezorgd voor een sterkere samenhang tussen ondernemers, onderwijs, onderzoek en overheden. We dragen als gemeenten (financieel en met ambtelijke en bestuurlijke inzet) bij aan Lifeport@ en The Economic Board. We participeren hierin met ondernemers en onderwijsinstellingen. Wij willen onze rol ‘als marktmeester’ binnen deze netwerkorganisaties verder ontwikkelen en verstevigen als verbindende factor. Naast het stellen van kaders, faciliteren en stimuleren we de alliantievorming tussen bedrijfsleven, onderwijs én overheid tot productieve triple helix-verbanden. Effectiever aansturen van de uitvoering In het verlengde hiervan gaan we werken aan het versterken van de uitvoeringskracht binnen het economische domein. We buigen ons over opdracht en mandaat van de uitvoeringsinstanties en verkennen het vergroten van de slagkracht en efficiency. Hierbij kijken we ook nadrukkelijk naar de manier waarop we dit als gemeenten aansturen en hoe we effectiever kunnen optreden als publieke opdrachtgever. Zo verkennen we de kansen en mogelijkheden van het nieuw op te richten Regionaal Werkcentrum, tezamen met het UWV.

Op niveau van Rijk van Nijmegen willen we als gemeenten een brede dialoog aangaan met werkgevers-, werknemers- en onderwijsorganisaties over ontwikkeling van arbeidsmarktbeleid.

22 | Visie en Samenwerkingsagenda

ECONOMISCH DOMEIN - OPGAVE

Economisch domein KERNOPGAVE:

Versterken van ons gezamenlijk economische profiel ‘health and hightech’ gericht op een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een vitale arbeidsmarkt met een goede aansluiting van onderwijs op zorg en techniek op alle onderwijsniveaus (incl. MBO-2). SPEERPUNTEN:

1. Het profiel ‘health and hightech’ versterken in de gehele economische keten Ons regionaal economische profiel op gezondheid, zorg en technologie versterken in de gehele keten van kennisinstellingen, producenten en toeleverende bedrijven (incl. MKB).

} Actie: gezamenlijk economisch programma ontwikkelen Ontwikkelen van een gezamenlijk regionaal programma waarin het economisch profiel wordt gekoppeld aan het versterken van de arbeidsmarkt en de relatie met het onderwijs.

2. Aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeteren

Verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt door betere benutting van arbeidspotentieel, talentontwikkeling (in MKB) en gerichte onderwijsprogrammering. } Actie: in dialoog sturen van het arbeidsmarktbeleid Op regionaal niveau in dialoog met werkgevers-, werknemers- en onderwijsorganisaties voor een sterkere sturing op het arbeidsmarktbeleid van bedrijven en onderwijs.

3. Uitvoeringskracht vergroten in het economisch domein

Versterken van de impact en realisatie van beleid door de uitvoeringsorganisaties in het economische domein door versterking van publieke aansturing en opdrachtgeverschap. } Actie: aansturing van uitvoeringsorganisatie verbeteren Betere positionering en aansturing van uitvoeringsorganisaties vanuit de gemeenten gezamenlijk, zoals het Regionaal Werkcentrum, The Economic Board en Lifeport@.

Visie en Samenwerkingsagenda | 23

ECONOMISCH DOMEIN - OPGAVE

Werken aan profilering en arbeidsmarkt Versterken van ons gezamenlijk economische profiel ‘health and hightech’ gericht op een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een vitale arbeidsmarkt met een goede aansluiting van onderwijs op zorg en techniek op alle onderwijsniveaus (incl. MBO-2).

Legenda gemeentegrenzen treinverbindingen werklocaties / bedrijventerreinen campuslocaties

Bron: CBS, Innovatiespotter, Regio in Beeld

24 | Visie en Samenwerkingsagenda

Speerpunten: 1. HET PROFIEL ‘HEALTH AND HIGHTECH’ VERSTERKEN IN DE GEHELE ECONOMISCHE KETEN 2. AANSLUITING TUSSEN ONDERWIJS EN ARBEIDSMARKT VERBETEREN 3. UITVOERINGSKRACHT VERGROTEN IN HET ECONOMISCH DOMEIN

Visie en Samenwerkingsagenda | 25

4.

Versterken van de sociale basis en leefbaarheid De derde opgave voor samenwerking in het Rijk van Nijmegen richt zich op het versterken van sociale voorzieningen en leefbaarheid in het sociaal domein. We zien de ongelijkheid in voorzieningen, gezondheid en leefbaarheid groeien. Met onze samenwerking dragen we bij aan versterking van de sociale basis en leefbaarheid in kwetsbare wijken en dorpen.

26 | Visie en Samenwerkingsagenda

SOCIAAL DOMEIN - OPGAVE

Versterken van de sociale basis en leefbaarheid Wat is er aan de hand in de regio?

4.1 URGENTIE: SOCIALE ONGELIJKHEID NEEMT TOE

Sociale verschillen nemen toe In ons land nemen de sociaal-economische en maatschappelijke verschillen tussen groepen toe. Dat zien we bijvoorbeeld terug in groeiende armoede. Zo’n 800.000 Nederlanders leven in armoede, naast 200.000 kinderen die opgroeien in armoede. Bijna driekwart van alle bijstandsgerechtigden leeft onder de armoedegrens. De cijfers voor het Rijk van Nijmegen laten eenzelfde beeld zien. Uitgaande van zo’n 325.000 inwoners in het Rijk van Nijmegen leeft circa 3,1% onder de armoedegrens, hetgeen uitkomt op meer dan 10.000 inwoners. We zien dat het aantal bijstandsuitkeringen weer toeneemt. De gemiddelde vaste lasten voor veel huishoudens zijn gestegen, waardoor ook de druk op de groep werkenden met middeninkomens toeneemt. Ook kansenongelijkheid in het onderwijs is een zorgpunt, met name voor kinderen met minder opgeleide ouders of met een migratieachtergrond. Grote verschillen in gezondheid We zien de sociale ongelijkheid ook terug in verschillen in gezondheid. Zo leven mensen

met een hoger opleidingsniveau 14 jaar langer in goede gezondheid dan mensen met een lager opleidingsniveau. Als gevolg van verdere vergrijzing en ontgroening zien we de zorgbehoefte toenemen, terwijl de omvang en spreiding van zorgvoorzieningen afneemt. Het verschralen van de (zorg)voorzieningen in de nabijheid is een belangrijke kwestie op lange termijn, met name in landelijke gebieden. De verschillen in gezondheid en welvaart hebben een langdurig karakter en we zien dat brede welvaart niet automatisch bij iedereen terechtkomt. Druk op zorgvoorzieningen en zorgpersoneel Dit alles leidt tot een groeiende zorgbehoefte in brede lagen van de bevolking. Niet alleen van kwetsbare groepen. De druk op de zorgvoorzieningen en het zorgpersoneel in de regio zal in de toekomst verder toenemen. Tegelijkertijd is er nu al een flink tekort aan goed gekwalificeerd zorgpersoneel en dit tekort zal op termijn (nog) meer voelbaar worden. Ook de kosten voor aanleg, onderhoud en exploitatie van sociale (zorg)voorzieningen lopen voor gemeenten steeds hoger op. Het reguliere zorgsysteem is steeds minder ‘volhoudbaar’ en we zullen ook als gemeenten tot vernieuwingen in het sociale domein moeten komen.