Agendabundel
Tekst van het document
De verduurzaming met behulp de OZB-heffing heeft de volgende haken en ogen: • Uitvoerbaarheid is complex: - Gemeente beschikt niet over een overzicht van huizen die zonnepanelen / warmtepompen hebben, privacywetgeving staat het overzicht krijgen mogelijk in de weg - Effect van de voorzieningen op de waarde van woningen is niet ondubbelzinnig vast te stellen. Kan mogelijk zelfs een negatief effect hebben (aangezicht minder aantrekkelijk) - Vraagt om aparte administratieve handelingen • Juridische houdbaarheid is discutabel: - Voor zover bekend zijn er nog geen gemeenten die het daadwerkelijk hebben ingevoerd - Ook is er nog geen jurisprudentie bekend - Het staat op gespannen voet met een aantal algemene uitgangspunten van lokale belastingheffing. Gezien de beperkte voordelen en de haken en ogen adviseren wij de gemeenteraad van Wijchen dit instrument niet in te zetten. We volgen hiermee de lijn die de VNG eerder ook uitzette.
Openbaar 29
4.1 Haalbaarheid en financiële waarde van verduurzaming met OZB
De business case van verduurzaming met de OZB-heffing bevat minimale opbrengst en lage incidentele en structurele uitgaven voor de gemeente Aan het verduurzamen van de OZB zijn uitvoeringskosten verbonden. De kosten als volgt ingeschat: • Eenmalig opzetten, verzamelen informatie: 0,2 fte toewijzing in gemeente. • Structurele uitvoeringslasten 0,2 fte in de gemeente. Hierdoor bedragen de incidentele administratieve lasten per gemeente ongeveer 10.000 euro en structurelere lasten per gemeente ook 10.000 euro per jaar. Per saldo heeft het OZB-instrument nauwelijks financiële effect, op zowel de gemeente als op de woningeigenaren. Mogelijk ontstaat er wel een psychologisch effect (‘groene pluim’). Hiervoor gebruiken we de volgende uitgangspunten: • Gemeente Wijchen hanteert voor OZB-heffing de opbrengstenmethode. De totale opbrengst wordt bij de begroting vastgesteld, het tarief per individuele eigenaar wordt daarvan afgeleid. • Of het voordeel voor eigenaren met energiespullen ten koste gaat van de gemeentelijke begroting of wordt opgebracht door eigenaren zonder energiespullen, is een politieke afweging van de gemeenteraad. • Een budgettair neutraal scenario voor de gemeente, waarbij er een (beperkte) verschuiving van lasten tussen eigenaren is.
Openbaar 30
4.2 Mogelijke opbrengst OZB bij ontwikkeling windpark
Opbrengsten voor de gemeente door heffing OZB van een windpark kunnen oplopen maar worden beperkt door een correctie in het Gemeentefonds Volgens gemeente Wijchen wordt momenteel het plan uitgewerkt om bij Bijsterhuizen een windmolenpark met drie turbines te ontwikkelen met opgesteld vermogen van in totaal 10.5 MW (tiphoogte van 180 meter en vermogen van 3,5 MW per turbine). Volgens het plan wil men ook een zonnepark en zon op daken realiseren. Omdat windmolens ook OZBplichtig zijn, wordt dit voorbeeld gebruikt ter illustratie van de inkomsten die de gemeente kan genereren middels de OZB-heffing. Een overzicht van geschatte waarden en opbrengsten staat hiernaast weergegeven.
De winst die na correctie door de OZB-heffing wordt gemaakt gedurende de levensduur daalt hierdoor naar 119 duizend euro (gemiddeld €7 duizend per jaar of €40 duizend per windmolen). Doorgaans wordt door gemeenten echter minder OZB of leges geheven ter verbetering van de business case van duurzame projecten.
Standaard windturbines met een vermogen tussen 3 en 6MW hebben werktuigenvrijstelling van 35%*. De WOZ-waarde van de windturbines is daarom ongeveer 65% van de totale investeringswaarde. De totale investeringskosten voor 3 windmolens is volgens de gemeente ongeveer 12,5 miljoen euro. Met een gemiddelde levensduur van 17 jaar en een restwaarde van 10%, zal de WOZ-waarde per jaar afnemen (in tegenstelling tot huizen) en daarmee de jaarlijkse OZB-opbrengst. De OZB tarieven voor eigenaar en gebruiker van niet-woningen (Wijchen 2020) worden beiden in rekening gebracht. De totale opbrengst schatten we na 17 jaar op 355 duizend euro. Dat is ongeveer een 1,2 ton per windturbine over de gehele levensduur of gemiddeld €7000 per turbine per jaar. Echter wordt gemeentelijk vastgoed ook als inkomstenmaatstaf meegenomen bij de algemene uitkering van het Gemeentefonds. Dat betekent bij een hogere hoeveelheid vastgoed er minder uitgekeerd wordt door het fonds. Voor Wijchen betekent dit een mindering van 0,127% (gebruikers) en 0,1576% (eigenaren) van het OZB tarief. *Taxatiewijzer en kengetallen DEEL 12 Duurzame energie (Windturbines en zonne-energiecentrales) (https://www.wozdatacenter.nl/TaxatieWijzer/)
Waarde
Eenheid
Investeringskosten (en geïndexeerd naar 2024)
12.5; 13.5
miljoen euro
Gemiddelde prijs per windmolen (3,5 MW)
4,16
miljoen euro
Geschatte WOZ-waarde windmolenpark in 2024 (65%)
8,8
miljoen euro
Levensduur en restwaarde
17 jaar; 10%
OZB tarief eigenaar niet-woning (Wijchen)
0,24%
OZB tarief gebruiker niet-woning (Wijchen)
0,19%
Jaarlijkse inkomsten in 2024 en 2040
37,7 en 5,8
duizend euro
Totale geschatte opbrengst OZB 2024-2040
355
duizend euro
Totale geschatte opbrengst OZB 2024-2040 na correctie
119
duizend euro Openbaar 31
5
Uitgelicht: Gemeentelijk elektriciteits- en warmtebedrijf
Openbaar 32
5.1 Juridisch kader
Gemeenten kunnen en mogen een gemeentelijk elektriciteits- of warmtebedrijf oprichten onder bepaalde voorwaarden beschreven in de Elektriciteits- en Warmtewet Gemeenten moge zelf een elektriciteits- of warmtebedrijf oprichten als zij voldoen aan onderstaande voorwaarden: Gemeentelijk elektriciteitsbedrijf • De markt voor productie van elektriciteit is in beginsel vrij; een gemeente mag zelf elektriciteit produceren (klik hier voor relevante wet- en regelgeving voor windenergie). • Voor de levering van elektriciteit is in ieder geval van belang de Elektriciteitswet 1998, hoofdstuk 8, § 1a. Vergunningen voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers (klik hier voor meer informatie). Gemeentelijk warmtebedrijf • De markt voor productie van warmte is in beginsel vrij. Voor het opwekken en leveren van warmte is in ieder geval van belang de Warmtewet, hoofdstuk 2 Levering van warmte (klik hier voor meer informatie). • Als warmte wordt geleverd aan consumenten of aan zakelijke klanten met een aansluiting kleiner dan 100 kW moet het warmtenet worden aangemeld bij ACM; als aan meer dan 10 klanten én meer dan 10.000 gigajoules per jaar wordt geleverd, is een vergunning nodig. Een leverancier moet in ieder geval aan bepaalde organisatorische, financiële en technische kwaliteiten voldoen. Openbaar 33
5.2 Rollen en posities
De rol die gemeenten aannemen in de productie of levering van elektriciteit of warmte heeft grote invloed op de mate van gemeentelijke regie in de waardeketen Er zijn verschillende vormen van gemeentelijke energiebedrijven bekend. De vorm en de positie die de gemeente inneemt, verschilt sterk van
i)
De plek de waardeketen waar de gemeente bij betrokken is
ii)
De mate van samenwerking / en sturing vanuit de gemeente in en op waardeketen
De waardeketen met warmteproductie-, levering- en consumptie ziet er op hoofdlijnen als volgt uit:
Geldstroom
Warmtestroom
Organisatie van de waardeketen en mogelijke gemeentelijke rollen De organisatie van deze waardeketen in de elektriciteitsmarkt verschilt sterk van de organisatie van de waardeketen in de warmtemarkt. De elektriciteitsmarkt is in Nederland gereguleerd, met een belangrijke rol voor de netbeheerder als nutsbedrijf. De netbeheerder heeft het monopolie op het transport van elektriciteit, waar die een vast tarief voor vraagt. In de levering van elektriciteit zijn verschillende bedrijven die energie aanbieden. Als gemeente kan je daarmee een rol oppakken als elektriciteitsproducent en/of als elektriciteitsleverancier.
In de warmtemarkt is er o.a. vanwege de regionale/lokale scope van warmtelevering geen nutsbedrijf aangewezen. In Nederland zijn er voornamelijk marktpartijen actief die in de gehele warmteketen dienstverlening aanbieden met een geïntegreerd warmtebedrijf, dan wel samenwerking zoeken met andere marktpartijen in delen van de keten. Als gemeente kan je op alle plekken in de keten een rol innemen. Deze voorbeelden zijn ook bekend. Zo zijn er gemeenten die een rol pakken in de gehele geïntegreerde keten, of in de energieopwek, transport, distributie en levering van warmte (zie volgende slide).
Openbaar 34
5.2 Rollen en posities
Er bestaan diverse voorbeelden van gemeentelijke participatiemodellen in de Nederlandse warmtemarkt Volledige publiek eigendom
Producent
Publiek net wat inkoopt bij private warmteproducent
Netwerk-
Netbeheer-
eigenaar
der
Leverancier
Publiek/private producent en publiek/privaat net Producent
Netwerkeigenaar
Netbeheerd er
Producent
Netwerk-
Netbeheer-
eigenaar
der
Leverancier
Publiek net via gemeentelijk warmtebedrijf Leverancier
Producent
Netwerk-
Netbeheer-
eigenaar
der
Leverancier
Verschillende industriële bedrijven uit Rotterdamse havengebied
Publiek eigendom
Privaat eigendom
Openbaar 35
5.3 Samenwerking met de markt
De rol die gemeenten aannemen in de productie of levering van elektriciteit of warmte heeft grote invloed op de mate van gemeentelijke regie in de waardeketen Er is een veelvoud aan varianten voor samenwerking met marktpartijen denkbaar en mogelijk. De mate van ‘samenwerking’, ‘sturing’ en ‘risico dragen’ die de gemeente hierin wil oppakken, is bepalend voor deze keuze. Het spectrum loopt van een ‘transactie’, waarin de mate van samenwerking, sturing en risico voor de gemeente gering is, tot aan een fusie of overname van een (markt)partij, waarin de mate van samenwerking, sturing en risico dragen hoog is. In onderstaand figuur zijn deze verschillende vormen weergegeven.
Risicodragend participeren
Wanneer de gemeente Wijchen rendement wil behalen, is risicodragend participeren gewenst. De laatste drie mogelijke samenwerkingsvormen die hierboven zijn weergegeven liggen dan voor de hand: ‘joint venture’, ‘aandeelhouder’ of ‘fusies en overnames’. In de vorige slide zijn een aantal voorbeelden van gemeenten die met joint ventures, publieke aandelen en overnames een gemeentelijk warmtebedrijf zijn gestart. In de volgende slide zijn een aantal voorbeelden opgenomen van gemeenten die met joint ventures en publieke aandelen een gemeentelijk elektriciteitsbedrijf zijn gestart i.s.m. met coöperaties en/of andere bedrijven,
Openbaar
5.3 Samenwerking met de markt
Er bestaan diverse voorbeelden van gemeentelijke participatiemodellen in de Nederlandse elektriciteitsmarkt Producent
Producent
Netwerk-
Netbeheer-
eigenaar
der
Netwerk-
Netbeheer-
eigenaar
der
Leverancier
Leverancier
*Bron: Hier opgewekt
• Tegenstroom (Energie Bedrijf Haarlemmermeer BV) is opgericht door de gemeente Haarlemmermeer. De gemeente heeft 99% van de aandelen. Het is een sociale onderneming zonder winstoogmerk. Tegenstroom wekt samen met inwoners en ondernemers elektriciteit op en zij levert deze energie ook aan inwoners en ondernemers.
• De Achterhoekse Groene Energie Maatschappij (AGEM)* is als maatschappelijke onderneming in handen van acht gemeenten in de Achterhoek en vijftien lokale energiecoöperaties. AGEM werkt samen met vergunninghoudende energieleverancier Anode die stroom inkoopt van lokale coöperaties en collectieve stroom en gas contracten aanbiedt. Ze fungeert ook als energiedienstenbedrijf en participeert daarnaast (50%) in zonneveld Lievevelde (5 MWp).
Openbaar 37
5.4 Participatie vanuit de maatschappij
Participatie vanuit de maatschappij kan consumerend, stimulerend of participerend zijn Rol van de inwoner Als gevolg van de energietransitie is de rol van inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven in het energiesysteem groter geworden. Naast afnemers van energie (elektriciteit, gas en warmte) zijn inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven ook steeds vaker producenten. De sterke groei van de energiecoöperaties laat zien dat (een deel van) de maatschappij in beweging is. Hoewel de meeste energiecoöperaties actief zijn in de opwek van elektriciteit, zijn er ook warmte-initiatieven bekend rondom biogas en/of initiatieven uit de wijk gericht op aansluiting op lage temperatuurverwarming. We zien drie mogelijke rollen voor inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven (naast de traditionele energiebedrijven) in de elektriciteit- en warmtemarkt voor ons. Passief Rol
Toelichting
Consumerend
Inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven nemen elektriciteit of warmte af.
Stimulerend
Inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven zijn actief in zijn wijk/omgeving met het stimuleren van de energietransitie en daarmee betrokken bij activering van andere inwoners en organisaties en vergroting van de bewustwording en vraagbundeling.
Participerend (zelf doen)
Inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven worden (mede)-eigenaar of aandeelhouder van een energiebedrijf dat energie produceert (bijvoorbeeld collectieve biomassakachels of bodembronnen; momenteel veelal kleinschalig).
Actief Openbaar 38
5.4 Participatie vanuit de maatschappij
Er bestaan diverse voorbeelden van maatschappelijke participatiemodellen in de Nederlandse elektriciteitsmarkt Producent
Producent
Producent
Netwerk-
Netbeheer-
eigenaar
der
Netwerk-
Netbeheer-
eigenaar
der
Netwerk-
Netbeheer-
eigenaar
der
Leverancier
Leverancier
Leverancier
• Eneco (leverancier, 90%) en coöperatie Om (leverancier, 10%) leveren vanaf 2019 jaarlijks 57 GWh aan de gemeente Den Haag. Om werkt hiervoor samen met lokale energiecoöperatie Energiek 070. Eneco en Om willen met o.a. zonne-opwek binnen de gemeentegrenzen elektriciteit opwekken, bijvoorbeeld gericht op levering aan stadsdeelkantoren.
• De Noordhollandse Energieoöperatie werkt samen met energieleverancier Greenchoice met als doel een volledig duurzaam Noord Holland. NHEC stimuleert zonne- en windprojecten in NoordHolland (zowel bij particulieren en bedrijven, centraal en decentraal) en zijn betrokken bij Poldermolen Wieringermeer.
• Energie Coöperatie Durabel is een initiatief van een aantal bewoners uit Zuidwolde (gemeente Het Hogeland) om zowel energiebesparing als energieproductie te stimuleren. EC Durabel wil energie opwekken en is ook aangesloten bij Energie VanOns (een coöperatieve energieleverancier in de drie noordelijke provincies). Ook geeft EC Durabel voorlichting over energiebesparing en –productie. Bij opwek en levering is geen private partij betrokken. Openbaar 39
6
Bijlagen
Openbaar 40
A. Beschrijving maatregelen
Per gemeentelijk instrument wordt het volgende per slide beschreven: • Beschrijving (inclusief voorbeeld uit praktijk) • Juridisch kader • Mogelijke opbrengst: - Hoe zou het geld kunnen opleveren ◦ Voor de gemeente ◦ Voor de gemeenschap
- Schatting hoeveelheid revenu • Mate van uitvoerbaarheid
Openbaar 41
A.1 Ontwikkelbedrijf grond Een ontwikkelbedrijf grond verkoopt grond van de gemeente aan partijen die deze willen inzetten voor het opwekken van energie.
Voorbeelden: Gelderland, Limburg, Midden-Drenthe.
De gemeente verkoopt gronden aan partijen die deze willen inzetten voor het opwekken van energie. De opbrengsten van de verkoop komen ten goede van de gemeente. Mogelijk kan de gemeente een hogere prijs vragen bij kansrijke energieopwek. De opbrengsten uit dit instrument komen niet ten goede aan de inwoners. Mogelijk wordt de hogere prijs doorberekend aan de inwoner. Schatting revenu
Link met praktijkvoorbeeld
Dit is sterk afhankelijk van de hoeveelheid grond en voor welke energieopwek de grond wordt gebruikt.
Grondslag: artikel 160 Gemeentewet Aandachtspunten: • Gelijkheidsbeginsel: de gemeente moet aantonen dat sprake is van ongelijke gevallen als zij een hogere prijs vraagt voor sommige ontwikkelingen. • Wet Markt & Overheid: gedragsregels om een gelijk speelveld tussen overheden en ondernemingen te creëren
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
• Dit instrument sluit aan op de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring
• Als het instrument niet goed en precies wordt uitgewerkt, ontstaan mogelijk financiële risico’s.
Openbaar 42
A.2 Gemeentelijk warmtebedrijf De gemeente neemt deel in een bedrijf dat grote investeringen doet in warmte, zoals bij geothermieboringen. Voorbeelden: Purmerend, Hengelo, Rotterdam
Over aandelen wordt dividend uitgekeerd. Aandelen kunnen later mogelijk met winst worden verkocht. Mogelijk zorgt het gemeentelijk warmtebedrijf voor een lagere energierekening van inwoners. Schatting revenu
Link met praktijkvoorbeeld
Kader: Warmtewet, Warmtebesluit, Warmteregeling Aandachtspunten: • Wet Markt & Overheid: gedragsregels om een gelijk speelveld tussen overheden en ondernemingen te creëren
Afhankelijk van type warmtebron kan de opbrengst oplopen tot maximaal 10-15 miljoen euro per jaar. De terugverdientijd is minimaal 7 jaar en vereist naast de warmtebron ook extra investeringen in een transport- of distributienet.
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
• Dit instrument kent een hoge organisatorische complexiteit. • Warmtebedrijven van andere overheden hebben grote financiële (negatieve) gevolgen voor die overheden.
Openbaar 43
A.3. Gemeentelijk elektriciteitsbedrijf De gemeente richt een eigen energiebedrijf op.
Voorbeelden: Gemeentelijk Groen Energiebedrijf Haarlemmermeer.
Over aandelen wordt dividend uitgekeerd. Aandelen kunnen later mogelijk met winst worden verkocht. Mogelijk zorgt het gemeentelijk elektriciteitsbedrijf voor een lagere energierekening van inwoners. Schatting revenu
Link met praktijkvoorbeeld
Afhankelijk van de type opwek kan de opbrengst oplopen tot maximaal 10-15 miljoen euro per jaar. De terugverdientijd is minimaal 7 jaar en vereist naast de elektriciteitsopwek ook extra investeringen in aanpassingen in het elektriciteitsnet.
Kader en aandachtspunten: • Wro en coördinatieregelingen • Wabo en vergunningen • Elektriciteitswet • Wet Markt & Overheid: gedragsregels om een gelijk speelveld tussen overheden en ondernemingen te creëren
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
• Dit instrument kent een organisatorische complexiteit, waar de gemeente nog weinig ervaring mee heeft.
Openbaar 44
A.4 Gemeentelijk elektriciteitsbedrijf (i.s.m. coöperatie) Burgers richten middels een coöperatie een energiebedrijf op.
Voorbeelden: Lokaal duurzaam energiebedrijf Betuwe
De opbrengsten uit dit initiatief komen niet ten goede aan de gemeente. Het elektriciteitsbedrijf wekt energie op en kan zorgen voor een lagere energierekening of winstdeling als opgewekte energie wordt verkocht. Schatting revenu
Link met praktijkvoorbeeld
Afhankelijk van de type opwek kan de opbrengst oplopen tot maximaal 10-15 miljoen euro per jaar. De terugverdientijd is minimaal 7 jaar en vereist naast de elektriciteitsopwek ook extra investeringen in aanpassingen in het elektriciteitsnet. De opbrengst van de opwek komt ten goede aan de inwoners.
Kader: /
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
Aandachtspunten: /
•
•
De uitvoerbaarheid van dit instrument hangt in grote mate af van de burgers die het elektriciteitsbedrijf oprichten. Dit instrument kent een gemiddelde organisatorische complexiteit.
Openbaar 45
A.5 Vastgoed overheid zelf inzetten voor energieopwek De gemeente zet haar daken in voor het opwekken van energie.
e.a.
Voorbeelden: Oss, Den Bosch, Nijmegen, Den Haag, Amsterdam
Een lagere energierekening en/of opbrengsten door energie te verkopen. De opbrengsten uit dit instrument komen niet ten goede aan de inwoners.
Link met praktijkvoorbeeld
Schatting revenu We schatten het revenu laag in, doordat de gemeente maar een beperkt dakoppervlak bezit om energie op te wekken. Dit is niet gekwantificeerd en is een inschatting.
Grondslag: artikel 160 Gemeentewet
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
Aandachtspunten: • Wabo en vergunningen • Elektriciteitswet • Wet Markt & Overheid: gedragsregels om een gelijk speelveld tussen overheden en ondernemingen te creëren
• Er zijn weinig financiële risico’s gemoeid met dit instrument. • Er is weinig inhoudelijke expertise nodig voor dit instrument. • Het instrument sluit niet volledig aan bij de gemeentelijke ervaring.
Openbaar 46
A.6 Vastgoed overheid inzetten voor energieopwek (met ESCOconstructie of lease) De gemeente gebruikt ESCO om vastgoed te verduurzamen. Een ESCO is een externe partij die met een abonnementsvorm investeert in verduurzaming van vastgoed.
Voorbeeld: Gemeente Gooise Meren Link met praktijkvoorbeeld
Een lagere energierekening. De opbrengsten uit dit instrument komen niet ten goede aan de inwoners. Schatting revenu Volgens Kadernota vastgoed 2020-2025 gemeente Wijchen, heeft veel van het gemeentelijk vastgoed in Wijchen al een groen energielabel. Doordat het gebouwenportfolio bovendien beperkt is en ook opbrengst aan de ESCO ten goede komt, schatten wij het revenu voor de gemeente laag in.
Grondslag: artikel 160 Gemeentewet
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
Aandachtspunten: • Aanbestedingsrecht • Overeenkomstenrecht
• De gemeente heeft geen ervaring met dit instrument. • Een ESCO-constructie of lease is complex en moet juridisch en financieel goed worden uitgewerkt.
Openbaar 47
A.7 Concessie dienstverlening marktpartij(en) Een of meerdere marktpartijen die een concessie krijgt om inwoners of ondernemers te benaderen voor dienstverlening, bijvoorbeeld voor het plaatsen van zonnepanelen. Voorbeelden: Zoncoalitie Amsterdam
De opbrengsten van de verkoop komen ten goede aan de gemeente. Mogelijk krijgen inwoners lagere prijs voor diensten in concessie.
Link met praktijkvoorbeeld
Schatting revenu We schatten het revenu voor de gemeente beperkt in omdat de opbrengst uit een concessie verwaarloosbaar lijkt. Opbrengsten van verkoop van energie- of technologie komen niet ten goede aan de gemeente maar aan de desbetreffende marktpartijen.
Grondslag: artikel 160 Gemeentewet
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
Aandachtspunten: • Aanbestedingswet • Privacywetgeving
• Dit instrument kent een gemiddelde organisatorische complexiteit • Dit instrument sluit niet goed aan op de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring • Er zijn weinig financiële risico’s
Openbaar 48
A.8 Leges verhogen De gemeente kan de leges verhogen voor bepaalde duurzame ontwikkelingen (bijvoorbeeld ontwikkelingen die met name door commerciële ontwikkelaars worden geïnitieerd). Er bestaan echter alleen voorbeelden van het verduurzamen door middel van verlagen van leges:
De gemeente ontvangt hogere leges van commerciële ontwikkelaars. Een lege mag echter niet de totale kosten overtreffen, oftewel: gemeenten mogen geen winst maken met leges. Mogelijk worden de hogere leges doorberekend aan de inwoner.
Link met praktijkvoorbeeld
Schatting revenu Omdat een lege nooit de totale kosten mag overtreffen is er geen winst te behalen met het verhogen van leges.
Grondslag: artikel 229 Gemeentewet
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
Aandachtspunten: • Gelijkheidsbeginsel: de gemeente moet aantonen dat sprake is van ongelijke gevallen als zij een hogere prijs vraagt.
• Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring
• Er zijn weinig financiële risico’s
Openbaar 49
A.9 OZB-heffing Correctie woningwaarde bij heffing van OZB voor investeringen in duurzame opwek.
Voorbeelden: Onderzoek VNG Link met praktijkvoorbeeld
Voor de gemeente kan de OZB-opbrengst gelijk blijven, het maatschappelijk effect schatten wij laag in. Er kan een beperkte lastenverschuiving tussen woningeigenaren ontstaan. Los van het ‘vergroenen’ van de OZB kunnen de gemeenteraden ook besluiten de OZB ‘gewoon’ te verhogen. Dit is een politieke afweging die verder buiten de reikwijdte van dit onderzoek valt. Schatting revenu We schatten de opbrengst van het verhogen van de OZB laag in (hoofdstuk 4).
Kader: paragraaf 2 hoofdstuk XV Gemeentewet
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
Aandachtspunten: het verkrijgen van juiste informatie over woningeigenaren die maatregelen voor energieopwekking (zonnepanelen, warmtewisselaars etc.) hebben toegepast is een knelpunt. Het bepalen van het effect hiervan op de woningwaarde idem dito.
• Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring
• Er zijn weinig financiële risico’s • Het goed en rechtmatig inzetten van dit instrument is complex. • Het instrument sluit mogelijk niet aan bij de financieringsbehoefte
Openbaar 50
A.10 Rioolheffing De gemeente verduurzaamt de rioolheffing.
Voorbeelden: tientallen gemeenten maken de rioolheffing afhankelijk van waterverbruik en van het afkoppelen van hemelwaterafvoer. Brede rioolheffing kan dekking opleveren voor projecten voor het omgaan met hitte- en klimaatstress.
In beginsel zijn de revenuen nooit hoger dan de kosten. Mogelijk worden nog niet alle mogelijke kosten in Wijchen onder de rioolheffing gebracht. Extra investeringen in bijvoorbeeld waterberging kunnen wel, onder voorwaarden, vanuit rioolheffing betaald worden. Schatting revenu We schatten de inkomsten door de rioolheffing laag in.
Grondslag: artikel 228a Gemeentewet
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
Aandachtspunten: rioolheffing is een gebonden dekkingsmiddel. Inkomsten uit de rioolheffing mogen alleen aan een beperkt aantal doelen besteed worden en mogen nooit meer dan kostendekkend zijn.
• Dit instrument sluit aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring
• Er zijn geen tot weinig financiële risico’s
Openbaar 51
A.11 Baatbelasting De gemeente introduceert de baatbelasting. Schatting revenu Voorbeelden: de Drechtsteden hebben onderzocht wat de mogelijkheden zijn om investeringen in een warmtenet vanuit baatbelasting te betalen.
Link met praktijkvoorbeeld
Grondslag: artikel 222 Gemeentewet Aandachtspunten: de kans is zeer reëel dat baatbelasting niet stand houdt voor de rechter. Het juridische risico is aanzienlijk. Om die reden kiest de Drechtsteden er voor de mogelijkheden niet verder uit te werken.
De revenuen zijn kostendekkend t.o.v. de investeringen die uit de belasting betaald worden. Daarmee is dit bijvoorbeeld voor het aanleggen van warmtenetten een interessante optie. Omdat het bij particuliere woningeigenaren de zorg voor het financieren van de investering weghaalt en feitelijk een vast bedrag per jaar in rekening brengt. Gezien de risico’s en haken en ogen in de uitvoering zijn er tot heden nog geen gemeenten geweest die voor dit instrument hebben gekozen.
In het verlengde van de huidige gemeentelijke competenties
• Dit instrument sluit niet aan bij de huidige gemeentelijke organisatie en ervaring
• Er zijn grote financiële en juridische risico’s
Openbaar 52
B. Potentieelanalyse Zie volgende twee slides.
Openbaar 53
Wijchen
Huidig (TJ)
Korte termijn (2020-2025)
Middellange termijn (2025-2035)
Totale vraag 3200 Wijchen: huidig en potentie Vraag gebouwde omgeving 2200 Vraag
Besparing
Lange termijn (2035-2050)
2112*
Aardgas
1586
1523*
Elektriciteit
624
599*
Totaal
-
727
Aardgas
-
406
Elektriciteit
-
321
*Business-as-usualscenario inclusief groeicijfers van CBS tot 2035. Bron: https://www.cbs.nl/nlnl/nieuws/2019/37/sterke-groei-insteden-en-randgemeenten-verwacht Overige bronnen:
• Roadmap Energieneutraal 2040 gemeente Wijchen (2015)
Elektriciteit Wind
0
670
Zonneweides
0
670
Zon op daken
11,5
Biomassa
10
255-400 61
• Vergezicht gemeente Wijchen energieneutraal 2040 (2017) • Visie op zonne-energie uit (2019)
• Gelderland Warmteatlas
0
670
Warmte Aanbod
Geothermie (<2800)
0
0
0
300-600
Ultradiepe geothermie
0
0
0
0
Restwarmte
0
50
1200
Warmtepomp
0
WKO
0
Riothermie (TEA)
0
5
Bodemenergie
0
160
Oppervlaktewater (TEO)
0
600
0
185
185
0
0
160 Openbaar 54
C. Interview Energiecoöperatie Leur
Algemeen: ECL en verduurzaming in Wijchen Over ECL • Vijf jaar geleden begonnen met 200 zonnepanelen op een zorgboerderij. Vervolgens meerdere gemeentelijke daken gevuld met zonnepanelen, o.a. van sociaal-cultureel centrum en het sportcentrum. • Totale opbrengst huidige projecten is ~900 MWh per jaar.
• Deelname aan dit project wordt op korte termijn besproken met de leden van ECL. • ECL streeft naar 50% burgerparticipatie zoals in het Klimaatakkoord is vastgesteld.
• Provincie Gelderland verleent 20% investeringssubsidie voor alle projecten van alle duurzaamheidsprojecten in de provincie.
Leden en werkwijze • Momenteel ongeveer 150 leden. Er wordt gebruik gemaakt van crowdfunding en wordt bestuurd door vrijwilligers. • Verkoop van ‘stroomdelen’ aan leden, van 300,- per stuk. Gedurende 15 jaar krijgen inleggers dan 33,- per jaar terug, dus de inleg met rente. • Voor ieder project maakt ECL gebruik van de SDE+-subsidie. • ECL wil zo veel mogelijk mensen betrekken. Inleggen voor zomaar een ton aandeel in een project is dus niet te bedoeling. Hiervan verschillen ze van andere coöperaties. Opschaling • Een paar jaar geleden wilde ECL niet deelnemen aan een wat groter project (4 windmolens, 15 miljoen euro) geïnitieerd door Pure Energie.
Rol van de gemeente • Gemeente stelt bij uitgevoerde zonneprojecten van ECL gemeentelijke daken tot haar beschikking. De desbetreffende stichting die zich daar huisvest huurt de zonne-installatie en ontvangt stroom gedurende 15 jaar. ECL ontvangt inkomsten door de verhuur en de SDE+-subsidie. Na 15 jaar wordt de gemeente eigenaar van de installatie. • Verder faciliteert de gemeente het project door juridische medewerking of incidentele uitdagingen. Er worden geen structurele bijdragen verleend aan projecten. • Vijf keer per jaar bestuurlijk overleg. ECL fungeert als sparringspartner voor wethouder. ECL wordt vaak makkelijk genoemd in documenten van de gemeente.
• Nu begint ECL te denken in grotere projecten. Momenteel weer in gesprek met Pure Energie over 50/50% deelname aan Zonnepark Bankhoef (15-20 ha zonnepark; 16 miljoen euro). Hiervoor zou 15-20% van hun deelname gefinancierd kunnen worden door crowdfunding. Vertrouwelijk 55
C. Interview Energiecoöperatie Leur
Gemeentelijk energiebedrijf en joint-ventures Mogelijkheid gemeentelijk energiebedrijf • De gemeente wilde onderzoeken of ze zelf zonnepanelen zelf wilde neerleggen. Uiteindelijk is toch besloten dit door ECL te laten doen. • ECL heeft niet een bepaald beeld van het opzetten van een gemeentelijk energie- of warmtebedrijf. Wel ziet ECL twee risico’s: - Als de gemeente zélf projectontwikkelaar wordt, kan er een conflict ontstaan, omdat de gemeente ook de instantie is die vergunningen moet verlenen. - Er heerst twijfel bij ECL of de gemeentelijke organisatie voldoende is ingericht/geëquipeerd om een energie-/warmtebedrijf te beginnen.
Joint-venture? • Samenwerking met de gemeente zou ECL afzetten tegen samenwerking met een commerciële partij, zoals Pure energie. • Als zou betekenen dat opbrengst uit projecten dan weer in andere lokale verduurzamingsprojecten gestopt zou worden, zou ECL open staan voor samenwerking. Maar omdat ECL nu met een groot project bezig is, zou dat niet per direct kunnen. • De regie hierin ligt wat ECL betreft bij de gemeente.
Visie van gemeente
• In de Zonnevisie van de gemeente is opgenomen dat 30 ha zonnepanelen gerealiseerd kunnen worden. Hiervan zijn al 11 ha vergeven en de rest wordt gevuld met het Bankhoef-park. Er is nog geen beslissing genomen over de vergunningsverlening van overige initiatieven. Momenteel zijn er voor ongeveer 80 ha bestaande zonneinitiatieven. • Gezien de beperking van maximaal aantal hectare zonnevelden en een vertraging in de evaluatie van de Gedragscode windenergie (toegezegd uiterlijk dec. 2019) zou ECL wat meer vaart van de gemeente willen zien. Zo worden huidige kansen mogelijk niet benut.
Vertrouwelijk 56
www.berenschot.nl /berenschot
Openbaar 57
1 Bijlage 2: 19 37431 Motie 2 D66 PvdA K8W - Vergroening OZB.pdf
De Gemeenteraad van Wijchen 19 37431 Programmabegroting 2020
Motie 2
Vergroening OZB Motie van de fracties van D66 Wijchen, PvdA Wijchen en Kernachtig Wijchen Eerste indiener motie: Emmy Wittenberg De gemeenteraad van de gemeente Wijchen in openbare vergadering bijeen op 7 november 2019. De gemeenteraad, gehoord de beraadslaging, Constaterende, dat • •
De gemeente Wijchen in 2040 energieneutraal wil zijn en dat daartoe alle zeilen bijgezet moeten worden; Energiebesparing bij huizen en bedrijfspanden, zoals isolatie en het opwekken van duurzame energie, bijdraagt aan het behalen van de klimaatdoelstelling.
Overwegende dat, • • • •
De huidige manier waarop de onroerendezaakbelasting (OZB) wordt geheven geen rekening houdt met de duurzaamheid van een woning of bedrijfspand; Er voor bedrijven een energie-investeringsaftrek is voor de vennootschapsbelasting maar niet voor de OZB; Een financieel voordeel voor inwoners en bedrijven een prikkel kan zijn om bij te dragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente; Ook de VNG oproept duurzame alternatieven binnen de OZB af te wegen.
Roept het college van B&W op om: • •
•
De mogelijkheden te onderzoeken om de wijze van OZB heffen voor inwoners en bedrijven te vergroenen; Daarbij diverse middelen te overwegen (zoals energielabel, investeringsaftrek van duurzaamheidsmaatregelen op de WOZwaarde, netto afname van gas, water en licht, of andere criteria); De raad daarover uiterlijk 1-5-2020 te informeren en mogelijke scenario’s voor te leggen.
2 en gaat over tot de orde van de dag. Namens de fracties van: D66 Wijchen, Emmy Wittenberg PvdA Wijchen, Peter Gatzen Kernachtig Wijchen, Twan van Bronkhorst
1 Bijlage 3: 19 37431 Motie 3 K8W PvdA D66 - Energiewinning in eigen beheer.pdf
De Gemeenteraad van Wijchen 19 37431 Programmabegroting 2020
Motie 3
Energiewinning in eigen beheer Motie van de fracties van Kernachtig Wijchen, PvdA Wijchen, D66 Wijchen Eerste indiener motie: Twan van Bronkhorst De gemeenteraad van de gemeente Wijchen in openbare vergadering bijeen op 7 november 2019. De gemeenteraad, gehoord de beraadslaging, Overwegende dat: • De structurele inkomsten van de gemeente Wijchen onder druk staan, terwijl er structurele middelen nodig zijn om op termijn stijgende structurele kosten te kunnen opvangen. • De gemeente Wijchen er verstandig aan doet om ook vanuit ondernemersperspectief naar de begroting te kijken, met andere woorden: ‘Hoe kunnen we geld verdienen voor en namens de Wijchense gemeenschap?’ • Er op dit moment veel initiatieven op stapel staan als het gaat om het opwekken van duurzame energie, waarbij de gemeente veel geld laat liggen richting marktpartijen. • Het draagvlak voor het plaatsen van windmolens, zonnepanelen en andere energiebronnen veel groter is als inwoners zelf mede-eigenaar zijn. • Op veel plekken in Europa met succes gemeenten zelf initiatieven hebben ontplooid in het opzetten van een lokaal/regionaal energiebedrijf. Constaterende dat: • De gemeente Wijchen op dit moment een passief beleid hanteert als het gaat om het participeren in de opwekking van energie.
• Als gevolg hiervan de gemeente Wijchen inkomsten misloopt, omdat zij geen regie voert op het gebied van energiewinning, waardoor derden er grotendeels met de opbrengst vandoor gaan. • De gemeente Wijchen moet gaan kijken naar bronnen van inkomsten nu bijv. de opbrengsten uit de bouwgrondexploitatie Bijsterhuizen opdrogen.
2 Roept het college op: • Een oriënterend onderzoek te starten om te bekijken of en hoe het voor de gemeente Wijchen binnen de vigerende wet- en regelgeving mogelijk is zelfstandig energie op te wekken waarbij de revenu voor het grootste gedeelte ten goede komt aan Wijchen en haar gemeenschap. • Dit onderzoek te presenteren aan de raad uiterlijk 1 juni 2020. • Te bekijken of onze partnergemeente Druten wil participeren in dit onderzoek. • Te bekijken of het beleid als het gaat om het niet zelfstandig ontwikkelen van energiewinning nog houdbaar is in relatie tot de uitdagingen die ons te wachten staan op het gebied van duurzaamheid en de lange termijn begroting. en gaat over tot de orde van de dag. Namens de fracties van Kernachtig Wijchen, Twan van Bronkhorst PvdA, Peter Gatzen D66, Emmy Wittenberg