Agendabundel

Op basis van de huidige subsidiebijdragen is een project met een tiphoogte van 150 meter in Wijchen derhalve niet rendabel te exploiteren.

3.4

Participatie conform Klimaatakkoord en Omgevingswet In het Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt over procesparticipatie (de omgeving laten meedoen in de plan- en besluitvormingsprocedures) en financiële participatie (de lokale bevolking laten investeren in en/of voordeel laten ervaren van de opbrengsten van een project). Het Landelijk Programma RES heeft een aantal uitwerkingen gemaakt van hoe decentrale overheden deze participatie vorm kunnen geven en wat daarbij hun juridische bevoegdheid is8.. In het Klimaatakkoord staan onderstaande afspraken over procesparticipatie: 1. Het bevoegd gezag controleert of de initiatiefnemer in gesprek gaat met de omgeving 2. Afspraken met de omgeving worden vastgelegd in een omgevingsovereenkomst (dit kan gebruikt worden om te checken of de initiatiefnemer aan zijn inspanningsverplichting heeft voldaan) 3. De initiatiefnemer maakt een projectplan dat beschrijft hoe participatie in het project is ingericht Ook in de Omgevingswet is (proces)participatie een pijler. De Omgevingswet schrijft voor wanneer participatie moet plaatsvinden. Hoe participatie plaatsvindt is een zaak van de gemeenteraad, vast te leggen in participatiebeleid. Ter illustratie9 een overzicht van de verschillende processtappen van de ontwikkeling van een windpark en de verschillende instrumenten die daarbij ingezet kunnen worden.

5

https://www.helpdeskwindopland.nl/landelijke+milieunormen/concept+landelijke+milieunormen/default.aspx

6

https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@136680/202003882-3-r3/

7

https://api1.ibabs.eu › publicdownload

8

https://www.regionale-energiestrategie.nl/bibliotheek/b+participatie/1989607.aspx

9

https://www.handleidingparticipatieplan.nl/

Evaluatie Gedragscode Windenergie in Wijchen

8

Siekman

Energie Advies

Financiële participatie is een van de opties voor de initiatiefnemer om draagvlak voor het project te creëren of te vergroten. Het Klimaatakkoord biedt diverse mogelijkheden voor financiële participatie, waarvan het streven naar 50 % lokaal eigenaarschap nieuw is. Voor zowel financiële participatie als procesparticipatie geldt, dat het bevoegd gezag in beleid een inspanningsplicht voor een initiatiefnemer kan opnemen om omwonenden te informeren en/of draagvlak te vergroten. Als een initiatiefnemer niet voldoet aan deze inspanning, dan kan dat voor het bevoegd gezag een reden zijn om geen planologische medewerking te verlenen. Er mag echter geen resultaatsverplichting van initiatiefnemer geëist worden: het uitgangspunt van een ‘goede ruimtelijke ordening’ leidend. De gedragscode Windenergie in Wijchen bevat een aantal elementen die niet verbonden kunnen worden aan het al dan niet afgeven van een vergunning, omdat ze niet ruimtelijk relevant zijn en/ of een resultaatsverplichting bevatten. Het gaat om de draagvlakmeting (2/3e van de omwonenden), de opslag bovenop de reguliere planschade en het gebiedsfond.

Evaluatie Gedragscode Windenergie in Wijchen

9

Siekman

Energie Advies

4 Praktijkervaring 4.1

Resultaten interviews Door middel van interviews is onderzocht hoe de gedragscode ervaren wordt. Experts van Provincie Gelderland, de NLVOW, de GMR en de ontwikkelaars van windparken Bijsterhuizen en A50 zijn geïnterviewd. Uit de interviews volgen twee hoofdconclusies: 1. De haalbaarheid van de Gedragscode is niet getoetst aan de maatschappelijke doelen De maatschappelijke doelstelling (opwekking van duurzame energie) ontbreekt in de Gedragscode. Daardoor is de haalbaarheid van de Gedragscode niet getoetst. Het is begrijpelijk, dat omwonenden liever geen windturbines in hun leefomgeving hebben. Als er geen maatschappelijke doelstelling is, ontbreekt de noodzaak en worden beperkende randvoorwaarden leidend. 2. Onnodige knelpunten voor de realisatie van windenergie De Gedragscode is onnodig belemmerend voor de ontwikkeling van windenergie. De grootste knelpunten voor de realisatie van windturbines lijken de technische criteria (en dan met name de tiphoogte) en het 2/3e draagvlak bij omwonenden. Acceptatie, waar belanghebbenden de maatschappelijke noodzaak begrijpen en dit kunnen wegen ten opzichte van de effecten die ze ondervinden, is in dit verband ook een betere term dan draagvlak.

4.2

Werken met de gedragscode: ervaring van omwonenden De gemeente heeft een brede uitnodiging uitgedaan naar alle leefbaarheidsgroepen (LBG’s) om aanwezig te zijn op een informatie- en evaluatieavond als start van de visie duurzame opwek en evaluatie van de gedragscode. Op de avond waren vooral vertegenwoordigers aanwezig vanuit dorpen en kernen die mogelijk bij voor windenergie geschikte gebieden liggen: LBG Batenburg, Bergharen, Woezik en HernenLeur. Verder waren vertegenwoordigers van buurtschap Lienden, Duurzaam Batenburg en Stichting Tegenwind aanwezig. Op de bijeenkomst bleek een grote betrokkenheid van de aanwezige LBG’s. De belangrijkste zorgpunten met betrekking tot windenergie die geventileerd zijn: 1. De normstelling in relatie tot de gezondheid van omwonenden. Kloppen de Nederlandse normen wel en kan de gemeente aanvullende eisen stellen? 2. De door windenergie veroorzaakte tweespalt in gemeenschappen. Er is een spanningsveld tussen mensen die rijk worden van windenergie en de rest van de gemeenschap die met de overlast zit. Dit heeft een ondermijnend effect op de sociale cohesie. Dit speelde zowel bij windpark A50 als bij Windpark Bijsterhuizen. NB: De LBG’s weten de maatschappelijke onrust niet direct aan de gedragscode. Maar de gedragscode heeft de onrust ook niet kunnen voorkomen.

Evaluatie Gedragscode Windenergie in Wijchen

10

Siekman

Energie Advies

De belangrijkste evaluatiepunten met betrekking tot het werken met de Gedragscode zijn: 1. Positief is dat de stappen die gezet moeten worden op papier staan. 2. Positief is het hele traject van ontwikkelen van de gedragscode. Met name de ondersteuning die daarbij geboden is door de gemeente en NLVOW, de kennisontwikkeling door en de contacten tussen de LBG’s werden positief ervaren. 3. Er was ruimte voor interpretatie van de Gedragscode en LBG verwacht een rol van gemeente. Bij de uitvoering verschilden ontwikkelaar en LBG van inzicht in wanneer een stap voldoende was. Een onderwerp waar veel discussie over is geweest is de draagvlakmeting. Bij de meting zoals die nu gedaan is, heeft de LBG nog steeds vragen; de timing, de manier van vraagstelling en ook de duiding van de antwoorden. De LBG vindt, dat de gemeente hier een grotere rol in had moeten nemen, om de processtappen te bewaken. Een goede aanpak zou zijn om een onafhankelijke partij de draagvlakmeting te laten doen, begeleid door initiatiefnemer, LBG en gemeente. 4. De volgorde van de stappen was niet altijd logisch Ook de verantwoordelijke voor de stappen en de toetsing van de stappen was niet altijd duidelijk. 5. Belangrijk principe is, dat degene die het dichtst bij de overlast woont de meeste zeggenschap heeft.

4.3

Werken met de gedragscode: ervaring van ontwikkelaars Het initiatief Windpark A50 is in 2014 gestart. Toen de gedragscode werd vastgesteld, hebben zij hun initiatief in de ijskast gezet omdat het niet haalbaar leek door de gedragscode. Met name de vereiste 2/3e meerderheid schatten ze in als onhaalbaar en de hoogtebeperking was een obstakel voor de businesscase. Inmiddels heeft Windpark A50 de provincie Gelderland om een provinciaal inpassingsplan gevraagd. De provincie heeft de gemeente Wijchen gevraagd om voor de zomer van 2024 een afweging te maken tussen alle potentiële gebieden uit de plan MER RES van de GMR. Dan kan het project Windpark A50 gewogen worden t.o.v. ander potentiële gebieden. Het initiatief Windpark Bijsterhuizen heeft als enige met de gedragscode gewerkt en een initiatief ontwikkeld, waarbij de gemeenteraad uiteindelijk op verzoek van de initiatiefnemer een afwijking van de hoogtebeperking heeft toegestaan. Conclusies van initiatiefnemer Windpark Bijsterhuizen: 1. Er is van tevoren onvoldoende nagedacht over de uitvoerbaarheid van de gedragscode In de Gedragscode staat een aantal vereisten die niet standaard zijn, zoals de opslag bovenop de planschade en de draagvlakmeting. Het was nodig om hiervoor een methode te ontwikkelen. Ook was het onduidelijk hoe om te gaan met omwonenden buiten de gemeentegrenzen.

Een ander artikel waar niet goed over is nagedacht is de schadevergoeding voor omwonenden, die om te zetten is in een aandeel in het windpark. Dit artikel brengt mogelijk de financierbaarheid van het initiatief in gevaar, omdat de banken dit zien als een converteerbare lening: er is een ongedefinieerde aandeelhouder en dat financieren banken liever niet. 2. Kosten voor initiatiefnemer en doorlooptijd zijn groot Een gemiddeld windproject heeft een doorlooptijd van 4 jaar (inclusief bezwaarprocedure). Op dit moment loopt het proces in Bijsterhuizen al 10 jaar: het is in 2014 opgestart, waarna het initiatief doorgestart is nadat de gedragscode is vastgesteld. Voor de zomer van 2024 stelt de gemeente naar verwachting het plan vast. Daarna volgt nog de bezwaarprocedure. Het proces met de omgeving duurt normaal gesproken

Evaluatie Gedragscode Windenergie in Wijchen

11

Siekman

Energie Advies

ongeveer een jaar. In Wijchen heeft dat proces 6 jaar geduurd. De initiatiefnemer heeft berekend dat de procedure door de gedragscode ongeveer 2,5 keer zoveel uren gekost heeft als een gemiddeld project. Daarnaast zijn extra advieskosten gemaakt. Hiervan is geen specificatie. 3. Gedragscode werkt belemmerend in de communicatie met de omgeving Doordat alle stappen voorgeschreven zijn, is er geen ruimte om echt met de omgeving in gesprek te gaan. Je moet het lijstje afvinken en toewerken naar een ja of nee. Soms passen de voorgeschreven stappen ook niet: bijvoorbeeld het ontwerpatelier. Er viel echter niets te ontwerpen, omdat er maar 1 optie was. Dit voedt het onderling wantrouwen. Het constante zoeken naar methoden hoe bv een draagvlakmeting uit te voeren (zie 1) heeft ook niet bijgedragen aan het onderling vertrouwen. De initiatiefnemer concludeert, dat de gedragscode in deze vorm niet bijdraagt aan een kwalitatief beter project, snellere of betere doorlooptijd of intensievere communicatie.

Evaluatie Gedragscode Windenergie in Wijchen

12