Agendabundel

* Subsidieregeling Muziekonderwijs en podiumkunsten.

* Subsidieregeling voor amateurkunstverenigingen. Zoals we eerder al meldden, kunnen verenigingen voor amateurkunst een subsidie krijgen. Dit geldt voor koren, muziekverenigingen, toneelverenigingen, en dansgezelschappen.

6.4 Culturele infrastructuur en beleidsinstrumenten die de gemeente nu inzet A. We faciliteren cultuurparticipatie door middel van een aantal subsidieregelingen.

Specifiek voor muziekverenigingen stimuleren we de onderlinge samenwerking door over de band van de muziekvereniging de stichting Samenwerkende Wijchense Muziekverenigingen (SSWM) te subsidiëren.

* Subsidieregeling activiteiten beeldende kunst.

* Subsidie voor culturele activiteiten, * evenementen en cultuurhistorie.

Hoewel het beeldende kunstbeleid voor onbepaalde tijd is beëindigd, zijn we toch blijven stimuleren dat zoveel mogelijk inwoners in aanraking komen met beeldende

Er worden periodieke en incidentele normen waarderingssubsidies verstrekt voor culturele activiteiten en evenementen, alsmede voor cultuurhistorie. 15

Cultuurnota Gemeente Wijchen

* Budgetsubsidie voor de culturele instellingen Voor de bibliotheek, Museum Kasteel Wijchen en theater ’t Mozaïek wordt een budgetsubsidie verstrekt. Hiervoor zijn prestatieafspraken gemaakt met de instellingen die zijn vastgelegd in een budgetovereenkomst. B. Wij faciliteren cultuureducatie voor kinderen in het basisonderwijs (inclusief het speciaal basisonderwijs). Wij faciliteren cultuureducatie op een aantal manieren. De gemeente participeert in het Cultuurknooppunt. Dit doen we onder andere met de inzet van combinatiefuncties. Het cultuurknooppunt is de intermediair tussen vraag en aanbod van cultuureducatie. Het heeft de taak voor cultuureducatie in het basisonderwijs en in relatie tot de brede scholen (naschoolse aanbod voor kinderen in de basisschool leeftijd). Het meest uitgewerkt en verankerd in beleid is het muziekonderwijs. Muziek neemt van oudsher een belangrijke positie in binnen de Wijchense culturele infrastructuur. De gemeente heeft het muziekonderwijs in gemeentelijk beleid hervormd na beëindiging van de subsidierelatie met Kunstencentrum De Stroming in 2014. In drie lagen is het beleid gevat. De basis wordt gevormd door een brede kennismaking met muziek. De gemeente financiert hiervoor het muziekonderwijs (algemene muzikale vorming en kennismaking met een muziekinstrument) in de basisscholen voor groep 3 en 4. Hierdoor zetten de scholen

kunstvakdocenten muziek in. Vervolgens is er de verdieping in de naschoolse leerorkesten waar leerlingen van de basisscholen aan deel kunnen nemen. De gemeente subsidieert de leerorkesten in de brede scholen. Er zijn 5 leerorkesten die via het Cultuurknooppunt in samenwerking met de Wijchense amateurmuziekverenigingen een dekkend geheel over de gemeente vormen. Tot slot is er de specialisatie, waarbij via een tegemoetkoming in de muzieklessen, kinderen van de Wijchense muziekverenigingen zich verder kunnen bekwamen in het bespelen van een muziekinstrument. Er is een muziekinstrumenten uitleenbank via het Cultuurknooppunt en de Stichting Samenwerkende Wijchense Muziekverenigingen. Kinderen die deelnemen aan de leerorkesten of Wijchense muziekvereni-

gingen kunnen hieruit een muziekinstrument lenen. Voor het voortgezet onderwijs stelt de gemeente een bedrag beschikbaar via de regeling Cultureel Maatschappelijke Vorming.

Voor ’t Mozaïek bestaat een eigen gemeentelijke visie, waarin we nader ingaan op de betekenis en de functie van dit cultureel centrum voor Wijchen en de (culturele) infrastructuur.

C. Wij hebben accommodaties voor amateurkunst en professionele beleving.

D. Het beeldend kunstbeleid is voor onbepaalde tijd beëindigd sinds 2010. Door de bezuinigingen is ons professionele beeldend kunstbeleid beëindigd. Dat betekent dat er geen uitvoering meer gegeven wordt aan het plaatsen van kunst in de openbare ruimte. Het kunstbeleid tot 2012 was ingestoken op plaatsing van beeldend kunst in de openbare ruimte. De visie op kunst in de openbare ruimte is dat Kunst moet ‘toevoegen’, aanzetten tot nadenken, anders leren kijken en is net als groen een onmisbare kwaliteit in de leefomgeving. Kunst is voor Wijchen méér dan een beeld op een sokkel; de omgeving is uitgangspunt. Hierbij is ook vastgesteld dat er betrokkenheid moet zijn van gebruikers en specifieke bewonersgroepen bij het tot stand komen en kiezen van kunst in de openbare ruimte.

De gemeente heeft een aantal accommodaties (tegen maatschappelijk tarief) beschikbaar gesteld, waar kunst en cultuur gemaakt en/of beleefd wordt. • Kasteel Wijchen • cultureel en educatief centrum ’t Mozaïek • het Koetshuis naast Kasteel Wijchen • Leemweg, huisvesting voor de Culturele Broedplaats • MFA’s

E. Het hoofddoel van het gemeentelijke erfgoedbeleid is het in stand houden en zorgvuldig beheren van het cultuurhistorische erfgoed.

16

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Daarbij zetten we ons cultureel erfgoed in de schijnwerpers. Erfgoed brengt de dorpen en stad Batenburg eigenheid, karakter en kwaliteit. Bovendien is erfgoed essentieel om de geschiedenis van een plek zichtbaar te maken en te houden. Erfgoed benutten bij gebiedsontwikkeling levert zowel een bijdrage aan de kwaliteit van de ontwikkeling als aan het behoud van waardevolle gebouwen, gebieden en structuren. We brengen de verhalen van ons erfgoed onder de aandacht bij een groter publiek. We delen cultuurhistorie bijvoorbeeld via: de erfgoedkaart, publicaties, tentoonstellingen, het documentatiecentrum van de historische vereniging, Museum Kasteel Wijchen, en de organisatie van de jaarlijkse Open Monumentendag.

F. We hebben een gemeentelijke visie

op het bibliotheekwerk. Daarin gaan we nader in op de betekenis en de functie van de bibliotheek voor Wijchen en de (culturele) infrastructuur.

G. We hebben een visie op evenementen. Daarin gaan we nader in op de betekenis en de functie van evenementen voor Wijchen, de (culturele) infrastructuur en toerisme.

6.5 Uitgaven gemeente Wijchen aan cultuur en erfgoed Kunst discipline

Begroting 2024

Activiteiten beeldende kunst

€ 20.000

Amateurkunst

€ 63.000

Bibliotheekwerk

€ 963.000

Musea

€ 209.000

Theater-podiumkunsten

€ 223.000

Cultuureducatie en combinatiefuncties cultuur

€ 292.000

Culturele activiteiten

€ 16.000

Cultuurhistorie

€ 27.000

Monumenten

€ 54.000

Archeologie

P.M.

Voor archeologie is geen apart budget. Kosten voor het uit te voeren archeologisch onderzoek en eventuele daaruit voortkomende publieksactiviteiten of informatie worden altijd gedragen door het project (‘de verstoorder betaalt’). TOTAAL Voor onderdelen binnen het cultuurbeleid ontvangt de gemeente een specifieke uitkering (SPUK). Zo is er de SPUK voor de combinatiefuncties en de SPUK voor het bibliotheekwerk (informatiepunt digitale overheid).

€ 1.867.000 Deze middelen zijn niet in bovenstaande overzicht opgenomen. Naast deze uitgaven zijn er kosten bij maatschappelijk vastgoed voor accommodaties die ook voor cultuur beschikbaar zijn.

17

Cultuurnota Gemeente Wijchen

7. Wat speelt er in Wijchen in de cultuursector? 7.1 Gesignaleerde knelpunten uit de Wijchense culturele We hebben een aantal (brainstorm) bijeenkomsten georganiseerd met de culturele sector in Wijchen om te achterhalen welke knelpunten in de Wijchense culturele infrastructuur ervaren worden. De opbrengst laat zich samenvatten in wat wordt verstaan onder de culturele infrastructuur in Wijchen en hoe deze geborgd kan worden.

Culturele infrastructuur en netwerkvorming De culturele infrastructuur wordt gezien vanuit de sector als de bouwsteen van de samenleving die voor brede groepen mensen toegankelijk moet zijn. Diversiteit, zichtbaarheid en toegankelijkheid worden genoemd als cruciaal voor het duurzaam voortbestaan van de infrastructuur. Genoemde knelpunten voor de infrastructuur zijn toenemende personeelstekorten, vrijwilligersbestanden die teruglopen en jong publiek dat steeds moeilijker wordt bereikt. Vragen die hierbij spelen zijn: hoe behouden we kwalitatief hoogstaand aanbod en wie bepaalt dit? Hoe zorgen we voor verjonging in ons publiek en personeel, maar ook in onze visie en beleid? Er moet een borging van het aanbod komen, een soort culturele kaart van Wijchen en haar infrastructuur. Hierin moet

terugkomen wat was (erfgoed) wat is (huidige aanbod) en wat de toekomst brengt (waar de (gedeelde) ambities liggen). De culturele sector heeft behoefte aan passende kaders voor de infrastructuur die door de gemeente worden gegeven. De kaders geven aan wat de gemeente verstaat onder de culturele infrastructuur en waarom de culturele infrastructuur voor de gemeente van belang is. De sector komt met de invulling van het ‘hoe’.

ook de lacunes) komen, en een gemeenschappelijke ambitie en uitvoeringsagenda uitzetten. Zij vervullen hiermee een platformfunctie voor de rest van het veld waarbinnen de middelen gedeeld worden, innovatie van onderaf wordt gefaciliteerd en een bredere doelgroep wordt bereikt. Het netwerk zou er op den duur kunnen fungeren als platform voor Wijchense cultuurinitiatieven in de breedte.

Publieksbereik

De culturele sector heeft een sterke behoefte aan een netwerk/denktank-overleg tussen de culturele Infrastructuur zelf, en tussen een jongerenpanel en een ouderenpanel. Hiervoor lijkt een bepaalde mate van coördinatie nodig. De lijntjes in het Wijchense culturele netwerk zijn in principe kort maar het ontbreekt aan een overkoepelend doel en ambitie. De eerste aanzetten daartoe stuiten snel op een gebrek aan uren en middelen, maar ook mandaat.

Zichtbaarheid van cultuur is nodig om publiek te bereiken. Mensen weten vaak niet wat er allemaal te doen is. Hier ligt een belangrijke taak in eerste instantie voor de sector zelf. Maar dan blijft het nog altijd

Een onafhankelijke coördinatie op de gezamenlijke doelen en ambities is gewenst, in ieder geval voor het opzetten van het netwerk. Een ‘spin in het web’ lijkt nodig die de korte lijntjes die er zijn en de energie die al stroomt verder aanjaagt. Deze persoon heeft ook de opdracht om lastige vragen te kunnen/mogen stellen. Het nog op te zetten netwerk en de ‘spin in het web’ moeten uiteindelijk met een overzicht van het aanbod (en daarmee 18

Cultuurnota Gemeente Wijchen

lastig om iedereen te bereiken. Vervolgens gaat het erom hoe aanbod en vraag naar cultuur/culturele activiteiten kunnen worden gekoppeld. De sector ziet dat cultuur meer ongebonden wordt beleefd, los van het traditionele verenigingsleven. Om jongeren te bereiken kunnen de scholen worden ingeschakeld. Maar dé jongere bestaat niet. De hartekreet wordt geuit om aan te sluiten bij de dynamiek van de jongeren: waar worden zij blij van? Een schoolse setting werkt vaak averechts. Wellicht is de mogelijkheid om op een fysieke plek ongebonden cultuur te beleven (als een soort broedplaats voor muziek maken, rappen, etc.) die laagdrempelig toegankelijk is.

Belangrijke randvoorwaarde voor cultuurparticipatie is bereikbaarheid (vervoer) en betaalbaarheid.

Netwerkvorming binnen en buiten de culturele sector Samenvattend wat de culturele sector nu mist in de huidige kaders is:

Amateurkunst en talentontwikkeling De beoefening van cultuur gaat meer ongebonden. Deelname aan het traditionele verenigingsleven loopt terug. Terwijl de behoefte aan cultuur maken er wel is. Het is nodig dat de nu bestaande structuren in de amateurkunst aan verjonging (kunnen) gaan doen. Daarnaast moeten nieuwe culturele uitingen kunnen plaatsvinden, los van deze structuur. Een makersplek / hot-spot voor cultuur in de vrije tijd, een plek om te maken en te ontmoeten. Waar moet de nieuwe generatie cultuurinitiatieven en gezelschappen landen? Is dit in de bestaande infrastructuur of een nog te ontwikkelen plek? In ieder geval moet vraag naar culturele activiteiten en het aanbod beter op elkaar worden afgestemd,

waarbij ook oog is voor het signaleren van talent, en deze gelegenheid bieden om verder tot ontwikkeling te laten komen. De gemeente zou hierin het initiatief moeten nemen om de aanpak te coördineren, verbindingen met andere sectoren te leggen, en een professionals en amateurs bij elkaar te brengen. Het vrijwilligersbeleid is een concreet probleem waar de amateurkunst tegen aan loopt. Het aantal vrijwilligers loopt terug en een nieuwe groep of generatie vrijwilligers heeft vaak te weinig tijd. Hiervoor wordt onder andere gekeken naar andere constructies voor vrijwilligers. In plaats van een vaste poule vrijwilligers die een jaar lang meedraaien kan er meer projectmatig gewerkt worden. Daarnaast zijn de (kunst)opleidingen in de provincie wellicht een goede doelgroep voor studenten/stagiaires.

1.

De combinatiefunctionaris en de concretisering van de taak voor het dragen van een nog te vormen platform van culturele instellingen.

2.

Cross-over tussen domeinen.

3.

Sturing vanuit gemeentelijke kaders en (meer) mogelijkheden tot samenwerking tussen instellingen.

De Wijchense infrastructuur heeft sterke de behoefte aan een netwerk-/denktankoverleg tussen infrastructuur, jongeren- en ouderenpanel. Daarnaast het leggen van cross-overs tussen het sociale domein, de creatieve industrie, het MKB en de ondernemersvereniging. Het is belangrijk dat de infrastructuur een intrinsieke motivatie voelt en niet geprikkeld moet worden van boven. Thematisch werken wordt gezien als een goede werkwijze voor deze intrinsieke motivatie. 19

Cultuurnota Gemeente Wijchen

7.2 Digitalisering als kans voor de culturele sector

In de concretisering naar het ‘Hoe’ is het zo dat het netwerk de thema’s bepaalt met het veld. De rol van de gemeente Wijchen is vervolgens faciliterend, door middel van bijeenkomsten van het netwerk te initiëren en mede mogelijk te maken. Maar ook door opdrachten te geven op thema’s en hier subsidies voor te verstrekken en die inzetten op cross-over en samenwerking binnen het netwerk of daarbuiten. ‘Jongeren’ (12-18 jaar) wordt breed gedragen als eerste thema om mee te beginnen. Door gewoon te beginnen door ‘Learning by doing’ blijft de vaart erin. Belangrijk is dat deze opdracht in het geval van jongeren (ook) buiten het onderwijs om wordt

De samenleving bevindt zich in een periode van transformatie door verregaande digitalisering, die in hoog tempo plaatsvindt. Onder invloed van toenemende digitale mogelijkheden verandert de creatieketen in de culturele en creatieve sector mee. Zo blijkt uit de Monitor Amateurkunst 2023 dat “online leren en tonen” inmiddels onlosmakelijk verbonden is met de beoefening van kunstzinnige, creatieve en muzikale activiteiten. Het bekijken van online voorbeelden of instructies is een van de belangrijkste manieren geworden voor beoefenaars om beter te worden in hun activiteit. Bijna een derde van de beoefenaars leert online. Daarnaast zijn internet en sociale media veelgebruikte podia om eigen werk te tonen, met name voor de beoefenaars die schrijven, fotograferen, filmen, tekenen, schilderen, beeldhouwen, naaien en knutselen.

gegeven, cultuur in de vrije tijd. Dit om de jongeren ook te werven vanuit intrinsieke motivatie.

De digitale transformatie draagt in hoge mate bij aan de doelstellingen van cultuurbeleid. Ze biedt kansen voor het vernieuwen van creatie, het verrijken van het culturele aanbod, het vergroten en verbreden van publieksbereik en het verdiepen van de bezoekerservaring. Daarnaast vergroot een stevige digitale werkpraktijk de wendbaarheid van de sector in crises, en kan de digitale transformatie bijdragen aan de economische en maatschappelijke versterking van de sector. Er zijn fondsen die de digitale transformatie stimuleren.

Het is noodzakelijk om deze digitale transformatie in de sector aan te moedigen en te ondersteunen; om mee te kunnen, om de bedreigingen af te wenden die met deze transitie gepaard gaan en vooral om de kansen ervan te benutten.

Een onafhankelijke coördinatie op de gezamenlijke doelen en ambities is gewenst (de spin in het web). In ieder geval voor het opzetten van het netwerk. De sector vraagt de gemeente om dit te faciliteren. Daarnaast vraagt de sector aan de gemeente om middelen apart te zetten voor projecten die door de infrastructuur samen worden gedraaid en een klein deel voor burgerinitiatieven/talentontwikkeling; bij voorkeur een project dat kan bijdragen aan het versterken van pop/ jongerencultuur.

De Raad voor Cultuur stelt in zijn advies dat verdere digitalisering van de culturele en creatieve sector kansen biedt voor creatieve vernieuwing en om meer mensen te bereiken en cultureel te inspireren. Ook draagt het bij aan de maatschappelijke relevantie en economische versteviging van de sector.

2

Digitalisering als kans. De digitale transformatie van de culturele en creatieve sector. Raad voor Cultuur, 6-9-2022.

20

Cultuurnota Gemeente Wijchen

8. Demografische ontwikkelingen in Wijchen Het welbevinden van jongeren In Wijchen, en in heel Nederland, zien we twee relevante trends. Het aantal jeugdigen neemt af (in absolute en relatieve zin), en het percentage jeugdigen in zorg neemt toe. Met andere woorden: terwijl er steeds minder jeugdigen zijn, krijgt een groter aandeel daarvan zorg. Met het overgrote deel van de jongeren gaat het goed. Uit de landelijke Jeugdmonitor 2022 van het CBS blijkt dat 81% van de jongvolwassenen zich gelukkig voelt. Dit percentage is wel gedaald t.o.v. tien jaar eerder, toen rond de 90% van de jeugd zich gelukkig voelde. Dit is zorgelijk aangezien er steeds meer signalen komen dat de mentale gezondheid van veel jongeren onder druk staat.

Fotograaf: Dick Vogelzang De Regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2022-2050 van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het CBS verwachten dat de bevolkingsomvang in de gemeente Wijchen in 2035 met 3,41% is gedaald ten opzichte van 2022. Deze verwachte bevolkingskrimp verklaren zij onder meer door de vergrijzing in Wijchen. Het aandeel 65-plussers groeit van 21,7% in 2021 naar 28,9% in 2035. Het aandeel jeugd en jongvolwassenen in Wijchen neemt volgens deze prognoses af. Tussen 2010 en 2020 is het aandeel jeugd tot 14 jaar al aanzienlijk gedaald; van 19% naar 15,2%. De verwachting is dat het aandeel jeugd verder afneemt. Het vooruitzicht volgens het CBS en het PBL is minder mensen in Wijchen, waarvan meer ouderen en minder jeugd. Om onze voorzieningenni-

veau op peil te houden heeft Wijchen in het strategisch Kompas 2035 het streven opgenomen om het inwoneraantal te laten toenemen. Hiervoor wordt er in de komende jaren flink bijgebouwd. Wij gaan er derhalve vanuit dat het inwonertal wel zal stijgen in de gemeente.

De coronapandemie is ook zeker van invloed geweest op het welbevinden van jongeren. Uit onderzoek van het CBS blijkt dat de mentale gezondheid van Nederlanders tijdens de coronacrisis achteruitgegaan is: 28 procent voelde zich naar eigen zeggen vaker eenzaam dan voor de coronacrisis. Angst, somberheid en stressgevoel kwamen bij 20 á 25 procent vaker voor. Voor weinigen pakte de coronacrisis gunstig uit. Uit veel onderzoek komt naar voren dat met name de jongeren en alleenstaande ouderen het mentaal zwaar hadden.

Wijchen heeft naar verhouding veel inwoners met een Nederlandse achtergrond en relatief weinig met een migratieachtergrond. Veruit het merendeel van de inwoners heeft een Nederlandse achtergrond (88%). Van de 12% inwoners met een migratie-achtergrond in Wijchen wonen verhoudingsgewijs iets meer inwoners met een Westerse achtergrond dan met een niet-Westerse achtergrond.

21

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Zo’n 15% van de jongeren komt ooit in een kwetsbare positie. Kunst en cultuur kunnen helpen hun draagkracht te vergroten. De problemen in het leven van de jongere zijn dan niet opeens opgelost, maar de jongere voelt wel meer dat hij/zij/die het leven weer in eigen hand kan nemen. Er ontstaat weer perspectief. Uit de monitor amateurkunst 2023 blijkt dat van de 12- tot 19-jarigen 62% kunstzinnig, creatief of muzikaal actief is. De soorten kunstactiviteiten waar jongeren zich mee bezig houden zijn: beeldend werk (23%), een muziekinstrument bespelen (21%), kunstzinnige fotografie of film (19%), zingen (13%), creatief schrijven (13%), dansen (11%) of theater (5%). Binnen deze categorieën zijn de hiphopdisciplines (rap en spoken word, breakdance, graffiti o.a.) op dit moment enorm populair. Jongeren organiseren zich vaker informeel en in tijdelijke projecten, zij verbinden zich minder snel aan een vereniging. Om jongeren te bereiken voor kunst en cultuur is het van belang om jongeren regie te geven en het experiment te stimuleren. Hierbij dient veiligheid geboden te worden zodat jongeren zich thuis voelen. Betrokken coaching draagt ook bij aan succesvol bereik. Stem als cultuursector en sociale sector doelen op elkaar af en leer van elkaar.

Daarnaast is het belangrijk om aan te sluiten bij de belevingswereld van jongeren. Hoe beleven zij kunst? De huidige generatie heeft een sterke Do It Yourself (DIY)-mentaliteit. Zij vinden hun eigen muziekles op internet, maken filmpjes, leren breakdance moves van elkaar, schrijven een gedicht en dragen dat ritmisch voor (spoken word), spelen in een band.

Toenemende vergrijzing; vitaal ouder worden In de gemeente zal het aandeel ouderen ten opzichte van de totale bevolking verder toenemen. Voor de culturele sector is dit een ontwikkeling waar rekening mee gehouden moet worden. Cultuur kan ook een bijdrage leveren aan vitaal ouder worden. Actieve cultuurparticipatie heeft een positief effect op het welzijn van ouderen, hun vitaliteit en gezondheid. Deelnemen aan cultuur kan problemen verzachten die vaak met ouderdom gepaard gaan, zoals eenzaamheid, niet meer mee kunnen doen en dementie. Daarnaast willen ouderen gewoon graag hun talenten (blijven) gebruiken, (her)ontdekken en ontplooien, en daarbij deskundig en professioneel begeleid worden. Natuurlijk zijn er ook ouderen die niet per se voor de kunst deelnemen aan culturele activiteiten, maar vooral iets nieuws willen leren, gezamenlijk in een positieve groepssfeer. Kunst leent zich daar goed voor. Zeker wanneer de activiteit wordt begeleid door een kunstprofessional die goed kan communiceren met ouderen, kan inspelen op de behoeften van ouderen en interesse heeft in deze doelgroep.

Armoede

Mensen met een handicap

Van alle huishoudens in de gemeente Wijchen leeft 10,4% van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum (2021 bron: CBS). In Nederland heeft 12,7% huishoudens een inkomen tot 120% van sociaal minimum. In die Wijchense huishoudens gaat het om zo’n 2.800 personen. 7% van alle kinderen tot 18 jaar leeft in een gezin dat rond moet komen van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Dat komt neer op zo’n 500 kinderen tot 18 jaar.

Voor mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking zijn de drempels om aan kunst en cultuur te doen hoog. Ook de afgelopen jaren zijn zij niet meer gaan meedoen aan culturele activiteiten. Hoe komt dat? Mensen met een handicap hebben vaak weinig te besteden en mogen het geld vanuit de Wet Langdurige Zorg en de Wmo niet gebruiken voor sociale uitstapjes en vrijetijdsbesteding.

Armoede beïnvloedt de mogelijkheden tot participatie op vele vlakken in de samenleving. Waar 64% van de algemene bevolking in Nederland zegt vaak activiteiten te ondernemen, is dit 37% onder personen met een laag inkomen. 35% van de mensen die armoede ervaren voelt zich hierdoor buitengesloten. Voor mensen in armoede is het belangrijk dat zij deel kunnen nemen aan betaalbare en kwaliteitsvolle activiteiten. Die kunnen het sociaal isolement doorbreken. Daarom is het belangrijk om drempels weg te nemen en cultuur voor iedereen bereikbaar, beschikbaar en betaalbaar te maken.

22

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Ook zijn culturele lessen, podia en festivals nog onvoldoende toegankelijk. Naast praktische belemmeringen – zoals moeilijk ergens (binnen) kunnen komen – ervaren mensen inhoudelijke belemmeringen: aanbod dat geen rekening houdt met beperkingen, docenten zonder kennis van de doelgroep, verkeerde beelden over mensen met een beperking en over wat zij te bieden hebben. Hierdoor voelen zij zich niet welkom

9. De waarde van cultuur; een beschouwing 9.1 De maatschappelijke en economische waarde van cultuur Een multidisciplinaire groep van sociologen, economen en psychologen, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, zocht antwoorden op de vraag wat de waarde is van cultuur. Zij komen in het onderzoek tot een aantal interessante conclusies over de waarde van cultuur. Een aantal hiervan luidt: - Cultuur draagt bij aan zingeving aan het leven van mensen en aan hun plaats in een samenleving. De onderzoekers noemen dit de allerbelangrijkste waarde van cultuur. Zingeving is ook onderdeel van positieve gezondheid. In ons Gezond en Actief Leven Akkoord gaan we ook uit van positieve gezondheid. - Daarmee sluit deze waarde aan bij de volgende dat cultuurparticipatie een substantiële bijdrage levert aan zowel mentale als fysieke gezondheid. - Cultuureducatie draagt bij tot cognitieve vaardigheden. Dit geldt echter in de eerste plaats voor cognitieve vaardigheden op het vlak van cultuur zelf. - Op verschillende vlakken leveren culturele activiteiten een bijdrage tot de groei van (de lokale) economie. Van cultuur gaan multipliereffecten uit die echter moeilijk empirisch hard te maken zijn.

- Deelname aan culturele activiteiten leidt zowel tot het versterken van de sociale banden binnen de eigen groep (bindende sociale cohesie) als het aanhalen van sociale banden met vreemden of onbekenden (overbruggende sociale cohesie). Bovendien genereert cultuurparticipatie de toename van sociaal kapitaal.

De waarde van cultuur volgens de Raad voor Cultuur De Raad voor Cultuur onderstreept de waarde van cultuur . De raad benadrukt de verbindende, inspirerende en prikkelende kracht van cultuur die mensen bij elkaar brengt, uitdaagt en nieuwe perspectieven biedt. Die waarde van cultuur werd in de coronacrisis steeds opnieuw bevestigd. De Raad stelt dat vele onderzoeken hebben laten zien hoezeer cultuur het ‘samenleven’ verrijkt. Cultuur verstevigt sociale banden. Cultuur vergroot de mentale

(en soms ook fysieke, denk aan dans of circus) gezondheid van mensen. Cultuur schept gedeeld plezier (denk aan theater, concert, festival, fanfare, koor, bloemencorso en oude ambachten). Cultuur bevordert de creativiteit van makers, deelnemers en publiek. Cultuur kleurt de straat. Cultuur maakt gemeenten en steden aantrekkelijker voor bewoners en ondernemers. Bruisende straten zijn cruciaal voor de leefbaarheid in elke gemeente. Cultuur helpt mensen ook zich te leren uiten en elkaar te verstaan. Een kind dat niet meekomt met rekenen, danst misschien de sterren van de hemel.

Een jongere die zijn emoties niet goed kwijt kan, vindt wellicht in tekenen of zingen een uitlaatklep. Culturele ontmoetingen zorgen ervoor dat mensen op een prikkelende manier in aanraking komen met ideeën, werelden en kanten van zichzelf en de ander die ze nog niet kenden, en die stof bieden tot nadenken. Dit zijn essentiële waarden van cultuur, helemaal in een tijd waarin polarisatie op de loer ligt en nuance vaak ver te zoeken is op sociale media. De raad voor Cultuur adviseert de gemeenten om na de coronacrisis de lokale culturele infrastructuur te versterken. Dit geldt vooral voor een 23

Cultuurnota Gemeente Wijchen

aantal terreinen die zich op lokaal niveau afspelen: amateurkunst, cultuureducatie, bibliotheken, en erfgoed . Deze voorzieningen staan al langer onder druk. De coronacrisis heeft hun slagkracht verder verkleind. Tegelijk ontstaat juist hier de verbinding in de maatschappij: het gaat om plekken waar mensen samenkomen om verhalen, visies, zorgen en ervaringen te delen, zich creatief of artistiek te ontwikkelen, hun kennis te verdiepen en zich als gemeenschap te verrijken.

9.2 Cultuurparticipatie als stimulans voor de mentale en fysieke gezondheid Aan de hand van drie omvangrijke studies uit Noorwegen, Schotland en Italië hebben de onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen hard gemaakt dat cultuurdeelname een positief effect heeft op de (subjectief ervaren) gezondheid van mensen. De uitkomsten van de onderzoeken laten zien dat deelname aan zowel passieve als actieve culturele activiteiten significant gerelateerd is aan een goede gezondheid, minder gevoelens van bezorgdheid en depressie en een hogere tevredenheid met het leven. Cultuurdeelname (evenals sport) weegt zwaarder op welzijn dan andere factoren als werk, inkomen, opleiding en sociale positie. Cultuurdeelname past in de actieve levensstijl die vereist is als het gaat om mentaal en fysiek welzijn. Voor een algemeen gevoel van welbevinden, gaat het erom dat mensen participeren in betekenisvolle activiteiten die al hun menselijke vermogens uitdagen. Culturele activiteiten nemen daarbinnen een belangrijke plaats in. Vooral bij ouderen werkt de sociale dimensie van de cultuurparticipatie als een prikkel om actief te blijven. Uit een analyse van 900 onderzoeken van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) blijkt dat het actief of passief beleven van kunst de gezondheid en het algehele welbevinden van mensen bevordert .

De WHO roept daarom beleidmakers op om meer te laten investeren in culturele interventies in de gezondheidszorg. Uit de onderzoeken

blijkt dat de kunsten op verschillende manieren een positief effect kunnen hebben op zowel de geestelijke als de lichamelijke gezondheid van mensen. Door het beoefen van diverse kunstvormen kunnen gezondheidsproblemen voorkomen worden en kunnen daarnaast een positief effect hebben op het omgaan met ziekte en de behandeling hiervan. Door naar muziek te luisteren of zelf muziek te maken, kunnen mensen minder last hebben van bepaalde bijwerkingen van behandelingen bij kanker. Dans kan bijvoorbeeld de motoriek bevorderen van parkinsonpatiënten. Het maken van beeldende kunst leidt tot een betere mentale gezondheid, beter geheugen en minder negatieve emoties. De bevinding dat cultuur een substantiële bijdrage levert positieve gezondheid is na de coronacrisis extra relevant om de waarde van cultuur te onderstrepen.

De kracht van creativiteit Namens het rijk, wijst de staatssecretaris van Cultuur, op de positieve effecten van cultuurparticipatie voor mensen zelf en voor de samenleving als geheel. In haar Kamerbrief - De kracht van creativiteit - geeft de staatssecretaris aan dat “samen cultuur maken mensen verbindt, hun veerkracht versterkt en hun persoonlijke ontwikkeling stimuleert. Daarnaast weten we uit onderzoek dat zelf aan cultuur deelnemen, bijdraagt aan de gezondheid van mensen. Samen cultuur maken heeft dus voordelen voor het individu en voor de samenleving als geheel.” Daarom gaat zij het volgende doen:

•

Investeren in de sectorontwikkeling en -vernieuwing van amateurkunst. Ruim zeven miljoen mensen in Nederland doen aan amateurkunst. Tegelijk blijken voorzieningen voor amateurs kwetsbaar. De staatssecretaris zet in op een Nationaal Akkoord Amateurkunst met afspraken tussen OCW, IPO en VNG over een structurele, samenhangende aanpak van de ondersteuning van amateurkunstgroepen.

24

Cultuurnota Gemeente Wijchen

•

Met de staatssecretaris van VWS investeert zij in het versterken van mentale gezondheid via cultuurdeelname in het Programma Cultuurparticipatie. Via dit programma wordt samenwerkingen tussen de culturele en creatieve sector en het sociale domein gestimuleerd. De inzet is om meer mensen in een kwetsbare positie te bereiken.

9.3 Economische waarde van cultuur

Maatschappelijke opgaven

De waarde van cultuur laat zich ook uitdrukken in een economische waarde. Hiermee bedoelen we dat investeren in cultuur loont en meerwaarde oplevert voor de woonomgeving, werkgelegenheid, innovatie, het vestigingsklimaat en de recreatiewaarde. Dat die waarde er is, daarover twijfelt inmiddels bijna niemand meer. Cijfers ondersteunen deze waarde van cultuur . Als we kijken naar werkgelegenheid, dan is de culturele en creatieve sector goed voor 4,1% tot 4,5% van de werkgelegenheid van Nederland. Het gaat om 330.000 tot 368.000 banen (c.q. arbeidsjaren) en om 410.000 werkzame personen. Als we kijken naar bedrijven, dan telde Nederland in 2020 206.000 bedrijfsvestigingen in de creatieve sector; dat is 11,5% van het totale aantal bedrijfsvestigingen. Als we kijken naar de toegevoegde waarde, dat wil zeggen de waarde die door de sector wordt toegevoegd aan de goederen en diensten die worden geproduceerd, dan voegt cultuur € 26,5 miljard toe aan het bbp in 2018.

Maatschappelijke opgaven zijn de grote onderwerpen waarvoor overheden de komende jaren aan de lat staan, maar die niet alleen door overheden kunnen worden opgelost. Het is onvermijdelijk dat maatschappelijke organisaties, bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en burgers een directe of ondersteunende bijdrage leveren. Voorbeelden van actuele maatschappelijke opgaven zijn: leefbaarheid vergroten van wijken en steden, kansenongelijkheid verminderen, zorguitgaven beheersen en landbouw verduurzamen. Vaak zitten bestaande systemen de oplossingen van deze opgaven in de weg. Het zijn taaie vraagstukken, door sommige onderzoekers ook wel wicked problems genoemd, omdat ze niet via het gebruikelijke plan van aanpak opgelost kunnen worden. Bij taaie vraagstukken

9.4 Culturele bijdrage aan maatschappelijke opgaven In opdracht van de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van de Tweede Kamer heeft Bureau Berenschot onderzocht hoe de culturele sector meerwaarde heeft voor maatschappelijke vraagstukken en bovendien daarmee het verdienvermogen kan vergroten. Met als doel om te komen tot een stabiele en (financieel) sterkere sector. Berenschot concludeert in zijn onderzoek dat de culturele sector kan bijdragen aan maatschappelijke opgaven. De onderzoekers onderscheiden drie vormen van bijdragen: het creëren van bewustwording, het bieden van handelingsperspectief en het bewerkstelligen van duurzame effecten.Tegelijkertijd constateren de onderzoekers dat de inkomsten van de culturele sector tussen 2009 en 2019 met slechts 4% zijn toegenomen; ter vergelijking: het bbp steeg in die periode met 30%. Ook de bijdragen aan andere

domeinen worden vooral gefinancierd uit bestaande culturele potjes, dus de taart wordt niet groter. “De eigen inkomsten en private bijdragen voor de culturele sector zijn, ondanks alle aandacht voor cultureel ondernemerschap, beperkt toegenomen en hebben de afname van subsidies in die jaren nauwelijks kunnen compenseren”, stelt Bastiaan Vinkenburg, sectorleider Kunst & Cultuur bij Berenschot. “Daar kwam vervolgens de dreun van de coronacrisis nog overheen. De culturele sector heeft nieuw perspectief nodig in het vergroten van het verdienvermogen, want bestaande geldstromen nemen niet toe.”De grootste kans voor vergroting van het verdienvermogen ligt volgens Berenschot in het aanboren van bronnen uit andere sectoren die wél profiteren van de bijdragen die de culturele sector levert aan taaie vraagstukken in die sectoren. Berenschot introduceert hiervoor het concept van maatschappelijk opdrachtgeverschap, waarbij maatschappelijke organisaties en andere domeinen culturele initiatieven financieren.

volgen diagnose en therapie elkaar niet op. Aanpakken zijn juist zoekend en in kleine stapjes. Processen zijn interactief en telkens in staat van aanpassing, verfijning en verbetering. Dat vraagt om andere en meer creatieve aanpakken. De culturele sector kan hierin een waardevolle rol vervullen en zodoende een bijdrage leveren aan diverse maatschappelijke opgaven. De meerwaarde die de culturele sector kan bieden, komt voort uit de unieke eigenschappen van kunst en cultuur. Makers staan midden in de samenleving, verhouden zich daartoe en kunnen zeer geëngageerd zijn. Het met verbeeldingskracht en creativiteit opzoeken van complexiteit, dilemma’s, dubbelzinnigheden en dergelijke maakt het mogelijk om constructief te werken aan grote en betekenisvolle vraagstukken. Welke mogelijke bijdragen aan maatschappelijke opgaven kan de culturele sector leveren?

De onderzoekers geven hierin volgende voorbeelden: • De gezondheid en het welzijn van burgers verbeteren → Preventie en curatie, positieve gezondheid, kwaliteit van leven. • Helpen minderheidsgroepen hun stem te vinden en hun identiteit uit te drukken → Zelfredzaamheid, kansengelijkheid, emancipatie. • Op individueel niveau het respect voor anderen en het empathisch vermogen vergroten → Sociale cohesie, polarisatiebestrijding. • Bijdragen aan het zogeheten innovatief vermogen van de samenleving → Creatieve vaardigheden, 21st century skills. • Steden en stadswijken nieuw leven inblazen → Leefbaarheid, aantrekkingskracht, veiligheid, grondwaardestijging. • Een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de creatieve industrie in een land → Werkgelegenheid en economische spin-off. • Bijdragen aan het functioneren van democratische systemen → Mediawijsheid, informatievoorziening, vertrouwen in de overheid. 25

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Publieke financiering Publieke financiering van de culturele sector is hierbij een noodzakelijke voorwaarde, om de basis te leggen van een culturele infrastructuur en de kern van de culturele activiteiten”, aldus Vinkenburg. “Inkomsten uit bijdragen aan maatschappelijke opgaven zijn geen alternatief voor publieke financiering, maar een plus hierop die de sector kan versterken.” Een groot deel van deze plus, de financiering van culturele bijdragen aan maatschappelijke opgaven, is nu al overheidsgeld. Het betreft met name culturele projectsubsidies, programma’s en regelingen van overheden (rijk, provincies en gemeenten) en cultuurfondsen, zoals het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, het Fonds voor Cultuurparticipatie, het Mondriaan Fonds en het Fonds Podiumkunsten. Cultuur is van grote betekenis voor de samenleving en wordt gezien als een goed of een dienst waarvan de overheid het gebruik wil stimuleren. Vanuit het perspectief van publieke waarde dragen de verschillende overheidslagen via subsidies en andere publieke middelen bij aan de culturele sector. In het geval dat de culturele sector erin slaagt in toenemende mate een bijdrage te leveren aan maatschappelijke opgaven, legitimeert dit de verhoging van publieke bijdragen, ook uit andere beleidsdomeinen.

Daarbij stellen de onderzoekers dat het leveren en financieren van bijdragen aan opgaven nadrukkelijk niet alleen een taak en zorg zijn van de culturele sector en de beleidsmakers die zich met die sector bezighouden, maar ook en vooral van de

andere sectoren. In tegenstelling tot eigen inkomsten, komen de verdiensten van de maatschappelijke waarde vaak niet direct ten goede aan de culturele sector. Het zijn namelijk andere maatschappelijke domeinen en daarmee andere spelers in de samenleving aan wie de (maatschappelijke of economische) voordelen toevallen. Een praktisch voorbeeld is de zorgsector, waarvan de financiering is ingericht rond diagnose en curatie maar de interventies vanuit de culturele sector vooral bijdragen aan preventie en betekenisvol leven (positieve gezondheid). Het kan dus ook gaan om het beperken van maatschappelijke kosten in de toekomst. Hier verdient de culturele sector echter niet direct aan.

ciering uit meer publieke bronnen, worden gewerkt aan oplossingen voor maatschappelijke opgaven.

Binnen het cultuurbeleid is aandacht nodig voor het verruimen van de mogelijkheden om, als gesubsidieerde culturele instelling, meer en/of andere activiteiten te ontplooien dan degene waarover met de subsidiegevers prestatieafspraken zijn gemaakt. Als zich een opgave of vraagstuk aandient waar een creatieve, waardevolle oplossing voor kan worden ontwikkeld, dan is het bevorderlijk als de instelling of de maker ruimte, tijd en middelen heeft om te werken aan oplossingen. Dat betekent ook ruimte om te experimenteren, te falen, een nieuwe weg in te slaan en alternatieven te verkennen. Een randvoorwaarde hiervoor is een structurele financiering vanuit overheden waarmee een duurzame en solide culturele basis geborgd is.

Partijen uit andere sectoren kunnen worden gestimuleerd om hun vragen duidelijk uit te spreken. Waar het nu over het algemeen de culturele sector is die het initiatief neemt om met creatieve oplossingen te komen, kunnen andere sectoren worden aangespoord om zelf onderwerpen en vraagstukken te formuleren en te agenderen, en om de culturele sector uit te nodigen aan oplossingen bij te dragen. Bovendien kunnen zij worden aangemoedigd om in hun financieringssystematiek drempels weg te nemen voor het verstrekken van opdrachten aan creatieve partijen of voor het vergoeden van culturele interventies. De onderzoekers verwachten echter niet dat de andere sectoren zelf gemakkelijk komen tot vraagarticulatie en passende culturele partners vinden. Partijen als zorginstellingen, woningcorporaties, landbouwcoöperaties vinden de makers en culturele instellingen

Vanuit deze infrastructuur kunnen in de kern culturele activiteiten worden gerealiseerd en kan als plus, met bredere finan26

Cultuurnota Gemeente Wijchen

niet vanzelf en bovendien begrijpen zij niet altijd elkaars taal en processen. Er zijn in het land goede ervaringen met intermediairs uit de landelijke, provinciale en lokale ondersteuningsstructuur. Ondersteunende instellingen, landelijk en provinciaal, bundelen ervaring, kennis, expertise en netwerk, bijvoorbeeld op het gebied van kunst in de zorg. Zij kunnen daarmee functioneren als aanjager en intermediair. Zij voorzien partijen uit andere domeinen van kennis over de waarde van kunst en cultuur en bijdragen die makers en culturele organisaties kunnen leveren aan opgaven in andere domeinen, waarmee samenwerking en opdrachtgeverschap worden gestimuleerd. Daarnaast verbinden zij maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven aan de culturele en de creatieve sector. In het kader van het stimuleren van maatschappelijk opdrachtgeverschap zijn deze rollen erg behulpzaam, zo niet onmisbaar, zowel voor de culturele sector als andere domeinen. Een succesfactor voor samenwerking is nabijheid.

10. Uitvoeringsagenda 2024-2028 In dit hoofdstuk hebben we een uitvoeringsagenda samengesteld. De agenda bevat alle voorgenomen nieuwe concrete acties die bij moeten dragen aan de ambities en doelen zoals we hebben geformuleerd in hoofdstuk 5 van deze nota. In de agenda geven we ook en prioritering aan. We kunnen namelijk niet alles tegelijk. We willen beginnen met die acties die we belangrijkste vinden en/of waarop urgentie zit. Voor een deel zal dit ook in combinatie met andere beleidsvelden gaan. Zoals de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord waarin we de verbinding tussen het sociaal domein en cultuur aanhalen.

1. Dekking is reeds voorzien in onze meerjarenbegroting 2024-2027. 2. Dekking komt uit de bestemmingsreserve Cultuur en het Cultureel Ontwikkelingsfonds. In deze reserves zit in totaal eenmalig een bedrag van € 277.000. 3. Dekking moet gevonden worden waarvoor een financiële afweging volgt in de perspectiefnota.

In de uitvoeringsagenda hebben we ook een begroting opgenomen waarin de financiële consequenties in beeld zijn gebracht, voor zover we die nu kunnen overzien. Daar waar we geen zicht hebben op de kosten, hebben we een PM-post geformuleerd. De dekking van de kosten voor deze nieuwe activiteiten vallen uiteen in drie categorieën:

27

Cultuurnota Gemeente Wijchen

UITVOERINGSPROGRAMMA CULTUUR 2024-2028 Ambities

De basis van de culturele infra-structuur is op orde

Doelen

De basisvoorzieningen in de culturele infrastructuur in stand houden.

Nieuwe acties

1.

Prioritering Hoog/ Middel/Laag

PM

S

80.000

PM

I

359.000

M

16.000

I

H

71.000

3.

Museum Kasteel Wijchen beheert de H gemeentelijke archeologiecollectie in het depot in het koetshuis. Er is een onontkoombare kostenstijging voor beheer.

4.

A) Ondersteuning documentatiecentrum historische vereniging; en Onderzoek naar structurele oplossing.

2.

Extra subsidie voor instandhouding theater ’t Mozaïek.

H

A) Nieuwe ontwikkelingen bibliotheekwerk volgen landelijke ontwikkelingen. In onze visie bibliotheekwerk 2024-2027 staan doel en opdracht beschreven.

Financiële consequenties Kosten Dekking € S of I Meerjaren- BestemmingBegroting reserve 2024 Cultuur

Nota 2024

-

PM

16.000

-

-

I

71.000

-

-

PM

S

-

-

Ter afweging in de perspectiefnota

H

7.000

I

-

7.000

B) Indexering structurele subsidie.

H

1.000

S

-

-

Ter afweging in de perspectiefnota

A) Kwartiermaker aanstellen die behoefte ophaalt vanuit het culturele veld en aansluiting onderzoekt met sociaal domein; Kwartiermaker treft voorbereidingen voor B).

H

30.000

I

-

30.000

-

H

48.000

S

48.000

-

B) Extra subsidie voor onontkoombare kostenstijging in 2024.

Een sterker cul- 5. tureel netwerk door het creëren van een cultuur platform.

Perspectief

B) Het inrichten van een cultuurplatform en inzet van een combinatiefunctie “cultuurcoach”, te koppelen aan het Cultuurknooppunt.

28

Cultuurnota Gemeente Wijchen

De basis van de culturele infrastructuur is op orde

Meer beleving van ons erfgoed in combinatie met het landschap geeft karakter aan onze gemeente en kan haar identiteit versterken.

Ieder kind Een sterke positie van kan deelcultuureducatie. nemen aan een breed en hoogwaardig aanbod van cultuureducatie

6.

Het Romeins verleden in Wijchen meer zichtbaar maken (aansluiting op Masterplan van GMR).

M

20.109

I

20.109

-

7.

Het thema (de strijd tegen het) water meer zichtbaar maken. Zoals de waternoodramp in Maas en Waal van 1926.

M

10.000

I

-

10.000

-

8.

We onderzoeken hoe we archeologie voor jongeren aantrekkelijker kunnen maken.

L

5.000

I

-

5.000

-

9.

Samen met het onderwijs cultuureducatie stevig verankeren in het curriculum via een mission statement (cultuureducatie behoort tot de basisvaardigheden), inclusief een doorgaande leerlijn PO-VO.

M

0

I

-

-

-

10. De positie van het cultuurknooppunt als de cultuur-educatiemakelaar verder verstevigen, door onder andere regionale verbreding. Ook huisvesting van het Cultuurknooppunt hoort hierbij.

M

13.750

S

13.750

-

-

11. We onderzoeken hoe we de toegankelijkheid van muziekeducatie kunnen borgen, of de huidige systematiek nog voldoet bij de behoefte naar muziekeducatie, en hoe wetalentontwikkeling kunnen stimuleren.

L

0

I

-

-

-

Inzet uren

Inzet uren

29

Cultuurnota Gemeente Wijchen

De sociale Versterken van de structuur binding en voor amateurkunst-beoefehet welzijn ning. van onze inwoners versterken door cultuur-participatie Meer verbinding maken met het sociaal domein.

Meer cultuurparticipatie door jongeren.

12. Het inzetten van een combinatiefunctie verenigingsondersteuner voor de amateurkunst verenigingen (inclusief erfgoed verenigingen). Ter ondersteuning van bestuurlijk-organisatorische vraagstukken en het vrijwilligersbeleid.

H

30.000

S

30.000

-

-

13. We maken een plan voor integratie van cultuur met het sociaal domein. Dit is gekoppeld aan ons uitvoeringsprogramma van de “brede SPUK” GALA.

M

Onder-deel van 5A)

I

-

-

-

14. Cultureel ontwikkelfonds ter versterking van de binding cultuur met sociaal domein (zie ook nr. 15). Uit het fonds projecten ondersteunen; bijdrage als eenmalige impuls.

M

160.000

I

-

160.000

-

15. We zien potentie in de ontwikkeling van bestaande initiatieven klassieke muziek festivals van nationaal niveau, ook te koppelen aan cultuurparticipatie ouderen en jongeren alsmede in talentontwikkeling.

M

60.000

I

-

60.000

-

16. Deelname aan Kunstbende, om jongeren beter te bereiken.

H

3.000

I

3.000 (in Begroting 2023)

-

-

17. Young Wijchen inbedden in de culturele infrastructuur, als onderdeel cultuurplatform. Voor de behoefte aan cultuurparticipatie onder jongeren, levert dit een plan van aanpak op hoe cultuurparticipatie onder jongeren verder te vergroten.

H

5.000

I

-

5.000

-

30

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Minder drempels

18. Stimuleren cultuurdeelname in de vrije tijd onder ouderen door deelname aan Max Vitaal.

M

3.000

S

-

-

TOTAAL INCIDENTEEL met dekking

469.109

277.000

TOTAAL STRUCTUREEL p/j met dekking

171.750

Ter afweging in de perspectiefnota

Voor de actiepunten 1 en 3 hebben we de kosten nog niet definitief. Als onderdeel van de basis vinden wij het belangrijk dat hierover in 2024 een financiële afweging wordt gemaakt op basis van een voorstel aan de gemeenteraad. Een voorstel voor het theater volgt in februari 2024. In de meerjarenbegroting is reeds rekening gehouden met een uitzetting. De beheerkosten voor onze archeologische collectie betrekken we in de perspectiefnota (huidige kosten voor beheer zijn € 7.000).

Gewenste actiepunten waarvoor geen dekking is en waarvoor te zijner tijd een financieel voorstel volgt.

Ambities

De basis van de culturele infra-structuur is op orde

Doelen

Meer beeldende kunst in de openbare ruimte.

Nieuwe acties

Prioritering Hoog/ Middel/ Laag

Financiële consequenties Kosten

Geen dekking

€

S of I

In een later stadium af te wegen en te besluiten.

19. Een kunstwerk toevoegen in Huurlingsedam. Inschatting kosten €80k

L

PM

I

Al naar gelang de ambitie is om een kunstwerk toe te voegen, kan hiervoor budget beschikbaar gesteld worden via een apart voorstel.

20. Een kunstwerk toevoegen in Wijchen-West.

L

PM

I

Al naar gelang de ambitie is om een kunstwerk toe te voegen, kan hiervoor budget beschikbaar gesteld worden via een apart voorstel.

Meer beleving van ons erfgoed 21. Het Romeins verleden in in combinatie met het landWijchen meer zichtbaar schap geeft karakter aan onze maken (aansluiting op gemeente en kan haar identiMasterplan van GMR). teit versterken.

M

PM

I

Al naar gelang de ambitie is om het Romeins verleden meer te verbeelden kan extra budget beschikbaar gesteld worden via een apart voorstel.

31

Cultuurnota Gemeente Wijchen

Commissievergadering Wijchen Dossiernummer

5452

Extern Zaak ID

Z/23/141514

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

8 februari 2024

Agendapunt

7.b

Titel

141514 beslisnota toekomst zomerinzameling gft

Organisatieonderdeel

domein Fysieke leefomgeving - team Milieu

Eigenaar

Wikkerink, Matthijs

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf Portefeuillehouder(s) Wijchen

Bronkhorst, T. (Twan) van

Bijlagen 141514 beslisnota toekomst zomerinzameling gft Brief zomerinzameling Dar 2023 Bijlage maatregelen Dar aantrekken extra chauffers Q&A Zomerinzameling Dar Bijlage resultaten inzameling gft Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

19 december 2023

Stukken Agendacommissie Wijchen

19 januari 2024

Commissievergadering Wijchen

8 februari 2024

Raad openbaar Wijchen

29 februari 2024

Voorgesteld besluit In te stemmen met het afschaffen van zomerinzameling gft

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/141514

Beslisnota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Beslisnota gemeenteraad toekomst zomerinzameling gft Datum: 14-12-2023 Voorgesteld besluit de Gemeenteraad besluit: Stoppen met de zomerinzameling van gft Aanleiding Na een pilot van 3 jaar heeft u als raad in 2022 besloten tot zomerinzameling van gft. Dit houdt in dat in de maanden juni, juli en augustus gft niet standaard 1x per 2 weken wordt ingezameld, maar wekelijks. De afgelopen jaren is de arbeidsmarkt voor Dar steeds moeilijker geworden. In de zomer van 2022 gaf Dar aan dat zij de uitvoering mogelijk niet meer rond kreeg in de daaropvolgende weken. De gemeenten hebben met klem verzocht de inzameling volgens planning uit te voeren. Uiteindelijk is Dar in staat geweest de zomerinzameling uit te voeren maar heeft hierbij ook kantoorpersoneel bij moeten inzetten. Sindsdien is er continue overleg geweest tussen Dar en de gemeenten. Dar heeft hierbij aangegeven dat wat ze in 2022 van het personeel gevraagd heeft teveel is geweest. Een herhaling van deze situatie willen zij uiteraard voorkomen. De zomerinzameling valt logischerwijs samen met de zomermaanden, een periode waarin ook het personeel per roulatie met verlof gaat. De reguliere inzameling blijven verzorgen is al een uitdaging. Daar komt nog bij dat in dezelfde periode Dar al wat extra’s vraagt van haar personeel omtrent de werkzaamheden rondom de Vierdaagse en Zomerfeesten.

Dit betekent al genoeg uitdaging in deze periode, dus een stap extra vragen van het bestaande personeel om de zomerinzameling te verzorgen is niet wenselijk. Dar gaf ook aan dat de vooruitzichten voor komende jaren niet veel beter zijn. Als gemeente hebben we aangegeven dat voor het succes van de servicemaatregel voorspelbaarheid richting inwoners zeer belangrijk is. De gemeenten hebben dan ook verzocht aan Dar om zo snel mogelijk duidelijkheid over 2023 te geven. Begin 2023 heeft Dar aangegeven dat zij de zomerinzameling in de maanden juli en augustus 2023 niet kon verzorgen. Het college van Wijchen heeft besloten om de zomerinzameling in 2023 geheel te laten vervallen en de raad hierover geïnformeerd. De betreffende gemeenten wilden allen duidelijkheid voor de lange termijn. Dar heeft de uitdagingen en mogelijke opties voor de komende jaren in beeld gebracht. Hierbij concludeerde Dar dat zij de zomerinzameling voor (alle) gemeenten de komende jaren niet kan garanderen. Voor 2024 heeft zij al aangegeven dat zij voor alle gemeenten wederom in juli en augustus geen inzameling kan verzorgen. Ook voor de langere termijn verwachten zij dat de problemen blijven bestaan. Dar heeft de gemeenten dan ook verzocht het verzoek tot zomerinzameling te heroverwegen en één van de alternatieven te kiezen.

Het college heeft op 7 november 2023 besloten om in te stemmen met het stopzetten van de zomerinzameling. Dit deed zij in de veronderstelling dat zij hiertoe bevoegd was. Middels de agendacommissie van u als raad heeft u laten weten dat dit in uw ogen niet correct was. Na controle bleek het inderdaad niet expliciet vermeld te staan in de

Pagina 1 van 3

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/141514

afvalstoffenverordening en had het direct ter besluitvorming aan uw voorgelegd moeten worden. Om dit te corrigeren wordt het alsnog aan u voorgelegd. Door het nemen van een collegebesluit zijn wel een aantal stappen gezet die effect kunnen hebben op de alternatieven. Belangrijkste hiervan is dat de kosten voor de zomerinzameling in de heffingsverordening voor 2024, zoals door u vastgesteld, niet zijn meegenomen. Dit betekent dat voor eventuele maatregelen in 2024 geen dekking vanuit de heffing. Eerdere besluiten Datum

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer)

31-01-2019

19 2 23652 Eindafrekening project omgekeerd inzamelen en evaluatie zomerinzameling en gft-inzameling bij hoogbouw. Besluit tot invoering zomerinzameling gft.

24-02-2022

21 72360 Evaluatie zomerinzameling gft afval. Besluit om de wekelijkse zomerinzameling van gft afval voor de maanden juni, juli en augustus voort te zetten.

28-02-2023

23 107544 Besluit om de wekelijkse zomerinzameling van gft in 2023 geheel te laten vervallen.

Gewenst resultaat Vanaf 2024 te stoppen met de zomerinzameling gft Argumenten 1.1. Dar kan zomerinzameling niet meer uitvoeren door onvoldoende personeel. Door krapte op de arbeidsmarkt kan Dar onvoldoende (tijdelijk) personeel aantrekken om deze seizoens-afhankelijke inzameling te verzorgen. Zij is daarom niet in staat deze inzameling uit te voeren. Voor de zomerinzameling zijn tijdelijk extra chauffeurs nodig. Deze kunnen niet permanent in dienst worden genomen aangezien zij niet het hele jaar door nodig zijn. 1.2 Dar heeft alle redelijke stappen genomen om op zoek te gaan naar voldoende personeel. Dar heeft zich ingespannen om chauffeurs te vinden (zie bijlage: maatregelen Dar aantrekken extra chauffeurs). In de huidige krappe arbeidsmarkt zijn echter geen/onvoldoende chauffeurs te vinden die deze tijdelijke inzameling kunnen verzorgen. Daarnaast heeft Dar mogelijke commerciële partners benadert om te kijken of zij de benodigde extra capaciteit kunnen leveren. Ook deze partners zijn niet in staat de benodigde capaciteit te leveren. 2.1. Geen redelijke alternatieven Er zijn geen redelijke alternatieven die Dar kan verzorgen die recht doen aan de oorspronkelijke uitgangspunten bij invoering van zomerinzameling van verhoogde service tegen acceptabele kosten. 2.1.1.

Alternatief: Hele jaar door wekelijkse inzameling van gft Deze optie zorgt voor een verhoging van de inzamelkosten van ruim 276K, ruim 15 euro per aansluiting, voor een servicemaatregel. Deze servicemaatregel resulteert niet in Pagina 2 van 3

Openbaar

Zaaknummer: Z/23/141514

extra kilo’s gft. Door de extra vervoersbewegingen is er enkel sprake van een negatieve milieu-impact. In haar brief geeft Dar al aan dat deze optie niet op korte termijn voor alle gemeenten tegelijkertijd gerealiseerd kan worden. Door de keuze van gemeente Beuningen voor dit alternatief kan Dar dit niet in 2024 ook voor gemeente Wijchen faciliteren. Inschatting is dat dit wel in 2025 gerealiseerd kan worden. 2.1.2 Alternatief: Verhogen van vergoeding van de gemeente aan Dar. Door Dar meer financiële ruimte te geven kan zij mogelijk capaciteit wegkapen op de markt. Dit zou betekenen dat de kosten over de hele linie (structureel) stijgen, ook voor de andere fracties. Daarnaast is er geen zekerheid over de benodigde verhoging en de termijn waarop dit effect kan hebben. Tegenargumenten en risico’s 1.1.Dar kan de zomerinzameling niet voor alle gemeenten, die dit verzoeken, uitvoeren. Mogelijk kan zij dit wel voor 1 of enkele uitvoeren. De overige gemeenten hebben een alternatief gekozen. Hierdoor bestaat de mogelijkheid dat Dar wel een zomerinzameling kan verzorgen voor enkel Wijchen. Omwille van de samenwerking binnen Dar wordt geadviseerd niet deze route te bewandelen. 2.1 Door het laten vervallen van de zomerinzameling wordt serviceniveau naar inwoners verlaagd. Hoewel onwenselijk wordt hierbij wel aangesloten bij de norm binnen de rest van Nederland.

Slechts enkele tientallen gemeenten kennen een vorm van zomerinzameling. De ruim 300 overige gemeenten kennen een vergelijkbare frequentie van inzameling. Financiële gevolgen Op basis van het collegebesluit is in de heffingsverordening de afvalstoffenheffing aangepast t.o.v. het tarief in de begroting 2024. De kosten voor zomerinzameling niet langer meegenomen in de heffing. U als raad heeft in december met deze verordening ingestemd. De opbrengst van de afvalstoffenheffing dekt daarom geen servicemaatregelen m.b.t. overlast in de zomer. Voor maatregelen in 2025 kunnen de kosten weer opgenomen worden in de tariefberekening. Communicatie Na het collegebesluit op 7 november is gecommuniceerd over het vervallen van de zomerinzameling. Indien de raad eenzelfde besluit neemt zal hierover niet wederom over gecommuniceerd worden anders dan de al geplande communicatie richting de zomerperiode. Indien de raad een ander besluit neemt zal een communicatieplan worden opgesteld om de wijzigingen tijdig naar onze inwoners te communiceren. Inwonersparticipatie Niet van toepassing Geheimhouding: Niet van toepassing Voorstel Advies -

Pagina 3 van 3

Maatregelen Dar om extra personeel in te zamelen Zoals als bekend is de reden dat we dit jaar de zomerinzameling in de maanden juli en augustus niet kunnen uitvoeren het tekort aan chauffeurs. We hebben daarbij te maken met een aantal factoren die het vinden van nieuwe chauffeurs extra bemoeilijken: • • •

Naast het structurele tekort landelijk aan chauffeurs in afval- en transportbranche maakt de huidige hoogconjunctuur en daarmee gepaard gaande druk op de arbeidsmarkt de zoektocht extra lastig. In tegenstelling tot vroeger starten uitzendkrachten regelmatig zonder B-rijbewijs, waardoor ze eerst dat rijbewijs moeten halen. Dat opleidingstraject duurt dus substantieel langer. Werving via Olympia zelf levert de laatste maanden steeds wel mensen op, maar loopt vaak stuk bij proefdraaien (werk te zwaar, medewerker toch te oud).

Afgelopen jaar hebben we in samenwerking met ons Uitzendbureau Olympia al meerdere acties ingezet om voldoende personeel te werven. Olympia zoekt onder andere samenwerking met andere aanbieders. Dit jaar hebben we al extra acties ondernomen: - Er was/is stagnatie in het opleiding proces van zeven mensen door de lange wachttijden bij CBR. We hebben daarom derde partij erbij gezocht voor versnelling. - We hebben een forse aanbrengbonus gelanceerd als collega’s chauffeurs aanleveren. Helaas tot op heden zonder resultaat. Dat bevestigt het beeld dat de vijver waarin we vissen behoorlijk leeg is. - In navolging op de gemeente cao hebben werkgevers in onze branche de CAO opengebroken, waardoor chauffeurs ook hier per april een forse salarisstijging hebben gekregen. Wat we nog extra gaan doen: - Extra arbeidsmarktcampagne gaat in de komende maanden draaien, met nadruk op chauffeurs. We gaan ook een eigen recruiter aannemen. Jaareinde is het doel om 12 chauffeurs geworven te hebben via onze nieuwe arbeidsmarktstrategie. - Bekeken is ook om buitenlandse chauffeurs in te zetten. We hebben eerder twee ploegen aangeboden gekregen. Dit brengt echter, op dit moment nog teveel, veiligheidsrisico’s met zich mee. We gaan aan de slag met die veiligheidsinstructies en werkwijze zodat we ook kunnen gaan werken met Engelstalige ploegen.