Agendabundel
Tekst van het document
1. Zij staat in verbinding met de gemeente 2. Zij werkt zorgvuldig en is opbouwend in haar adviezen 3. Zij verbreedt het beeld van de bestuurders en voedt het debat 4. Zij is van toegevoegde waarde
De rekenkamer is een onafhankelijk orgaan die per 1 juli 2023 formeel van start is gegaan. Dit markeert tevens de formele overgang van de situatie van een rekenkamercommissie bestaande uit leden van de raad naar een onafhankelijke rekenkamer. De rekenkamer bestaat uit drie externe leden: 1. Paula den Hartogh (lid) 2. Karin Homan (lid) 3. Ron Soehawan (voorzitter) De rekenkamer wordt ambtelijk ondersteund door secretaris Thomas Tielen. De samenstelling, taken en werkwijze van de rekenkamer zijn vastgelegd in de gemeentelijke Verordening Rekenkamer Wijchen. De rekenkamer richt zich niet op ‘berekenen’ of ‘afrekenen’, maar op gemeentelijk beleid en uitvoering. Om zo een bijdrage te leveren aan het versterken van de controlerende rol en het lerend vermogen van de raad. De werkwijze van de rekenkamer is vastgelegd in een Reglement van Orde. Voor de aanpak van onderzoeken heeft de rekenkamer een Onderzoeksprotocol ontwikkeld.
2. Hoe heeft de rekenkamer de onderzoeksonderwerpen 2026 geselecteerd?
Groslijst
Shortlist
Definitieve Keuze
Voor het onderzoeksjaar 2026 heeft de rekenkamer wederom geput uit de bestaande groslijst van mogelijke onderzoeksonderwerpen. De groslijst (zie bijlage 1) is tot stand gekomen op basis van een uitvraag bij de raadsfracties, input vanuit de bewoners van de gemeente en eigen inzichten van de rekenkamerleden. Deze groslijst is eind 2023 tot stand gekomen en wordt jaarlijks geactualiseerd. Waarvan de laatste keer in het najaar van 2025. Na prioritering van deze onderwerpen aan de hand van een set aan criteria, is deze longlist teruggebracht tot een shortlist met een beperkt aantal mogelijke onderzoeksonderwerpen. Beide lijsten zijn vervolgens in november 2025 voorgelegd aan en besproken met de klankbordgroep rekenkamer. Na de feedback van de klankbordgroep heeft de rekenkamer drie onderzoeksonderwerpen vastgesteld.
3. Wat zijn de criteria die de rekenkamer hanteert?
De rekenkamer laat zich leiden door de volgende criteria bij het maken van onderwerpkeuzes:
1. Het onderwerp raakt de burger 2. Er is sprake van grote financiële en/of maatschappelijke belangen en dus grotere risico’s 3. Er is behoefte aan meer effectiviteit, doelmatigheid en rechtmatigheid 4. Het te verrichten onderzoek is nieuw; er is recentelijk geen vergelijkbaar onderzoek verricht over het betreffend onderzoeksonderwerp. Noch maakt het onderzoeksonderwerp deel uit van staand onderzoek of is onderdeel van bestaand beleid 5. Bij de keuze dient er sprake te zijn van een evenwichtige spreiding tussen het fysieke en sociaal domein 6. Het onderzoek moet passen binnen de taakopdracht van de rekenkamer
4. Wat mag het kosten?
De rekenkamer krijgt een jaarlijks budget toegekend door de raad. Voor het onderzoeksjaar 2026 heeft de raad een bedrag van €53.200 vastgesteld. Dit budget is met name bedoeld voor de bijdrage aan onderzoeksbureaus en voor de vergoeding voor de leden van de rekenkamer. In onderstaande tabel is een inschatting gemaakt van de kosten. Voor ieder onderzoek wordt een onderzoeksplan opgesteld met daarbij een definitieve raming van de kosten.
Omschrijving
Schatting kosten (excl. BTW)
Rekenkameronderzoek 1:
€26.000
Rekenkameronderzoek 2:
€ 10.000
Rekenkameronderzoek 3:
€
Presentiegeld + reiskosten leden rekenkamer
€16.000
Lidmaatschap van de NVRR
€
450
Overig
€
250
Totaal
€53.200
500
5. Nadere uitwerking rekenkameronderzoeken 2026
5.1 Onderzoek 1: zicht en grip op en weerbaarheid tegen ondermijning Ondermijning is een sluipend gevaar dat onze samenleving onder druk zet. Criminele netwerken vervagen de grens tussen boven- en onderwereld, en hun invloed reikt verder dan we kunnen zien. Als het gaat om ondermijning, dan ligt de basis in het ‘voor verschillende illegale activiteiten gebruikmaken van legale bedrijven en diensten’.1 Hierdoor vervagen normen en neemt het gevoel van veiligheid en leefbaarheid af. Dit effect heet ondermijning. Het buitengebied van Gelderland-Zuid is groot. Gemeenten hebben lang niet altijd zicht op wat er zich afspeelt op het gebied van ondermijning. Landelijk is te zien dat criminele activiteiten zich steeds meer verplaatsen naar de buitengebieden. Dit geldt met name voor de productie van soft- en harddrugs en/of illegaal gebruik of bewoning van leegstaande bedrijfsgebouwen, etc.. Op de ranglijst van meest ondermijningsgevoelige gemeenten staat Wijchen op plek 252 van de 352 gemeenten. Dat blijkt uit de Onderwereldkaart, een onderzoek van RTL Nieuws naar zogeheten ondermijnende criminaliteit in Nederland. (22 december 2022 RTL nieuws). Wijchen scoort dus laag op de lijst van meest ondermijningsgevoelige gemeenten. Dat lijkt goed nieuws.
Criminaliteit in welke vorm dan ook kent echter geen grenzen, criminelen worden slimmer, brutaler, internationaler en de daarmee gepaard gaande problematiek wordt ingewikkelder. Vooral ook bij gemeenten met een meer landelijk karakter en bij gemeenten in de nabijheid van een landsgrens zoals Wijchen, is de kwetsbaarheid groter. ZLTO (Zuidelijk Land en Tuinbouw Organisatie) en LTO Noord (Land en Tuinbouw Organisatie Noord) bevestigen het beeld dat het buitengebied vaker het doelwit is van ondermijning. Waardoor de veiligheid en leefbaarheid op het platteland achteruitgaan. In de eerste helft van 2025 heeft LTO Noord meer meldingen ontvangen dan in heel 2024.2 In 2024 heeft 16 procent van de ondernemers in het buitengebied te maken gehad met diefstal of inbraak. Daarnaast heeft 36 procent vermoedens van verdachte situaties rondom drugscriminaliteit en is 8 procent benaderd met een dubieus voorstel voor het huren van een stal, schuur of loods. Cijfers over leegstaande bedrijfsgebouwen, die geen boerenbedrijven zijn, zijn niet voorhanden. Meldingen van boeren die door criminelen worden benaderd met het verzoek om bijvoorbeeld een schuur te verhuren voor de productie van drugs worden niet als aparte categorie geregistreerd door de politie.
Over hoe de signalen vervolgens worden opgepakt doet de politie geen mededelingen.3 Op schriftelijke vragen van de landelijke SP-fractie in 2024 kon de Minister van Justitie geen direct antwoord geven op de vraag hoeveel capaciteit beschikbaar is en daadwerkelijk wordt ingezet. ‘Het is aan het lokale gezag om afspraken te maken met de politie over de inzet van capaciteit. Zij maakt de afweging in hoeverre capaciteit hiervoor wordt ingezet.’ In het coalitieakkoord is opgenomen: “Ondermijning roepen we een halt toe. Daarbij gaat extra aandacht uit naar het buitengebied. Bijvoorbeeld door leegstand in het buitengebied tegen te gaan, en het behalen en vervolgens behouden van het Keurmerk Veilig Buitengebied. Bij de aanpak van ondermijning trekken we samen op met gemeenten in de regio. Daarmee voorkomen we een waterbedeffect”. (coalitieakkoord 2022-2026).
1 2 3
Ondermijning Rijksoverheid.nl en Ondermijnende criminaliteit Rijksoverheid.nl Criminaliteit pak je samen aan | LTO Noord
Binnenlands Bestuur, Aantal meldingen boeren over ondermijning onduidelijk
De gemeente kent een Integraal Veiligheidsplan met ondermijning als geprioriteerd thema. Daarnaast is er ook een (ambtelijk) Uitvoeringsplan. De beleidsnota aanpak van mensenhandel stamt uit 2022. Daarnaast zijn er de Bibob Beleidsregels Tweestromenland 2025 (een actualisatie van het oude beleid uit 2020). En tot slot is er een model werkproces ondermijning opgesteld. Ieder half jaar wordt de gezagsdriehoek geïnformeerd over de voortgang op de geprioriteerde thema’s uit het Integraal Veiligheidsplan en het Uitvoeringsplan. De raad wordt jaarlijks(ambtelijk) bijgepraat op o.m. het thema ondermijning. Ten aanzien van leegstand bedrijfsterreinen/-gebouwen heeft de gemeente geen informatie en/of documenten. Maar via Munitax is wel inzage of er sprake is van ‘geen OZB-gebruiker’. De vraag is in hoeverre bovengenoemde ondermijning tegengaat. Redenen om onderzoek hiernaar te doen De rekenkamer ziet dat de aandacht en de urgentie rondom ondermijning in gemeenten toenemen. En de vraag doet zich voor in hoeverre Wijchen hierop is voorbereid.
Wat is het beleid hieromtrent, doet het beleid wat het moet doen, in hoeverre sluit bestaand beleid aan op of werkt het door in aanpalende beleidsterreinen (Bibob, VTH, leefbaarheid, huisvesting (internationale werknemers, arbeidsmigranten), leegstand bedrijfsgebouwen, meldingen klachten inwoners, etc.)? Zijn er nieuwe ontwikkelingen die ertoe nopen dat bestaand beleid dient te worden aangepast? Welke bijdrage levert regionale samenwerking? Om deze redenen wenst de rekenkamer inzicht te krijgen in de mate waarin in het gebied sprake is van ondermijning en de weerbaarheid daartegen. Alle raadsfracties hebben in hun verkiezingsprogramma 2022-2026 ondermijning als belangrijk thema opgenomen. En de verwachting is dat dit ook voor de komende raadsperiode zal gelden. De rekenkamer vindt het belangrijk om de raad inzicht te geven in de effecten van het gemeentelijk beleid bij het doelmatig en doeltreffend bestrijden van ondermijning. Voorlopige onderzoeksvraag: In hoeverre heeft de gemeente Wijchen zicht en controle op het voorkomen en bestrijden van ondermijning in het buitengebied en op bedrijventerreinen en in hoeverre is de gemeente voldoende weerbaar? Voor de verdere uitwerking van het onderzoek worden de volgende deelvragen meegenomen: •
In welke mate is er sprake van oneigenlijk of illegaal gebruik van bedrijfsruimten en openbare ruimte?
•
In welke mate is er sprake van illegale bebouwing?
•
In welke mate is er sprake van leegstand op bedrijventerreinen en in het buitengebied, en welke risico’s brengt dit mee?
•
In welke mate is er sprake van aantasting van de openbare ruimte (bijv. illegale dumping)?
Arbeidsmigratie wordt binnen deze opzet betrokken vanuit het perspectief van mogelijke risico’s op ondermijning, zoals illegale of onwenselijke huisvesting. •
In hoeverre leidt ondermijning tot illegale of onwenselijke huisvesting van arbeidsmigranten?
Beleid en uitvoering worden door de volgende deelvragen meegenomen: • • • • •
Hoe ziet het gemeentelijk beleid op het gebied van het voorkomen en bestrijden van ondermijning (inclusief toezicht, handhaving en samenwerking) eruit? Hoe doeltreffend en doelmatig is dit beleid? In hoeverre draagt het huidige beleid bij aan het tegengaan van ondermijning in de gemeente Wijchen? Welke instrumenten gebruikt de gemeente en hoe effectief worden deze toegepast? Wat is de bijdrage van regionale samenwerking? In hoeverre is de gemeente Wijchen voldoende weerbaar?
NB: de definitieve onderzoeksvragen worden vastgesteld na de gunning van de opdracht aan een onderzoeksbureau.
5.2. Onderzoek 2: Regionaal onderzoek naar Werkbedrijf Rijk van Nijmegen WerkBedrijf Rijk van Nijmegen (Werkbedrijf) is ontstaan uit een samenwerking tussen voormalig Breed (sociale werkvoorziening) en de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en Wijchen. De afstemming en samenwerking binnen deze zeven gemeenten is geregeld in de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling (MGR). Werkbedrijf geeft -namens deze gemeenten- uitvoering aan de Participatiewet. Daartoe bemiddelt zij tussen werkgevers en werknemers. Voor een vaste of tijdelijke baan, zo nodig met begeleiding op de werkplek. WerkBedrijf adviseert organisaties en werkgevers en plaatst en begeleidt werkzoekenden. Deze werkzoekenden bestaan in hoofdlijnen uit twee doelgroepen, te weten banenindicatie kandidaten en overige Participatiewet kandidaten. In 2023 liep het (regionale) Beleidskader ‘Werk voorop!’ af. In de eerste helft van 2024 stelden de deelnemende gemeenteraden het Beleidskader arbeidsmarkt en reintegratie 2024-2027 regio Rijk van Nijmegen ‘Klaar voor nieuwe kansen!’ vast. En daarmee de kaders voor de uitvoering van de arbeidsmarkt- en re-integratietaken van het regionaal WerkBedrijf voor de periode 2024-2027. Opvallend hierbij is dat, hoewel het gebruikelijk is bij de actualisatie van beleid, er geen evaluatie lijkt te zijn uitgevoerd.
In het nieuwe beleidskader wordt enkel vooruitgekeken. Opvallend kenmerk van het aflopende en ook (weer) het nieuwe beleidskader is het werken met zogenaamde ‘focusgroepen’. Interessante vraag is daarbij uiteraard welke resultaten uit de vorige periode maken dat dezelfde aanpak wordt gecontinueerd. Vanuit de klankbordgroep van de Rekenkamer en de raad is de vraag gesteld hoe het zit met deze regionale samenwerkingsvorm en met name de effectiviteit ervan. Deze kwestie leeft ook onder de collega-gemeenten. Dit onderzoeksonderwerp is overgeheveld van onderzoeksjaar 2025 naar onderzoeksjaar 2026. Reden hiervoor is dat gemeente Beuningen in 2025 reeds gestart was met een eigen onderzoek naar Werkbedrijf. Dat onderzoek richtte zich op het onderdeel Werk4 op de effectiviteit, doelmatigheid en rechtmatigheid van de inzet van WerkBedrijf specifiek toegespitst op de Beuninger situatie. In afwachting van de resultaten van dit onderzoek, hebben de overige collega-rekenkamers besloten om een gezamenlijk en breder onderzoek door te schuiven naar het onderzoeksjaar 2026. Redenen om onderzoek hiernaar te doen Hoewel het onderzoek van rekenkamer Beuningen een beperkte scope en onderzoeksmethodiek kent, vormt het wel een goede basis voor het beoordelen van de doeltreffendheid en doelmatigheid van WerkBedrijf.
Er blijft nog een aantal vragen onbeantwoord die via een verdiepend onderzoek nader kunnen worden beantwoord. In dat verdiepend onderzoek kan de informatie worden geactualiseerd en verrijkt door middel van aanvullende deskstudie en interviews met een grotere scope, bredere methodiek en grotere pallet aan te interviewen stakeholders. Hierin kan nader worden ingezoomd op: • • • • •
Beleidsontwikkeling en -uitvoering; Evaluatie voorgaande periode en de wijze invulling aanbevelingen in nieuw beleid; Focus van Werkbedrijf op focusgroepen; Inzet WerkBedrijf en effectiviteit van de ondernemersdienstverlening en focus op kansberoepen; De ambities en/of inzet van de benchmarkgemeenten t.o.v. die van WerkBedrijf (doelmatigheid).
4
Betreft de toeleiding en begeleiding naar (betaald) werk, d.w.z. exclusief de sociale werkvoorziening
Doordat er sprake is van een regionaal onderzoek, kunnen de kosten gespreid worden over de deelnemers, waardoor enerzijds het totale onderzoeksbudget groter is en de individuele bijdrage per deelnemende gemeente kleiner. Voorlopige onderzoeksvragen: a. Hoe doeltreffend en doelmatig was de inzet van WerkBedrijf Rijk van Nijmegen ten aanzien van het bereiken van de ambities zoals deze waren opgenomen in het ‘Beleidskader Werk Voorop!’? b. Hoe zijn de ervaringen en resultaten uit de periode 2020-2023 meegenomen in het beleidskader ‘Klaar voor nieuwe Kansen!’ 2024-2027?
NB: de definitieve onderzoeksvragen worden vastgesteld na de gunning van de opdracht aan een onderzoeksbureau.
5.3. Onderzoek 3: Landelijk Doe Mee Onderzoek (Vereniging van Rekenkamers): Zorgfraude Zorgfraude is een omvangrijk en ingrijpend vraagstuk. Vanaf 2015, het moment waarop het sociaal domein bestuurlijk grondig is hervormd, komt in de media een gestage stroom van alarmerende berichten op gang. De berichten brengen niet alleen de negatieve financiële gevolgen van zorgfraude aan het licht, er is vaak ook sprake van ingrijpend menselijk leed bij vooral kwetsbare mensen. Zorgfraude is het opzettelijk misleidend handelen binnen de zorgsector om geld te verkrijgen of misbruik te maken van zorggelden, die bedoeld zijn voor daadwerkelijke zorg. Dit kan gebeuren door zorgverleners of door patiënten, bijvoorbeeld door zorg te declareren die niet geleverd is, ongeschoold personeel in te zetten, of een persoonsgebonden budget (pgb) voor andere doeleinden te gebruiken. De gevolgen van zorgfraude zijn onder meer slechtere zorg, langere wachttijden en ondermijning van het zorgstelsel. In veel casussen blijken zorgfraude en georganiseerde criminaliteit verweven te zijn: gevallen waarin mensen met een zorgvraag niet de vereiste zorg krijgen en ook slachtoffer zijn van uitbuiting, gedwongen arbeid, bedreiging en doelbewuste sociale isolatie. Landelijk zijn er diverse signalen dat ook binnen gemeenten sprake is van (grootschalige) zorgfraude.
Het Openbaar Ministerie en de Nederlandse Arbeidsinspectie hebben zorgfraude als één van hun prioriteiten aangemerkt. De exacte omvang van zorgfraude is onbekend: fraude onttrekt zich immers per definitie zoveel mogelijk aan de openbaarheid. Schattingen lopen uiteen van 3 tot 10% van het bedrag dat aan de gehele zorgsector wordt uitgegeven. Fraude met zorggelden is divers. Er zijn bijvoorbeeld malafide zaakwaarnemers die het persoonsgebonden budget van chronisch zieken of gehandicapten in eigen zak steken, of zorgaanbieders die niet uitgevoerde behandelingen wel declareren of zorgaanbieders die behandelingen hoger declareren. In alle gevallen komt zorggeld niet terecht waar het hoort en komt de bekostiging van de zorg in het gedrang.5 Niet alleen de omvang en de aard van het probleem zijn reden tot zorg: eerder rekenkameronderzoek laat zien dat ook de aanpak ervan door overheden problematisch blijkt.6 Redenen om onderzoek hiernaar te doen Binnen de gemeente Wijchen gaat een aanzienlijk deel van de begroting naar het sociale domein en zorg in brede zin. De wmo, jeugd, welzijn en gezondheid, armoede en minimabeleid. In 2024 en 2025 betrof dit ongeveer 60% van het besteedbaar deel van de gemeentelijke begroting. De vraag doet zich voor in hoeverre deze gelden juist en in hun volledigheid terecht komen op de plekken waar ze horen.
Ook doet zich de vraag voor hoe het toezicht en de controle hierop is geregeld. Geen enkele organisatie is immuun voor fraude. De vraag is echter hoe goed de organisatie zichzelf daartegen heeft bewapend. De (voorlopige) onderzoeksvragen: Hoe weerbaar zijn gemeenten en samenwerkingsverbanden tegen zorgfraude binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning en Jeugdwet? Welke aanpak en maatregelen nemen gemeenten om zorgfraude tegen te gaan, zowel preventief als repressief, en wat zijn de effecten hiervan?
NB: de definitieve onderzoeksvragen worden vastgesteld na de gunning van de opdracht aan een onderzoeksbureau.
Bron: website Openbaar Ministerie, www.om.nl Onlangs werd weer eens duidelijk hoe eenvoudig het is om te frauderen met diploma’s en certificaten. Recente berichtgeving gaat met name over een onderzoek naar het (Ervaringscertificaat) EVC-bureau F&P Educatie, dat mogelijk tientallen zorgcertificaten onterecht omzette in officiële mbo-diploma's. Ook het SKJ-register (Kwaliteitsregister Jeugd) ziet grootschalige fraude met vastgelegde ervaring bij jeugdzorgwerkers: ‘Er wordt bewust gesjoemeld’ (www.register.skjeugd.nl) 5 6
Bijlagen
Bijlage 1 Groslijst van onderzoeken Rekenkamer Wijchen In ‘groen’ de onderzoeken die zijn afgerond. In ‘roze’ de onderwerpen die nog lopen’. In ‘blauw’ de onderzoeken die worden opgestart Portefeuille College
23
Armoede- en minimabeleid
Onderwerp
Effectiviteit bestrijding kinderarmoede/ minimabeleid
Start onderzoek
Afronding en bestuurlijke behandeling
2024
Commissie 3/4/25 Raad 17/4/25
4
12
Versterken inwonerbetrokkenheid
Ruimtelijke ordening
Inwonersparticipatie bij bouwprojecten. In hoeverre voldoen de participatietrajecten in 2021-2023 aan de eigen maatstaven van de gemeente? Hoe kan participatie bij (grote) bouwprojecten in de toekomst verbeterd worden? Zie ook programma 4
2025
2025
Commissie12/6/25 Raad 26/6/25
Commissie 12/6/25 Raad 26/6/25
15
15
Klimaat en energie
Klimaat en energie
Energiebesparingsplicht bedrijven
a. Hoe geeft gemeente sturing aan de realisatie van haar klimaatdoelstellingen? b. Voortgang op het gebied van duurzaamheid?
2024
Commissie12/6/25 Raad 26/6/25
2025
2026
9
Financiën
c. Onderbesteding
2025
2026
2026
d. De kosten van afvalverwerking voor inwoners (zie ook programma 29a) e. Inhuur van adviesbureaus en externe inhuur bij gemeenten (zie ook programma 34) f. Vast personeel versus inhuur en controleerbaarheid voor de raad (zie ook programma 34) g. Grip op risicovolle projecten 2
Openbare orde en veiligheid
Grip en toezicht op en weerbaarheid tegen ondermijning
2026
3
Regionale samenwerking
Zicht en controle van de raad op Gemeenschappelijke Regelingen: casus Werkbedrijf Rijk van Nijmegen
2025
Wmo en Jeugdzorg
a. Zorgfraude
2026
Mobiliteit en Openbare Ruimte
Toekomstbestendiger onderhoud van de Openbare Ruimte
34
Bedrijfsvoering
a. Kwetsbaarheid interne organisatie; inhuur van adviesbureaus en externe inhuur bij gemeenten (zie ook programma 9) b. Rol van de raad in de druk op de ambtelijke organisatie; wat kosten moties eigenlijk aan geld en inzet van ambtenaren? c. Oorzaak personeelsverloop Werkorganisatie Druten Wijchen d. Voordelen van de ambtelijke fusie?
10
Wonen
a. Regelingen voor starters op de woningmarkt
16 28
b. Effectiviteit beleid sociale huurwoningen
2026
2026
16
Wmo en Jeugdzorg
a. Mantelzorgbeleid b. Inkomensondersteunende maatregelen voor de minima (zie ook programma 23) c. Toegankelijkheid wmo
20
Economie en toerisme
De impact van toerismebeleid op de leefbaarheid op en rond Alverna. Wat is de rol van de gemeente binnen alle planvormingen en is deze rol gepast binnen de bevoegdheden van de gemeente?
24
Arbeidsmarkt
6
Vluchtelingenopvang
De effectiviteit en doelmatigheid van de opvang statushouders en Oekraïners (zie ook programma 25)
25
Statushouders en inburgering
De effectiviteit en doelmatigheid van de opvang statushouders en Oekraïners (zie ook programma 6)
29
Milieu en afval
De kosten van afvalverwerking voor inwoners (zie ook programma 9)
Zicht en grip op arbeidsmigratie
Bijlage 2: Dit doet de rekenkamer
Raad openbaar Wijchen Dossiernummer
7401
Extern Zaak ID
Z/25/326969
Vertrouwelijk
Nee
Vergaderdatum
29 januari 2026
Agendapunt
5.d
Titel
326969 Informatienota Antwoord op schriftelijke vragen Kernachtig Wijchen: Antwoord schriftelijke vraag Zuinig zijn op ons rijksbeschermd stadsgezicht Batenburg
Organisatieonderdeel
domein Fysieke leefomgeving - team Gebiedsinrichting
Soort nota
Informatienota
Programma/Paragraaf
P2 Verkeer en vervoer
Portefeuillehouder(s) Wijchen
Bronkhorst, T. (Twan) van
Bijlagen 326969 Informatienota Antwoord op schriftelijke vragen Kernachtig Wijchen: Antwoord schriftelijke vraag Zuinig zijn op ons rijksbeschermd stadsgezicht Batenburg Schriftelijke vraag K8W - Batenburg Geagendeerd
Vergaderdatum
College BenW openbaar Wijchen
16 december 2025
Stukken Agendacommissie Wijchen
17 december 2025
Raad openbaar Wijchen
29 januari 2026
Voorgesteld besluit
Besluit (Ter kennisneming aangenomen) De informatienota is ter kennisneming aangenomen.
Openbaar
Zaaknummer: 326969
Informatienota voor de Gemeenteraad Antwoord op schriftelijke vragen Kernachtig Wijchen: Antwoord schriftelijke vraag Zuinig zijn op ons rijksbeschermd stadsgezicht Batenburg Collegedatum: 19 november 2025 Kernboodschap Er zijn maatregelen mogelijk die de snelheid kunnen verlagen en het aantal verkeersbewegingen omlaag kan brengen. Snelheidsbeperkende maatregelen zijn moeilijk inpasbaar op de Grootestraat in verband met de beperkte ruimte en de mogelijkheid tot meer overlast van trillingen. Er zijn mogelijke oplossingen die het (zwaar) verkeer om het centrum van Batenburg leidt. Eerdere besluiten Datum
Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer)
Antwoord van het college In navolgende tekst beantwoorden wij de gestelde vragen 1. Zijn er extra maatregelen mogelijk om het hard rijden te ontmoedigen? Er zijn in theorie maatregelen mogelijk om hard rijden te ontmoedigen, maar deze hebben ook nadelige gevolgen. Een mogelijke maatregel is het aanleggen van drempels. Wij zijn voorzichtig met het aanleggen van drempels omdat deze meer overlast van trillingen veroorzaken. In de Grootestraat staan de woningen zeer dicht op de weg waardoor de overlast van trillingen nog beter voelbaar is. Een wegversmalling is een maatregel die ook toegepast kan worden om hard rijden te ontmoedigen. De aanleg hiervan gaat wel ten koste van parkeermogelijkheden in de Grootestraat. Met de beschikbare ruimte is een wegversmalling hier weinig effectief. Andere snelheidsremmende maatregelen zoals bebording of een smileybord hebben een zeer beperkt effect op de lange termijn. 2. Is de gemeente bekend met de forse toename van het verkeer in de afgelopen jaren en is er al inzicht wat de toename van sluipverkeer zal worden door de geplande werkzaamheden aan de genoemde wegen? Nee, de gemeente is niet bekend met een forse toename van verkeer. Verder is nog onduidelijk hoe de wegwerkzaamheden eruit gaanzien. Ook is nog onduidelijk hoe omleidingsroutes zullen lopen ten tijde van de wegwerkzaamheden aan de omliggende snelwegen en de Maas en Waal weg.
Wij gaan dit proactief melden bij de
Pagina 1 van 3
Openbaar
Zaaknummer: 326969
provinicie of Rijkswaterstaat. Als wij daarna nog extra signalen ontvangen over toegenomen sluipverkeer door de geplande wegwerkzaamheden dan gaan wij in gesprek met de provincie en/of Rijkswaterstaat om dit op te lossen. “ 3. Is de gemeente bekend met de toename van schade aan de monumentale panden? Er zijn sinds 2018 geen meldingen bekend bij de gemeente over schade aan monumentale panden. 4. Zijn er recent trillingsmetingen uitgevoerd of worden deze metingen overwogen? Er zijn recent geen trillingsmetingen gedaan. De gemeente doet hier zelf geen onderzoek naar. We onderzoeken wel andere mogelijkheden om ervaren overlast van trillingen te voorkomen. 5. In hoeverre is de gemeente medeverantwoordelijk voor de monumentale panden? Eigenaren van monumentale panden kunnen altijd bij de gemeente terecht voor advies. De gemeente kan de eigenaar in contact brengen met de juiste instantie voor een ervaren probleem aan het monument. De eigenaar is wel primair verantwoordelijk voor onderhoud en behoud van het monument (instandhoudingsplicht op grond van de Erfgoedverordening). Binnen het beschermd stadsgezicht heeft de gemeente toezichtplicht (vergunningen, toezicht op naleving, handhaving), maar geen onderhoudsplicht. 6.
Zijn er maatregelen mogelijk om schade aan monumentale panden, veroorzaakt door (zwaar)verkeer te voorkomen? Ja, door het treffen van beschermende maatregelen aan gebouwen. Denk hierbij aan bouwkundige maatregelen als versterking fundering, herstel scheuren, stabiliseren balklagen en vervangen kwetsbaar voegwerk. Hiervoor is de eigenaar verantwoordelijk maar de gemeente kan adviseren. Ook het langzamer rijden van verkeer kan zorgen voor minder schade. De sneheidsremmende maatregelen, zoals omschreven bij vraag 1, zijn moeilijk in te passen zonder verlies van parkeermogelijkheden of een toename van trillingen. 7. Welke mogelijkheden zijn er om (zwaar) verkeer om te leiden? Er zijn mogelijkheden om zwaar verkeer om te leiden, bijvoorbeeld met belijning:
Pagina 2 van 3
Openbaar
Zaaknummer: 326969
Door de belijning richting de Wethouder Bankenstraat te laten lopen en de voorrang aan te passen wordt deze weg herkenbaarder als de doorgaande route. Verkeer wordt zo gestimuleerd om via deze route te rijden waardoor het centrum van Batenburg mogelijk minder hinder ondervindt van doorgaand verkeer. Met als mogelijk gevolg minder last van trillingen door zwaar verkeer. We zijn hierover in gesprek met de leefbaarheidsgroep.
Pagina 3 van 3
De gemeenteraad van Wijchen Zuinig zijn op ons rijksbeschermd stadsgezicht Batenburg Schriftelijke vraag van de fractie van Kernachtig Wijchen Ingediend op 17 november 2025 Aanleiding: Batenburg is een rijksbeschermd stadsgezicht met 32 monumenten. Het is een belangrijk fietsknooppunt en trekt jaarlijks vele toeristen en fietsrecreanten. Al in 2013 is in het SOP (stadsontwikkelingsplan) aandacht gevraagd voor de overlast van doorgaand (vracht)verkeer, het veel te hard rijden in de bebouwde kom en de schade aan monumentale panden. Afgelopen jaren is het verkeer dat door het stadje rijdt fors toegenomen. Naast de groei van het aantal voertuigen is de toename waarschijnlijk ook te wijten aan het sluipverkeer veroorzaakt door files op de Maas en Waalweg. De komende jaren zullen de Maas en Waalweg en de omliggende snelwegen op de schop gaan waardoor het sluipverkeer waarschijnlijk nog meer zal toenemen. De toename in voertuigen betreft niet alleen personenauto’s maar ook (middel)zwaar verkeer zoals vrachtauto’s en auto’s met aanhangers. Deze toename van autoverkeer veroorzaakt veel trillingen, overlast en onveilige situaties doordat er vaak veel te hard wordt gereden. Het zware verkeer veroorzaakt door met name trillingen schade aan de monumentale panden. Mogelijk worden de trillingen versterkt door de soort bestrating.
Veel sluipverkeer gaat via de Grootestraat met 14 monumentale panden en de Molendijk met 3 monumentale panden. Kernachtig Wijchen heeft hierover de volgende vragen: -
-
Zijn er extra maatregelen mogelijk om het hard rijden te ontmoedigen? Is de gemeente bekend met de forse toename van het verkeer in de afgelopen jaren en is er al inzicht wat de toename van sluipverkeer zal worden door de geplande werkzaamheden aan de genoemde wegen? Is de gemeente bekend met de toename van schade aan de monumentale panden? Zijn er recent trillingsmetingen uitgevoerd of worden deze metingen overwogen? In hoeverre is de gemeente medeverantwoordelijk voor de monumentale panden? Zijn er maatregelen mogelijk om schade aan monumentale panden, veroorzaakt door (zwaar)verkeer te voorkomen? Welke mogelijkheden zijn er om (zwaar) verkeer om te leiden?
Namens de fractie van Kernachtig Wijchen. Martijn Verharen
Raad openbaar Wijchen Dossiernummer
7466
Extern Zaak ID
Z/25/326330
Vertrouwelijk
Nee
Vergaderdatum
29 januari 2026
Agendapunt
5.e
Titel
326330 Informatienota Gelders Akkoord tegen Ondermijning
Organisatieonderdeel
domein Bestuur, Strategie en Projecten - team OOV
Soort nota
Beslisnota
Programma/Paragraaf
P1 Veiligheid
Portefeuillehouder(s) Wijchen
Helmer-Englebert, R. (Renske)
Bijlagen 326330 Informatienota Gelders Akkoord tegen Ondermijning 1. Het Gelders Akkoord tegen Ondermijning 2. Intentieverklaring GA Wijchen Geagendeerd
Vergaderdatum
College BenW openbaar Wijchen
16 december 2025
Stukken Agendacommissie Wijchen
17 december 2025
Raad openbaar Wijchen
29 januari 2026
Toelichting Met het Gelders Akkoord willen gemeenten en provincie een goede basis leggen voor de aanpak van ondermijning. Gezamenlijke basisnormen zijn essentieel voor het functioneren van de overheid als collectief. Weerbaarheid van onze organisatie is, volgens ons Integraal Veiligheidsplan 2023-2026, één van de pijlers in de aanpak van ondermijning. Binnen deze pijler onderscheiden we vijf subthema’s, te weten: - Bewustwording & Organisatie; - Informatiepositie; - Beleid, toezicht en handhaving; - Integere en veilige werkomgeving; - Communicatie.
Voorgesteld besluit De gemeenteraad informeren over: 1. Het Gelders Akkoord (bijlage 1) 2. De intentieverklaring Gelders Akkoord (bijlage 2) Besluit (Ter kennisneming aangenomen) De gemeenteraad informeren over: 1. Het Gelders Akkoord (bijlage 1) 2. De intentieverklaring Gelders Akkoord (bijlage 2)
Openbaar
Zaaknummer: Z/25/326330
Informatienota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Gelders Akkoord Collegedatum: 16 december 2025 Kernboodschap De gemeenteraad informeren over: 1. Het Gelders Akkoord (bijlage 1) 2. De intentieverklaring Gelders Akkoord (bijlage 2) Eerdere besluiten Datum
Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer)
Toelichting De Gelderse gemeenten en de Provincie Gelderland werken al jaren samen met de politie, Belastingdienst, Openbaar Ministerie en Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC) Oost-Nederland aan de aanpak van ondermijning en het vergroten van onze weerbaarheid tegen ondermijning. Aanleiding opstellen van het Gelders Akkoord In 2024 hebben de Commissaris van de Koning van de Provincie Gelderland en de burgemeesters van de districten Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid en Noord- en OostGelderland binnen de Districtelijke Veiligheidsoverleggen (DVO’s) de wens uitgesproken om gezamenlijk een basisniveau te formuleren. Een basisniveau om als organisaties weerbaar tegen ondermijning te zijn. De opgaven hiertoe zijn uitgewerkt in het Gelders Akkoord. Inhoud Gelders Akkoord en ondersteuningsaanbod Het Gelders Akkoord vormt een gezamenlijk basisniveau om weerbaar te zijn tegen ondermijning. Voor een weerbare overheid is een brede en duurzame beweging nodig, waaraan de gehele gemeentelijke en provinciale organisatie werkt. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met partners zoals de Belastingdienst, de politie, het Openbaar Ministerie en het RIEC Oost-Nederland. Naast het Gelders Akkoord is een ondersteuningsaanbod ontwikkeld om gemeenten te helpen bij de implementatie daarvan.
De bestaande ondersteuning vanuit de districtelijke programma’s, het RIEC en de provincie Gelderland wordt hiervoor aangevuld en per district nader uitgewerkt.
Pagina 1 van 3
Openbaar
Zaaknummer: Z/25/326330
Lokale context Weerbaarheid van onze organisatie tegen ondermijning is, volgens ons Integraal Veiligheidsplan 2023-2026, één van de pijlers in de aanpak van ondermijning. Binnen deze pijler onderscheiden we vijf subthema’s, te weten: - Bewustwording & Organisatie; - Informatiepositie; - Beleid, toezicht en handhaving; - Integere en veilige werkomgeving; - Communicatie. Een groot deel van de opgaven, beschreven in het Gelders Akkoord, zijn herkenbaar en hebben wij in de afgelopen jaren, mede op basis van het ondersteuningsaanbod van Weerbaar Gelderland-Zuid, het RIEC Oost-Nederland en de Provincie Gelderland al gerealiseerd. Ze zijn onderdeel van onze (reguliere)bedrijfsvoering en/of ons (veiligheids)beleid. Betekenis Gelders Akkoord voor de gemeenteraad U bent als raadslid een cruciaal onderdeel van het lokaal bestuur en heeft daarbij een belangrijke rol. Het Gelders Akkoord maakt duidelijk dat weerbaar zijn tegen ondermijning een gedeelde verantwoordelijkheid is. Volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren moeten hierin samen optrekken. Het Gelders Akkoord is bedoeld om zowel volksvertegenwoordigers, bestuurders als ambtenaren te beschermen en te ondersteunen in hun taak. U ondersteunt maatregelen die bijdragen aan een veilige en integere werkomgeving. Uw veiligheid en de bescherming van uw integriteit zijn essentieel voor de werking van de democratie.
Het Gelders Akkoord biedt daarom ook duidelijke richtlijnen en instrumenten om u als raadslid te beschermen tegen bedreigingen, manipulatie, en ondermijnende invloeden van buitenaf. Door als raad het gesprek hierover aan te gaan, kunnen we met elkaar zorgen dat wij weerbaar zijn tegen ondermijning. Planning en uitvoering • Het Gelders Akkoord is op 9 december 2025 door het college vastgesteld. • Gezien de impact op zowel de gemeentelijke organisatie, met inbegrip van de raadsgriffie, informeert het college de raad over het Gelders Akkoord in hun rol als volksvertegenwoordigers. Gevolgen Met het Gelders Akkoord willen gemeenten en provincie een goede basis leggen voor de aanpak van ondermijning. Gezamenlijke basisnormen zijn essentieel voor het functioneren van de overheid als collectief. We kunnen elkaar daarbij ondersteunen en elkaar aanspreken op wat in het akkoord staat, zodat we als geheel succesvol kunnen zijn. Communicatie Voor de uitvoering van het Gelders Akkoord wordt op regionaal niveau een communicatiestrategie opgesteld.
Pagina 2 van 3
Openbaar
Zaaknummer: Z/25/326330
Vervolgstappen Na het collegebesluit ondertekent de burgemeester de intentieverklaring en starten we met de implementatie. Veel opgaven in het GA zijn in gemeente Wijchen onderdeel van onze bedrijfsvoering en/of ons (veiligheids)beleid en vragen vooral om bestendiging. Op sommige punten zijn extra inspanningen nodig. Onder verantwoordelijkheid van de driehoek burgemeester, gemeentesecretaris en griffier werken we dit verder uit. Ondersteuning daarbij krijgen we nu ook al van het districtelijke programma Weerbaar Gelderland-Zuid, het RIEC en de Provincie Gelderland. Deze ondersteuning wordt nog specifiek voor het GA verder aangevuld en nader uitgewerkt. Gemeente Wijchen heeft de basis op orde op het gebied van ondermijning binnen Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving. Na vaststelling van het Gelders Akkoord onderzoeken we hoe we deze basis verder kunnen uitbreiden binnen onze andere domeinen. Bijvoorbeeld ondermijning binnen de zorg of de sociale sector. Ook onderzoeken we hoe we de verschillende plannen beter op elkaar kunnen afstemmen en hoe we de controles sterker kunnen maken, zoals bij toezicht op ondermijnende activiteiten. Geheimhouding: Niet van toepassing. Bijlagen Bijlage 1 – Een Gelders Akkoord met Toelichting op de uitgangspunten Bijlage 2 – Intentieverklaring Gelders Akkoord
Pagina 3 van 3
Het Gelders Akkoord Een gezamenlijke Gelderse basisaanpak tegen ondermijning
Inhoud
Voorwoord Leeswijzer Hoofdthema's Begrippenlijst
Bijlage: Toelichting
Voorwoord
Gedeputeerde Weerbare Overheid Het hacken van overheidssystemen. Criminelen die invloed kopen in het lokale bestuur. Het intimideren van politieke ambtsdragers. Ondermijnende criminaliteit raakt steeds vaker de fundamenten van onze democratische rechtsstaat.
Met het basisniveau zijn wij weerbaar
Daar kunnen en mogen we niet alleen voor staan. Juist nu is samenwerking tussen gemeenten, provincie en veiligheidspartners essentieel. Het Gelders Akkoord biedt daarvoor een gezamenlijk kompas: met heldere richtlijnen, gedeelde uitgangspunten en concrete afspraken. In dit akkoord committeren Gelderse gemeenten en de provincie zich aan gedeelde afspraken: een weerbare overheid die criminaliteit geen ruimte geeft. De provincie ondersteunt dit proces actief — vooral daar waar schaalgrootte, samenwerking en kennisdeling het verschil kunnen maken. Het Gelders Akkoord wordt tot slot onderschreven door de Belastingdienst, politie, Openbaar Ministerie en het RIEC Oost-Nederland. We zien ondermijning niet alleen als een veiligheidsvraagstuk, maar ook als een sociaal, economisch en maatschappelijk probleem. Dat geeft juist kansen voor een bredere aanpak, over domeinen heen. Dat doen we met gerichte projecten voor aanpak van duistere praktijken op vakantieparken en bedrijventerreinen; het vergroten van digitale veiligheid; of voorkomen dat vergunningen of subsidies terechtkomen bij malafide partijen. Weerbaarheid vraagt meer dan incidentbestrijding. Het vereist een brede, organisatie overstijgende inzet. Daar ligt de kracht van het Gelders Akkoord: het helpt om ondermijning structureel op te nemen in beleid, processen en besluitvorming.
Alleen zo beschermen we onze veiligheid en de waarden waarop onze samenleving is gebouwd. Peter Drenth
tegen ondermijning en integer in onze besluitvorming.
Het Gelders Akkoord Het basisniveau noemen we Het Gelders Akkoord omdat het werken aan een weerbare overheid iets is waar we samen aan werken (nu en in de toekomst), voor onszelf en voor elkaar. Het werken aan dit basisniveau is niet vrijblijvend, omdat we met elkaar een norm willen stellen
Districtelijke programma’s, Provincie Gelderland en RIEC Oost-Nederland
waarop we onszelf toeleggen. Het is essentieel voor het functioneren van ons als collectief
In de districten Gelderland-Midden
en heeft invloed op het gedrag van iedereen. Het is belangrijk dat we elkaar ondersteunen,
(via Samen Weerbaar), Gelderland-Zuid
gezamenlijk bijdragen en elkaar aanspreken op wat in het akkoord staat, zodat we als geheel
(via Weerbaar Gelderland-Zuid) en Noord-
succesvol kunnen zijn. Daarmee zijn we akkoord!
en Oost-Gelderland (via Samen voor een veilige regio Noord-en Oost-Gelderland) worden de gemeenten ondersteund
Een organisatiebreed basisniveau
bij de aanpak van ondermijning. Deze
Noodzakelijk voor een weerbare overheid tegen ondermijning, is een gedragen en duurzame
ondersteuning vindt onder andere plaats via:
beweging waaraan de hele gemeentelijke- en provinciale organisatie werkt. Dit doen zij in nauwe samenwerking met partners, zoals de Belastingdienst, de politie, het Openbaar
1.
opleidingen, trainingen en bewustwordingssessies;
Ministerie en het RIEC Oost-Nederland. De ervaring leert dat de stap van bewustwording naar organisatiebrede borging van maatregelen om verschillende redenen uitdagend is. De weerbaarheidsopgave belandt vaak op het bordje van de ambtenaar veiligheid, terwijl een ieder
2.
capaciteit en deskundigheid voor
vanuit diens eigen plek in de organisatie hier een rol in te vervullen heeft. Daarbij is het van
het uitvoeren van integrale controles
belang dat inzet op weerbaarheid tegen ondermijning niet wordt gezien als ‘extra werk’ of ‘iets
en analyses, in het bijzonder via
nieuws erbij’, maar als randvoorwaarde voor goed bestuur die zoveel mogelijk in de gehele
de Districtelijke Ondermijnings-/
organisatie een plek moet krijgen binnen de bestaande werkzaamheden, taken en processen.
ondersteuningsteams;
De implementatie van het Gelders Akkoord is dan ook een organisatiebrede opgave. 3.
juridische ondersteuning bij
Om recht te doen aan de autonomie van de gemeenten en de diversiteit aan organiserend
het opstellen van onder andere
vermogen van gemeentelijke organisaties en de opgaven, is in dit Gelders Akkoord alleen de
beleid(sregels), verordeningen,
opgave (het ‘wat’) geformuleerd. Dit is een combinatie van wat wettelijk al verplicht is
handhavingsbesluiten, werkprocessen
en wat verder nog nodig is om als organisatie weerbaar tegen ondermijning te zijn. De nadere
en voorbeeldbrieven;
invulling (het ‘hoe’) wordt per district verder uitgewerkt. Daarmee is er ruimte voor maatwerk. 4. De basis is geen statisch begrip. Onze context en de gemeentelijke organisaties ontwikkelen zich continu. Daarom is ook Het Gelders Akkoord geen statisch document. Het kan met de tijd veranderd worden, wanneer de regio daar aan toe is, om zo aan te sluiten bij de status van Gelderse gemeenten, de maatschappelijke opgaven die zij tegenkomen en de ambities die daarbij horen.
ondersteuning bij communicatievraagstukken en rijker verantwoorden.
Het is belangrijk dat we elkaar ondersteunen, gezamenlijk bijdragen en elkaar aanspreken op wat in het akkoord staat, zodat we als geheel succesvol kunnen zijn.
Daarnaast ondersteunt de provincie Gelderland gemeenten bij de aanpak van ondermijning. Dit doet ze vanuit het programma Weerbaarheid via de programmalijnen Weerbare overheid en Weerbare samenleving. Concrete voorbeelden van ondersteuning via de lijn Weerbare overheid zijn de projecten Feniks (ondersteuning toepassing Wet Bibob), Ariadne (vakantieparkenaanpak) en de Districtelijke Ondermijningsteams. Vanuit de lijn Weerbare samenleving ondersteunt de provincie Gelderland gemeenten onder andere bij de aanpak van thema’s als mensenhandel, cybercriminaliteit en jonge aanwas. Tot slot ondersteunt het RIEC OostNederland (naast de ondersteuning binnen de districtelijke programma’s) bij de bestuurlijke aanpak van ondermijnende
Leeswijzer
criminaliteit (waaronder de Wet Bibob, het
De dikgedrukte teksten zijn de uitgangspunten en vormen
faciliteren van de integrale samenwerking
samen het basisniveau dat is vastgesteld, waaraan
(onder andere via de casusaanpak), het
we werken en waar we op aanspreekbaar zijn. Door
uitvoeren van fenomeenonderzoeken en
op de nummering te klikken kunt u de bijbehorende
(on)gevraagde advisering en voorlichting
toelichtingen, denkrichtingen en suggesties lezen in de
op de aanpak van ondermijnende
bijlage. Deze toelichtende teksten maken geen onderdeel
criminaliteit.
uit van het Gelders Akkoord omdat we de districten de ruimte bieden om zelf invulling te geven aan de geformuleerde opgaven.
1 Bewustwording & Organisatieontwikkeling
Hoofdthema’s Klik op een themablokje om de uitgangspunten te bekijken
3
5
Beleid, Toezicht en Handhaving
Communicatie
2
4
Informatiepositie
Integere en Veilige Werkomgeving
Bewustwording & Organisatieontwikkeling
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
1.1
1.2
Terug naar overzicht
1.3
1.4
De verantwoordelijkheid
Wij besteden binnen onze
Wij benaderen ondermijnings-
Wij werken samen met relevante
voor de implementatie van de
hele organisatie periodiek
vraagstukken integraal. Alle
publieke- en private partners
weerbaarheidsnorm en het zijn
en structureel aandacht aan
organisatieonderdelen werken
in het versterken van onze
van een weerbare organisatie ligt
ondermijning en bieden
samen aan de aanpak van
weerbaarheid tegen ondermijning
bij de driehoek van burgemeester/
handelingsperspectief aan
ondermijning en hebben hier
en zoeken daarin actief
commissaris van de Koning
onze medewerkers en politieke
in hun werkprocessen
samenwerking op.
– gemeentesecretaris/
ambtsdragers.
aandacht voor.
provinciesecretaris – raads-/statengriffier.
Informatiepositie
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
2.1
2.2
Terug naar overzicht
2.3
2.4
2.5
Wij waarborgen
Wij zorgen ervoor dat
Wij hebben een intern
Wij hebben één of
Wij zorgen voor een
een adequate
onze informatiepositie
centraal meldpunt voor
meerdere medewerkers
periodiek intern of lokaal
informatiebeveiliging.
op de aanpak van
het ontvangen van
met een coördinerende
overleg waarbij signalen
ondermijning inzichtelijk
interne signalen van
rol die het meldpunt
van ondermijning worden
is en wordt ingezet in de
ondermijning en dragen
en het Werkproces
besproken.
aanpak. Dit doen wij door
dit actief uit.
Informatiegestuurd
het gestructureerd en op
Werken kunnen
juridisch verantwoorde
coördineren.
wijze verzamelen, verwerken, veredelen en verstrekken van informatie.
Beleid, Toezicht & Handhaving
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
3.1
3.2
Terug naar overzicht
3.3
3.4
Wij nemen de aanpak van
Onze APV is ondermijningsproof,
Medewerkers en bestuurders
Wij hanteren ons bestuurlijk
ondermijning op in de
we houden hier toezicht op en
zijn getraind en opgeleid in het
instrumentarium voor de aanpak
bestuurlijke plannen. Wij geven
handhaven bij geconstateerde
herkennen van signalen van
van ondermijning en evalueren
de aanpak verder vorm in daarbij
overtredingen.
ondermijning.
dat periodiek en structureel.
behorende uitvoeringsplannen.
We delen kennis, ervaringen en eventuele knelpunten in de aanpak met relevante interne- en externe partners.
3.5
3.6
3.7
3.8
Wij hanteren een actueel Bibob-
Wij beschikken over medewerkers
Wij zorgen dat medewerkers uit
Wij hebben en hanteren actueel
beleid en stemmen dit waar
die uitvoering kunnen geven aan
de verschillende beleidsdomeinen
beleid voor de toepassing van
mogelijk regionaal af.
de Wet Bibob en komen periodiek
en gemandateerde organisaties
artikel 13b van de Opiumwet en
bijeen om kennis en ervaringen
die verantwoordelijk zijn
beschikken over medewerkers die
uit te wisselen.
voor (het behandelen van)
voldoende zijn toegerust om daar
beschikkingen, overeenkomsten
uitvoering aan te geven.
en aanbestedingen, bekend zijn met het Bibob-beleid en weten waar ze aanvragen/verzoeken waarop de Wet Bibob van toepassing kan zijn neer moeten leggen.
Beleid, Toezicht & Handhaving
Terug naar overzicht
3.9
3.10
3.11
3.12
Wij hanteren actuele
Wij hanteren één toezicht-
Wij hanteren een sluitende
Wij benutten bewustwording,
verordeningen, beleidsregels
en handhavingskader op
(lokale) aanpak van
preventie en een persoons-
en contractstandaarden om
de Jeugdwet en Wmo 2015
mensenhandel door de gehele
gerichte aanpak om jonge aanwas
zorgfraude en zorgcriminaliteit
en beschikken over een of
organisatie en leren daarin van
in de criminaliteit te voorkomen
binnen de Wmo en Jeugdwet
meerdere toezichthouder(s)
elkaars best practices.
en/of hierop vroegtijdig in te
tegen te gaan.
die we inzetten bij signalen van
grijpen.
rechtmatigheidsproblemen en zorgfraude.
3.13
3.14
3.15
Wij zorgen voor bewustwording
Wij pakken openstaande
Wij voeren informatiegestuurde
bij de afdelingen/teams die te
bestuurlijke vorderingen
mono- en integrale controles uit
maken hebben met financiële
(boetes, dwangsommen, leges,
en handhaven op geconstateerde
processen over de risico’s
uitkeringen, etc.) in relatie tot
overtredingen in relatie tot
in relatie tot de aanpak van
ondermijning actief op.
ondermijning. Wij zorgen
ondermijning.
voor voldoende uitvoeringskracht.
Integere en Veilige Werkomgeving
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
Integere werkomgeving
4.1
4.2
Terug naar overzicht
4.3
4.4
Wij hebben actueel
Wij hanteren protocollen waarin
Wij hebben een actuele geldige
Wij voeren periodiek en
integriteitsbeleid vastgesteld en
beschreven staat hoe te handelen
gedragscode, hanteren deze en
structureel het gesprek over het
geïmplementeerd, hanteren dit,
bij (vermeende) schending van
zijn daarop aanspreekbaar. Deze
thema integriteit – onder meer in
communiceren erover en zijn
integriteit.
geldt voor medewerkers, politieke
relatie tot ondermijning.
erop aanspreekbaar.
ambtsdragers en externen die werk voor onze organisatie verrichten.
4.5
4.6
4.7
4.8
Wij hebben een intern meldpunt
Wij zijn alert op mogelijke
Wij laten voor kandidaat-
Wij adviseren politieke partijen/-
voor het ontvangen van
integriteitsvraagstukken, maken
bestuurders een risicoanalyse
groeperingen een risicoanalyse
interne signalen van mogelijke
deze bespreekbaar en handelen
uitvoeren.
uit te voeren voor
integriteitsschendingen en
daarnaar.
(kandidaat-)raadsleden.
dragen dit actief uit.
4.9
4.10
4.11
Wij hebben in een besluit bepaald
Wij besteden rondom de
Wij nemen in de overeenkomst
welke screeningsmaatregelen
eed- of belofteaflegging van
met ingehuurde medewerkers,
(zoals een VOG/VOG P of VGB)
nieuwe medewerkers specifiek
waarbij geen eed- en
plaatsvinden per profiel of
aandacht aan integriteit en
belofteaflegging plaatsvindt,
functieaspect.
informatieveiligheid, onder meer
een clausule op met een
in relatie tot weerbaarheid en
integriteitsverklaring en
ondermijning.
geheimhoudingsplicht.
Integere en Veilige Werkomgeving
Terug naar overzicht
Veilige werkomgeving
4.12
4.13
4.14
4.15
Wij hanteren een actueel
Wij zorgen voor een veilige
Wij zijn ons bewust van de
Wij weten waar risico’s in onze
agressie-/veiligheidsprotocol.
(fysieke) werkomgeving voor
veiligheidsrisico’s van het
werkprocessen zich bevinden en
onze medewerkers die zowel
verspreiden van de persoonlijke
beschermen onze medewerkers
in- als buiten ons gemeente- of
gegevens van medewerkers
en organisatie actief tegen deze
provinciehuis aan het werk zijn.
uit de gehele organisatie en
risico’s.
minimaliseren deze risico’s.
4.16 Wij zorgen dat er bij bedreiging van medewerkers en politieke ambtsdragers passende (fysieke) (beveiligings)maatregelen getroffen worden.
Communicatie
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
5.1 Wij hanteren een communicatiestrategie gericht op weerbaarheid tegen ondermijning intern richting onze organisatie én extern naar onze samenleving.
Terug naar overzicht
Ondanks dat iedere gemeente en de provincie diens eigen autonome positie heeft en ieder district een eigen identiteit heeft, willen we collectief optreden. Daarbij treden wij op tegen criminelen die misbruik willen maken van legale structuren en daarmee de rechtsstaat aantasten en het vertrouwen van burgers in een integere de overheid uithollen.
Begrippenlijst Cyberveiligheid:
Kwetsbare processen:
Ondermijning:
Deelgebied van informatiebeveiliging. De
Dit zijn functies of processen die betrekking
Ondermijnende criminaliteit is georganiseerde
bescherming van computersystemen, netwerken
hebben op taken, verantwoordelijkheden en
misdaad die gebruik maakt van en infiltratie
en digitale gegevens tegen cyberaanvallen, schade
werkzaamheden die vanwege de aard en inhoud
zoekt in legale structuren en instituties. Daarmee
en ongeautoriseerde toegang.
een risico kunnen vormen voor de integriteit van de
vervagen de grenzen tussen de bovenwereld
organisatie en doelwit kunnen zijn van criminelen.
(legale samenleving) en de onderwereld
Externe inhuur:
Het kan daarbij gaan om gevoelige informatie,
(georganiseerde misdaad). Met de term
Inhuur- en uitzendkrachten. Daaronder verstaan
documenten, besluiten (waaronder beschikkingen),
ondermijning bedoelen wij ondermijnende
we bijvoorbeeld werknemers die via een uitzend-
of financiële middelen. De weerbaarheid van de
criminaliteit en de schadelijke maatschappelijke
of detacheringsbureau werken, zzp’ers, externe
organisatie op met name die processen moet
effecten hiervan op de bovenwereld.
adviseurs, stagiairs, freelancers, tijdelijke inhuur
voldoende zijn geborgd. Oneigenlijke beïnvloeding van
via aanbestedingen en ingeleend personeel van andere overheidsorganisaties. Informatiebeveiliging:
Medewerkers:
besluitvorming(sprocessen):
Ambtenaren van gemeente en provincie en
Besluiten van overheidsorganisaties komen niet op
griffiers.
een legitieme, transparante en democratische wijze
Het geheel van beleid, maatregelen en
tot stand, maar worden onder druk van criminele,
protocollen om de beschikbaarheid, integriteit en
Netwerkbewustzijn:
economische of persoonlijke belangen gestuurd.
vertrouwelijkheid van informatie te waarborgen
Wanneer medewerkers en politieke ambtsdragers
Dit kan door bedreiging, omkoping, chantage,
– ongeacht de vorm waarin die informatie zich
zich bewust zijn van het netwerk waarin zij zich
misleiding of op andere wijze onder druk zetten
bevindt.
begeven. Zij zien zowel de kansen die dit netwerk
van ambtenaren en/of bestuurders.
biedt als de risico’s die het vormt. Ook zijn zij zich Kandidaat-bestuurders:
bewust van de rol die iemands netwerk heeft op
Periodiek:
Eenieder die mogelijk een bestuurdersfunctie
het functioneren als ambtelijk medewerker of
Iets dat op vaste of terugkerende momenten
gaat bekleden als burgemeester, wethouder,
politiek ambtsdrager.
plaatsvindt.
commissaris van de Koning of gedeputeerde.
Politieke ambtsdragers:
Structureel:
Weerbaarheid:
Burgemeester, commissaris van de Koning,
Iets dat vast onderdeel is van de organisatie, het
Het vermogen van publieke organisaties om
wethouders, gedeputeerden, (duo)raads- en
beleid of de werkwijze; verankerd in de structuur.
signalen van ondermijning en ongewenste
commissieleden en leden van Provinciale Staten.
beïnvloeding van het openbaar bestuur te Veilige publieke taak (VPT):
herkennen, daar preventief dan wel repressief op te
Samenwerkingspartners:
Inzet en maatregelen met als doel dat personen
reageren en daarnaast én daardoor te voldoen aan
Andere overheidsinstanties om mee samen te
met een publieke taak hun werk zo veilig mogelijk
de taken en verantwoordelijkheden die zij hebben
werken, niet zijnde gemeenten en provincies.
uit kunnen voeren. Veilige Publieke Taak wordt in
richting de samenleving, zoals het zijn van een
Te denken valt aan:
dit Gelderse Akkoord in alle gevallen gerelateerd
toegankelijke, transparante overheid.
•
Politie
aan de aanpak van ondermijning.
•
Openbaar Ministerie
•
Omgevingsdiensten
Veilige werkomgeving:
Betekent dat een publieke organisatie in staat is
•
Regionaal Informatie- en Expertisecentrum
Daar waar de fysieke, mentale en emotionele
om ondermijnende invloeden tijdig te signaleren,
(RIEC)
gezondheid van werknemers wordt beschermd.
hierop gepast en effectief te reageren—zowel
•
Uitvoeringsorganisaties
Dit betekent dat er maatregelen zijn om
preventief als repressief—en daarbij haar taken en
•
(Horeca)ondernemers
ongevallen, letsel en gezondheidsrisico's te
verantwoordelijkheden richting de samenleving
•
Bedrijfskringen en het Koninklijk Verbond van
voorkomen. Een veilige werkomgeving omvat
kan blijven vervullen op een integere, transparante
Ondernemers
ook dat medewerkers beschermd zijn tegen
en toegankelijke manier.
•
Woningcorporaties
discriminatie of geweld (zowel van binnen- als
•
Agrarische sector
buitenaf).
•
Waterschappen
De gemeentelijke en provinciale organisaties in de
•
Dorpsraden
provincie Gelderland. Dit betreft de verschillende
•
Inwoners/samenleving
teams/afdelingen in de organisaties, het college, de
•
Zorg en onderwijs
gemeenteraad/Provinciale Staten en griffie.
•
Sportverenigingen
“Weerbaar zijn”:
Wij:
WEERBAAR gelderland-zuid samen tegen ondermijnende criminaliteit
Intentieverklaring bij Het Gelders Akkoord, een gezamenlijke Gelderse basisaanpak tegen ondermijning De Gelderse gemeenten en Provincie Gelderland werken al jaren samen met de politie, Belastingdienst, Openbaar Ministerie en Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC) Oost-Nederland aan de aanpak van ondermijning en het vergroten van de weerbaarheid tegen ondermijning. In 2024 hebben de Commissaris van de Koning en de burgemeesters van de districten Gelderland-Midden, Gelderland Zuid en Noord- en Oost-Gelderland binnen de Districtelijke Veiligheidsoverleggen (DVO’s) de wens uitgesproken om gezamenlijk een basisniveau te formuleren om als organisaties weerbaar te zijn tegen ondermijning. De opgaven hiertoe zijn uitgewerkt in het bijgevoegde Gelders Akkoord (GA). Om recht te doen aan de autonomie van de gemeenten en de diversiteit aan organiserend vermogen van gemeentelijke organisaties en de opgaven, is in het GA alleen de opgave (het ‘wat’) geformuleerd. De nadere invulling (het ‘hoe’) volgt binnen de districten en gemeenten. Op 2 september 2025 heeft het College van Gedeputeerde Staten van Gelderland Het Gelders Akkoord vastgesteld. Het Gelders Akkoord komt voort uit een breed gevoelde verantwoordelijkheid en noodzaak om tegenwicht te bieden aan ondermijnende criminaliteit.
Bij dit Gelders Akkoord hoort een intentieverklaring van de deelnemende gemeenten en provincie Gelderland om samen op te treden in de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit en het versterken van de bestuurlijke weerbaarheid. Door deze intentieverklaring te ondertekenen wordt de intentie uitgesproken om de ambities zoals geformuleerd in het Gelders Akkoord binnen de provincie en gemeentelijke organisaties te implementeren en samen te gaan werken in de aanpak van ondermijning. De intentie is nader uitgewerkt in onderstaande punten: -
-
Wij erkennen dat ondermijnende criminaliteit een directe bedreiging vormt voor de integriteit van het openbaar bestuur, de veiligheid van onze samenleving en het vertrouwen van inwoners in de democratische rechtsstaat. Wij zien ondermijning niet enkel als een veiligheidsvraagstuk, maar als een breed maatschappelijk probleem dat vraagt om een domein overstijgende aanpak. Wij committeren ons aan de uitgangspunten en het basisniveau zoals vastgesteld in Het Gelders Akkoord. Dit akkoord vormt voor ons een gezamenlijk kompas voor het versterken van bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid. Wij nemen verantwoordelijkheid voor de implementatie binnen onze organisaties.