Agendabundel

Door deze acties verwachten wij dat we beter in kunnen spelen op het invullen van onze bezetting. We blijven natuurlijk wel afhankelijk van de arbeidsmarkt die nog steeds onder hoge druk staat. Een garantie afgeven dat we volgend jaar niet tegen dezelfde problemen aanlopen kunnen we dus helaas niet.

Bijlage resultaten inzameling gft

Ontwikkeling inzameling qua gewicht

Ingezameld GFT afgelopen 3 jaar per gemeente 2.500,0 2.000,0 1.500,0 1.000,0 500,0

rt20 m ei -2 0 ju l-2 0 se p20 no v20 ja n21 m rt21 m ei -2 1 ju l-2 1 se p21 no v21 ja n22 m rt22 m ei -2 2 ju l-2 2 se p22 no v22

m

ja

n-

20

0,0

Beuningen

Berg en Dal

Heumen

Mook en Middelaar

Nijmegen

Wijchen

Druten

Gewicht per container 2022

Gft gewicht per container 2022 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0

Beuningen

Druten

Wijchen

be r

r

ce m

be de

ve m

be r

Berg en Dal

no

to ok

em be r

us

pt se

au

gu

st

i ju l

i ju n

m ei

ril ap

rt aa m

ua fe br

ja n

ua

ri

0,0

Heumen

Aanbiedpercentage 2022

Aanbiedpercentage Gft 2022 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0

Beuningen

Druten

Wijchen

be r

r

ce m

be de

ve m

be r

Berg en Dal

no

to ok

em be r

us

pt se

au

gu

st

li ju

ni ju

ei m

ril ap

rt m aa

ua br fe

ja

nu

ar

i

0,0

Heumen

Commissievergadering Wijchen Dossiernummer

5518

Extern Zaak ID

Z/23/161784

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

8 februari 2024

Agendapunt

7.c

Titel

161784 Informatienota Advies aan de raad n.a.v. evaluatieonderzoek financiële bijdrage aan Dorps- en Stadsontwikkelingsplannen

Organisatieonderdeel

Griffie Wijchen

Eigenaar

Berendsen, Linda

Soort nota

Informatienota

Programma/Paragraaf Portefeuillehouder(s) Wijchen Bijlagen 161784 Informatienota Advies aan de raad n.a.v. evaluatieonderzoek financiële bijdrage aan Dorps- en Stadsontwikkelingsplannen Bijlage 1 Evaluatie subsidieregeling DOP en SOP gemeente Wijchen Tekst inspreker leefbaarheidsgroep Bergharen Geagendeerd

Vergaderdatum

Stukken Agendacommissie Wijchen

19 januari 2024

Commissievergadering Wijchen

8 februari 2024

Raad openbaar Wijchen

29 februari 2024

Voorgesteld besluit

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/161784

Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Advies aan de raad n.a.v. evaluatieonderzoek financiële bijdrage aan Dorps- en Stadsontwikkelingsplannen Datum: 10 januari 2024 Kernboodschap De raadswerkgroep Inwonersparticipatie heeft diverse besluiten van de raad uitgevoerd m.b.t. het evalueren van de financiële bijdrage voor het uitwerken van de stads- en de dorpsontwikkelingsplannen. Via deze informatienota geeft de raadswerkgroep het advies aan de raad om het college o.a. te verzoeken om in/bij de perspectiefnota 2024 met een voorstel te komen hoe het op te stellen kader “Participatie en co-creatie” en de passage in het Strategisch Kompas Wijchen2035 over het wijk- en kerngericht werken te verbinden. Eerdere besluiten Datum 20-10-2022 06-11-2014 31-10-2013 23-06-2011 02-06-2009

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer) Strategisch Kompas Wijchen2035, raadsversie (87361) 14 AZ 060 Raadsbreed amendement “Budget 2015 uitwerkgroepen Dorpsontwikkelingsplannen” bij Begroting 2015 13 AZ 293 Raadsbrede motie “Budget 2014 uitwerkgroepen Dorpsontwikkelingsplannen” bij Begroting 2014 11 AZ 096 Raadsbrede motie “Dorpsontwikkelingsplannen” bij Kaderbrief 2012 - 2015 09 AZ 191 Dorpsontwikkelingsplannen

Toelichting De raadswerkgroep Inwonersparticipatie neemt u graag mee in de geschiedenis die de aanleiding is geweest van de onderzoeksopdracht die zij gegeven heeft. Stuurgroep Dorpsontwikkelingsplannen/Stadsontwikkelingsplan Op 20 maart 2008 stemde de raad in met de “Startnotitie procedurevoorstel dorpsontwikkelplannen”. De dorpsontwikkelplannen, ook wel dorpsontwikkelingsplannen genoemd, werden afgekort tot DOP. De stad Batenburg stelde een stadsontwikkelingsplan op, een SOP. Eén van de beslispunten was: “Vanuit de gemeenteraad wordt een stuurgroep ingesteld, die uit maximaal vijf raadsleden bestaat.” Op 8 april 2008 was de eerste vergadering van de Stuurgroep DOPs/SOP. Uit het verslag van die vergadering: “Het doel van de stuurgroep is om te komen tot een aanpak voor de Dorpsontwikkelingsplannen. Er wordt gestart met een pilot van 6 tot 9 maanden waarna

Pagina 1 van 4

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/161784

het eerste plan klaar moet zijn. Voor deze pilot is Hernen/Leur gekozen. De stuurgroep zal de structuur vastleggen en het proces bepalen.” De Stuurgroep hield zich als vooruitgeschoven post van de raad bezig met het “volgen” van het opstellen van een DOP of SOP. De Stuurgroep ging op bezoek of organiseerde bijeenkomsten voor de raad die te maken hadden met de werkzaamheden m.b.t. het opstellen of uitvoeren van de DOPs/SOP. In een raadsbreed opgestelde en aangenomen motie droeg de raad op 23 juni 2011 het college op, om: • in de begroting 2012 en 2013 een incidenteel werkbudget van € 2.500,- per afgerond DOP beschikbaar te stellen • (…) • na een evaluatie begin 2013 te bekijken of er een bedrag structureel opgenomen moet worden en zo ja, welk bedrag structureel opgenomen moet worden in de begroting 2014 e.v..” De evaluatie kwam er niet. Daarom werd door de raad op 31 oktober 2013 wederom een raadsbrede motie aangenomen. Daarin constateerde de raad dat “de samenstelling van de stuurgroep DOP’s na de gemeenteraadsverkiezingen zal wijzigen en het voor de huidige stuurgroep lastig is om ‘over het graf heen te regeren’ en daarom een definitieve beslissing over het beschikbaar stellen van een werkbudget overlaat aan de volgende stuurgroep DOP’s”.

De raad droeg het college op om “voor 2014 een incidenteel werkbudget van € 2.500 per afgeronde DOP (in totaal € 12.500) beschikbaar te stellen uit de bestemmingsreserve DOP’s”. En om “na een evaluatie in juni 2014 te bekijken of er een bedrag voor een werkbudget structureel opgenomen moet worden en zo ja, welk bedrag structureel opgenomen moet worden in de begroting 2015 e.v..” Ook adviseerde de raad zichzelf om “in de volgende raadsperiode de stuurgroep Dorpsontwikkelingsplannen voort te zetten om de continuïteit en de positieve tendens vanuit de gemeenteraad richting uitwerkgroepen te waarborgen.” Op 6 november 2014 besloot de raad op basis van een raadsbreed amendement om: 1. “Voor 2015 incidenteel een werkbudget per afgeronde DOP beschikbaar te stellen. 2. Het benodigde bedrag van € 12.500,- beschikbaar te stellen uit de bestemmingsreserve DOP’s 3. Na een positieve evaluatie van de DOP’s het beschikbaar stellen van structurele middelen voor een werkbudget af te wegen bij de begroting 2016.” De evaluatie is niet uitgevoerd. In 2017 is het laatste DOP opgesteld, het DOP van Alverna. In de raadsperiodes vanaf 2018 is er geen Stuurgroep DOPs/SOP meer ingesteld door de raad. Raadswerkgroep Inwonersparticipatie Naast de Stuurgroep DOPs/SOP was er sinds 20 maart 2008 ook een raadswerkgroep Inwonersparticipatie.

Deze projectgroep/raadswerkgroep moest de implementatie van de nota ‘Ruimte voor meedoen’ (ook vastgesteld door de raad op 20 maart 2008) begeleiden. “Ruimte voor meedoen” ging, kort door de bocht geformuleerd, over hoe de werkzaamheden van de raad zichtbaarder konden worden voor de inwoners. Die werkgroep/projectgroep hield zich bezig met concrete projecten zoals contacten met scholen, de Kindergemeenteraad, het project “Te gast bij de raad”, nieuwsbrieven (er is een tijd lang een digitale nieuwsbrief geweest) en de raadspagina in de Wegwijs. Deze werkgroep heeft ook het raadsvoorstel over de Participatieladder voorgelegd aan de raad. De huidige raadswerkgroep is een opvolger van de werkgroep burger- of inwonersparticipatie van de raad die er in de verschillende raadsperioden is geweest sinds 20 maart 2008.

Pagina 2 van 4

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/161784

Omdat er geen opvolger is gekomen van de Stuurgroep DOPs/SOP en omdat de raad diverse keren zichzelf had opgeroepen om aan de slag te gaan met een evaluatie van de bijdrage van de raad aan de DOPs/SOP heeft de huidige raadswerkgroep Inwonersparticipatie de uitvoering van de diverse raadsbesluiten over de evaluatie opgepakt. Conclusie op basis van het bovenstaande: de Stuurgroep DOPs/SOP is een ander gremium van de raad geweest en dient niet verward te worden met de raadswerkgroep Inwonersparticipatie. Onderzoek door DKK De raadswerkgroep Inwonersparticipatie heeft de DKK gevraagd om de evaluatie uit te voeren. DKK staat voor Vereniging Dorpshuizen en Kleine Kernen Gelderland. Het gaat dus om een evaluatie van de dorpsontwikkelingsplannen en het stadsontwikkelingsplan en de financiële bijdrage aan de uitwerking van deze plannen. Het gaat niet om een evaluatie van wijkontwikkelingsplannen of vergelijkbare plannen in de kern Wijchen. In de bijlage vindt u de resultaten van het onderzoek. De raadswerkgroep Inwonersparticipatie heeft op basis van de uitkomsten van het onderzoek kennisgenomen van de in het rapport geuite wensen van de leefbaarheidsgroepen: jaarlijks contact met de stuurgroep, financiering van de DOP/SOP, evaluatie en actualisering van de DOP/SOP.

Zij merkt ook op dat de verwachtingen van de leefbaarheidsgroepen wellicht gestoeld zijn op het beeld bij de leefbaarheidsgroepen dat de raadswerkgroep Inwonersparticipatie de opvolger is van de Stuurgroep DOP/SOP. Maar er is geen Stuurgroep DOPs/SOP meer ingesteld na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018. Wel is er in het college een wethouder die de portefeuille leefbaarheid heeft en die o.a. twee keer per jaar een overleg voert met alle leefbaarheidsgroepen, niet alleen die uit de kernen, maar ook de leefbaarheidsgroepen uit de wijken in de kern Wijchen. De werkgroep concludeert dat de wensen/de agenda van de leefbaarheidsgroepen niet overeenkomen met de doelen die de raadswerkgroep nastreeft en de agenda die de raadswerkgroep voor zichzelf ziet. Strategisch Kompas Wijchen2035 Op 20 oktober 2022 heeft de raad een besluit genomen over het Strategisch Kompas2035. In dat Strategisch Kompas staat een passage over wijk- en kerngericht werken (vanaf pagina 43). Daarin staat het volgende te lezen: “Hoewel onze medewerkers in de wijken en kernen werken, zijn wij niet wijk- of kerngericht georganiseerd. Een aanspreekpunt, sleutelfiguur die dichtbij de wijk functioneert, veel weet en zaken binnen de organisatie verder brengt en regelt, wordt vaak gemist. Hierdoor worden vragen en signalen uit de wijk of kern niet altijd goed opgepakt of kan de samenwerking moeizaam verlopen.

In de uitwerking van het nieuwe kader kijken we daarom naar de mogelijkheden van integrale wijkplannen, daaraan gekoppelde wijkbudgetten en wijkregisseurs als manieren om een impuls hieraan te geven.” Gevolgen De raadswerkgroep wil op basis van de bovenstaande informatie een advies geven aan de fracties in de raad. Zij vindt dat het aan de fracties zelf is wat zij willen doen met haar advies. Het advies van de raadswerkgroep is:

Pagina 3 van 4

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/161784

1. Het college is bezig om een nieuw participatiekader op te stellen: “Participatie en co-creatie”. Verzoek het college om in/bij de perspectiefnota 2024 met een voorstel te komen hoe dit kader verbonden kan worden met de passage in het Strategisch Kompas Wijchen2035 om tot integrale wijk-, stad- en dorpsplannen te komen, met daaraan gekoppelde wijkbudgetten en wijkregisseurs. 2. Verzoek het college om in/bij de perspectiefnota 2024 in het hiervoor genoemde voorstel ook een voorstel te doen m.b.t. de status van het stads- en de dorpsontwikkelingsplannen en de positie van de leefbaarheidsgroepen in de kernen. 3. Laat de Bestemmingsreserve DOPs met ingang van 1 januari 2025 onder de verantwoordelijkheid van het college vallen. Een eigen budget van de raad voor de DOPs en het SOP is een vreemde eend in de bijt en schept verwarring. De raad stelt beleid op het gebied van leefbaarheid vast; het college voert het beleid uit met de middelen die de raad beschikbaar stelt aan het college. De wethouder heeft al een overleg met de leefbaarheidsgroepen. Vanuit de raadsfracties is er geen behoefte om een apart overleg te starten met de leefbaarheidsgroepen van de kleine kernen en de wijken in de kern Wijchen.

Dit laat onverlet dat als politieke partijen contacten willen onderhouden met leefbaarheidsgroepen of op uitnodigingen in willen gaan van leefbaarheidsgroepen, het aan de fractie zelf is om te bepalen hoe zij handelt. In het voorstel van het college dat bij de punten 1 en 2 genoemd staat, kan het college dan ook bepalen wat het wil doen met de Bestemmingsreserve DOPs. In 2024 hebben de leefbaarheidsgroepen/uitwerkgroepen nog € 2.500 ontvangen. Communicatie Op dinsdag 9 januari 2024 worden (de vertegenwoordigingen van) de leefbaarheidsgroepen geïnformeerd over het onderzoek dat de DKK heeft uitgevoerd. Uitvoering of Vervolgstappen De raadswerkgroep Inwonersparticipatie gaat verder in deze raadsperiode met de uitwerking van de opdracht die zij van het presidium heeft gekregen: stel een ontwikkelagenda op voor de versterking van de lokale democratie. Fracties uit de raad kunnen op basis van deze informatienota eventueel een motie indienen om het advies van de raadswerkgroep Inwonersparticipatie om te zetten in een oproep aan het college. Geheimhouding: Niet van toepassing.

Pagina 4 van 4

“Het belangrijkste is dat het DOP een weergave biedt van wat er leeft in de kern en wat belangrijk is.” (citaat: leefbaarheidsgroep)

Evaluatie Raadsregeling DOP/SOP Gemeente Wijchen NAJAAR 2023

1

Een DorpsOntwikkelingsPlan tilt de kern naar een hoger niveau In een Dorps- of Stads Ontwikkelings Plan (DOP/SOP) zetten bewoners hun visie op hun eigen kern op papier. Het initiatief voor een dergelijk plan ligt in eerste instantie bij de leefbaarheidsgroep of dorpsraad. Na een intensief traject is het eindresultaat een Plan met uitvoeringsagenda, vormgegeven in een papieren boekwerk. Daarna start de uitvoering: het realiseren van de verschillende onderdelen. Ook de 7 kernen van de gemeente Wijchen hebben korter of langer geleden een DOP of SOP opgesteld en zijn sindsdien bezig met de uitvoering. Daarmee versterken ze de leefbaarheid van hun woonomgeving. Tijdpad DOP/SOP traject In een traject van ruim een jaar gaat een speciaal gevormde DorpsWerkGroep aan de slag om informatie bij medebewoners te verzamelen en deze te vertalen naar zowel speerpunten per thema als een visie voor 10 tot 20 jaar, specifiek voor die kern. Na afstemming met andere betrokkenen, zoals de gemeente, wordt deze visie vormgegeven in een fraaie brochure, die feestelijk overhandigd wordt aan de medebewoners. Op basis van deze plannen zijn in elke kern werkgroepen per thema aan de slag gegaan. Afhankelijk van de urgentie van het desbetreffende thema, zijn nu nog steeds themagroepen bezig om de visie tot uitvoering te laten komen.

De leefbaarheidsgroep of dorpsraad speelt een grote rol in de aansturing van deze processen. Subsidieregeling De gemeenteraad besloot in 2011 om de uitvoering van het DOP of SOP te ondersteunen met een waarderingssubsidie van jaarlijks € 2.500,- aan de desbetreffende leefbaarheidsgroep of dorpsraad. Tot 2017 was er jaarlijks contact tussen leden van de stuurgroep DOP van de gemeenteraad en de leefbaarheidsgroep of dorpsraad over de voortgang van de uitvoering van het desbetreffende DOP. Evaluatie van de subsidieregeling In opdracht van de Werkgroep Inwonersparticipatie van de gemeenteraad Wijchen heeft Vereniging DKK Gelderland de subsidieregeling in de zomer van de 2023 geëvalueerd. In deze evaluatie werd aandacht besteed aan het gevoerde beleid, het belang van een DOP voor de kern, de manier waarop medebewoners zijn betrokken, de (financiële) bijdrage van de gemeente, de wijze van verantwoording en de samenwerking met de gemeente. De spil van het onderzoek vormen de gesprekken met vertegenwoordigers van de vijf leefbaarheidsgroepen en de dorpsraad. Deze gesprekken vonden plaats op een locatie in de desbetreffende kern. Van deze gesprekken zijn verslagen gemaakt, die door de deelnemers van de gesprekken ingezien en gecorrigeerd zijn. De citaten vanaf pagina 6 van dit rapport zijn overgenomen uit deze gespreksverslagen.

Naast de gesprekken met de vertegenwoordigers zijn er twee bijeenkomsten met ambtenaren van de gemeente die betrokken zijn bij participatie bijgewoond. Bevindingen In de gesprekken met de leefbaarheidsgroepen en dorpsraad waren alle vertegenwoordigers breed van mening dat het DOP of SOP aanzienlijk heeft bijgedragen aan de leefbaarheid in hun kern. Onder meer doordat tijdens het DOP/SOP-traject expliciet de medebewoners betrokken zijn, zowel om mee te denken alsmede bij de 2

uitvoering. Door deze energie, die focus kreeg in de in het DOP/SOP geformuleerde uitvoeringspunten, zijn meer projecten van de grond gekomen en zijn grotere groepen vrijwilligers aan de slag gegaan in themagroepen. De manier waarop de jaarlijkse financiële bijdrage van de gemeenteraad ingericht is, biedt de leefbaarheidsgroepen en dorpsraad de vrijheid om deze gelden effectief en op maat in te zetten voor het versterken van de leefbaarheid, passend binnen de in het DOP/SOP vastgelegde kaders. De groepen hechten waarde aan de voortzetting van de subsidieregeling en pleiten er voor om de jaarlijkse afstemming met leden van de gemeenteraad weer op te pakken. Ook werd veel waardering uitgesproken voor de inzet van de wijkcontactambtenaren en hun ondersteuning aan de leefbaarheidsgroepen en dorpsraad.

Toekomst van de DOP/SOPs In de gesprekken kwam ook de toekomt van de DOP/SOPs aan de orde. De vertegenwoordigers realiseren zich dat sommige DOPs al vrij oud zijn en toe aan een update. Meerdere kernen zouden graag aan de slag willen met een DOP 2.0. Op dit moment is voor hen de gemeentelijke status van een DOPs echter niet duidelijk. Ook het feit dat dit onderzoek uitgevoerd wordt, draagt bij aan de verwarring. Conclusie De leefbaarheidsgroepen en dorpsraad hechten grote waarde aan hun DOP/SOP omdat het hun kern naar een hoger niveau tilt. De gemeentelijke subsidieregeling en afstemming met de gemeenteraadsleden versterken dit in grote mate. Advies 1. Continueren van de huidige subsidieregeling. Tevens opnieuw opstarten van de jaarlijkse afstemming, zoals die gebeurde tot 2017, tussen gemeente(raad) en elke leefbaarheidsgroep/dorpsraad. 1. Mogelijkheden en faciliteiten bieden om de huidige DOPs en SOP te updaten, in co-creatie met de gemeente. Hiervoor ook financiële middelen ter beschikking stellen; 2. Vastleggen van de status van de huidige en toekomstige DOPs en SOP in het gemeentelijk beleidskader, zoals het Strategisch Kompas Wijchen 2035 en het participatiekader.

3

Uitkomsten uit de gesprekken In de gesprekken met de 5 Leefbaarheidsgroepen (Hernen en Leur vormen samen één leefbaarheidsgroep) en de dorpsraad kwamen dezelfde thema’s aan de orde. Naast overeenkomsten in de gesprekken, werden er per kern andere nuances gelegd. De grote lijnen die voortkomen uit de 6 gesprekken zijn: Vliegwiel Juist doordat de wensen en visies in een DOP/SOP op papier zijn gezet, zijn projecten in de desbetreffende kern tot stand gekomen. Door het structureel betrekken van bewoners en het formuleren van duidelijke wenskaders voor projecten zoals nieuwbouw, verkeersmaatregelen, een zorgcoöperatie, of wandelroutes is het DOP/SOP een onmisbaar vliegwiel en aanjager gebleken. Vrijwilligers Door het DOP/SOP zijn veel meer vrijwilligers actief geworden in de kern, mede doordat zij thema- of uitwerkgroepen vormen. Deze vrijwilligers zetten zich in om de in het DOP genoemde doelen heel concreet voor elkaar te krijgen. Bijdrage De jaarlijkse bijdrage van de gemeenteraad biedt de leefbaarheidsgroepen en dorpsraad de mogelijkheid om gericht en effectief de plaatselijke leefbaarheid te vergroten. Participatie De leefbaarheidsgroepen en dorpsraad gebruiken het DOP/SOP als anker voor hun beleid en inzet. Deze is heel divers: van het stimuleren en/of zelf organiseren van activiteiten, en belangenbehartiging namens de kern en tot bijdragen aan participatie in de gemeente.

Jaarlijkse evaluatie De leefbaarheidsgroepen en dorpsraad stellen een jaarlijkse evaluatie met (leden van) de gemeenteraad en/of ambtenaren op prijs. De groepen zijn van mening dat deze jaarlijkse evaluatie een meerwaarde kan hebben voor beide partijen. De (leden van) de gemeenteraad en/of ambtenaren worden tijdens zo’n evaluatie geïnformeerd over de voortgang en er kan worden meegedacht over (de uitvoering van) het DOP en de leefbaarheid in de kern. Dit versterkt de onderlinge betrokkenheid. Actualiseren DOPs Bij de leefbaarheidsgroepen is nadrukkelijk de wens aanwezig om de DOPs en SOP te actualiseren, op basis van huidige (maatschappelijke) ontwikkelingen. Zij willen daarbij aansluiten op de visie van de gemeente zoals die is vastgelegd in het Strategisch Kompas Wijchen 2035.

4

Opdracht en uitwerking De gemeente Wijchen wordt gevormd door 7 (kleine) kernen en Wijchen zelf. Het zijn 6 dorpen: Alverna, Balgoij, Bergharen, Niftrik, Hernen en Leur en de stad Batenburg. Al deze kernen hebben tussen 2009 en 2016 een Dorps of Stads Ontwikkelings Plan (DOP/SOP) opgesteld. Dit is een toekomstvisie voor 10 tot 20 jaar, opgesteld door en voor, en waar mogelijk ook uitgevoerd door, bewoners. Ieder dorp is anders, dus ook ieder Plan is anders. De gemeenteraad nam oorspronkelijk het initiatief om Dorps-, Stads- of WijkOntwikkelingsPlannen mogelijk te maken, zowel voor de kernen als voor wijken van Wijchen. Bij de totstandkoming van deze Plannen had de raadsadviseur, tevens secretaris van de stuurgroep DOP van de gemeenteraad, een faciliterende rol, zowel qua praktische ondersteuning als financieel. De kosten werden uit het raadsbudget betaald. Voor de uitvoering van de voornemens en acties in de DOP of SOP heeft de gemeenteraad ieder jaar € 2.500,- beschikbaar gesteld per leefbaarheidsgroep of dorpsraad. Sinds 2017 bestond binnen de gemeenteraad het voornemen om deze regeling te evalueren. Deze evaluatie is in de zomer van 2023 uitgevoerd. In het onderzoek stonden vier vragen centraal: 1. Wat is de waarde van een DOP voor de kern (geweest)? 2. Hoe zijn bij de totstandkoming en bij de uitvoering tussentijds inwoners betrokken door de uitwerkgroepen van het DOP? 3.

Welke bijdrage heeft de gemeentelijke subsidieregeling de afgelopen jaren geleverd bij het tot stand komen van de uitvoering? 4. Hoe hebben de uitwerkgroepen de verantwoording aan en de samenwerking met de gemeenteraad ervaren? Deze vragen vormden de basis voor de gesprekken met de 5 leefbaarheidsgroepen en de dorpsraad. In volgende paragrafen volgt een overzicht van de resultaten per onderzoeksvraag, met daarbij relevante citaten uit de gespreksverslagen ter onderbouwing.

5

De vier thema’s nader uitgewerkt Ad 1. De waarde van een DOP/SOP voor de kern ✓

Een veel grotere groep mensen voelt zich betrokken en zet zich in voor (de leefbaarheid van) de kern, mede doordat er verschillende werkgroepen/ themagroepen per kern opgericht worden voor de uitvoering van – gedeeltes van – het DOP/SOP;

✓

Veel meer projecten en initiatieven zijn van de grond gekomen, zoals het oprichten van een dorpsraad of een groot nieuwbouwproject, vooral vanwege de grotere betrokkenheid van bewoners en de concrete doelen die gesteld zijn;

✓

Het initiatief voor een DOP of SOP werd genomen door de leefbaarheidsgroep of dorpsraad van de kern. Het Plan zet de leefbaarheidsgroep op de kaart en biedt een kader voor hun inzet voor (de leefbaarheid van) de kern.

Uit de gespreksverslagen “Het belangrijkste is dat het DOP een weergave biedt van wat er leeft in de kern en wat belangrijk is voor de betreffende kern. In het DOP wordt dit vastgelegd en hetgeen vastligt moet van tijd tot tijd worden bezien en worden geactualiseerd.” “Het DOP wordt nog steeds gebruikt als basis voor de eigen woonvisie voor ons dorp, leefbaarheid, de groenontwikkelingen etc.” “Voor de Leefbaarheidsgroep is en blijft het DOP het kader.” “De Leefbaarheidsgroep vindt thema’s rondom sociale cohesie, behoud van het karakter van het dorp, leefbaarheid, verkeer, sport, school, groen en energietransitie belangrijk.” “De Leefbaarheidsgroep heeft toen besloten om de thema’s van de DOP te beleggen bij de verschillende bestuursleden en steeds als er rondom een thema zaken spelen wordt een werkgroep gevormd. De meest actieve werkgroep door de jaren heen is de werkgroep ‘Wonen’.”

6

Ad 2. Medebewoners betrekken ✓

In iedere kern is een speciale bewonersavond gehouden om input voor het DOP/SOP op te halen, met vaak een grote opkomst. Sommige kernen hebben daarop aanvullend een enquête uitgezet, Batenburg heeft via school ook de kinderen betrokken;

✓

Iedere kern heeft tijdens het DOP-traject de medebewoners via nieuwsbrieven op de hoogte gehouden. De leefbaarheidsgroepen en dorpsraad sturen nog steeds regelmatig een nieuwsbrief naar de medebewoners, van (bijna) maandelijks tot twee keer per jaar. Huis aan huis flyeren blijft meerwaarde houden naast digitale communicatiemiddelen, zoals Facebook, Instagram en WhatsApp groepen;

✓

Ook nu nog: als er een belangrijk thema speelt in de kern, wordt er een bewonersavond georganiseerd of een enquête gehouden;

✓

LBG/DR zouden hun DOP graag meer als een dynamisch document willen opzetten, in een meer digitale en/of online opzet. Daarnaast hechten ze aan het papieren boekje, ook ter verwelkoming van nieuwe dorpsgenoten.

Uit de gespreksverslagen “De Leefbaarheidsgroep geeft aan dat in 2009 een grote dorpsbijeenkomst heeft plaats gevonden, waar de belangrijke thema’s eruit werden gefilterd. Hier mocht het dorp dus echt meedenken. Het DOP is vervolgens huis-aan-huis verspreid.” “Ten eerste, is het hele dorp - via werkgroepen en bijeenkomsten - betrokken geweest bij het opstellen van het DOP (…) en alle bewoners zijn in de gelegenheid gesteld om zich hierover uit te spreken.” “De aanwezigen bevestigen dat het DOP zeker nog leeft, meer zelfs dan de leefbaarheidsgroep. Er wordt regelmatig door individuele inwoners aan het DOP gerefereerd.” “Een papieren boekje werkt communicatief heel goed. Aan de andere kant wil je ook een levend DOP dat je elk jaar bij kunt stellen.” “Als er aanpassingen nodig zijn, is dit altijd in overleg met de bewoners. Bijvoorbeeld zoals dat gegaan is in het geval van de woningbouw of de verkeersproblemen, waarbij altijd overleg met medebewoners aan de orde is geweest.” “Het DOP zou wat dynamischer gemaakt kunnen worden, ook omdat de wereld enorm snel verandert. Nieuwe thema’s kunnen worden gekoppeld aan het bestaande DOP. Ook verandert de dynamiek in het dorp over de jaren heen. Dit moet ook worden meegenomen.”

7

Ad 3. Meerwaarde van de gemeentelijke subsidieregeling ✓

De financiële bijdrage wordt besteed aan zaken die echt relevant zijn voor de kern, bewoners zelf weten goed wat er speelt of nodig is;

✓

De bijdrage geeft autonomie en vrijheid in de besteding;

✓

De leefbaarheidsgroepen en dorpsraad gaan zo zorgvuldig mogelijk met de gelden om;

✓

De hoogte van het bedrag is op zich prima, soms is er behoefte aan een (veel) groter bedrag. De hoogte van het bedrag bepaalt de uitvoering. Soms betekent dat dus sparen voor toekomstige uitgaven. Of op zoek gaan naar aanvullende en incidentele gelden, bijvoorbeeld bij gemeentelijke- en andere fondsen;

✓

De jaarlijkse verslaglegging noopt de leefbaarheidsgroepen en dorpsraad tot het opstellen van een beleidsplan/activiteitenplan en het maken van een afrekening.

Uit de gespreksverslagen “De Leefbaarheidsgroep denkt dat je de gedachte achter deze vraag moet omdraaien. Er wordt voor gezorgd dat de realisatie past bij de financiële mogelijkheden en je uitkomt met de beschikbare gelden. Wanneer het niet lukt, moet worden geprobeerd om daar iets anders voor te regelen. Soms is het voor bepaalde projecten mogelijk om ook nog andere subsidiegelden te genereren en dan wordt daar gebruik van gemaakt. De leefbaarheidsgroep vindt dat ze heel zorgvuldig met de subsidies van de gemeente moeten omgaan.” “Het gaat om de leefbaarheid van het dorp en de participatie in de relevante grotere trajecten en vanzelfsprekend is een structurele financiële voorziening daarvoor belangrijk maar de inhoud staat boven aan! Als de gemeente de inzet van de Leefbaarheidsgroepen waardeert is deze een veelvoud waard van de financiële bijdrage.” “Maar de autonomie en vrijheid om eigen keuzes te kunnen maken is prettig en belangrijk voor het dorp. (…) Zonder financiële middelen, kun je in feite ook geen initiatieven nemen. Een dergelijk bedrag biedt dorpen en wijken een prima mogelijkheid om autonoom te kunnen zijn.” “De leefbaarheidsgroep, zijnde inwoners, weten het beste wat er speelt. Daarom kan een leefbaarheidsgroep het geld meer specifieker besteden dan de gemeente dat kan doen.

Een groter bedrag zou zeker ook in z’n geheel goed besteed kunnen worden en er kan een extra verzoek bij de gemeente worden gedaan voor financiële steun voor iets speciaals.”

8

Ad 4. Verantwoording aan en samenwerking met de gemeenteraad ✓

Het jaarlijkse contact met de raadswerkgroep om de voortgang van het plan door te praten werd zeer gewaardeerd. De stuurgroep DOPs van de gemeenteraad en de raadswerkgroep inwonersparticipatie werden en worden als neutraal ervaren omdat ze boven de partijen staan in hun inzet voor leefbaarheid;

✓

De ondersteuning door de plaatsvervangend-griffier heeft positief bijgedragen aan de totstandkoming van de DOPs en SOP;

✓

Twee kernen hebben het Strategisch Kompas Wijchen 2035 als leidraad genomen voor een recente bewonersraadpleging en zien kansen om gezamenlijk op te trekken in de genoemde beleidsterreinen.

Uit de gespreksverslagen “Bij het jaarlijks gesprek met de commissie werd het plan doorgesproken. Dat gaf “het geweldige gevoel” dat hierin samen werd opgetrokken.” “We hechten er veel waarde aan dat de raadswerkgroep jaarlijks langskomt om het plan door te praten. De commissie is neutraal omdat ze over de partijen heen gaat om zich in te zetten voor leefbaarheid.” “De Leefbaarheidsgroep denkt, dat de meerwaarde vooral andersom ligt en dat het voor de gemeenteraad meerwaarde heeft om op de hoogte te zijn van wat in de dorpen speelt.”

9

Doorkijkje naar de toekomst In de gesprekken met de leefbaarheidsgroepen en dorpsraad kwam niet alleen hun visie op de DOPs en SOP aan de orde, ook hun positie en rol in het gemeentelijke participatiebeleid kwam op tafel. Een belangrijke activiteit van de leefbaarheidsgroepen en dorpsraad is het geven van sturing aan de uitvoering van de DOPs. Daarnaast nemen ze andere taken en verantwoordelijkheden op zich, vanuit en naar hun netwerk van medebewoners en gemeente. Ze geven gevraagd en ongevraagd advies, behartigen de belangen van de eigen kern en stimuleren activiteiten, die ze vaak ook mee uitvoeren. Tijdens het onderzoek zijn er tevens twee bijeenkomsten geweest met medewerkers van de Werkorganisatie Druten Wijchen. Wethouder Van Bronkhorst, portefeuillehouder leefbaarheid leidde de bijeenkomsten. In deze twee bijeenkomsten werd integraal over inwonerparticipatie gesproken: het betrekken van bewoners, co-creatie, het kernenbeleid en wie de gesprekspartner voor de leefbaarheidsgroepen/dorpsraad zou kunnen zijn: (een werkgroep van) de gemeenteraad of (een lid van) het college. Ook de status van DOPs/SOP kwam aan de orde, waarbij er gezamenlijk gekeken werd naar mogelijkheden om deze een goede plek in het gemeentelijk beleid te kunnen geven.

Duidelijk werd dat heldere communicatie over de status en positie van de DOPs/SOP voor alle betrokkenen van belang is en blijft, zowel over de huidige DOPs als eventuele toekomstige DOPs 2.0. Ook in de gesprekken met de leefbaarheidsgroepen en dorpsraad kwamen deze twee deelonderwerpen aan de orde: kerngericht werken door de gemeente en de betrokkenheid van de leefbaarheidsgroepen bij het maken van gemeentelijk (participatie)beleid. Onderstaande citaten uit de gespreksverslagen geven hier een beeld van. Rol leefbaarheidsgroepen en co-creatie “Leefbaarheidsgroepen zijn het ideale instrument om tot co-creatie te komen, zoals ook wordt genoemd in het nieuw te vormen participatiekader.” “De opbrengst uit de gezamenlijke workshop is langs ‘Wijchen 2035’ gelegd om afwegingen te maken waarmee aan de slag wordt om thema’s aan te pakken. De zes thema’s zijn 1) wonen 2) energietransitie 3) duurzaamheid 4) bereikbaarheid 5) economie en 6) positieve gezondheid. “Op deze thema’s heeft de gemeente ook beleid geformuleerd en hierin kan dus in principe samen worden opgetrokken. Het overeenkomende beleid zou dan gezamenlijk kunnen worden opgepakt en wat dan overblijft, is het onderdeel sociale cohesie. Dat pakt de leefbaarheidsgroep dan zelfstandig verder op.

Sommige thema’s zoals verkeer of een bedrijventerrein zijn te groot om als leefbaarheidsgroep alleen op te pakken.” “Bedacht moet worden dat de actieve burgers heel veel gratis uren en heel veel kennis inbrengen en het is aan de gemeenteraad, de wethouders, de ambtenaren om met participatie om te gaan. Participatie is juist hét instrument voor de leefbaarheidsgroepen – zo zijn zij ook in het leven geroepen door de gemeente -. De rol van de Leefbaarheidsgroepen staat en valt met de participatiemogelijkheden.”

10

“Wanneer bijvoorbeeld participatie op een lagere trede wordt gezet dan de belanghebbenden en/of de leefbaarheidsgroep passend vinden, zou er een beroepsmogelijkheid moeten zijn. Leefbaarheidsgroepen willen graag meedenken over een goede vorm hiervoor.”

Kerngericht werken “Er wordt veel op de kern Wijchen gefocust, maar minder op de dorpen daaromheen, terwijl de dorpen ook veel samenwerken en nadenken over thema’s die hen raken. Er bestaat geen visie op het hele buitengebied. De leefbaarheidsgroepen willen er alles aan doen om mee te helpen en mee te werken en een DOP heeft alles te maken met burgerparticipatie.” “De leefbaarheidsgroep stelt voor om binnen de gemeente een contactpersoon voor de leefbaarheidsgroepen aan te stellen, dan wel een adviseur. Hierbij wordt gedacht aan een ambtenaar waarmee ze een afspraak kunnen maken en die binnen de gemeentelijke organisatie ervoor zorgt dat gemaakte afspraken worden opgevolgd.”

11

Extra informatie Wat is een Dorps- of Stads Ontwikkelings Plan? Een DOP/SOP is een toekomstvisie op de leefbaarheid van een kern, geschreven door en voor bewoners. In een traject van ruim een jaar, wordt door een apart opgerichte DorpsWerkGroep (DWG) input opgehaald bij de bewoners, die vertaald wordt naar een visie/speerpunten met een uitvoeringsoverzicht. Dit plan wordt getoetst bij belangrijke partijen als gemeente en ondernemers. Het uiteindelijke DOP is vaak een full color brochure met daarin korte en langere termijn plannen en wensen vanuit de kern, die op een feestelijke bijeenkomst overhandigd wordt. Het DOP-traject heeft een samenbindende functie voor een kern en haar bewoners, door het samen aan de slag gaan met de visie, het tastbare eindproduct en het vormgeven aan de uitvoering. Veel dorpen kiezen na de looptijd van 10 jaar voor een update. Over het algemeen blijkt dat dan over het algemeen meer dan de helft van de voornemens gerealiseerd wordt.

Totstandkoming van de subsidieregeling Op 8 april 2008 was de eerste vergadering van de Stuurgroep DOPs/SOP. Uit het verslag van die vergadering: “Het doel van de stuurgroep is om te komen tot een Aanpak voor de Dorpsontwikkelingsplannen. Er wordt gestart met een pilot van 6 tot 9 maanden waarna het eerste plan klaar moet zijn. Voor deze pilot is Hernen/Leur gekozen. De stuurgroep zal de structuur vastleggen en het proces bepalen.” Die Stuurgroep hield zich als vooruitgeschoven post van de raad bezig met het “volgen” van het opstellen van een Dorpsontwikkelingsplan of Stadsontwikkelingsplan. De Stuurgroep ging op bezoek of organiseerde bijeenkomsten voor de raad die te maken hadden met de werkzaamheden m.b.t. het opstellen of uitvoeren van de Dorps- en Stadsontwikkelingplannen. Een belangrijke taak, maar de taak beperkte zich tot de DOPs/SOP. Naast de Stuurgroep DOPs/SOP was er sinds 20 maart 2008 ook een raadswerkgroep Inwonersparticipatie. Deze projectgroep/raadswerkgroep moest de implementatie van de nota ‘Ruimte voor meedoen’ (ook vastgesteld door de raad op 20 maart 2008) begeleiden. “Ruimte voor meedoen” ging, kort door de bocht geformuleerd, over hoe de werkzaamheden van de raad zichtbaarder konden worden voor de inwoners.

Die werkgroep/projectgroep hield zich bezig met concrete projecten zoals contacten met scholen, de Kindergemeenteraad, het project “Te gast bij de raad”, nieuwsbrieven (er is een tijd lang een digitale nieuwsbrief geweest), de raadspagina in de Wegwijs, ideeën om de opkomst te bevorderen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Deze werkgroep heeft ook het raadsvoorstel over de Participatieladder voorgelegd aan de raad. De huidige raadswerkgroep is een opvolger van de werkgroep burger- of inwonersparticipatie van de raad die er in de verschillende raadsperioden is geweest sinds 20 maart 2008. Omdat er geen opvolger is gekomen van de Stuurgroep DOPs/SOP en omdat de raad diverse keren zichzelf had opgeroepen om aan de slag te gaan met een evaluatie van de bijdrage van de raad aan de DOPs/SOP heeft de huidige raadswerkgroep inwonersparticipatie die oproep van de raad opgepakt. 12

Uitvoering en verantwoording van het onderzoek Met vertegenwoordigers van elk van de 6 Leefbaarheidsgroepen is een gesprek gevoerd. Van deze gesprekken is door een extern bureau een verslag gemaakt. De conceptverslagen zijn gedeeld met de desbetreffende Leefbaarheidsgroepen, waarna in een definitieve versie van de gespreksverslagen vastgelegd is. De citaten in dit rapport zijn overgenomen uit deze verslagen. Daarnaast zijn er 2 groepsgesprekken geweest met ambtenaren die actief betrokken zijn bij het participatiebeleid van de gemeente Wijchen.

Dank! Graag wil ik de leden van de leefbaarheidsgroepen Balgoij, Batenburg, Bergharen, Hernen-Leur en Niftrik, en dorpsraad Alverna heel hartelijk danken voor hun tijd, enthousiasme en inspiratie! Giesbeek, najaar 2023 Odile Jansen Vereniging Dorpshuizen en Kleine Kernen

13

Participatie zonder leefbaarheid is niets, leefbaarheid zonder participatie is onmogelijk! Graag wil ik namens de klankbordgroep van alle LBG-en van Wijchen het woord tot u richten. Zoals u weet hebben nagenoeg alle wijken en kerkdorpen van Wijchen een Leefbaarheidsgroep. Deze leefbaarheidsgroepen vergaderen twee maal per jaar, onder leiding van de wethouder. De leefbaarheidsgroepen hebben uit hun eigen groep een klankbordgroep samengesteld. Deze klankbordgroep stelt namens alle lbg-en, samen met de wethouder, de agenda van dit halfjaarlijks overleg op. Daarnaast heeft deze klankbordgroep inmiddels, namens alle LBG-en, twee keer gesproken met vertegenwoordigers van alle raadsfracties. Namens deze klankbordgroep wil ik hier nogmaals herhalen dat wij het bijzonder jammer vinden dat nog steeds veel raadsleden ons zien als lobbygroep. Lobbyen gebeurt als je een partieel belang wilt behartigen. Wij vertegenwoordigen alle inwoners van Wijchen voor betere leefbaarheid en een grotere burgerparticipatie. In het verleden hadden alle kerkdorpen met een DOP, regulier overleg met een werkgroep van de raad. Ook de financiële ondersteuning voor deze DOP’s werd door de raad verzorgd. Wij begrijpen dat de raad dit graag wil overdragen aan het college.

We zouden het dan wel op prijs stellen dat de raad aan het college vraagt er zorg voor te dragen dat een regulier overleg met elke wijk en elk dorp over de DOP of WOP, zoals in het verleden, geborgd wordt. Tevens wil ik de raad vragen er bij de overdracht zorg voor te dragen dat de status van de Leefbaarheidsgroepen door het college duidelijk geformuleerd gaat worden. We hebben nu 12 LBG-en, maar nog niet elke wijk is vertegenwoordigd. -

Draag zorg voor voldoende ambtelijke ondersteuning zodat alle wijken en dorpen in dezelfde structuur leefbaarheid en participatie kunnen laten bloeien. Maak gebruik van de inmiddels jarenlange ervaring, in deze, bij enkele LBG-en. Zorg als raad er ook voor dat u, door het college, met regelmaat (2x per jaar) op de hoogte gebracht wordt over het bouwen aan een goede structuur van leefbaarheid en participatie.

Ook de structuur van het opzetten en onderhouden van DOP/WOP moet duidelijk gedefinieerd worden. -

Organiseer het opzetten van een WOP op een zelfde manier als de al bestaande DOPplannen. Voeg het DOP en WOP toe als instrument voor wijk- en kerngericht werken, zoals verwoord in speerpunt 6 van het Strategisch Kompas Wijchen 2025. Zorg dat een eenmaal vastgesteld DOP en WOP gehanteerd kan worden als bestuurlijk en ambtelijk toetsingskader voor beleid en besluitvorming Zorg voor een voldoende financiering voor het opzetten en in stand houden van een goed WOP/DOP. Maak ook hier gebruik van de jarenlange ervaring bij andere LBG-en.

Bij al deze nieuwe ontwikkelingen zijn wij als klankbordgroep gaarne bereid om onze kennis te delen met alle partijen die zich hier voor inzetten. Participatie zonder leefbaarheid is niets, leefbaarheid zonder participatie is onmogelijk!