Agendabundel

Tabel 4.1 Tabel met uitleg van de termen ‘geschikt’, ‘minder geschikt’ en ‘niet geschikt’ Term

Uitleg

geschikt

een windpark of zonneveld in dit gebied is vanuit milieu kansrijk om verder te verkennen. Er worden vanuit milieu beperkt negatieve effecten verwacht

minder geschikt

een windpark of zonneveld in dit gebied zal naar verwachting negatieve milieueffecten veroorzaken. Nader onderzoek moet laten zien of maatregelen genomen kunnen worden om effecten te verminderen en dit gebied geschikt te maken

niet geschikt

een windpark of zonneveld in dit gebied zal naar verwachting sterk negatieve milieueffecten veroorzaken. Maatregelen om effecten te verminderen zijn maar beperkt inzetbaar, deze gebieden zijn weinig kansrijk

Uitsluiting van Gelders Natuurnetwerk In het regionale plan-MER zijn niet alle gebieden van het Gelders Natuurnetwerk uitgesloten voor de opwek van duurzame energie. Voor een deel van het Gelders Natuurnetwerk heeft de provincie in haar omgevingsbeleid namelijk opgenomen dat hier geen windmolens kunnen komen, behalve onder strikte voorwaarden (minder geschikt). Voor sommige gebieden in het netwerk laat de provincie ruimte, omdat de natuurkwaliteit in die gebieden niet zo goed is en omdat ze in provinciale voorkeursgebieden voor duurzame energie liggen, zoals bijvoorbeeld langs snelwegen (geschikt). In de raadpleging is door bewoners en ambtenaren genoemd dat duurzame energie in Gelders Natuurnetwerk in Wijchen niet wenselijk is (zie paragraaf 2.3 en 3.1). Dit komt omdat er weinig natuurnetwerk is, en de kwaliteit verslechtert. Daarom is het belangrijk om het Gelders Natuurnetwerk te beschermen en wordt wind- en zonne-energie in het hier uitgesloten (niet geschikt, zie afbeelding 4.1). De Groene ontwikkelingszone wordt niet bij voorbaat uitgesloten.

14 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Afbeelding 4.1 Overzichtskaart met Gelders Natuurnetwerk. Daarnaast is ook de Groene ontwikkelingszone opgenomen, dit gebied komt overeen met de Wijchense plannen voor de Ecologische Hoofdstructuur of het Groenblauwe netwerk

Omgang met laagvlieggebied In paragraaf 2.4 is beschreven dat de activiteiten van Defensie in laagvlieggebied Maas en Waal naar verwachting intensiveren. De beoordeling van het effect van windenergie op het laagvlieggebied Maas en Waal wordt daarom aangepast naar minder geschikt (zie afbeelding 2.1). Voor zonne-energie wordt geen effect verwacht, dit gebied wordt niet uitgesloten. Omgang met cultuurhistorie Tijdens de bewonersavonden is aangegeven dat de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) een richtafstand van 1,8 km aanhoudt tot beschermde dorps- en stadsgezichten Wijchen, Leur en Batenburg (zie afbeelding 4.2). Het RCE adviseert om binnen dit gebied nader onderzoek uit te voeren naar effecten van windenergie op de cultuurhistorische waarde van een beschermd stads- of dorpsgezicht. Daarnaast is in gemeente Wijchen het Parapluplan Cultuurhistorie van kracht. In dit parapluplan is geïnventariseerd welke cultuurhistorische waarden in de gemeente beschermt moeten worden. Voor ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied waar het parapluplan geldt moet onderzoek plaatsvinden naar de effecten van duurzame energie op cultuurhistorische waarden. Deze twee aspecten zijn voor een regionale afweging niet in beeld gebracht, en worden daarom toegevoegd op de Wijchense kaart.

De zone van 1,8 km rondom de beschermde dorpsen stadsgezichten krijgt de beoordeling ‘geschikt’, omdat met landschappelijke inpassing rekening gehouden kan worden met zichtlijnen en cultuurhistorische waarden. Bij concrete projecten dient dit onderzocht te worden. Daarnaast is een zone van 753 m rondom het centrum van Eendenkooi Batenburg aangemerkt als afpalingsrecht. In deze zone mogen geen activiteiten plaatsvinden die de functie van de Eendenkooi Batenburg kunnen belemmeren. Deze zone, die deels buiten het Gelders Natuurnetwerk valt, wordt aangemerkt als ‘minder geschikt’. Het deel van de zone binnen het Gelders Natuurnetwerk is uitgesloten.

15 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Afbeelding 4.2 Overzichtskaart cultuurhistorisch elementen

Aanpassing zonneladder Voor zonne-energie zijn de aangescherpte landelijke regels rondom zonne-energie doorgevoerd in de Wijchense milieukaart. Zonne-energie in landbouw- en natuurgebied komt lager in de voorkeursvolgorde te staan (minder geschikt).

4.2

Milieukaarten gemeente Wijchen

In onderstaande afbeeldingen 4.3 en 4.4 zijn de aanpassingen aan de regionale milieukaart doorgevoerd. Dit levert een milieukaart op die rekening houdt met de lokale situatie in Wijchen en de uitkomsten van de raadpleging. Afbeelding 4.3 geeft weer welke gebieden geschikt en minder geschikt zijn voor windmolens. Het uitgangspunt is een ashoogte van 120 m. Bij grotere windmolens zal de ruimte die geschikt of minder geschikt is waarschijnlijk afnemen, omdat bijvoorbeeld een grotere afstand tot woningen nodig is om te voldoen aan de geluidsnormen. Om nu de maximale ruimte te kunnen onderzoeken wordt in de milieukaart daarom uitgegaan van windmolens met een ashoogte van 120 m, Op afbeelding 4.4 is te zien welke gebieden minder geschikt zijn voor zonnevelden. Sommige gebieden worden niet onderzocht en zijn daarom ook niet beoordeeld. Dit zijn gebieden waar gebouwen en infrastructuur aanwezig zijn. Fysiek is de ruimte al in gebruik, en vanuit wetgeving gelden hier regels voor de veiligheid. In deze gebieden kan hierdoor geen vergunning aangevraagd worden. Voor zonne-energie zijn geen gebieden als geschikt aangemerkt. De aangescherpte zonneladder en problemen met netcongestie maken dat er meer onderzoek gedaan moet worden voordat de gebieden geschikt genoemd kunnen worden.

16 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Afbeelding 4.3 Wijchense milieukaart voor windenergie (gebaseerd op een windmolen met ashoogte van 120 m en tiphoogte van 180 m)

Afbeelding 4.4 Wijchense milieukaart voor zonne-energie

17 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

5 MULTICRITERIA-ANALYSE Bij het opstellen van de Visie op wind- en zonne-energie gemeente Wijchen: Op weg naar 2035 komen veel belangen kijken. Het is op de meeste plekken niet mogelijk om geen effecten te veroorzaken. Daarom is een afweging nodig tussen de verschillende belangen en effecten. Een multicriteria-analyse (MCA) is een manier om objectief gebieden te onderzoeken en te wegen aan de hand van verschillende criteria. De uitkomst is een gewogen beoordeling van verschillende zoekgebieden voor wind- en zonne-energie. In paragraaf 5.1 wordt globaal uitgelegd welke stappen doorlopen zijn voor de MCA. In paragrafen 5.2 tot en met 5.4 zijn deze stappen verder uitgewerkt.

Tabel 5.1 Woordenlijst Woord

Uitleg

multicriteria-analyse (MCA)

een methode die helpt om beslissingen te nemen. Verschillende criteria krijgen een weging en aan de hand hiervan worden alternatieven, in dit geval gebieden, gerangschikt

criterium

regel waar een gebied op beoordeeld wordt

criteriaset

verzameling van criteria. Gezamenlijk vormen de criteria de input voor de MCA

weging

het belang dat een criterium meekrijgt

5.1

Werkwijze MCA

In deze paragraaf wordt de werkwijze van de MCA op hoofdlijnen toegelicht. In afbeelding 5.1 is de werkwijze schematisch weergegeven. In de MCA worden gebieden onderzocht waar duurzame energie opgewekt kan worden. Het startpunt wordt gevormd door de gebieden die op de Wijchense milieukaart beoordeeld zijn als ‘minder geschikt’ (geel) en ‘geschikt’ (groen) (zie paragraaf 4.2). In stap 1 wordt de Wijchense milieukaart verdeeld in zoekgebieden die zich concentreren in en om de groene vlekken (‘geschikt’). Paragraaf 5.2 gaat hier verder op in. De zoekgebieden zijn de kansrijke gebieden waar de MCA zich op richt. Ook gele gebieden (‘minder geschikt’) rondom de groene vlekken worden meegenomen. Door deze gebieden ook mee te nemen kan later een betere afweging gemaakt worden voor precieze locaties van wind- of zonne-energie. Dit kan echter alleen als de gebieden door maatregelen geschikt gemaakt worden. In het plaatje bij stap 1 (zie afbeelding 5.1) is deze stap indicatief weergegeven. De grijze gebieden (‘niet geschikt’) en gebieden die niet op de kaart zijn ingekleurd, worden niet onderzocht. In paragraaf 5.2 wordt op deze stap ingegaan. In stap 2 van de MCA is per gebied berekend wat het effect is van de criteria. Dit zijn criteria die in de raadpleging zij genoemd en door de gemeenteraad zijn vastgesteld. Paragraaf 5.3 gaat hier verder op in.

Dit effect is vertaald in een puntenscore, deze scores worden vermenigvuldigd met de weging (eveneens door de gemeenteraad vastgesteld) en vervolgens bij elkaar opgeteld (stap 3). Hiermee ontstaat een voorkeursvolgorde van gebieden (stap 4). De gebieden die hoog scoren, passen het beste bij de visie van de gemeente. Deze beoordeling en voorkeursvolgorde is opgenomen in paragraaf 5.4.

18 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Afbeelding 5.1 Schematisch, indicatief overzicht van de MCA-stappen

5.2

Stap 1: onderzochte gebieden

De gebieden die onderzocht zijn in de MCA zijn de groene vlekken (‘geschikt’) op de Wijchense milieukaart. Deze vlekken zijn soms klein en liggen geïsoleerd. Daarom zijn ze gebundeld in gebieden die een windpark of zonneveld kunnen vormen. Dit is gedaan met richtlijnen, om een navolgbare indeling te maken van gebieden. Gebiedsindeling De volgende richtlijnen zijn toegepast voor de gebiedsindeling voor windenergie: - in de groene vlekken zijn windparken mogelijk. Windparken bestaan uit ten minste twee windmolens. Kleine vlekken kunnen hiervoor gecombineerd worden; - windmolens die verder dan 1 km uit elkaar staan, hebben geen landschappelijke binding. Groene vlekken die meer dan 1 km uit elkaar liggen, maken geen onderdeel uit van hetzelfde gebied; - windparken moeten in een geordend patroon kunnen worden neergezet. In de groene vlekken is een (gebogen) lijn- of clusteropstelling mogelijk; - grote vlekken, of clusters met veel vlekken zijn gesplitst op locaties waar een grootschalig landschapselement de vlekken doorkruist. Een grootschalig landschapselement als een snelweg of rivier kan de binding tussen windmolens in een windpark verminderen, ondanks dat windmolens dichter dan 1 km van elkaar staan; - de groene vlekken zijn geschikt en vormen het kerngebied. De gele vlekken zijn minder geschikt en vormen het randgebied.

Het randgebied is afgebakend op 150 m rondom het kerngebied. Het randgebied kan alleen gebruikt worden als het geschikt gemaakt wordt. Hier zijn maatregelen voor nodig die nader bepaald worden. De gebiedsindeling en inschatting van potentie is gebaseerd op windmolens met een tiphoogte van 180 m, met een gelijke onderlinge afstand van ten minste 420 m (3,5x rotordiameter). Als gerekend wordt met hogere windmolens (bijvoorbeeld tiphoogte 246 m, zoals in het plan-MER van de RES-regio) is minder ‘groene vlek’ beschikbaar. Deze windmolens wekken echter ook meer energie op, waardoor minder windmolens nodig zijn. Om nu de maximale ruimte te kunnen onderzoeken is daarom uitgegaan van windmolens met een ashoogte van 120 m, Voor zonnevelden worden dezelfde gebieden gebruikt. Vanuit de raadpleging en landelijk beleid komt namelijk naar voren dat het wenselijk is om wind en zon te combineren. Overzicht van gebieden In afbeelding 5.2 is de gebiedsindeling op kaart opgenomen. In tabel 5.2 is een samenvatting opgenomen van de karakteristieken van de gebieden die onderzocht zijn. Gebieden 1, 5 en 7 hebben niet voldoende

19 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

geschikt gebied (groene vlek) om een windpark te vormen. Deze gebieden komen alleen in aanmerking indien het randgebied geschikt gemaakt wordt1.

Afbeelding 5.2 Onderzochte gebieden

1

Gebieden die ‘geschikt’ zijn hebben minder milieu-impact dan gebieden die ‘minder geschikt’ zijn. Met maatregelen als het uitkopen van woningen (gebied 1 en 7), ontwerpen met het landschap of herstel van het landschap (gebied 5), of aanvullend onderzoek naar veiligheid (gebied 7) kunnen deze randgebieden geschikt gemaakt worden.

20 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Tabel 5.2 Karakteristieken van de onderzochte gebieden Gebied

Gebiedsomschrijving

Oppervlakte kerngebied voor windenergie (ha)

Oppervlakte randgebied voor windenergie (ha)

Aantal windmolens mogelijk in kerngebied

Oppervlakte gebied voor zonne-energie (ha)

gebied 1

gebied aan de rand van de gemeente tegen Druten aan, ten noorden van de Eendenkooi Batenburg, liggend aan de Nieuwe Wetering

2,3

15,5

1

17,8

gebied 2

gebied ten noordoosten van Batenburg ten oosten van Eendenkooi Batenburg, liggend in het open kommengebied

51,7

62,5

5

114,2

gebied 3

gebied tussen Hernen en Bergharen, ten oosten van de Stompendijk

6,7

25,7

3

32,4

gebied 4

gebied ten oosten van Hernen en de A50, noordelijk van Wijchen. Gelegen rondom de Woeziksche Leigraaf

22,6

57,1

4

79,7

gebied 5

gebied gelegen tussen Leur en de A50

3,7

16,4

1

20,1

gebied 6

gebied ten westen van de A50 tussen Lienden en Niftrik

31,1

54,1

5

85,2

gebied 7

gebied ten westen van Wijchen gelegen aan de N845

1,9

10,1

1

12,0

gebied 8

gebied ten zuidoosten van Wijchen tegen de gemeentegrens van Heumen

11,5

22,3

3

33,7

21 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

5.3

Stap 2 en 3: gebruikte criteria en manier van beoordelen

Vanuit de gemeenteraad is meegegeven dat in de visie aandacht besteed moet worden aan goede ruimtelijke ordening, toekomstvastheid, belastbaarheid, leefomgeving, natuur en landschap en participatie. Deze onderwerpen komen zoveel mogelijk terug in de criteriasets. Sommige criteria, onderwerpen of voorwaarden die benoemd werden door bewoners, de gemeente, stakeholders of de gemeenteraad komen niet terug in de MCA. Dat komt omdat deze voorwaarden geen ruimtelijke component hebben. Deze voorwaarden, bijvoorbeeld over financiële participatie of betrokkenheid in het proces, worden toegevoegd in de visie. De criteriaset die onderzocht is, is van toepassing op zonne-energie en windenergie. Vanuit de raadpleging (zie hoofdstuk 3) is geen duidelijk onderscheid naar voren gekomen in criteria voor windenergie ten opzichte van criteria voor zonne-energie. Wel worden soms andere afstanden aangehouden, doordat de beleving van het landschap door windenergie over een grotere afstand kan worden beïnvloed dan voor zonne-energie. In tabel 5.3 is opgenomen welke ruimtelijke criteria als uitgangspunt voor de MCA gehanteerd worden (kolom ‘Criterium’, stap 2 uit het processchema in afbeelding 5.1).

Ook geeft de tabel weer waarom deze criteria gebruikt worden (kolom ‘Argument’) en de weging of het belang dat aan de criteria gehecht worden (kolom ‘Weging’, stap 3 uit het processchema in afbeelding 5.1). De getallen die uit de criteria komen zijn niet direct met elkaar te vergelijken. Dit zijn bijvoorbeeld aantallen ruimtelijke ontwikkelingen (0-2), percentages (0-100) en aantallen woningen (0-10). Om deze getallen op een navolgbare manier bij elkaar op te tellen en met elkaar te kunnen wegen, zijn ze gecategoriseerd. De kolom ‘Manier van beoordelen’ geeft aan met welke methode de uitkomsten van de criteria onderling vergelijkbaar worden gemaakt. De criteriaset en weging is door de gemeenteraad vastgesteld in een besluit op 30 mei 2024. De gemeenteraad heeft gekozen om criteriaset 1 aan te houden uit de Notitie Besluitvorming criteriasets en weging. Daarbij heeft de gemeenteraad met amendement 1 ingestemd die belastbaarheid in deze criteriaset zwaarder laat wegen. Met deze aanpassingen wil de gemeenteraad bereiken dat grote overlastgevers beter over de gehele gemeente verspreid worden. Met deze wijzigingen is de naamgeving van de criteriaset niet meer volledig passend bij de resultaten. De criteria die over belastbaarheid gaan zijn meer sturend gemaakt in de criteriaset. Hierdoor krijgen gebieden bij gebruik en infrastructuur minder accent.

Gebieden waar nog weinig overlast is, en waar ook geen grote ontwikkelingen spelen krijgen meer accent.

22 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Tabel 5.3 Criteriaset Belastbaarheid van het gebied Weging

Thema

Criterium

Argument

5

belastbaarheid van het gebied

aantal grote ruimtelijke ontwikkelingen die gedurende geruime tijd (minimaal 2 maanden) overlast geven aan omwonende binnen 800 m

vanuit de gemeente en bewoners bestaat de wens om te voorkomen dat er veel grote ontwikkelingen in korte tijd in één gebied plaatsvinden. Om dit te toetsen wordt een vuistregel van 800 m gehanteerd

5

belastbaarheid van het gebied

percentage van het zoekgebied dat binnen 800 m ligt van een woonkern waar al bestaande overlast is van een snelweg, spoorlijn, laagvlieggebied of industrieterrein

vanuit de gemeenteraad is gevraagd om bestaande overlastgevers mee te nemen in de beoordeling

0-20 % : 4 punten 20-40 %: 3 punten 40-60 %: 2 punten 60-80 %: 1 punt 80-100 %: 0 punten

3

leefomgeving, goede ruimtelijke ordening

percentage zoekgebied binnen 400 m van industrie, spoor of snelweg

bewoners geven aan dat er een koppeling moet zijn van windmolens en zonnevelden met al sterk verstoorde gebieden zoals industrie of snelweg. Dit past ook in het Landschapsontwikkelplan waarin eerder al zoekgebieden rondom snelwegen zijn aangewezen. Een beleefbare koppeling kan alleen op het moment dat de windmolens of zonnevelden direct aansluiten aan industrie of infrastructuur. Dit is vertaald naar een vuistregel van 400 m

0-20 % : 0 punten 20-40 %: 1 punt 40-60 %: 2 punten 60-80 %: 3 punten 80-100 %: 4 punten

3

participatie

aantal grootverbruikers binnen 2 km

bewoners geven aan dat de lusten en lasten van duurzame opwek bij grootverbruikers moeten vallen. Dit zijn bijvoorbeeld bedrijven die interesse kunnen hebben in lokale afname van stroom. Ondernemers geven aan interesse te hebben in lokale afname. Dit kan alleen als een grootverbruiker zich in de nabije omgeving van een windpark of zonneveld bevindt. Dit is vertaald naar een vuistregel van 2 km

0 : 0 punten 1: 2 punten 2: 3 punten 3: 4 punten

3

goede ruimtelijke ordening

percentage zoekgebied dat voor zowel wind als zon geschikt is

bewoners geven aan dat ze graag op één plek zowel zonne- als windenergie opgewekt willen zien. Op deze manier is de totale hinder lager. Daarnaast biedt het mogelijkheden voor cable pooling en efficiënter ruimtegebruik. Dit is ook benoemd in de raadpleging

0-20 % : 0 punten 20-40 %: 1 punt 40-60 %: 2 punten 60-80 %: 3 punten 80-100 %: 4 punten

3

leefomgeving

aantal woningen binnen 45 dB geluidscontour (voor wind) of aantal woningen binnen 500 m (voor zon) per hectare zoekgebied

in dit criteriaset wordt prioriteit gegeven aan gebieden die al sterk verstoord zijn. Dit betekent niet dat er geen rekening gehouden kan worden met woningen. Dit kan bijvoorbeeld door het kiezen van gebieden waar toch zo min mogelijk woningen aanwezig zijn binnen korte afstand. Voor bewoners is een maximaal geluidsniveau van 45 dB een belangrijke wens voor windenergie. Voor zonnevelden wordt een vuistregel van 500 m aangehouden

7+ : 0 punten 5-7: 1 punt 3-5: 2 punten 1-3: 3 punten 0-1: 4 punten

2

natuur

percentage van het zoekgebied dat binnen 400 m van natuurgebied ligt

bewoners zien graag dat de natuur zo min mogelijk verstoord wordt. Verstoring van natuur kan over grotere afstanden plaatsvinden. Hiervoor wordt een richtafstand van 400 m aangehouden

23 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Manier van beoordelen 2+ : 0 punten 1: 2 punten 0: 4 punten

0-20 % : 4 punten 20-40 %: 3 punten 40-60 %: 2 punten 60-80 %: 1 punt 80-100 %: 0 punten

Weging

Thema

Criterium

Argument

Manier van beoordelen

2

natuur

percentage zoekgebied dat overlapt met een hoog of middelhoge score op de natuurpuntenkaart

volgens bewoners en het Beleidsplan natuur en biodiversiteit moet er worden gelet op het effect van energieopwekking op biodiversiteit. Voor het beleidsplan is een natuurpuntenkaart voor de gemeente Wijchen ontwikkeld, waarin de mate van biodiversiteit in de gemeente getoond wordt. In gebieden met een hoge biodiversiteit is het effect van energieopwekking op soorten waarschijnlijk groter

0-20 % : 4 punten 20-40 %: 3 punten 40-60 %: 2 punten 60-80 %: 1 punt 80-100 %: 0 punten

2

landschap

percentage zoekgebied dat is aangewezen als cultuurhistorisch waardevol gebied met een hoge waardering.

de gemeente heeft een culturele waarderingskaart ontwikkeld die gebruikt wordt voor het toetsen van de impact van ontwikkelingen op cultuurhistorie. In een gebied met een hoge cultuurhistorische waardering is het effect van windmolens of zonnevelden op cultuurhistorische waarden waarschijnlijk groter

0-20 % : 4 punten 20-40 %: 3 punten 40-60 %: 2 punten 60-80 %: 1 punt 80-100 %: 0 punten

2

landschap

percentage zoekgebied binnen open landschap, bij stedelijk of industrieel gebied of gebied langs infrastructuur

in het Landschapsontwikkelingsplan van Wijchen wordt beschreven dat alleen in het grootschalige open landschap de schaal van het landschap passend is voor windmolens. Daarnaast is in een gebied met een hoog stedelijk of industrieel karakter of langs snelwegen de beleving van het landschap dermate aangetast dat hier minder grote effecten verwacht worden. Voor zonnevelden wordt hierbij aangesloten om een koppeling van zonne- en windenergie mogelijk te maken

0-20 % : 0 punten 20-40 %: 1 punt 40-60 %: 2 punten 60-80 %: 3 punten 80-100 %: 4 punten

1

natuur

percentage zoekgebied dat is aangewezen als Groene ontwikkelingszone

de Groene ontwikkelingszone, ecologische hoofdstructuur of het groenblauwe netwerk verbindt gebieden van het natuurnetwerk. Bewoners geven aan dat ze graag zien dat er geïnvesteerd wordt in ecologische verbindingen

0-20 % : 4 punten 20-40 %: 3 punten 40-60 %: 2 punten 60-80 %: 1 punt 80-100 %: 0 punten

1

leefbaarheid

aantal meters fiets- of wandelroutes van waar het windpark of zonneveld dominant zichtbaar is, samen met het percentage zoekgebied dat een recreatieve waarde heeft

bewoners geven aan dat de natuur en het buitengebied een belangrijke recreatieve functie hebben, en dat ze zorgen hebben dat dit kan worden verstoord

Gemiddelde score van: 40 km+ : 1 punt 30-40 km: 2 punten 20-30 km: 3 punten en 0 % : 3 punten >0 %: 1 punt Voor zon: 6 km+ : 1 punt 3-6 km: 2 punten 0-3 km: 3 punten

1

24 | 27

landschap

aantal beschermde dorps- of stadsgezichten binnen 1,8 km

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

bewoners maken zich zorgen over het zicht op beschermde dorps- of stadsgezichten. De 1,8 km is een RCE-norm die ook door bewoners en ambtenaren genoemd werd

2+ : 0 punten 1: 2 punten 0: 4 punten

5.4

Stap 4: beoordeling per gebied

In tabel 5.4 zijn de samenvattende resultaten van de MCA weergegeven. Dit is stap 4 uit het processchema in afbeelding 5.1. Een tabel met de scores per criterium (resultaten stap 2 en 3) is opgenomen in bijlage I. De totaalscore in tabel 5.4 is een optelling van de individuele scores per criterium vermenigvuldigt met de weging (stap 2 en 3). In kolom ‘Gebiedsanalyse op basis van de criteria’ is beknopt omschreven welke criteria hoger of lager scoren. De totaalscores voor wind en zon zijn vertaald in een categorie ‘kansrijk’, ‘minder kansrijk’ en ‘niet kansrijk’. Gebieden kunnen een score krijgen tussen de 0 en 132 punten. De categorisering is gebaseerd op de score voor wind: een score > 80 wordt als kansrijk gecategoriseerd. Een score tussen 70 en 80 als minder kansrijk. Een score minder dan 70 wordt als niet kansrijk gecategoriseerd. Gemiddeld hebben de gebieden een score van 80,1 voor windenergie, en een score van 79,8 voor zon. Op basis van de categorisering in de MCA zijn de gebieden 2, 4 en 6 kansrijk voor de ontwikkeling van winden/of zonne-energie. Deze gebieden hebben potentie voor respectievelijk 5, 4 en 5 windmolens. De overige gebieden vallen af, omdat deze minder of niet kansrijk zijn.

Tabel 5.4 Beoordeling per onderzocht gebied Gebied

Score wind

Score zon

Categorie

Gebiedsanalyse op basis van de criteria

gebied 1

67

76

niet kansrijk

gebied 1 ligt niet in de nabijheid van snelweg of industrie. Het ligt wel volledig in de directe nabijheid van natuurgebied en in gebied met cultuurhistorische waarde. Er zijn geen knooppuntenroutes, wandelroutes of recreatiegebieden in het gebied. Ook zijn er weinig omwonenden

gebied 2

92,5

92,5

kansrijk

gebied 2 ligt niet in de nabijheid van snelweg of industrie. Er zijn weinig omwonenden die overlast kunnen ervaren van duurzame energie, en van al bestaande overlastgevers. In het gebied zijn wel veel cultuurhistorische waarden aanwezig, maar weinig natuurwaarden

gebied 3

77,5

75

minder kansrijk

gebied 3 ligt niet in de nabijheid van snelweg of industrie, in het open kommenlandschap. Dit gebied scoort het minst goed op het criterium leefbaarheid: er zijn veel omwonenden die overlast kunnen ervaren. Daarnaast ligt het dicht bij de woonkern Hernen, die al overlast van de snelweg ervaart. Ook wordt een deel van het gebied gebruikt voor recreatie. Een relatief groot deel van het gebied ligt in de directe nabijheid van natuurgebied

gebied 4

97

96

kansrijk

gebied 4 ligt beperkt in de nabijheid van snelweg of industrie. Het ligt wel in de nabijheid van natuurgebied. Er zijn weinig omwonenden om rekening mee te houden. Hierdoor is er weinig huidige belasting. Op veel andere criteria scoort dit gebied gemiddeld

gebied 5

75

70

minder kansrijk

gebied 5 ligt volledig binnen 400 m van natuurgebied. Er zijn relatief meer omwonenden, en geen grootverbruikers in de nabije omgeving. Het gebied ligt wel voor een groot deel in de buurt van industrie of snelweg. In combinatie met omwonenden zorgt dit voor huidige belasting van het gebied

gebied 6

84,5

84

kansrijk

gebied 6 ligt bijna volledig in de directe omgeving van industrie en snelweg, in het geschikte open kommenlandschap. Het gebied kent in de toekomst mogelijk 2 grote ontwikkelingen. Het heeft relatief minder omwonenden dan andere gebieden, en relatief veel grootverbruikers binnen 2 km. In het gebied zijn weinig cultuurhistorische waarden te vinden, maar het gebied ligt wel binnen 1,8km van beschermde dorpsof stadsgezichten Batenburg en Ravenstein

gebied 7

75

63

minder kansrijk

gebied 7 ligt bijna volledig in de directe omgeving van snelwegen of industrie. Het heeft natuur- en cultuurhistorische waarden in de omgeving. Het gebied ligt naast het ontwikkelgebied van woonwijk

25 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Gebied

Score wind

Score zon

Categorie

Gebiedsanalyse op basis van de criteria Wijchen-West, hierdoor scoren de leefbaarheidscriteria laag. Vanuit landschap heeft dit gebied de voorkeur. Het ligt volledig in het open landschap

gebied 8

26 | 27

72,5

81,5

minder kansrijk

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

gebied 8 ligt niet in de buurt van snelweg of industrie. Het ligt bijna volledig binnen 400 m van natuurgebied. Hier is veel biodiversiteit te vinden. Vanuit natuur is dit gebied niet kansrijk. Er zijn weinig landschappelijke of cultuurhistorische waarden te vinden. Het gebied scoort gemiddeld op de leefbaarheidscriteria. Woonkern Nederasselt heeft een industriegebied op korte afstand, daardoor scoort dit gebied laag op huidige belasting van het gebied. Er zijn geen toekomstige ontwikkelingen in de nabije omgeving

6 CONCLUSIE Op basis van de uitgevoerde multicriteria-analyse en de categorisering van de resultaten zijn gebieden 2, 4 en 6 kansrijk voor de ontwikkeling van wind- en/of zonne-energie. Deze gebieden hebben potentie voor respectievelijk 5, 4 en 5 windmolens in het geschikte gebied (groene vlekken), en passen het beste bij de visie die inwoners, raadsleden en andere betrokkenen gezamenlijk hebben voor een locatie voor wind- of zonne-energie. Voor alle gebieden geldt dat de realisatie van een windpark of zonneveld tot effecten zal leiden. Om de negatieve effecten van een windpark of zonneveld te beperken kunnen maatregelen getroffen worden. In de Visie op wind- en zonne-energie Wijchen 2030 - 2035 worden hiervoor aanbevelingen gedaan. Reflectie toepassing methode Als uitgangspunt van de MCA-methode is een palet aan thema’s gebruikt, die in de raadpleging naar voren kwamen, en door de gemeenteraad zijn vastgesteld: criteria over leefbaarheid, belastbaarheid, natuur en landschap en cultuurhistorie zijn met elkaar gewogen. In deze weging is veel gewicht gelegd bij de belastbaarheid van de gebieden, en minder bij natuur en landschap. De resultaten geven objectief weer welke gebieden vanuit deze uitgangspunten het meest en minst kansrijk zijn voor de opwek van windenergie of zonne-energie. Tegelijkertijd kent de methode beperkingen.

De beoordeling van criteria kan door de tijd veranderen doordat nieuwe ontwikkelingen plaatsvinden of de omgeving verandert. Een voorbeeld hiervan is het criterium rondom nieuwe ontwikkelingen. Doordat het gehele gebied nabij de 380 kVhoogspanningsverbinding ten westen van de A50 is aangemerkt als zoekgebied voor de locatie van het nieuwe TenneT-station, kan dit criterium nog niet op een volwaardige manier meegenomen worden in de belangenafweging. Het opnieuw toepassen van de methode bij een herijking van de visie wordt daarom aanbevolen.

27 | 27

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Definitief 02

Bijlage(n)

I BIJLAGE: SCORETABELLEN MCA

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Bijlage I | Definitief 02

Gebied

score Groene Ontwikkelingszone Score bij snelweg/industrie

Score 400m natuurnetwerk

Score woningen 500m

Score zoekgebied voor wind/zon Score beschermd stadsgezicht Score cultuurhistorisch waardevol gebied Score biodiversiteit

Score grote planologische ontwikkelingen Score huidige overlast

Score geschikt landschap Score grote verbruikers Score recreatie Totaal

Gebied

score Groene Ontwikkelingszone Score bij snelweg/industrie

Score 400m natuurnetwerk

Score woningen 45dB

Score zoekgebied voor wind/zon Score beschermd stadsgezicht Score cultuurhistorisch waardevol gebied Score biodiversiteit

Score grote planologische ontwikkelingen Score huidige overlast

Score geschikt landschap Score grote verbruikers Score recreatie Totaal

Tabel I.1 Scoretabel windenergie

1 0 0 0 2 4 2 0 4 2 4 0 2 3 67

2 4 0 4 4 4 2 0 4 2 4 4 2 2,5 92,5

3 3 0 3 0 4 4 4 4 4 0 4 2 2,5 77,5

4 1 0 0 3 4 2 3 4 4 4 4 3 2 97

5 0 4 0 2 4 2 2 4 4 0 4 0 3 75

6 4 4 4 3 4 0 4 2 0 1 4 4 2,5 84,5

7 0 4 3 0 4 2 4 4 2 0 4 2 3 75

8 0 0 0 3 4 4 4 1 4 0 3 3 2,5 72,5

Weging 1 3 2 3 3 1 2 2 5 5 2 3 1

Tabel I.2 Scoretabel zonnevelden

1 1 0 0 4 4 2 0 4 2 4 1 2 3 76

2 4 0 4 4 4 2 0 4 2 4 4 2 2,5 92,5

3 3 0 2 0 4 4 4 4 4 0 4 2 2 75

4 2 0 0 4 4 2 3 4 4 3 4 3 2 96

5 0 3 0 3 4 2 3 4 2 1 3 0 3 70

6

4

4

4

3

4

0

4

2

0

1

4

4

2

84

7

0

4

2

0

4

2

4

4

0

0

4

2

3

63

8

1

0

0

4

4

4

4

1

4

1

3

3

2,5

81,5

Weging

1

3

2

3

3

1

2

2

5

5

2

3

1

Witteveen+Bos | 141191/24-008.924 | Bijlage I | Definitief 02

www.witteveenbos.com

Bijlage Aanvullende uitgangspunten In het traject naar de Visie op wind- en zonne-energie Wijchen werden inwonersbijeenkomsten georganiseerd, een digitale raadpleging verricht en werd met stakeholders gesproken om criteria op te halen. Maar ook andere suggesties, wensen en zorgen werden met de gemeente gedeeld. Om zoveel mogelijk rekening te houden met deze wensen en zorgen hanteert de gemeente Wijchen onderstaande uitgangspunten naast de landelijke normen, provinciale beperkingen of ruimtelijke restricties. In de tenderleidraad (zie hoofdstuk 5 van de Visie op wind- en zonne-energie gemeente Wijchen: Op weg naar 2035) nemen wij de manier waarop deze aanvullende uitgangspunten worden toegepast mee in de beoordeling. 1. Voorkomen en beperken van negatieve effecten - Best beschikbare techniek (BBT) De gemeente Wijchen wil dat initiatiefnemers de best beschikbare technieken kiezen om overlast te voorkomen en/of zo veel mogelijk te beperken. We wijzen initiatiefnemers op hun zorgplicht om de hinder van windmolens te minimaliseren. - Reductie van geluidsniveaus bij windmolens Voor de geluidbelasting op woningen of andere gevoelige objecten zijn wettelijke normen vastgelegd. Daarnaast wegen we mee hoe initiatiefnemers met de volgende zaken rekening houden:  

  

Laagfrequent geluid. De meest recente innovaties die het geproduceerde geluid kunnen verminderen en die zoveel mogelijk in het ontwerp worden toegepast. Denk aan het veranderen van de vorm van de wieken, het aanbrengen van structuren op de rotorbladen of het wijzigen van de bladhoek; De mogelijkheden om draaigegevens en geluidsproductiegegevens van windmolens online te delen; Bij een (dreigende) overschrijding van de geluidsnorm moeten de windmolens automatisch geregeld kunnen worden om daarmee het geluidsniveau te verlagen. Wanneer er sprake is van een tonaal geluid (zie hiervoor ook het gestelde in de ‘Handleiding meten en rekenen Industrielawaai 1999’) een correctiefactor op de geluidssterkte toe te passen.

- Beperking van slagschaduw en obstakelverlichting bij windmolens  Bij wet is geregeld wanneer een windmolen van een automatische stilstandvoorziening voorzien moet zijn. Een automatische stilstandvoorziening moet ervoor zorgen dat de duur van de hinder door slagschaduw binnen de norm blijft.  Initiatiefnemers nemen de herziene richtlijn, die het mogelijk maakt om de lichtintensiteit van de verlichting op windmolens aan te passen aan de weersomstandigheden (zoals dimmen van verlichting bij helder zicht) in acht. Verder wenst de gemeente Wijchen geen knipperende obstakelverlichting.

 Zodra het technisch en juridisch mogelijk is, vragen we initiatiefnemers zich in te spannen voor het uitsluitend inschakelen van de nachtelijke rode verlichting als een luchtvaartuig zich in de nabijheid bevindt. - Minimalisatie van de natuurimpact  De gemeente Wijchen sluit expliciet de gebieden die onder het Gelders Natuurnetwerk vallen, uit.  Een windpark kan in het mer proces te maken krijgen met aanvullende locatieafhankelijke maatregelen die worden gebaseerd op ecologisch onderzoek.  Voor initiatiefnemers geldt een inspanningsverplichting om ecologische impact te reduceren.  Initiatiefnemers tonen aan hoe het windpark een bijdrage levert aan de lokale natuurwaarde en biodiversiteit, bijvoorbeeld door natuurinclusief ontwerp. Initiatiefnemers verkennen en werken meekoppelkansen en meervoudig landgebruik uit. - Milieueffectrapportage Het Activiteitenbesluit milieubeheer is van toepassing op de ‘exploitatie’ van windmolens. Voor de activiteit ‘bouwen’ moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd. Daarbovenop is bij de herziening van het bestemmingsplan een integrale milieueffectrapportage (m.e.r.) vereist. De Commissie voor de milieueffectrapportage adviseert over de inhoud van milieueffectrapporten. Gezien de complexiteit van een windplan of -project en de benodigde expertise kiezen we voor het doorlopen van de uitgebreide procedure.

We laten de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) voorleggen aan de Commissie m.e.r. Dit is wettelijk niet verplicht, maar als gemeente Wijchen hechten wij waarde aan een deskundige advisering van een onafhankelijke instantie. Ook toetst en beoordeelt de commissie of het uiteindelijke milieueffectrapport de benodigde en juiste informatie bevat. De gemeente kan de (milieu)gevolgen zo bij haar afwegingen betrekken. - Aandacht voor gezondheid De gemeente Wijchen houdt zich aan wet- en regelgeving van de rijksoverheid omtrent gezondheid, geluidshinder etc. Bij elk initiatief moeten de effecten van het initiatief op de gezondheid getoetst worden aan de dan geldende regelgeving. Ook moeten de effecten op de omwonenden onderzocht worden op basis van de dan actuele wetenschappelijke kennis over dit onderwerp. - Uitgangspunt specifiek voor grootschalige zonnevelden: beperking van lichtschittering We vragen initiatiefnemers om het toepassen van niet-reflecterende materialen of coatinglagen;

2. Synergie met het gebied - Koppelkansen/local for local In de afweging tussen projecten wegen de volgende punten positief mee:  Projecten waarbinnen mogelijkheden onderzocht en, indien haalbaar, benut worden om een energievoorziening lokaal te organiseren volgens eigen spelregels, tegen een prijs die ze ook zelf (samen) in de hand hebben.  Projecten waarbinnen slimme combinaties met andere ontwikkelingen onderzocht en, indien haalbaar, benut worden. Denk hierbij aan bijvoorbeeld mogelijkheden voor directe energielevering aan lokale industrieterreinen/bedrijven.  Projecten waarbinnen cable pooling wordt toegepast, oftewel projecten waarin twee duurzame energie-installaties samen leiden tot een betere benutting van de beperkt beschikbare netcapaciteit. Op deze manier kunnen twee duurzame installaties die dicht bij elkaar staan, worden aangesloten op het elektriciteitsnet, zonder dat er een nieuwe aansluiting nodig is. - Gerichte maatregelen We willen dat initiatiefnemers zich inspannen om:  Met omwonenden (conform de landelijke gedragscode) overleggen welk(e) gebied(en) of groep(en) betrokken zou kunnen of moeten worden in het participatieproces.

 Mensen objectief te informeren over de mogelijke effecten van windmolens (waaronder niet-akoestische factoren), te zorgen voor een duidelijk aanspreekpunt en het opzetten van een transparant systeem voor het behandelen van vragen en klachten.  Om hinder zoveel mogelijk te beperken willen we omwonenden de mogelijkheid bieden om het geluidsniveau in huis verder te verlagen (dan de norm) door het nemen van geluidsisolerende maatregelen. De uitvoering van deze maatregelen worden gefinancierd vanuit een omgevingsfonds dat gefinancierd wordt door het windmolenpark. 3. Landschappelijk maatwerk - Visuele hinder Met betrekking tot de effecten van visuele hinder hanteert de gemeente Wijchen de volgende richtlijnen: 

De gemeente Wijchen kiest in een tender voor dat windenergieproject dat de opgave het best invult met zo min mogelijk visuele impact. Lagere windmolens zijn op een grotere afstand minder zichtbaar, maar je hebt er meer van nodig om de opgave in te vullen. Ook wordt de businesscase slechter en het project minder aantrekkelijk voor lokaal eigendom. Qua geluid is er nauwelijks verschil tussen hogere of lagere windmolens.



Een opstelling met windmolens bestaat uit ten minste 3 windmolens De gemeente Wijchen voorkomt hiermee dat windmolens versnipperd in het landschap opgesteld staan.



De opstelling van windmolens moet een eenheid vormen. Een opstelling dient als eenheid te lezen zijn. De windmolens staan in een herkenbare opstelling die past bij het landschap. De windmolens hebben eenzelfde kleurstelling en verschijningsvorm, ze zijn uitgevoerd in hetzelfde windturbinetype met gelijke maten voor (as)hoogte en rotordiameter.

- Ontwerp op maat Een goede plaatsing van windmolens in het landschap is een lastige ontwerpopgave. Windmolens vormen een nieuwe laag in het landschap en transformeren de leefomgeving. Ze kunnen daarbij ook de cultuurhistorische, landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten behouden en/of versterken (RCE, 2018). Ieder project vraagt een ontwerp op maat, passend bij de gebiedseigen karakteristieken van het landschap. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) biedt uitgangspunten om keuzes te maken en ontwerpstrategieën hoe het cultuurlandschap ingezet kan worden bij windenergie. Opstellingen met windmolens dienen zoveel mogelijk aan te sluiten bij landschappelijke structuren. Een landschapsarchitect houdt rekening met:    

De ruimtelijke kenmerken van het landschap De maat, schaal en inrichting van het landschap De cultuurhistorische achtergrond van het landschap De beleving van de windmolens in het landschap

Bij de keuze voor een windinitiatief weegt de gemeente Wijchen de manier waarop een gebiedsgerichte en integrale aanpak vanuit de RCEuitgangspunten wordt toegepast, mee. De gebiedsgerichte en integrale aanpak wordt bij voorkeur uitgevoerd in een open planproces, op basis van de Wijchense participatieladder trede 3. - 3D-visualisaties Het is belangrijk om te weten vanaf welke openbare gebieden de windmolens het meest zal worden ervaren. Het mogelijke windpark moet ontworpen worden vanuit het perspectief van de waarnemer. Een 3D-impressie van de te plaatsen windmolens maakt onderdeel uit van het participatieproces en de onderbouwing van een bepaalde keuze. Dit maakt de impact op zichtlijnen, de openheid en schaal van het landschap visueel. - Opruimplicht De eigenaren en/of exploitanten van een windpark zijn primair verantwoordelijk voor de exploitatie en het onderhoud, en ook voor een toekomstige ontmanteling. Zij ruimen de windmolens uiteindelijk op en hergebruiken of recyclen zo veel mogelijk materialen en grondstoffen. -

Grote ruimtelijke ontwikkelingen De komst van een windmolenpark of zonneveld heeft een grote ruimtelijke impact op het gebied waar deze uiteindelijk gerealiseerd worden. Wanneer er plannen zijn voor meerdere zwaar belastende ruimtelijke ontwikkelingen in één gebied beraadt de gemeente Wijchen zich op de wenselijkheid hiervan en

moet blijken in welke mate deze ontwikkelingen in samenhang passen in het gebied, met een acceptabele leefomgeving tot gevolg.