Agendabundel

Een communicatie medewerker van de Werkorganisatie Druten Wijchen is deelnemer van het regionaal communicatieteam en zorgt ook voor de lokale communicatie over de RES via de gemeentelijke communicatiekanalen. Alle processtappen in het traject RES 1.0 zijn afgestemd met de voorzitters van de griffierskringen Noord en Zuid. Op 1 april wordt de gemeenteraad geïnformeerd over het definitief bod RES 1.0. Daarnaast vindt communicatie plaats rond de projecten die in uitvoering zijn. Dit zijn de zonneparken Kampbroek en Bankhoef en het windproject van WindinWijchen. De initiatiefnemers verzorgen deze communicatie. Met de initiatiefnemers is afgesproken om de gemeente te informeren over hun communicatie activiteiten zodat afstemming kan plaatsvinden. Inwonersparticipatie Om te komen tot het definitief bod RES 1.0 zijn vele spelers uit de regio via (digitale) bijeenkomsten betrokken en is alle informatie zo transparant mogelijk gedeeld via de website van de regio Arnhem Nijmegen. Op 2 september 2020 vond in de Mozaïek de informatieavond plaats over het concept bod RES 1.0. Het verslag hiervan is als bijlage toegevoegd aan het collegebesluit (15 september 2020) over het concept bod RES 1.0. Beide documenten zijn via de werkorganisatie RES aangeboden aan het NP RES. De reacties zijn verwerkt in het definitief bod RES 1.0.

Pagina 3 van 4

Openbaar

Zaaknummer: 47504

In het proces deden op regionaal niveau meer dan 450 personen mee, veelal vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Alle georganiseerde regionale bijeenkomsten voor de stakeholders zijn opgenomen in het bijgevoegd bod. Op 10 maart 2021 is de laatste stakeholdersbijeenkomst op regionaal niveau georganiseerd door de werkorganisatie RES. De raadsleden waren hiervoor ook uitgenodigd (en enkele ook aanwezig). In paragraaf 5.2 van het definitief bod RES 1.0 staat beschreven wie voor wat en wanneer aan zet is voor de participatie. In april/mei wordt een lokale stakeholdersbijeenkomst georganiseerd over het definitief bod RES 1.0. Dan worden de inwoners en andere betrokkenen geraadpleegd over het definitief bod RES 1.0

Uitvoering of Vervolgstappen Het genomen raadsbesluit wordt direct kenbaar gemaakt aan de werkorganisatie RES, inclusief de reacties op de RES 1.0. Verwerking van de reacties op de RES 1.0 wordt meegenomen in het traject naar uitwerking RES 2.0. Het bod RES 1.0 zal uiterlijk 1 juli 2021 bij het NPRES en PBL worden ingediend, tezamen met alle ontvangen reacties. Het bod wordt vervolgens doorgerekend en van advies voorzien. De RES loopt door richting het ontwikkelen van een definitief bod RES 2.0. dat op 1 juli 2023 moet worden ingediend bij NP RES. RES 1.0 en de uitwerking daarvan worden organisatorisch en financieel geborgd in de opgave Circulaire regio van de Groene Metropoolregio. Evenals het proces om te komen tot het definitief bod RES 2.0. Hierbij wordt de verbinding gelegd met de andere regio opgaven van de Groene Metropoolregio, zoals de verstedelijkingsstrategie.

.

Geheimhouding: Nee Niet van toepassing. Voorstel Advies Het team milieu adviseert in te stemmen met het definitief bod RES 1.0.

Bijlage 1: De bestuurlijke samenvatting van het definitief bod RES 1.0 van de regio Arnhem Nijmegen. Bijlage 2: Reactienota op de ingediende reacties van de gemeenteraden op het concept bod RES 1.0.

Pagina 4 van 4

1 Bijlage Regionale Energie Strategie Arnhem Nijmegen 1.0

RES 1.0 Regionale Energiestrategie Regio Arnhem Nijmegen

Arnhem Nijmegen

COLOFON Opdrachtgever: Regiegroep RES Regio Arnhem Nijmegen onder voorzitterschap van Harriët Tiemens, wethouder duurzaamheid gemeente Nijmegen. PROCES EN CONTACT Eva de Ruiter, procesregisseur RES Regio Arnhem Nijmegen, res@regioan.nl OPGESTELD DOOR Team RES Regio Arnhem Nijmegen in samenwerking met de gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar, de waterschappen Rijn en IJssel, Rivierenland en Vallei en Veluwe, provincie Gelderland, Liander en meer dan 450 stakeholders uit de RES Regio Arnhem Nijmegen. Team RES Regio Arnhem Nijmegen bestond uit: Stef Aerts, Jan Buijs, Arjan van Dalen, Daniel Humbs Steinbeck, Dirk-Wim in ‘t Hof, Janet Holland, Carola Hoogland, Matthijs van der Jagt, Dagmar de Jong, Tjeerd Kooy, Martin Kugel, Jolanda van Rensch, Christian Scheres, Rob Sjerps, Willem Spies, Eva Oosterwegel, Pascale Palstra, Eva de Ruiter, Rijk van Voskuilen. FOTOVERANTWOORDING Walter Sietinga: cover, p18, p23, p32, p37, p40 rechts en onder, p58 | via GroenLeven: p17 | via Liander: Hans Peter van Velthoven p24, p45, p60 | via Liander: Jack Tillmanns p40 links | Overig: Gemeenten Duiven en Westervoort, Gemeente Nijmegen, Gemeente Lingewaard, Regio Arnhem Nijmegen.

RES 1.0 Regionale Energiestrategie Regio Arnhem Nijmegen

VISUALISATIES NP RES Over Morgen (kaarten) Communicatiebureau de Lynx REDACTIE EN VORMGEVING Communicatiebureau de Lynx Meer informatie: www.res-regioan.nl Arnhem, maart 2021

VAN, VOOR EN DOOR DE REGIO

VOORWOORD

Opbrengst voor natuur en omwonenden

We gaan in Nederland over op duurzame energie­ bronnen voor het opwekken van elektriciteit en het verwarmen van onze huizen en gebouwen. De aanleiding voor deze grootschalige transitie is iedereen bekend. De aarde warmt op met alle negatieve gevolgen voor ons klimaat. Dat proces willen we stoppen, zodat we een gezonde aarde kunnen doorgeven aan de generaties na ons. Boven­ dien biedt de energietransitie kansen voor onze lokale economie en arbeidsmarkt.

Inwoners vinden duurzame energie belangrijk

Onderzoek brede bevolking

Jongeren­ onderzoek

De CO2-uitstoot kan omlaag door duurzame energie­ bronnen te gebruiken. Dat nieuwe manieren van energievoorziening nodig zijn, vinden ook de meeste inwoners van Regio Arnhem Nijmegen. In april 2020 hielden we een enquête en daaruit bleek dat 84% van hen het belangrijk vindt om duurzamer gebruik te maken van energie. Van de deze zomer bevraagde jongeren uit onze regio vindt zelfs 93% het positief dat er steeds meer duurzame energie wordt gebruikt.

Zorgen zijn er ook

Meekoppel­ kansen

Tegelijkertijd horen we van inwoners en belangen­ organisaties ook zorgen als het gaat om zonnevelden en windturbines. Daarom maken we de RES samen met zo veel mogelijk partijen en zoeken we naar mogelijkheden om de energietransitie te koppelen aan andere doelstellingen in het landschap. Zo kunnen we tegelijkertijd werken aan versterking van de natuur, economie, biodiversiteit, cultuurhistorie en recreatie. R E S

1 . 0

/

R E G I O N A L E

We zien al mooie voorbeelden van ‘koppelkansen’ in onze regio. Afgelopen jaar werden 566 inwoners van Arnhem en omstreken mede-eigenaar van Windpark Koningspleij. Zij gaan meedelen in de winst en omwonenden profiteren van de opbrengsten via een omgevingsfonds. Een frambozenteler in Babberich gebruikt zonnepanelen in plaats van folie om zijn frambozen te beschermen tegen regen, storm en felle zon. En in Berg en Dal wordt onderzocht of een zonnepark ontwikkeld kan worden met veel meer aandacht voor mens en natuur.

Al volop bezig In Regio Arnhem Nijmegen zijn we al volop bezig met de energietransitie. Er zijn windparken in Duiven en Nijmegen, zonneparken in Lingewaard, Arnhem, Duiven, Nijmegen en Beuningen en er is verspreid over de regio nog een negental projecten vergund en daarmee vergaand voorbereid voor realisatie. Sinds 2011 nam ook het aantal zonnepanelen op daken aanzienlijk toe. Op het gebied van energie en innovatie kunnen wij trots zijn op twee energiehubs in onze regio: Glastuinbouwgebied NEXTgarden bij Lingewaard en bedrijventerrein InnoFase rondom de AVR in Duiven dat onlangs is uitgeroepen tot het duurzaamste bedrijventerrein van Nederland.

in elke nieuwe RES worden de plannen concreter en gaat de zoektocht naar invulling geven aan de energietransitie verder; iedere nieuwe RES biedt ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en inzichten. De RES is geen toekomstmuziek, maar speelt nu al. Om het uiteindelijke doel van de CO2-neutraal in 2050 te behalen, is het van belang dat het concreter maken van de plannen nu al gebeurt. Dat maakt participatie van inwoners en stakeholders nog belangrijker. In het hoofdstuk ‘Draagvlak’ kunt u lezen hoe stakeholders en inwoners betrokken zijn geweest bij de plannen die in deze RES 1.0 zijn opgenomen. U leest ook hoe en op welke momenten inwoners vanaf nu betrokken worden. Want de RES Regio Arnhem Nijmegen maken we van, voor en door de regio.

Het toekomstperspectief: nieuwe momenten om mee te praten In de periode maart-juni 2021 nemen de gemeente­ raden, de algemene besturen van de waterschappen en de Provinciale Staten een besluit over de RES 1.0. Dat is zeker niet het enige moment waarop we

Harriët Tiemens

Eva de Ruiter

nog iets van de energiestrategie kunnen vinden. Er volgt een RES 2.0, een RES 3.0, enzovoorts en

Voorzitter Regiegroep RES

Procesregisseur RES Regio Arnhem Nijmegen

E N E R G I E S T R A T E G I E

/

R E S

R E G I O

A R N H E M

N I J M E G E N

/

M A A R T

2 0 2 1

3

INHOUD 1.

INTRODUCTIE IN DE RES

5

2.

ONS BOD

7

2.1

8

3.

Afwegingskader

2.2 Elektriciteit

8

2.3 Ruimtelijke afspraken geven richting bij het zoeken van locaties

9

2.4 Efficiënte uitbreiding elektriciteitsnetwerk

10

2.5 Warmte

11

2.6 Draagvlak

11

2.7 Afspraken voor de toekomst

12

INTEGRALE AANPAK

17

3.1

17

De leefomgeving verbindt ons

3.2 Samenwerking op verschillende schaalniveaus

17

3.3 Integraliteit in ons proces

20

3.4 Toekomstperspectief samenwerking en integraal werken

23

4. ELEKTRICITEIT, WARMTE & NETWERK

5.

6.

25

4.2 Warmte

34

4.3 Netwerk

41

4.4 Toekomstperspectief elektriciteit, warmte en netwerk

45

DRAAGVLAK

48

5.1

Bestuurlijk draagvlak

48

5.2 Maatschappelijk draagvlak

51

UITGELEIDE

59

1 . 0

/

R E G I O N A L E

E N E R G I E S T R A T E G I E

Verklarende woordenlijst

WAAR BEGINNEN MET LEZEN?

24

4.1 Elektriciteit

R E S

Lijst met afkortingen

/

•

• •

R E S

Nieuw in de RES? Begin dan met het hoofdstuk ‘Introductie in de RES’. Voor een overzicht van het bod, ga naar ‘Ons bod’. De diepte in, kaarten en getallen? Ga dan naar ‘Elektriciteit, warmte en netwerk’.

R E G I O

A R N H E M

N I J M E G E N

LEESWIJZER In dit document vindt u in de kantlijn dit icoon. Bij online gebruik linkt deze naar onze digitale omgeving. Hier vindt u verdiepende informatie, achtergrondinformatie en interessant kaart­materiaal dat u interactief kunt gebruiken: diverse kaarten bestaan uit lagen die u aan of uit kunt zetten en u kunt in- en uitzoomen.

/

M A A R T

2 0 2 1

4

1. INTRODUCTIE IN DE RES

Grootschalige opwek gaat samen met andere onderwerpen uit de energietransitie

Klimaatakkoord

Meer dan 100 partijen verlagen de CO2-uitstoot van Nederland met 49% ten opzicht van 1990 via het Klimaatakkoord.

48,7 MT = 100%

Samenleving

Dit is de RES 1.0: de Regionale Energie­ Video ‘‘Wat is de RES?”

strategie (RES) van Regio Arnhem

Taakgroepen

7,3 MT = 15%

Nijmegen. In de RES onderzoeken we in Regio Arnhem Nijmegen samen met

Financiering

maat schappelijke organisaties, bedrijven

Werkgelegenheid & scholing

en inwoners de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame elektriciteit op

Industrie

20,2 MT = 41%

Landbouw & landgebruik

3,5 MT = 7%

Elektriciteit

14,3 MT = 30%

Gebouwde omgeving

3,5 MT = 7%

Nationaal Programma

Innovatie

land en het gebruik van warmtebronnen. Dit is de 1.0 versie, deze volgt op het

De RES gaat over het duurzaam opwekken van wind- en zonne-energie op land, inzicht in de warmtevraag en gemeente overstijgende warmtebronnen in de gebouwde omgeving.

(voorlopig) concept bod van oktober 2020.

Video ‘‘Waarom een RES?

Mobiliteit

Klimaatakkoord

Waarover gaat de RES wel en waarover niet?

In Nederland hebben we afspraken gemaakt in het Klimaatakkoord (2019) hoe we de internationale klimaatafspraken van Parijs uit 2015 gaan uitwerken. In Gelderland hebben we ook het Gelders Energieakkoord (GEA) dat aangeeft hoe we met elkaar de CO2-uitstoot verminderen: in 2030 met 55% ten opzichte van 1990. Gemeente Heumen heeft hierover voor de eigen gemeente in latere fase besloten dit aan te passen naar 49%. In 2050 wil Nederland CO2-neutraal zijn. 30 Energieregio’s in Nederland onderzoeken elk in een RES waar en hoe dit het beste

We werken in Nederland op veel verschillende manieren aan de klimaatdoelen. De RES is er daar één van en richt zich specifiek op:

In de RES zijn dus niet alle initiatieven voor CO2-vermindering opgenomen. Via andere wegen wordt gewerkt aan bijvoorbeeld het besparen van

Als nieuwe technieken succesvol blijken, dan krijgen die een plek in de volgende versie van de RES. De RES gaat alleen over de regionale afspraken. De gemeentelijke aanpak staat niet in dit plan. Ook kernenergie valt buiten de regionale aanpak, want dat thema wordt op landelijk niveau besproken. Het opmaken van de balans ten aanzien van alle plannen voor CO2vermindering in relatie tot de gestelde doelstellingen

kan. Regio Arnhem Nijmegen is een van die regio’s. De doelstellingen in de RES richten zich op 2030.

energie, innovaties voor energiewinning, fossiel-vrij vervoer, wind op zee, verduurzamen zeevaart

vanuit zowel het GEA als landelijk valt eveneens buiten de scope van de RES.

R E S

1 . 0

/

R E G I O N A L E

•

• •

de opwekking van duurzame elektriciteit via windturbines, zonnevelden en zon op grote daken (>15 kWP) de warmtetransitie in de gebouwde omgeving de benodigde opslag en energie infrastructuur

E N E R G I E S T R A T E G I E

/

R E S

R E G I O

A R N H E M

en maatregelen die bedrijven en industrie moeten nemen. Bij het bepalen van de ambities in de RES is wel rekening gehouden met een verwachte besparing van energie.

N I J M E G E N

/

M A A R T

2 0 2 1

5

Stap voor Stap De energietransitie is een enorme opgave. Daarom is de RES een meerjarig traject. Na de RES 1.0 volgt de RES 2.0, de RES 3.0, enzovoorts. De RES staat continu open voor nieuwe gesprekspartners, nieuwe technologie, nieuwe omstandigheden en voortschrijdend inzicht. Telkens wordt het een stap concreter. In de RES 1.0 staan alleen nog globale zoekgebieden op de kaarten. In het traject naar de RES 2.0 gaan we van zoekgebieden naar locaties en vervolgens naar projecten. Inwoners kunnen dan, en ook op andere momenten, verder meepraten over de energieplannen. Zie hiervoor het hoofdstuk ‘Draagvlak’.

Nu starten voor resultaat in 2030 Ook al gaat de RES stap voor stap, er is een hoge urgentie om voort te maken. Om de doelstelling van 55% CO2 reductie te halen, kunnen we niet wachten.

Het kost meerdere jaren om een wind- of zonnepark te realiseren en ook het aanleggen van een warmtenet vraagt veel tijd. Partijen die hun duurzame ambities willen verwezenlijken vinden elkaar in de RES.

Meer informatie > > > > >

Meepraten over zoekgebieden en locaties Om zeker te zijn dat we alle kansen, mogelijkheden en onmogelijkheden meenemen, betrekken we zoveel mogelijk partijen en inwoners bij de RES. Dat is in de afgelopen periode het geval geweest en zal in de aankomende jaren nog intensiever gebeuren. Zo blijven we wendbaar, spelen we in op de realiteit en maken we een RES van, voor en door de regio.

Feiten & argumentenboekje FAQ’s NPRES FAQ’s RES Regio Arnhem Nijmegen Cijfers RES Regio Arnhem Nijmegen Woordenlijst RES Regio Arnhem Nijmegen

Welke momenten zijn er allemaal om nog iets van de RES-plannen te vinden? Bij sommige regio’s ook inspraak via provincie

Inspraak via omgevingsbeleid Neem contact op met beleidsadviseur

Startnotitie

Concept bod

1 . 0

/

R E G I O N A L E

E N E R G I E S T R A T E G I E

Kom naar een bijeenkomst van je RES-regio

Inspraak tijdens vergunningstraject

ES

R E S

Richt je tot je gemeente

R

Reactienota bij Startnotitie

Een startnotitie uit 2019 met daarin de uitgangspunten voor de RES vormde het startpunt van de RES Regio Arnhem Nijmegen. Reacties op de startnotitie zijn verwerkt in een reactienota. Op weg naar de RES 1.0 verscheen in oktober 2020 het concept bod. Deze werd unaniem goedgekeurd door de bestuurders van de betrokken gemeenten, waterschappen en provincie. Ook reacties op het concept bod zijn verwerkt in een reactienota.

Inspreken in gemeenteraad

/

R E S

R E G I O

A R N H E M

N I J M E G E N

/

M A A R T

2 0 2 1

6